W urzadzeniach lacznych zmiennych przekladni, zwlaszcza w pojazdach silni¬ kowych, poruszane sa za pomoca tloków lacznych, bedacych pod dzialaniiem czynni¬ ka roboczego, czesci, które maja byc wla¬ czone albo wylaczone. W jednym z tych znanych urzadzen lacznych tloki laczne sa stale w jednym lub drugim kierunku pod cisnieniem* Zmiana kierunku doprowadze¬ nia czynnika roboczego, który ma byc do¬ prowadzony na jedna lub.druga strone tlo¬ ka lacznego, a który w dalszym ciagu be¬ dzie nazywany czynnikiem cisnacym, odby¬ wa sie za pomoca czlonów sterowniczych, nastawianych przez urzadzenie wstepnego wybieraka. Czlony sterownicze sa ustawia¬ ne w pozadanym polozeniu równiez za po¬ moca czynnika cisnacego.Wynalazek dtotycizy urzadzenia sterow¬ niczego powyzej wskazanego do przeklad¬ ni zmiennych, zaopatrzonego w narzad kontrolny do zwiekszenia niezawodnosci dzialania czlonów ste^owniclzych i wyklu¬ czenia omylek obslugi, powodujacych bled¬ ne laczenia. Wedluig wynalaizku doplyw czynnika cisnacego, doprowadzanego do urzadzenia wstepnego wybieraka, jest za¬ mykany wispomnianym narzadem tak dlu¬ go, dopóki czesci laczone znajduja sie w polozeniach posrednich pomiedzy poloze¬ niami koncowymi. Wskutek zamkniecia do¬ plywu czynnika cisnacego z chwila, gdy je-dna czesc laczna ppiusci jedno ze swoich polozen koncowych, nie moze nastapic zad¬ ne inne przestawienie czlonów sterowni¬ czych, a tym samym bledne laczenie jest wykluczone.W przekladniach zmiennych, w których do przyspieszenia przebiegu laczenia &% za¬ stosowane urzadzenia pomocnicze, 'moze byc uzyty do -uruchomiania narzadu kon¬ trolnego czynnik cisnacy w przewodzie, od¬ galezionym od przewodu, doprowadzajace¬ go tenze czynnik do urzadzenia pomocni¬ czego? sluzacego do przyspieszania przebie¬ gu wlaczania.Na rysunku podano schematycznie cze¬ sciowo w przekroju przyklad wykonania wynalazku. 1 oznacza przekladnie zmienna znanej budowy, której sprzegla przekladni, nie po¬ kazane szczególowo na rysunkii, sa^poru¬ szane 'tlokami lacznymi 30, 60, 90 za po-r srednictwem trzonów tlokowych 31, 61, 91 i walów 33, 63, 93. 2 oznacza skrzynke lacznlikowa z urza¬ dzeniem wstepnego wybieraka S/nastawia¬ nego dzwignia 4. 10 oznacza czlon sterow¬ niczy, przynalezny do tloka 30. Czlony Sterownicze, przeznaczone dla tloków 60 i 90, nie sa przedstawione na rysunku. Po¬ siadaja one te sama budowe i dzialanie, jak przedstawiony czlon sterowniczy 10.Czlon sterowniczy posiada wytoczenia U, 12, 13; 14, 15, 16 sa to kanaly sterownicze, a 17 i 18 kanaly odwietrzajace.Urzadzenie wstepnego wybieraka 3, wy¬ konane w ksztalcie walca, posliada dla kaz¬ dego czlonu sterowmiczeigo otwory i wreby; sposród nich sa uwidocznione otwór kato¬ wy 20 i wrab 21, sluzace do nastawiania czlonu sterowniczego 10. Cyfry 22,23 ozna¬ czaja otwory odwietrzajace, 24 i 25 prze¬ wody prowadzace do lewego wzglednie prawego konca czlonu sterowniczego 10; 125 oznacza kanal, uchodzacy do wrebu 26 i ciagnacy sie wzdluz, urzadzenia wstepne¬ go wybieraka 3.Od cylindra 35 tloka 30 ptowadzi prze¬ wód 36 do kanalu sterowniczego 16, a prze¬ wód 34 do kanalu sterowniczego 14. Do cy¬ lindra 65 tloka 60 uchodza przewody 64, 66, a do cylindra 95 tloka 90 przewody 94, 96.Trzon 31 tloka posiada wreby 40, 41, 42, 43, trzon 91 tloka wytoczenia 100, 101, 102, 103. 45, 46, 47, 48, 49 i 50 sa to prze¬ wody, 55 i 56 otwory odwietrzajace. 150 oznacza silnik spalinowy, którego doplyw paliwa jest regulowany dzwignia 152. Nar dzwigni 152 jest naczepiony trzon 153 tloka 154, umieszczonego w cylindrze 155. Na wale 160 przekladni zmiennej 1, w której uwidoczniono kola zebate 161 i 162 jest umieszczona polowa 163 glównego Sprzegla, laczacego z przekladnia ,zmienna 1. Odnosne tarcze sprzegla sa oznaczone liczba* 164. Polowa 163 sprzegla posiada plaszczyzne do hamo¬ wania 165, do której moze byc przyciskany hamulec 166 za pomoca tloka 168, umiesz¬ czonego w cylindrze 167. Polowa sprzegla od strony silnika jest oznaczona liczba 170, a odnosne tarcze cierne liczba 171. 172 ozna¬ cza sprezyne dociskajaca sprzeglo, której sila zwarcia moze byc zrównowazona za po¬ moca tloka 173, umieszczonego w cylindrze 174. 180 oznacza dzwignie, sluzaca do uru¬ chomienia, ' która moze byc na przyklad dzwignia laczna] Jest ona polaczona za po¬ moca drazków 181, 182, 183 z trzonem 184 tloka 185, poruszajacego sie w przestrzeni 186 cylindra 187. 200 oznacza pompe olejowa*z przewo¬ dem 201 do doprowadzania olejiu, dzialaja¬ cego jako czynnik cisnacy. Przewód 201 doprowadza czynnik cisnacy do srodkowych wtoczen czlonów sterowniczych. W poka¬ zanym czlonie sterowniczym 10 dostaje sie czynnik cisnacy przez kanal sterowniczy 15 do wytoczenia J-2.\Qd przewodu 201 odga¬ lezia sie przewód 202, uchodzacy do prze¬ strzeni 186. Pirzestrzen 186 laczy sie prze- — 2 —wodem 205 z przestrzenia na prawo od tlo¬ ka 173. 206 oznacza odgalezienie przewodu 205, uchodzace do cylindra 187 na wysokosci wytoczenia 207 narzadu kontrolnego 208* Narzad kontrolny 208 jest umieszczony ru¬ chomo w przestrzeni 209 cylindra 187 i jest przytrzymywany sprezyna 210 w jednym ze swoich polozen koncowych, uwarunkowa¬ nych polozeniem trzonku 211 tloka 212, umieszczonego w przestrzeni 213. W tej sa¬ mej wysokosci co przewód 206 uchodzi do cylindra 180 przewód 220, przechodzacy w kanal 125. Do przestrzeni 213 ponizej tloka 212 uchodzi przewód 50, odgaleziony od przewodu 215 i uchodzacy do cylindra 155 za Udkiem 154. Liczby 216, 211\ 218 sa to oltwory odwietrzajace. Do przestrzeni 209 uchodzi ponize] narzadu kontrolnego 208 przewód 219, stanowiacy polaczenie z we¬ wnetrzna przestrzenia cylindra 167.W polozeniu przedstawionym na rysun¬ ku czlon sterowniczy 10 znajduje sie w prawym koncowym polozeniu. Czynnik cis- na)cy, doprowadzany z pompy 200 przewo¬ dem 201, przedostaje sie jako „cisnienie laczne" przez kanal sterowniczy 15 do wy¬ toczenia 12, a stad poprzez kanal sterow¬ niczy 16 przewodem 36 do cylindra 35 na lewo od'tloka 30, .przesuwajajc igo tym sa¬ mym w jego prawe polozenie. Odpowied¬ nio do pokazanego polozenia tloków 60 i 90 znajduja sie przynalezne do nich dwa dal¬ sze dzlony sterownicze, nie pokazane na ry¬ sunki w tym samym prawym polozeniu koncowym, jak czlon sterowniczy 10, po¬ niewaz przewody 66i 96 isa pod tym samym cisnieniem lajcznym. Przewody 34, 64, 94 sa odwiietrzone, przy czym odwietrzanic przewodu 34 odbywa sie, j&k pokazano, po¬ przez kanal sterownictzy 14, wytoczenie 11 i otwór odwietrzajacy 17. Poniewaz przez przewód 201 w pokazanym polozeniu czlo¬ nów sterowniczych stale dochodzi cisnienie laczne do przewodów 36, 66, 96, tloki 30, 60, 90 pozostaja tak dlugo w pokazanym polozeniu i tak dlugo nie nastepuje zmiana biegu, dopóki czlon sterowniczy 10 albo je¬ den z innych czlonów sterowniczych, albo Wszystkie razem, lub tez Czesc z nich nie zostanie przesunieta odjpowiednio do prze¬ laczenia pozadanego biegu w ich drugie po¬ lozenie koncowe.Czynnik cisnacy w przewodzie 202, od¬ galezionym od przewodu 201, nazwany „ci¬ snieniem sterowniczym", jest zamkniety tlokiem 185 w pokazanym polozeniu spo¬ czynku dzwigni 180. Skoro sie jednak wy¬ chyli dzwignie 180, podnosi sie tlok 185 i wyzwala cisnienie sterownicze, doprowa¬ dzane z przewodu 202, które przedostaje sie poprzez przestrzen 186, przewód 205i odgalezienie 206 przewodu, wytoczenie 207, przewód 220 do kanalu 125.Stad rozdziela sie cisnienie poprzez wrab 26 i urzadzenie wstepnego wybieraka 3, przedostajac sie odpowiednio do jego na¬ stawienia wedlug zadania na jedna lub dru¬ ga strone czlonów sterowniczych, W poka¬ zanym polozeniu przedostaje sie np. cisnie¬ nie sterownicze przez kanal katowy 20 i przewód 24 na lewo od czlonu sterowni¬ czego 10, tak iz zostal on przesuniety w po¬ kazane prawe polozenie koncowe, sterujac tym samym ruch tloka lacznego 30 w po¬ kazane prawe polozenie koncowe. Prze¬ strzen na prawo od czlonu sterowniczego 10 zostala odwietrzona poprzez przewód 25, wrab 21 i otwór 23. Po nastawieniu czlo¬ nów (sterowniczych zanika cisnienie ste¬ rownicze z tego powodu, ze tlok 185, wobec cofniecia dzwigni 180, zamyka dalszy do¬ plyw czynnika cisnacego z przewodu 202.Przy wyzwalaniu cisnienia równoczesnie doprowadzono cisnienie przewodem 205 do przestrzeni na prawo od tloka 173, tak ze sila zwierajaca sprezyny 172 sprzegla zo¬ stala, usunieta, a tym samym zostaly roz¬ laczone polowy 163 i 170 sprzegla. Przy zamknieciu przewodu 202 tlokiem 185 spre¬ zyna 172 zwiera znowu polowy sprzegla 163 i 170. — 3 —Gdy sie odbywa przelaczanie biegu, a wiec gdy czesci sprzegiel znajduja sie w polozeniu posrednim pomiedzy ich poloze¬ niami koncowymi, wylacza sie doprowadza¬ nie cisnienia do urzadzenia wstepnego wy¬ bieraka, tak ze nie moze nastapic przesta¬ wienie suwaków sterowniczych, a tym sa¬ mym nie mozna wkroczyc w odbywaja¬ ce sie laczenie. Przyjmijmy, ze w celu wlaczenia pewnggo biegu tlok 30 ma byc przesuniety z prawego polozenia koncowego w lewe. Za pomoca dzwigni 4 obraca sie urzadzenie wstepnego wybie¬ raka tak, zeby przewody 26 i 25 pola¬ czyly sie poprzez kanal katowy 20, pod¬ czas gdy przewód 24 laczy sie poprzez wrab 21 z otworem odwietrzaijacyim 22.Mimo tego nastawienia urzadzenia wstep¬ nego wybieraka nie nastepuje na razie przesuniecie czlonu sterowniczego 10, po¬ niewaz nie ma jeszcze cisnienia sterow¬ niczego. W celu zapobiezenia nie zamierzo¬ nym ruchom czlonu sterowniczego 10, spo¬ wodowanym wstrzasami podczas jazdy itp., moze on byc zabezpieczony przez specjal¬ ne urzadzenia,' jak pokazane na rysunku progi kulkowe. Jezeli ma byc uruchomione laczenie, kierowca wychyla dzwignie 180.Tlok 185 posuwa sie ku górze i przepusz¬ cza cisnienie z przewodu 202 do przestrze¬ ni 186. Cisnienie przenosi sie poprzez prze¬ wód 205 i wylacza, jak to juz opisano, glówne sprzegla. Równoczesnie przedosta¬ je sie cisnienie przez przewód odgalelziony 206, wytoczenia 207, przewody 220, 125, wrab 26, kanal katowy 20, przewód 25 na prawo od suwaka sterowniczego 10, tak ze sie on przesuwa w swoje lewe koncowe po¬ lozenie. Przestrzen na lewo od suwaka ste¬ rowniczego 10 odwietrza sie poprzez prze¬ wód 24, wrab 21 i otwór 22. Teraz dostaje sie cisnienie laczne poprzez przewód 201, kanal sterowniczy 15, wytoczenie 12, ka¬ nal sterowniczy 14 i przewód 34 do prze¬ strzeni na prawo od tloka 30, tak ze prze¬ suwa sie on w llewo.Trzon tlokowy 31, przesuwajacy sie ra¬ zem z tlokiem 30 w lewo, laczy poprzez wrab 42 przestrzen wewnatrz cylindra na prawo od tloka 30 z przewodem 47, tak ze czesc cisnienia lacznego moze sie przedo¬ stac do tego przewodu. Z przewodu 47 cis¬ nienie laczne przenosi sie poprzez wyto¬ czenie 101 trzonu tlokowego 91 do przewo¬ du 50, a poprzez, przewód 215 dó cylindra 155, tak iz za pomoca tloka 154, trzonu tlo¬ kowego 153 i dzwigni 152 zanienia sie do¬ prowadzenie paliwa w celu przyspieszenia przebiegu laczenia. Z pirzewodu 50 prz^- dostaje sie cisnienie laczne równiez dlo przestrzeni 213 ponizej tloka 212. Tlok 212 pjodnosi sie i porusza prtzy tym ku gó¬ rze za pomoca drazka 211 narzad kontrol¬ ny 208 o tyle, ze zamknie on przewód 220.Wskutek tego cisnienie sterownicze nie mo¬ ze juz przedostac sie do ptfzewodu 220, a tym samym i do urzadzenia wstepnego wy¬ bieraka 3. Gdyby w czasie przebiegu lacze¬ nia kierowca przestawil przy pomocy dzwi¬ gni 4 w inne polozenie urzadzenie wstep¬ nego wybieraka 3, a równoczesnie dzwignia 180 znajdowala sie jeszcze albo w poloze-" niu wychylonym, albo zostalaby na nowo wychylona, to ta zmiana nastawienia urza¬ dzenia wybieraka pozostanie bez wplywu; laczenie odbywa sie raczej, ha razie bez za¬ klócenia, poniewaz przez dppiero co opi¬ sane urzadzenie dostep cisnienia do urza¬ dzenia wstepnego wybieraka jest uniemozli¬ wiony. Nie moze wiec nastapic przestawie¬ nie czlonów sterowniczych (10 itd.).Skoro tlok 30 przesunie sie w swoje le¬ we koncowe polozenie, zamyka sie doplyw cisnienia lacznego do przewodu 47, a prze¬ wód 47 odwietrza sie poprzez wrab 43, przewód 48, wrab 71 i otwór 55. Cisnienie laczne zanika, tlok 212, a tym samym i na¬ rzad kontrolny 208 moga pod cisnieniem sprezyny 210 znowu przesuwac sie w dól.Przewód 220 zostaje otwarty, tak ze gdy dzwignia 180 zostanie wychylona, cisnienie — 4 —sterownicze moze znowu przedostac sie do urzadzenia wstepnego wybieraka.Przy polaczeniu, przy którymi np. tlok 90 znalazl sie w pokazanym prawym polo¬ zeniu koncowym, doprowadzono cisnienie laczne poprzez przewód 96, przestrzen na lewo od tloka 90 i wytoczenie 102 do prze¬ wodu 49. Z przewodu 49 przedostalo sie cisnienie laczne poprzez przewód 219 poni¬ zej narzadu kontrolnego 208, tak ze zostal ' on o tyle podniesiony, iz zamknal przewód 220. Wskutek tego w ten isam sposób, jak poprzednio opisano, zostal wstrzymany do¬ plyw cisnienia sterowniczego i zapobiezo- no niedokladnosciom w odbywajacym sie przebiegu wlaczenia biegu. Równoczesnie przedostalo sie cisnienie laczne z przewo- diu 219 pod tlok 168, wskutek czego zostal uruchomiony hamulec 166, sluzacy równiez jako urzadzenie pomocnicze do przyspie¬ szenia prziebiegu laczenia. Gdy tlok 90 po¬ suwal sie dalej w prawo, przewód 49 zo¬ stal oddzielony od wnetrza cylindra 95, tak ze cisnienie laczne nie moze sie juz prze¬ dostawac. Przewód 49 odwietrza sie po¬ przez zlobek pierscieniowy 103, przewód 46, wytoczenie 40 A przewód 45, wrab 73 i otwór 56. Narzad kontrolny 208 przesu¬ nal isie znowu, na dól i otwonzyl przewód 220. Równoczesnie zostal tez zwolniony ha¬ mulec 166. Znowu wiec moze przedostac sie cisnienie do urzadzenia wstepnego wybie¬ raka 3 i moze byc zapoczatkowane nowe wlaczanie biegu.Przez ten wynalazek osiaga sie w pro¬ sty sposób samoczynne i niezawodne zam¬ kniecie urzadzenia lacznego, tak iz w od¬ bywajacym sie wlaczaniu bieigu nie moze nastapic zadna zamierzona lub niezamie¬ rzona zmiana. Wskutek tego unika sie za¬ burzen w ruchu i odciaza znacznie kie¬ rowce. PL