Dotychczas wytwarzano drul zasadni¬ czo wedlug metod nastepujacych: 1. Odlany blok walcuje sie na walcach kalibrowych na „waleówke", tj. do sredni¬ cy okolo 14—6 mm albo mniejszej i nastep¬ nie .przeciaga sie ja wielokrotnie do zada¬ nej srednicy drutu. 2. Prety okragle wytlacza sie na hy¬ draulicznych prasach ciagnacych na suro¬ wy drut o srednicy okolo 14—6 mm albo mniejszej i nastepnie przeciaga sie go wie¬ lokrotnie —- jak wyzej. 3. Z tarcz o ksztalcie elipsoidalnym, wy¬ tworzonych przez odlewanie odrzutowe, wycina sie spiralnie drut czworoboczny, potem walcuje sie go do grubosci 14—6 mm lub mniejszej i nastepnie przeciaga sie go, jak wyzej.Wszystkie te sposoby oraz ich poszcze¬ gólne przebiegi robocze sa powszechnie zna¬ ne i wprowadzone w praktyce, na co wska¬ zuja np. nastepujace dziela: „Praktische Metallkunde" Georg Sachs, czesc 2 str. 207 i nastepne; „Technologie des Aluminiums und seiner Leichtlegierungen" A. v. Zeer- leder, 3 wydanie, str. 277—285.Wywody w tych ksiazkach, a zwlaszcza opis wytwarzania drutu aluminiowego w ksiazce A. v. Zeerledera podaje sie w ni¬ niejszym opisie w celu wyjasnienia daze¬ nia i znaczenia niniejszego wynalazku i wy¬ kazania, jak znaczny postep techniczny i ja¬ kie oszczednosci moze dac niniejszy wyna¬ lazek.Wynalazek dotyczy wszelkich metali i stopów metalowych, równiez zelaza i sto-pów zelaznych oraz wszelkich metali trud¬ nych do obróbki.Opis zas wytwarzania drutu tylko z czy¬ stego aluminium, podany jest w celu lat¬ wiejszego wyjasnienia wynalazku. Wy¬ szczególnione nizej ciezary gatunkowe i oszczednosci na robociinie oraz ilosci kW, dotycza równiez czystego aluminium. Dane te zmieniaja sie dla innych metali i stopów metalowych odpowiednio do ciezarów ga¬ tunkowych lub specjalnych warunków pra¬ cy, odpowiadajacych ich wlasnosciom fi¬ zycznym.W ksiazce Zeerledera na str. 280 opi¬ sano, ze normalnie odlewa sie blok o prze¬ kroju 120X120 lub 110X110. Blok ten wal¬ cuje sie przez 12—16 róznych kalibrów, az do otrzymania srednicy walcówki 12—16 mm. Te walcówke nastepnie przeciaga sie przez przeciagarki na drut o srednicy osta¬ tecznej. Potrzebne sa w tym celu maszyny nastepujace: walcarka wstepna o szybkosci walcowania 125 m/min i dwie walcarki wy¬ konczajace o szybkosci walcowania 250 m/min. Walcarki te wydaja w przeciagu 8 godzin 4 t walcówki. przy zapotrzebowa¬ niu mocy napedowej 150 kW dla czystego aluminium.Walcarke wstepna obsluguje trzech ro¬ botników. Wymagana liczba robotników nie jest podana przy walcarkach wykonczaja¬ cych, jednak wiadomo, ze kazda walcarka wymaga dwóch ludzi obslugi, a wiec na trzy walcarki potrzeba ogólem siedmiu ro¬ botników w jednej zmianie.Po wyjsciu z walcarki wstepnej otrzy¬ muje sie zwoje walcówki o wadze 50—60 kg, które doprowadza sie nastepnie do przeciagarek. Poniewaz w ciagu 8 godzin walcuje sie 4 t, przeto otrzymuje sie 4000:60=66 zwojów. Zwoje te podczas dal¬ szej obróbki wytrawia sie, ciagnie, wyzarza i przeciaga sie ostatecznie na drut o za¬ danej srednicy. Na kazda poszczególna czynnosc wymagany jest przewóz 66 zwo¬ jów drutu, a kazdy zwój drutu musi byc zaostrzony, wprowadzony do maszyny i od¬ jety, to znaczy dla kazdego zwoju przy jednorazowym zaostrzeniu, wytraWianiu, wyzarzaniu i ciagnieniu potrzebne sa czte¬ ry czynnosci, a wiec na 66 zwojów potrze¬ ba 4X66=264 czynnosci. Poniewaz drut, przeciagany z 14 mm na 1 mm, musi byc podany okolo 10 ciagnieniom i co najmniej po jednym wytrawianiu i zarzeniu, otrzy¬ muje sie 1330 przerw w poszczególnych obrabiarkach.Chcac zredukowac przerwy nalezy drut spawac. Powstaje przy tym jednak przerwa na spawanie, a oprócz tego np. dla dru¬ tów, przewodników pradu elektrycznego lufo dla innych delikatnych wyrobów spa¬ wanie jest szkodliwe.Z chwila jednak, gdy stalo sie mozliwe odlewanie w ciaglym przebiegu roboczym i nastepnie nieprzerywane przerabianie od¬ lewanego preta, wyrób drutu zostal opar¬ ty na zupelnie nowej podstawie.Nizej opisuje sie wyrób drutu na pod¬ stawie sposobu ciaglego odlewania wedlug patentu austriackiego nr 144057 i sposobu walcowania wedlug patentu niemieckiego nr 472054 w celu uwydatnienia zalet spo¬ sobu wedlug wynalazku, nastepnie opisa¬ nego.Do wytwarzania wiec drutu wedlug tych patentów odlewa sie w sposób ciagly pret 2 o wymiarach np. 62X190 mm. Taki plaski pret odlany opuszcza odlewnice 1 w tem¬ peraturze walcowania na goraco i przecho¬ dzi w tej temperaturze do walcarki powol¬ nej 3, znajdujacej sie pod urzadzeniem od¬ lewowym. Pomiedzy maszyna odlewnicza i walcarka odlew moze byc dodatkowo chlo¬ dzony lub podgrzewany. W tym przypad¬ ku odlew 2 w jednym przebiegu zostaje zgnieciony do 14 mm, a przy wyjsciu z wal¬ carki zostaje oczyszczony w sposób ciagly np. za pomoca frezu 4, aby usunac z po¬ wierzchni wszelkie zanieczyszczenie. Tas¬ ma o grubosci 14 mm, posiadajaca obecnie szerokosc okolo 280 mm, zostaje pocieta za — 2 —pomoca jednych lulb kilku nozyc tarczo¬ wych 5 i 6 na prety 14 mm, tak iz otrzy¬ muje sie drut czworoboczny o przekroju 14X14, a wiec otrzymuje sie 20 takich pre¬ tów drutowych (fig. 2). Szybkosc odlewania wynosi w niniejszym przykladzie 12,5 kg/min^750 kg/gbdz.=6000 kg na 8 go¬ dzin.Poniewaz ciagle urzadzenie pracowac moze w dzien i w nocy przez caly tydzien lub nawet miesiac albo przez dowolny dlu¬ gi okres czasu, otrzymuje sie wiec stale 20 pretów drutowych o produkcji ogólnej 6000 kg na 8 godzin. Zapotrzebowanie mocy do walcowania wynosi przy tym, jak stwier¬ dzono praktycznie, co najwyzej 30 kW.Szybkosc wyjsciowa poszczególnych pretów drutowych z walcarki wynosi w niniejszym przypadku 1—23 m/min. Poniewaz szyb¬ kosc ta jest mniejsza o okolo 122 m/min anizeli szybkosc 123 m/min, podana przez Zeerledera, mozna przeto wedlug wynalaz¬ ku wyciagac drut dalej na przeciagarkach wielokrotnych bez obawy, ze nastapi przy tym zerwanie lub nadmierne rozgrzanie.Oczywiscie mozna przy tym równiez za¬ miast bloku odlanego o szerokosci 190 mm stosowac blloki o szerokosci mniejszej o po¬ lowe, tj. 95 mm lub jeszcze mniejszej, albo tez o szerokosci podwójnej, tj. 380 mm lub jeszcze wiekszej. W zaleznosci od ksztal¬ tu przekroju bloku odlewanego zwieksza sie lub zmniejsza sie ogólna produkcja dru¬ tu, a przy tym jednak nie zmienia sie za¬ potrzebowanie sil roboczych lub walcarek powolnych; zmienia sie tylko zapotrzebo¬ wanie ilosci wyciagarek.Na fig. 1 przedstawiono przebieg cia¬ glego przebiegu roboczego przy wytwarza¬ niu drutu wedlug wynalazku na przykla¬ dzie, który zawiera w sobie rózne mozliwo¬ sci.Mianowicie wedlug fig. Ii2 otrzymy¬ wane z odlewnicy 1 pasmo zgniata sie w powolnych walcach 3, nastepnie oczyszcza sie na powierzchni w miejscu 4, a w miej¬ scach 5 i 6 dzieli sie na poszczególne prety w kierunku przesuwania. Prety te w niniej¬ szym przykladzie prowadzi sie za pomo¬ ca krazków 7 do pieca 8, wyzarza sie i stu¬ dzi w miejscu 9. Po tej obróbce prety wy¬ trawia sie w miejscu 10. Poszczególne prety moga byc w razie potrzeby nawijane na kolowrocie 12, inne zas biegna do bebnów wyciagajacych 13, za którymi sa doprowa¬ dzane do urzadzen szczotkujacych i myja¬ cych 14. W miejscu 15 zostaja wysuszone, a w; miejscu 16 i 17 zostaja obrobione przez wyzarzenie i ostudzenie. W miejscu 18 od¬ bywa sie znowu wytrawianie, a w miejscu 20 znajduje sie kolowrót do nawijania dal¬ szych pretów. Pozostale prety przechodza do przeciagarki cienkiej 21, po czym pier¬ wotne zabiegi powtarzaja sie w miejscach 23 i 24. Przewidziane miejsca 11, 19, 22 do rozdzielania wzglednie rozcinania drutu sa przewidziane na wypadek zaklócenia w urzadzeniu, gdyz wtedy bez przerwy odle¬ wanie odbywa sie w dalszym ciagu. Przy zaklóceniu druty odcina sie; moga one byc nawijane na znajdujace sie z tylu kolowro¬ ty 12, 20, 23 lub na duze kolowroty np. 25 (fig. 2).W opisanym przykladzie prety, utwo¬ rzone z jednego tylko odlewu, sa poddane najpierw tym samym przebiegom robo¬ czym, a potem zostaja podjete jedne po drugim dwa odgalezienia do ciaglej obrób¬ ki. Nie chcac np. przerabiac jednoczesnie 20 pretów w podany sposób, mozna oczy¬ wiscie tylko jeden lub kilka pretów przera¬ biac w sposób ciagly, a pozostale prety na¬ wijac na duze kolowroty 25 (fig. 2), aby nastepnie przerabiac je na maszynach.Przy przeciwstawieniu starej metody fabrykacyjnej nowej metodzie wedlug wy* nalazku — wynikaja wnioski nastepujace.Wedlug nowej metody do odlewania i wal¬ cowania do 14 mm lub mniej (w zalezno¬ sci od zadanej grubosci koncowej drutu) potrzeba trzech robotników w przeciagu 8 godzin. Gdy ci trzej robotnicy w przeciagu - 3 -3XS=:24 godzin roboczych Wytwarzaja 6000 kg drutu 14 ma to sprawnosc wynosi 6000:24=250 kg na godzine robocza przy zapotrzebowaniu mocy 30 kW.Przy walcowaniu wedlug starej metody pptrzdba by bylo co najmniej dwóch ludzi do odlewania bloków i oddzielania nadle- wów oraz siedmiu ludzi do walcowania, ogólem wiec dla drutu 14 mm potrzeba by bylo dziewieciu ludzi czyli 9X8=72 godzin roboczych na 4000 kg. Odpowiada to spraw¬ nosci 4000:72=55,5 kg na godzine robocza przy zapotrzebowaniu mocy 150 kW.Nowy sposób wiec daje dla drutu 14 mm wydajnosc wieksza okolo S^krolnie przy 5-ciokrotnie mniejszym zuzyciu pradu.O ile w powyzszym przykladzie powie¬ dziano, ze odlew walcuje sie do 14 mm w jednym przebiegu, a nastepnie pasmo po wyfrezowaniu rozdziela sie na prety, to po-# dano to tylko jako przyklad praktyczny.Oczywiscie pasmo to moze byc przerabia¬ ne jeszcze dalej w zwartej postaci, a wiec bez rozcinania na prety. Wedlug wynalaz¬ ku zasadnicza rze&za jest otrzymanie od¬ powiedniego przekroju odlewu, zgniecenie go przy pierwszym 'walcowaniu jak najwie¬ cej i przepuszczanie tak dlugo w ciaglym przebiegu roboczym przez obrabiarki, do¬ póki nie osiagnie sie najkorzystniejszej for¬ my roboczej pólwyrobu i nastepnie uzyska sie podzial na poszczególne prety. Im dlu¬ zej wlasciwa obróbka moze odbywac sie bez rozdzielania, tym korzystniejsze sa wa¬ runki co do ogólnych kosztów i oszczedno¬ sci sily.Poniewaz równiez dalsza obróbka od 14 mm moze odbywac sie w sposób ciagly, bez zadnej przerwy, a wiec nie ma zadnych przerw w pracy obrabiarek, przeto nowy sposób ciagly daje zaoszczedzenie na ro- bociznie i sile; mniejsze koszta urzadzenia, gdyz potrzeba mniej maszyn (por. fig. 1 i 2); wieksza produkcje na jednostke czasu oraz mniejsze zapotrzebowanie miejsca.Oprócz tych korzysci uzyskuje sie jesz¬ cze bardziej równomierna jakosc i zmniej¬ szenie ilosci odpadków, gdyz przy odlewa¬ niu nie ma jam odlewniczych i nadlewów, a przy dalszej ciaglej przeróbce nie ma odcinków na poczatku i koncu obróbki.Oszczednosc na odpadkach mozna szaco¬ wac co najmniej na 10—20%.Dla odbiorcy zas takiego drutu istnieje jeszcze ta zaleta, ze moze on otrzymywac go o wszelkiej zadanej dlugosci w jednej nieprzerwanej sztuce, ograniczonej tylko mozliwoscia transportowa. Jest oczywiste, ze takie druty nieograniczonej dlugosci ma¬ ja wielkie znaczenie dla przemyslu linowe¬ go, a zwlaszcza dla przemyslu elektryczne¬ go, gdyz im mniej jest miejsc spawania lub polaczen, tym lepsze jest przewodnictwo drutu.Dla automatów, przerabiajacych drut, mozna dostarczac druty takiej dlugosci, ze kazdy automat w okreslonym czasie, np. w ciagu jednej zmiany 8 godzin, moze praco¬ wac bez potrzeby zatrzymywania go dla wprowadzenia nowego drutu. W ten sposób uzyskuje sie zwiekszenie wydajnosci, a jed¬ noczesnie unika sie odpadków. Dzieki rów¬ nomiernej jakosci moga byc prócz tego automaty nastawione na najwieksza wydaj¬ nosc.Sposób ten wskazuje jeszcze dalsze mo¬ zliwosci, a mianowicie wyrób drutu od pól¬ wyrobu az do drutu gotowego na zupelnie innej podstawie, yredlug której drut az do ciagnienia koncowego lub do innej pozada¬ nej grubosci przerabia sie na goraco.Jak wspomina Sachs w ksiazce „Prak- tische Metallkunde" czesc 2 str. 205, do¬ tychczas nie bylo mozliwe przeprowadzanie do konca obróbki cieplnej wiekszosci dru¬ tów, gdyz nie bylo mozliwe przy danych malych przekrojach utrzymanie ciepla.Nowy sposób dzieki bezwzglednej równo¬ miernosci pracy i wytwarzaniu pretów nie¬ ograniczonej dlugosci pozwala utrzymac drut stale w stanie cieplym i wprowadzac go do kazdej obrabiarki w stanie równo- — 4 —miernie cieplym na jego dlugosci. W ten sposób mozna znacznie zmniejszyc liczbe obrabiarek i tym samym zwiekszyc wydaj¬ nosc ich na godzine robocza, a oprócz tego jeszcze wiecej obnizyc zuzycie mocy dzie¬ ki ciaglemu utrzymaniu ciepla drutu. To samo oczywiscie dotyczy mozliwosci cia¬ glego uszlachetniania przerabianego drutu, które polega na tym, ze drut doprowadza sie do odpowiedniej temperatury, a na¬ stepnie znowu ostudza sie go. Gdy te pra¬ se uszlachetniania przeprowadza sie ciagle na pojedynczym kawalku/to uzyskuje sie bezwzgledna dokladnosc i równomiernosc drutu. Aby mozna bylo wykonac równo¬ mierne i odpowiadajace szybkosci pracy wyzarzanie poszczególnych drutów, mozna postepowac np. w ten sposób, ze wyzarzo¬ ny drut przepuszcza sie w kilku zwojach dokola ogrzewanego bebna 16, który od ze¬ wnatrz jest zabezpieczony przed przewie¬ wem lub chlodzeniem (fig. 1). Podczas ob¬ róbki cieplnej mozna chronic drut stale przed wplywem tlenu i dodatkowo mozna obrabiac za pomoca innych gazów.Jak wspomniano na wstepie, wytwarza¬ nie drutu odbywa sie nie tylko z bloków, lecz równiez przez sprasowanie pretów okraglych na prasach tloczacych. Powyzsze wywody wskazuja, ze nowy sposób prze¬ wyzsza znacznie równiez i ten sposób wy¬ twarzania drutu, gdyz jest oczywiscie zna¬ cznie prosciej i teiniej walcowac z plynne¬ go metalu do pozadanej dlugosci poczatko¬ wej, anizeli dopiero odlewac duzy blok, prasowac go przy znacznym nakladzie sily i robocizny oraz znacznych stratach na od¬ padki, a potem, jak zwykle, przeciagac w pojedynczych kawalkach.To samo dotyczy wytwarzania drutu z tarcz. Tensposób wytwarzania stosuje sie glównie do trudnych do odlewania metali i nie ma zastosowania do masowego wytwa¬ rzania normalnych stopów. Sposób wedlug wynalazku przewyzsza równiez i ten spo¬ sób wytwarzania- Opisane wyzej zalety wytwarzania dru¬ tu odnosza sie równiez do wytwarzania ma¬ lych ksztaltowników i rur, spawanych z wa¬ skich tasm. PL