Wynalazek niniejszy dotyczy tokarki lub podobnej obrabiarki, której podstawa, slupy i podobne czesci podstawy, na któ¬ rych umieszczone sa narzady pracujace, rozrzadzajace, napedowe i inne, w przeci¬ wienstwie do dotychczas znanych konstruk¬ cji, sa wykonane tylko- czesciowo z materia¬ lów metalowych, jak zeliwo lub stal, np. wylacznie tylko powierzchnie boczne i czo¬ lowe slupów, pozostale zas czesci sa wy¬ konane z betonu lub podobnego, poczatko¬ wo plastycznego, a nastepnie trwadnieja- cego materialu budowlanego.Znane jest wprawdzie wykonywanie poszczególnych czesci maszyn z metalu i nastepnie po prostu ulozenie ich w beto¬ nie. Wtedy wszystkie przy obróbce wy¬ stepujace sily zostaja przenoszone równiez i na czesci maszyny, wykonane z betonu.Poniewaz chodzi tutaj w mniejszej mierze o sily sciskajace, lecz raczej o znaczne sily ciagnace, zginajace i skrecajace, które ze wzgledu na fizyczne wlasciwosci betonu nie moga byc przezen przejmowane, przeto czesci metalowe od betonu bardzo szybko odstaja, sam zas beton kruszeje i. peka.Okazuje sie, ze taka budowa zupelnie nie odpowiada wymaganiom, stawianym przy budowie maszyn.Wady powyzsze zostaja usuniete w to¬ karkach wedlug niniejszego wynalazku, a mianowicie w ten sposób, ze czolowe i boczne czesci slupów wzglednie podsta¬ wy maszyny skladaja-.sie ze stykajacych sie ze soba plyt metalowych, a umieszczo¬ ne zwykle na podstawie wzglednie na slu¬ pach urzadzenia, sluzace do napedu, posu¬ wu i do wykonywania innych ruchów, po wylaniu betonem pozostajacych jeszcze próznych przestrzeni, zostaja scisle pola¬ czone wzglednie zesrubowane z tymi ply¬ tami czolowymi i bocznymi, przejmujac wszystkie wystepujace zewnetrzne sily, tak ze sam' beton tym silom nie podlega i przejmuje tylko cisnienia. Dopiero przez zastosowanie tego sposobu okazuje sie mozliwe uzycie betonu do budowy pod¬ staw i slupów dla obrabiarek.Szczególne korzysci przedstawia za¬ stosowanie przedmiotu niniejszego wyna¬ lazku do tokarek, których suport posuwa sie po okraglej prowadnicy, opartej na dwóch niezaleznych od siebie slupach pod¬ stawy tokarki;.W tokarkach wedlug wynalazku polza narzadami napedowymi i rozrzadzajacymi tylko sciany czolowe skladaja sie ze sto¬ sunkowo cienkich plyt z zeliwa lub stali¬ wa. Wszystko, co znajduje sie pomiedzy tymi scianami, jest wykonane z betonu.Ten sposób budowy podstaw wzglednie slupów tokarek upraszcza niezwykle wa¬ runki montowania nawet przez niewyszko- lone wzglednie slabo wyszkolone sily. Do¬ tyczy to znowu w szczególnosci tokarek wedlug wynalazku, przy czym osiaga sie jeszcze jedna dalsza korzysc, ze slupów, w przeciwienstwie do dotychczas stosowa¬ nych sposobów montowania, nie potrzeba w ogóle obrabiac, jezeli nie liczy sie tylko zwyklego oczyszczenia zeliwnych plyt pla¬ szczyzn czolowych.Slupów, zbudowanych wedlug niniej¬ szego wynalazku, nie potrzeba wiec wcale ani wiercic pozioma wiertarka, ani tez fre¬ zowac lub strugac; skutkiem tego wiec zlo¬ zenie tokarn jest niezwykle uproszczone i moze byc wykonane znacznie szybciej, co umozliwia masowa produkcje takich toka¬ rek w bardzo krótkim czasie.Punktem wyjscia stanowi tu kadlub, któ¬ ry mozna uwazac za pewien rodzaj sza¬ blonu i który przy pomocy odpowiednich otworów, nasadek, przewiercen, wyciec itd. ustala wzajemne polozenie poszczególnych narzadów tokarki, a wiec wrzeciona, pro¬ wadnicy konika i innych czesci, zas po obu stronach tego kadluba zostaja umieszczone po dwie plyty w kierunku prostopadlym do podluznej osi slupów, przedstawiajace plaszczyzny czolowe, oddalone od siebie na szerokosc slupa. Przez otwory, pozosta¬ wione w odlewie tych stosunkowo cien¬ kich plyt czolowych, zostaja wprowadzone z boku odpowiednie poszczególne czesci az do ich ustalenia wzglednie do zetkniecia sie z odpowiednimi miejscami kadluba.Dalsze wybitne cechy prostoty i szyb¬ kosci skladania tokarki polegaja na tym, ze poszczególne czesci tokarki, a wiec np. cy¬ linder do posuwu suportu przy stosowaniu powietrza sprezonego, jako sroidka nape¬ dowego, i inne podobne narzady sa wyko¬ nane przedtem i w wiekszosci stanowia cia¬ la obfotowe, których wykonanie jest sto¬ sunkowo proste. Te czesci, zlozone w jedna calosc, zostaja umieszczone w plytach slu¬ pa. Zaleznie od warunków konstrukcyj¬ nych i rodzaju budowy tokarki jest ewen¬ tualnie mozliwe, wzglednie konieczne, przymocowanie poszczególnych czesci do zasadniczegoi kadluba jeszcze przed 'umie¬ szczeniem plyt czolowych obu slupów. Sko¬ ro montowanie postapilo juz tak dalece, ze plyty czolowe w odleglosci grubosci slu¬ pów zostaly juz umocowane, mozna dla przykrycia plaszczyzn bocznych i górnych slupów umiescic oslone z blachy, np. mie¬ dzy odpowiednimi wystepami na brze¬ gach plyt czolowych. Wtedy utworzona — 2 —prózna przestrzen w slupie zostaje wypel¬ niona betonem lub innym podobnym mate¬ rialem budowlanym, który poczatkowo jest plastyczny, a pózniej twardnieje. Wazne jest przy tym, aby beton lub inny podobny material budowlany wypelnial równiez i przestrzen prózna, jaka powstaje pomie¬ dzy czesciami, wsunietymi w slupy, i odpo¬ wiednimi otworami w plytach czolowych, tak ze po stwardnieniu betonu nie tylko ze powstaja slupy, wytrzymale na cisnienia przy uzyciu mozliwie najmniejszej ilosci metalowych materialów budowlanych, lecz prócz tego na betonie lub na podobnym materiale opieraja sie czesci, wsuniete w slupy.W ten sposób, jak to juz powyzej zostalo po krotce zaznaczone, okazuje sie mozliwe uzycie plyt czolowych bez ich obróbki np. na wiertarce bezposrednio po ich odlaniu i oczyszczeniu, poniewaz nie chodzi tutaj O' dokladne wiercenie w plytach czolowych otworów, sluzacych do wsuniecia po¬ szczególnych czesci, gdyz w tych miej¬ scach wokól wsunietych czesci wykonane sa umyslnie waskie pierscieniowe przestrze¬ nie, które przy wypelnianiu zostaja rów¬ niez zalane betonem. Dopiero po stward¬ nieniu betonu czesci, ulozone w betonie, zo¬ staja bezposrednio silnie polaczone z ply¬ tami czolowymi slupów, tak ze sily ze¬ wnetrzne, podobnie jak to ma miejsce w dotychczas stosowanych konstrukcjach czy¬ sto metalowych, zostaja przejete przez czesci metalowe. Z jednej wiec strony czesci metalowe, a z drugiej strony be¬ ton dzieki takiemu sposobowi zmontowa¬ nia i podzialowi sil przejmuja tylko- te na¬ prezenia, które poszczególne materialy bu¬ dowlane odpowiednio do swych fizykal¬ nych wlasciwosci sa w stanie rzeczywiscie przejac.Wynalazek niniejszy dotyczy wreszcie urzadzenia, sluzacego do stosowania opi¬ sanego powyzej sposobu budowy tokarek.Do utworzenia slupów umieszczony jest na plycie podstawowej po dbu stronach obok kadluba stojak, skladajacy sie za¬ sadniczo z dwóch ku górze skierowanych scian, równoleglych do osi podluznych przyszlych slupów, przy czym odstep scian w tym kierunku odpowiada szerokosci slu¬ pów, i których wewnetrzne plaszczyzny okreslaja boczne i górne plaszczyzny slu¬ pów. W ten sposób sciany te wraz ze skie¬ rowanymi najlepiej ku górze bokami two¬ rza przekrój w ksztalcie litery U.Przedmiot wynalazku przedstawiono na rysunku tytulem przykladu w przekro¬ ju podluznym schematycznie jako urzadze¬ nie, sluzace do zmontowania tokarki i sto¬ jace pionowo, na podlodze, przy czym po¬ szczególne czesci montuje sie w polozeniu odwróconym o 180°, tj. glowa w dól.Plyta podstawowa 1 i kadlub 2, tylko czesciowo narysowany, sa odlane jako je¬ dna calosc. W kadlubie 2 znajduja sie wywiercone otwory, wyciecia lub tym po¬ dobne, jak np. otwory 3 i 4. W otwory te wsuwa sie z prawej strony waly 5 i 6, na których umocowane sa juz rozlacznie wkladki srodkujace 7 i 8, podczas gdy dal¬ sze wkladki 9 i 10 sa nasrubowane z dru¬ giej strony i zabezpieczone w odpowied¬ nich miejscach przy pomocy przeciwna- kretek. Zeliwne plyty czolowe 11 i 12 sa nasuniete z boku az do zetkniecia z odpo¬ wiednimi czesciami plyty podstawowej 1 wzglednie z wkladkami srodkujacymi. Na¬ stepnie w przedstawionym przykladzie wy¬ konania zostaja zalozone blaszane oslony 13, które okreslaja szerokosc slupów i rów¬ noczesnie sluza do krycia górnych i bocz¬ nych ich plaszczyzn, oraz zewnetrzne zeliw¬ ne plyty czolowe 14 i 15. W otwory plyt czolowych slupów wreszcie zostaja z boku wsuniete odpowiednie czesci tokarki, a mia¬ nowicie w lewy slup, utworzony z plyt 12 i 15, zostaje wsunieta tuleja prowadnicza 16 wrzeciona, zas w prawy —cylinder 11 — 3 —do'posuwu konika, a do obu slupów — tu¬ leje prowadnicze 18 dla prowadnicy posu¬ wu suportu. Polozenie tych czesci ustalaja waly 5 i 6 wzglednie wkladki, srodkujace te waly, a mianowicie tak, ze po nasunie¬ ciu ich na waly 5 i 6 zostaja nalozone dal¬ sze wkladki centrujace 19, 20, 21 i 22. Wte¬ dy waly 5 i 6 zapewniaja srodkowe poloze¬ nie wsunietych pomiedzy plyty czolowe cze¬ sci i ich dokladne umocowanie. Poi ustale¬ niu polozenia wszystkich poszczególnych czesci w stosunku do plyt czolowych slu¬ pów i ich polozenia wzajemnego przestrzen prózna, pozostajaca pomiedzy plytami czo¬ lowymi 12 i 15 i blaszana oslona 13 po le¬ wej stronie tokarki, oraz przestrzen pomie¬ dzy plytami czolowymi 11 i 14 i blaszana oslona 13 po prawej stronie tokarki zostaja zalane i ubite betonem. Po calkowitym stwardnieniu betonu waly 5 i 6 oraz wszyst¬ kie oporki zostaja usuniete, a w otoczo¬ nych betonem narzadach 16, 17 i 18 umie¬ szcza sie odpowiednie przyrzady tokarki, jak w niniejszym przykladzie wrzeciono z urzadzeniem zabierajacym, tlok, sluzacy do posuwu konika oraz prowadnicy su¬ portu, i laczy z plytami czolowymi 11, 12, 14 i 15.Nastepnie unosi sie slupy tokarki, sto¬ jace dotychczas w polozeniu odwrotnym, tj. glowami w dól, na podstawie 1, obraca o 180° i ustawia normalnie dla ostateczne¬ go wykonczenia montazu.Dla uproszczenia rysunku zaniechano pokazywania pustych odstepów pomiedzy wsuwanymi czesciami i odpowiednimi otworami w plytach czolowych. PL