Znane sa samoczynne elektryczne urza¬ dzenia czujnikowe do cewek watkowych i podobne urzadzenia do wybierania wat¬ ków o róznych barwach w krosnach tkac¬ kich, w których samozastawiacz czólenko¬ wy za pomoca szyn pradowych, umieszczo¬ nych na skrzynce czólenlka, zamyka obwód, wywolujacy zmiane cewek lub czólenek.Wybieranie watku o pewnej barwie odby¬ wa sie w tych urzadzeniach najczesciej me¬ chanicznie, np. przez synchroniczne prze¬ stawianie cylindrycznej skrzynki zmiano¬ wej czólenek. Urzadzenie takie nadaje sie wplrawdzie do krosien, w których stosuje sie ozólemka zaopatrzone tylko w watki o dwóch róznych barwach, nie nadaje sie jednak do zastosowania przy wiekszej licz¬ bie watków o róznych barwach. Oprócz te¬ go zastosowanie mechanicznych urzadzen rozrzadczych powoduje latwo bledne prze¬ laczenia z powodu ich skomplikowanej bu¬ dowy.Poza tym znane jest elektryczne wy¬ bieranie magazynu cewek zamiennych przy uzyciu dwóch czólenek, zaopatrzonych w watki o róznych barwach, za pomoca roz¬ maitych ukladów narzadów przelaczenio- wych, czynnych podczas biegu cewek lu¬ zem, przy czym magazyn ten jest podtrzy¬ mywany dzwignia przechylna oraz nasta¬ wiany w polozenie wymiany. Przechylanie calego magazynu zapasowego o duzy luk jest jednak stosunkowo trudne i daje sie wykonywac tylko w krosnach wolnobiez-nych, W innym urzadzeniu do wymiany czólenek w krosnach mechanizm wzorcowy, w polaczeniu z elektrycznymi samozasta- wiacizami <^ólenkowymi, powoduje przenie¬ sienie nowego czólenka przez zamkniecie obwodu elektrycznego, Wobec zaleznosci urzadzenia do wybierania czólenek od me¬ chanizmu wzorcowego urzadzenie jest bar¬ dzo zlozone i wskutek tego niepewne w dzialaniu, bowiem obwód wywolujacy zmia¬ ne pozostaje z reguly zamkniety tylkio do¬ póty, dtopóki biegnace luzem czólenko znaj¬ duje sie w skrzynce. Znane sa równiez elektryczne urzadzenia przytrzymujace (styczniki) f zastosowane w obwodzie samo¬ zastawiacza, za pomoca których obwody, rozrzadzajace zmiane cewek luib czólenek, sa utrzymywane pod pradem przez okre¬ slony czas, dluzszy od czasu trwania pobytu czólenka w skrzynce czólenkowej, i-ewen¬ tualna zmiana nastepuje dopiero po kilku dalszych rzutach czólenka.Wreszcie dla stwierdzania biegu jalo¬ wego cewki zastosowano w czólenku czuj¬ nik, zaopatrzony w elektryczne trzpienie kontaktowe, aby podczas biegu cewki lu¬ zem w zaleznosci od urzadzenia wzorcowe¬ go zamkniety zostal obwód, za pomoca któ¬ rego uskutecznia sie zmiane czólenek. Pra¬ widlowa praca takiego urzadzenia jest wat¬ pliwa wskutek zastosowania czujnika, wprowadzanego z zewnatrz do czólenka, gdfyz ezais wlaczenia pradu jest nadzwyczaj, krótki. Oprócz tego dla wybierania watku o odmiennej barwie potrzebny jest osobny obwód i osobne urzadzenie zmianowe, wo¬ bec czego urzadzenie jest bardzo dtrogie.Przedmiotem wynalazku niniejszego jest samoczynne urzadzenie elektryczne do wybierania watków o róznych barwach w krosnach tkackich, w któryjm w znany spo¬ sób za pomoca samozastawiaczy czólenko¬ wych pqprzez szyny polaczeniowe, umie¬ szczone na oslonie czólenka, zamkniety zo- staje obwód pradu, wywolujacy zmiane ce¬ wek lub czólenek, przy czym magazyny ce¬ wek sa zaopatrzone w narzady nastawcze, które isa nastawiane elektrycznie przez ob¬ wód samozastawiacza i które z chwila zamokniecia przynaleznego do nich obwodu samozastawiacza przestawiaja magazyn cewkowy w okreslonym stopniu w jednym lub drugim kierunku, najkorzystniej prze¬ ciw dzialaniu sprezyny, ustalajacej poloze¬ nie srodkowe. Najlepiej jest, jezeli przy tym do napedu magazynu cewek stosuje sie jeden lub kilka silników nastawczych, któ¬ rych wylaczniki, z chwila zamkniecia obwo¬ du samozastawiacza, zostaja zamkniete za pomoca stycznika, wlaczonego do tego ob¬ wodu, Do uruchamiania magazynów cew¬ kowych moga byc zastosowane równiez ptaszki, które, z chwila zamkniecia obwodu samozastawiacza za pomoca styczników, wspóldzialaja z nozami, poruszanymi wa¬ lem krosna, ustawiajac obrotowy zbiornik cewkowy w polozenie potrzebne do zmiany.Do uruchamiania poczwórnych magazy¬ nów cewkowych lub czólenkowych moga byc np, stosowane dwa elektromagnesy, które w chwili wyczerpania cewki zostaja wzbudzone w zaleznosci od barwy watku czólenka wzglednie cewki i wspóldzialaja ze soba talk, iz przy wspóldzialaniu narza¬ dów napedowych, zmieniajacych polozenie magazynu cewek lub czólenek, przybiera on cztery rózne polozenia w zaleznosci od te¬ go, czy wzbudzone sa obydwa elektroma¬ gnesy, zaden z nich, czy tez jeden lub drugi.Dzieki temu, ze w urzadzeniu wedlug wynalazku zrezygnowano w znacznej mie¬ rze ze stosowania mechanicznych srodków nastawczych, mozna uzyskac wielka spraw¬ nosc dzialania roizrzadczego, gdyz w elek¬ trycznych urzadzeniach irOzrzadftzych nie ma dorywcizego ruchu srodków mechanicz¬ nych, jak równiez nie zachodza drgania* nieuniknione przy szybkim biegu, oraz po¬ wodowane tym znaczne zuzycie srodków nastawczych, co jest nieuniknione przy szybkim ruchu. Laczniki walcowe pozwala¬ ja prócz tego na wieksza swobode w zasto- — 2 —sowaniu urzadzenia, które dzieki teamu mo¬ ze byc zastosowane równiez w krosnach o obustronnej wymianie czólenka, ponie¬ waz nie ma tu tak znacznej zaleznosci od chwili rozpoczecia wymiany cewek, jak przy uzyciu mechanicznych srodków na- stawczydh. Ponadto cale urzadzenie jest bardziej przejrzyste i latwiej dbstepne.Niektóre przyklady wykonania urzadze¬ nia wedlug wynalazku sa przedstawione na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia skrzynke czólenkowa z kilkoma komorami w widoku z przodu i czesciowo w widoku perspektywicznym, a fig. 2—15 przedsta¬ wiaja schematycznie uklady polaczen róz¬ nych postaci wykonania urzadzenia czujni¬ kowego i wybierakowego wedlug wyna¬ lazku.W postaci wykonania wedlug fig. 1 kro¬ sno na stronie czujnikowej posiada skrzyn¬ ke czólenkowa 19 z kilkoma komorami.W kazdej komorze znaj duje sie sprezynka 20, stanowiaca polaczenie elektryczne z czólenkami samozastawnymi. Druga spre¬ zyna lub listwa 18, stanowiaca równiez po¬ laczenie elektryczne kazdej komory, jest polaczona z szyna metalowa 24, podzielona na odcinki kontaktowe i umieszczona na szynie izolacyjnej 23, umocowanej na skrzynce czólenkowej. Na poziomie rów¬ ni czólenkowej bidla znajduje sie kontakt 25, opierajacy sie sprezynujaco o szyne me¬ talowa 24 t^k, iz zawsze tylko to czólenko' jest zasilane pradem, które znajduje sie na poziomie równi czólenkowej bidla. Od kon¬ taktu slizgowego 25 prowadzi przewód do elektromagnesu 22 (fig. 2, 3, 5), a stamtad do bieguna R1 zródla prAdu samoteasta- wiacza.Od bieguna T zródla pradu prad ply¬ nie do lacznika walcowego, który jest umie¬ szczony ma wale korbowym krosna lub na innym wspólbieznym wale i który sluzy do tego, aby wlaczenie pradu w czólenku i roz¬ poczecie wymiany cewki nie nastapilo w chwili niepozadanej. Lacznik ten sklada sie np. z dwóch kontaktów 26 i 27, opieraja¬ cych sie ispirezynttjaco na walku 28 z mate¬ rialu izolacyjnego. Walek ten posiada pa¬ sek metalowy 29 o takiej szerokosci, ze pa¬ sek ten moze stykac sie jednoczesnie z dwoma kontaktami 26 i 27 przez czas tyl¬ ko taki, jaki jest konieczny do utrzymywa¬ nia elektromagnesów 22 pod pradem. Chwi¬ la zamkniecia kontaktu i tym samym chwi¬ la rozpoczecia wymiany cewki wynika z po¬ lozenia paska metalowego 29 wzgledem korby walu korbowego. Kontakt 27 jest uziemiony^ taik iz obwód jest zamykany przez kolntakt w czólenku. Gdy czólenko jest .w kontakcie ze strona czujnikowa kro¬ sna, a cewka czólenka zostala wyczerpana, wówczas zamyka sie obwód az do lacznika walcowego i elektromagnes zostaje wzbu¬ dzony w chwili, w której lacznik zamyka wspomniany kontakt. Ruch kotwiczki elek¬ tromagnesu 22 moze byc wyzyskany w zna¬ ny sposób do wymiany cewki. W urzadze¬ niu tym potrzebne sa jednak pewne urza¬ dzenia, przytrzymujace kotwiczke elektro¬ magnesu, gdyz wzbudzenie elektromagnesu nie trwa dluzej niz pobyt czólenka w ko¬ morze skrzynki. W tej samej chwili, w któ¬ rej czólenko opuszcza komore na poczatku rzutu, elektromagnes dazy do powrotu w polozenie spoczynku.Chcac uniknac stosowania mechanicz¬ nych urzadizen przytrzymujacych w elek¬ tromagnesie i osiagnac na drodze elektrycz¬ nej dzialanie, trwajace dluzej niz pobyt czólenka w komorze, przeprowadza sie przewód od kontaktu slizgowego 25 do kon¬ taktu 30 (fig. 3) i zastosowuje sie sprezyne plaska 31, podnoszona kotwiczka elektro¬ magnesu 22 tak, iz kontakt 32, znajdujacy sie na tej sprezynie, dotyka kontaktu 30.Sprezyna 31 jest umocowana w miejscu osadzenia 33 i uziemiona. Gdy elektroma¬ gnes 22 jest wzbudzony, to kotwiczka pod¬ noszac sie zamyka kontakt 30 i czólenko moze Wówczas opuscic komore, jednak ko¬ twiczka elektromagnesu nie odpada, gdyz — 3 —kontakt pozostaje zamkniety za pomoca sprezyny plaskiej 31, o ile prajd moze ply¬ nac przez lacznik.Elektromagnes 22 moze byc utrzymy¬ wany pod pradem za pomoca lacznika przez czas dowolnie dlugi, a poza tym za pomoca podnoszonej kotwiczki moga byc uruchamiane narzady nastawcze, których dzialanie moze wymagac dluzszego czasu, A wiec np. za pomoca elektromagnesu 22 moze byc wlaczony silnik M (fig. 4), np. silnik trójfazowy, zasilany ze zródla pradu RST. Fazy T i S sa poprowadzone przez kontakty 34 i 35, na których opieraja sie sprezynki 36 i 37, gdy kotwiczka elektro¬ magnesu. 22 jest podniesiona. Sprezynki 36 i 37 sa umocowane w miejscach 38 i 39, od których odprowadzone sa odpowiednie przewody do silnika. Gdy elektromagnes jest wzbudzony, to kotwiczka podtaosi sie zamykajac kontakt 30, a wraz z nim kon¬ takty 34 i 35, gdyz ruch nastawiania prze¬ nosi sie za pomoca narzadów izolacyjnych 40 i 41 na sprezynki 36 i 37. Silnik M pozo¬ staje tak dlugo pod pradem, dopóki obwód lacznika walcowego jest zamkniety. Gdy pasek metalowy 29 na laczniku walcowym 28 usuwa sie spod kontaktów 26 i 27, wów¬ czas elektromagnes wraca natychmiast w poiloizenie spoczynku, a wraz z nim spre¬ zynki 36 i 37 zostaja odlaczone od kontak¬ tów 34 i 35, tak iz silnik zostaje wylaczony.Chcac uniezaleznic okres dzialania elek¬ tromagnesu 22 od lacznika walcowego U\ (fig. 5) na wale korbowym, np. na wale Wlaczajacym lub na wale silnika uskutecz¬ niajacego zmiane cewek, mozna umiescic dtrugi lacznik wadcpwy U2 prowadzac prze¬ wody tak, jak uwidoczniono na fig. 5.W ukladzie tym lacznik Ui okresla chwile i poczatek wzbudzania, lacznik U2 zas — czas trwania wzbudzania.Zamiast jednego zródla pradu R*T mozna stosowac równiez zródla i?i,ri i R2,Tz (fig. 6) z dwoma uzwojeniami Ni i N2 elektromagnesu 22 i dwoma lacznika¬ mi walcowymi Ui i L/2, przy czyim np. prad R2,T* moze miec wyzsze napiecie anizeli prad RxTh dzieki czemu dzialanie pradu R2F2 moze byc silniejsze niz pradu i?i,7Y Tak samo, jak w pierwszej postaci wyko¬ nania, sa równiez i w tym przypadku zasto¬ sowane urzadzenia przytrzymujace elektro¬ magnesy, skladajace sie z kontaktów 30 i 33 oraz sprezyny plaskiej 31, jak równiez zastosowany jest elektromagnes 41. Oczy¬ wiscie elektromagnesy 22 moga równiez i w ukladzie wedlug fig. 6 wlaczac silnik, jak wyjasniono na przykladzie wedlug Ponadto do ^zbudzenia elektromagnesu pozostaje tu pewien okres czasu pomiedzy zamknieciem obwodu a poczatkiem rzutu, gdy w urzadzeniach znanych obecnie, pra¬ cujacych z iglami czujnikowymi, wprowa¬ dzanymi do czólenek, igly te miusiza byc wy¬ ciagane z czólenka jeszcze przed poczat¬ kiem rzutu. Czas, uzyskany w ten sposób, przyczynia sie dlo pewnosci dzialania, gdyz elektromagnesy dzialiaja tym pewniej, im dltuzej pozostaja pod pradem. Jak wiado¬ mo, w krosnach o samoczynnej zmianie czó¬ lenka okres czasu pomiedzy ukonczeniem zmiany czólenka i poczatkiem jego rzutu jest nadzwyczaj krótki. W urzadzeniach znanych dotychczas nalezalo zaczekac, az zostanie ukonczona calkowicie zmiana czó¬ lenka, i dopiero potem mozna bylo rozpo¬ czac wprowadzanie igiel do czólenka, na¬ tomiast w urzadzeniu czujnikowym wedlug wynalazku prad moze byc zamkniety tuz po oparciu sie kontaktu 25 na szynie kontakto¬ wej 24, odpowiadajacej danej komorze sljrzynki czólenkowej. Wobec tego skrzyn¬ ka czólenkowa moze nie byc zmieniona cal¬ kowicie.Taki uklad, który rozpoczyna wymiane cewek lub czólenek, moze byc stosowany równiez dlo wybierania w magazynach wiek¬ szej liczby watków o róznych barwach. Na fig. 7 i 8 przedstawiony jest przyklad wy¬ konania w zastosowaniu do magazynu do — 4 —watków o dwóch róznych barwach. Czólen¬ ka, stosiowane w tym przypadku, w zalez¬ nosci od barwy swego watku, naleza do jednej z dwóch grup A i B, odpowiadaja¬ cych obu zbiornikom cewkowym Ai i Bi magazynu cewkowego 42. Magazyn moze byc wykonany np. w postaci zbiornika obrotowego, osadzonego obrotowo na osi 43* Czólenka grupy A nie róznia sie ni¬ czym od omówionych wyzej, natomiast czó¬ lenka grupy B posiadaja z boku prócz szy¬ ny metalowej 5 szyne metalowa 44, która opiera sie na sprezynie 45 (fig. 7), gdy czó¬ lenko znajiduje sie w skrzynce czólenkowej, i która jest polacrzOna elektrycznie z urza¬ dzeniem czujnikowym F. Sprezyna 45 znaj¬ duje sie na skrzynce czólenkowej, jest jed¬ nak odizolowaJna od niej i od listwy 18. Od listwy 18 prowadzi w omówiony juz sposób przewód do szyn kontaktowych 24 na szy¬ nie izolacyjnej 23, a stamtad poprzez kon¬ takty 25 do elektromagnesu 22 i bieguna R zródla pradto, natomialst od sprezynki 45 prowadzi drugi przewód do odpowiednich szyn kontaktowych 47 na dirugiej szynie slizgowej 36, skad plynie prad poprzez kontakt 48 do drugiego elektromagnesu 49, a stamtad do bieguna R zródla pradu.Gdy w odpowiedniej skrzynce czólen¬ kowej znajduje sie czólenko grupy Bi, a cewka jest calkowicie wyczerpana, wów¬ czas urzadzenie czujnikowe F wlacza prad do oibu elektromagnesów 22 i 49. Obydwa elektromagnesy posiadaja znane z fig. 3 urzadzenie przytrzymujace, które przy elektromagnesie 22 sklada sie z kontaktu 30, sprezynki 31 i miejsca osadzenia 33, a przy elektromagnesie 49 (fig- 7)—z kon¬ taktu 50, sprezynki 51 i miejsca osadzenia 52* 0 ile elektromagnes 22 w polozeniu pod¬ niesienia kotwiczki rozpoczyna zmiane cew¬ ki w opisany wyzej sposób, to elektroma¬ gnes 49 przy pomocy obydwóch sprezynek 54 i 57 zamyka kontakty 53 i 56 tak, iz prad ze zródla RST plynie przez miejsca osadzenia 55 i 58 do silnika M (fig. 4) wpra¬ wiajac go w ruch obrotowy.Silnik M za pomoca kólka zebatego 602, zazebionego z wiencem zebatym 59 (fig- 8), napedza magazyn cewkowy 42 tak, iz gru¬ pa cewek Bi ustawia sie pod mloteczkiem 60\ Zderzak 61, opierajacy sie na nieru¬ chomej srubie 62, nie pozwala na wiekszy obrót zbiornika cewkowego niz potrzeba i zapewinia jednoczesnie dokladne ustawie¬ nie magazynu cewkowego. Gdy teraz; po uruchomieniu mloteczka 60* cewka zosta¬ nie zmieniona, to lacznik U moze wylaczyc prad zródla R—T, wskutek czego kotwiczki obu elektromagnesów odpadaja, jak rów¬ niez i silnik M zostaje odlaczony od zródla pradu. Nastepnie sprezyna 63 odciaga ma¬ gazyn cewkowy w polozenie pierwotne, przy czym zderzak 61 opieira sie na stalej srdbie 64. Gdy natomiast w skrzynce czó¬ lenkowej znajduje sie czólenko grupy Ai, którego cewka ma byc wyfnieinioina, to wzbudzony zostaje tylkb elektromagnes 22, silnik M pozostaje bez pradu, a magazyn cewkowy pozostaje w spoczynku, tak iz wskutek ruchu mloteczka 60' do czólenka wprowadzona zostaje cewka grupy A\.Oczywiscie to samo dzialaJnie mozna uzyskac równiez przy pomocy dwóch obwo¬ dów lub dtoóch laczników, jak przedsta¬ wiono na fig. 5 i 6.Do utrucihomienia obrotowego magazynu cewkowego 42 wedlug fig. 8 moze nie byc konieczne zastosowanie silnika, gdyz do tego celu moizina zastosowac elefctteiomagnes pociagowy, który dziala bezpotsredtnio na magazyn cewkowy lub np. przelacza jaka¬ kolwiek plaszke, która wówczas zostaje po¬ chwycona nozem, podnoszacym i opuszcza¬ jacym sie, zmieniajac polozenie magazynu, jak przedstawiono na fig. 9. W tym ukla¬ dzie liczba 65 oznacza wal wlaczajacy lub jakikolwiek wal, wprawiany w ruch obro¬ towy przy wymianie cewki. Wal ten posia¬ da tarcze nieokragla 66, która steruje dzwi¬ gnie 68, osadzona obrotowo na osi 67. — 5 —Dzwignia 68 opiera sie krazkiem prowad^ niczym 69 na tarczy 66 pod dzialaniem sprezyny 70. Z dzwignia 68 polaczone jest przegubowo za pomoca czopa 71 cieglo 72, które porusza nóz 74 w prowadnicy 73.Magafcyn cewkowy 42 posiada ramie 75 i w polozeniu spoczynkowym jest przyciag¬ niety za ponioea sprezyny 76 tak, iz wystep 77 opiera sie o srube oporowa 78. Na ra¬ mieniu 75 znajduje sie plaszka 80, która jest osadzona obrotowo na trzpieniu 79 i która za pomoca sprezyny 81 jest przy¬ ciagania do zderzaka 82 tak, iz w tym po¬ lozeniu nóz 74 moze przejsc mimo haczyka ptaszki.Za kazdym razem przy zmianie cewki wal 65 zostaje wprawiony w ruch obroto¬ wy.*Dopóki cewki grupy Ai podlegaja wy¬ mianie, magazyn cewkowy 42 pozostaje w spoczynku. Gdy natomiast w skrzynce cew¬ kowej znajduje sie po sftronie czujmika czó¬ lenko grupy Z?i, wówczas jednoczesnie z obrotem walu 65 wzbudiza sie elektro¬ magnes 49, który dociska plasike 80 do no¬ za 74, tak iz ona zostaje pochwycona za po¬ moca opuszczajacego sie noza i obraca ma- gaizym cewkowy dopóty, az cewka grupy Bi znajdzie sie pod mloteczkiem.W przypadku magazynów do watków o czterech i szesciu barwadh moga byc np. stosowane cztery rózne grupy czólenek, które róznia sie pomiedzy soba czterema róznymi paskami kontaktowymi 83, 84, 85, 86 (fig. 10) i które sa polaczone elektrycz¬ nie z urzadzeniem kontaktowym. Paski kontaktowe 83—86 wchodza w zasieg dzia¬ lania sprezyn plaskich 87, 88, 89, 90, znaj- dtijaeydh sie na 'kazdej komorze skrzynki czólenkowej, i sa odizolowane od skrzynki czól&nlkowej, ale polaczone elektrycznie z odpowiednimi szynami kontaktowymi i szynami slizgowymi z materialu izolacyj¬ nego 91, 92, 93, 94. Za pomoca nie przedsta¬ wionych na rysunku kontaktów prad % la zamktniecia obwodu za pomoca urzadze¬ nia czujnikowego F plynie do jedtnego z czterech elektromagnesów 95, 96, 97, 98, które oddzialywaja na klapki 99 pionowe¬ go magazynu cewkowego 100 otwierajac jedna z nich w znany sposób talk, iz jedna z cewek grupy cewkowej Ai, Bi, Ci, Di, na¬ lezaca do odpowiedniego czólenka, znaj¬ dzie sie pod mloteczkiem 60', który wpro¬ wadza ja do czólenka. Rozpoczecie wymia¬ ny cewki odbywa sie w znany spoisób za pomoca urzadzenia czujnikowego F, szyny slizgowej 24 i elektromagnesu 22, nie przed¬ stawionego na rysunku.Fig. 11 przedstawia uklad magazynu do watków o czterech barwach, w którym za¬ stosowane sa magazyny obrotowe, napedza¬ ne za pomoca silników. W tym ukladzie kólko zebate 101 silnika Mi zazebia sie z wycinkiem zebatym 103, umocowanym na zewnetrznym magazynie cewkowym 102, natomiast wewnetrzny magazyn cewkowy 104 jest napedzany za pomoca kólka zeba¬ tego 105 silnika M2 i wycinka zebatego 106.Obydwa magazyny 702 i 104 sa osadzone w znany sposób obrotowo na osi, pirzy czym magazyn cewkowy 102 zawiera cewki grup Ai, Si, natomiast magazyn cewkowy 104 zawiera cewki grup Ci, Du Polozenie spo¬ czynkowe magazynów cewkowych jest za¬ pewnione za pomoca dwóch zapadek spre¬ zynowych 107 i 108, wspóldzialajacych z odpowiednimi plytkami 109 i 110, a mia¬ nowicie zapadka 107 wraz z plytka 109 ustala polozenie magazynu zewnetrznego 102, natomiast wewnetrzny magazyn cew¬ kowy 104 jest przytrzymywany zapadka 108 i plytka 110.Czólenka grupy A, B, C, D (u dolu) po¬ siadaja pewne cechy wyrózniajace, a mia¬ nowicie kazde czólenko grupy A nie nia bocznego paska kontaktowego, kazde czó¬ lenko grupy B posiada pasek kontakto¬ wy 111 powyzej srodka czólenka, a kazde czólenko grupy C posiada pasek kontakto¬ wy 112 ponizej srodka ozóleiika, aatomsast kazde z czólenek grupy D posiiadla pasek kontaktowy 113 podwójnej szerokoscia — 6 —W skrzynce czólenkowej znajduja sie dwie izolowane sprezynki plaskie 114, 115, z których sprezynka 114 dotyka paska kon¬ taktowego, znajdujacego sie powyzej srod¬ ka czólenka, druga zas 115 dotyka paska kontaktowego, znajdujacego sie ponizej srodka czólenka. Paski kontaktowe 111, 112, 113 sa polaczone elektrycznie z urza¬ dzeniem czujnikowym F. Sanie czólenka ze wzgledu na wieksza przejrzystosc rysun¬ ku sa przedstawione w polozeniu wysunie¬ tym na prawo. Sprezynki 114, 115 sa po¬ laczone z odpowiednimi narzadami kon¬ taktowymi na szynach slizgowych 116, 117, natomiast narzady kontaktowe szyny slizgo¬ wej 23 zostaja polaczone z urzadzeniem czujnikowym F za pomoca omówionej po¬ przednio listwy 18, przedstawionej na fig. 7.Od szyny slizgowej 23 prad plynie do nie przedstawionego na rysunku elektromagne¬ su, który rozpoczyna wymiane cewki, na¬ stepnie do zródla pradu RT, potem do lacznika walcowego Ui i do ziemi. Prze¬ wody zasilajace pradem szyny slizgowe 116, 117 prowadza poprzez przelacznik W, nastepnie tak samo do zródla R T, do lacz¬ nika walcowego i do ziemi.Silniki Mi i M2 przy kazdej zmianie ce¬ wek sa zasilane pradem w ten sposób, ze zawsze jeden z nich obraca sie w prawo lub w lewo w zaleznosci od tego, z której grupy cewkowej ma byc zasilane czólenko.Wybór silników i kierunek ich'obrotu jest okreslany przelacznikiem W, nastawianym za pomoca czólenka. Pomiedzy dwiema fazami zródla pradu RST wlaczony jest lacznik dwubiegunowy, sluzacy do wlacza¬ nia silników nie wczesniej, az wylacznik W osiagnie prawidlowe polozenie, oraz wyla¬ czania silnika Mi wzglednie M2 niezaleznie od lacznika walcowego Ui.Gdy jeden z silników jest wlaczony, wówczias magazyn cewkowy obraca sie tak dlugo, az swym wystepem 118 wzglednie 119 oprze sie na jednym ze stalych zderza¬ ków 120, 121. Jednoczesnie napreza sie jedna ze sprezyn 123, 125, umocowanych na ramieniu 127 i zaczepionych na stalych trzpieniach 128, 129. Ramiona 118, 119 i 127 oraz aprezyny 123 i 125 znajduja sie w jednej plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny rysunku. Gdy po skonczeniu zmiany cewki silnik Mi wzglednie M2 zo¬ staje wylaczony, to napieta w danej chwili sprezyna odciaga z powrotem magazyn w polozenie spoczynkowe, zabezpieczane za pomoca zapadki 107 wzglednie 108.Dzialanie wylacznika W jest wyjasnione na dwóch przykladach wykonania, W je¬ dnym z nich silniki sa nastawiane za po¬ moca dwóch wylaczników elektromagne¬ tycznych, a w drugim — za pomoca dwóch elektromagnesów oraz wylacznika drazko¬ wego. Na fig. 12 silniki Mi i M2 sa pola¬ czone przewodami z kontaktami 130—133, Faza S zródla pradu RST prowadzi do kontaktu 134, faza T zas — do obu kon¬ taktów 135 i 136. Od szyny slizgowej 116 plynie prad do elektromagnesu 137 ze zna¬ nym urzadzeniem przytrzymujacym, skla¬ dajacym sie z kontaktu 138 i sprezyny 139, a nastepnie prad plynie z elektromagne¬ su 137 do zródla pradu RT. Od szyny slizgowej 117 biegnie przewód do elektro¬ magnesu 140 z urzadzeniem przytrzymu¬ jacym, skladajacym sie z kontaktu 141 i sprezyny 142, a stamtad równiez do zró¬ dla pradu. Sprezyny 139 i 142 sa uziemio¬ ne. Narzady izolacyjne 143 lacza sprezy¬ ny 139 ze sprezynami 144 i 145, jak równiez sprezyne 142 ze sprezynami 146 i 147, tak iz polaczone w ten sposób trzy sprezyny wykonywaja ten sam ruch. Sprezyny 145 i 147 oraz sprezyny 144 i 146 sa polaczone ze soba elektrycznie.W polozeniu spoczynkowym elektro¬ magnesów 137, 140 sprezyna 145 opiera sie na kontakcie 134, sprezyna 144 na kontak¬ cie 136, sprezyna 147 na kontakcie 131 i sprezyna 146 ha kontakcie 133. W polo¬ zeniu tym silnik M2 jest zasilany pradem i to w ten sposób, ze obraca sie nip. w kie- — 7 —runkiu strzalki /. Gdy kotwiczka elektroma¬ gnesu 140 podniesie sie, to sprezyna 146 zetknie sie z kontaktem 132, a sprezyna 147 z kontaktem 130, dzieki czemu przy wla¬ czeniu pradu silnik Mi obraca sie w kierun¬ ku /. Gdy podnosi sie kotwiczka elektro- malgnesu 137f natomiast elektromagnes 140 poizostaje w spoczynku, wówczas sprezyna 144 dochodzi do kontaktu 134, a sprezyna 145 do kontaktu 135. W ten sposób fazy S i T zostaja zamienione, a silnik Mz obraca sie w kierunku //. Gdy wreszcie zostana wzbudzone obydwa elektromagnesy 137 i 140, wówczas wszystkie sprezynki opiera¬ ja sie na górnych kontaktach, a silnik Mi obraca sie w kierunku //.W postaci wykonania wedlug fig, 13 i 14 kotwiczki obu elektromagnesów 137 i 140 sa polaczone przegubowo za pomoca rdze¬ ni w miejscach 149 i 150 z dzwignia 148.Elektromagnesy 137 i 140 posiadaja znane ulrzadzenie przytrzymujace, skladajace sie z kontaktów 138, 141 i sprezynek 139, 142, oraz posiadaja przewody, prowadzace do szyn slizgowych 116 i 117, i wspólny prze¬ wód, prowadzacy do zródla pradu R' T (fig. 13). Dzwignia 148 posiada (kontakty 151 i 152, od których prowadza przewody db zródla pradu R S T* Na jednej plytce 153 z materialu izolacyjnego umieszczone sa kontakty 154 a, b, c, d wzglednie 155 a, b, c, d, od których plrowadza przewody do silników Mi i M2, jak przedstawiono na fig. 13.W polozeniu spoczynkowym obu elek¬ tromagnesów 137 i 140 dzwigniav./48 zaj¬ muje pollozenie a, a przy wlaczeniu zródla pradu RST silnik M2 jest zasilany pradem i to w ten sposób, ze obraca sie np. w kie¬ runku /. Gdy kotwicrika elektromagnesu 137 podnosi sie, natomiast kotwiczka elek¬ tromagnesu 140 pozostaje w spoczynku, to dzwignia 148 przybiera polozenie b, a po wlaczeniu zródla pradu R Sr T silnik Af2 jest zasilany pradem tak, ze obraca sie w kierunku //, gdyz kontakty 154b i 155b, na których opieraja sie kontakty dzwigni 151 i 152 (fig. 14), zmieniaja fazy silnika.Gdy kotwiczka elektromagnesu 140 podno¬ si sie, natomiast kotwiczka elektromagne¬ su 137 pozostaje w spoczynku, wówczas dzwignia 148 przybiera polozenie c, a przy wlaczeniu zródla pradu RST silnik Mi obraca sie w kierunku /. Gdy wreszcie pod¬ niesione zostaja kotwiczki obu elektroma¬ gnesów 137 i 140, wówczas dzwignia 148 przechodzi w polozenie d, a silnik Mi obra¬ ca isie po wlaczeniu zródla pradu RST w kierunku //, gdyz kontakty 154d i 155 d zmieniaja fazy silnika wzgledem kontaktów 154 c i 155 c.Takie samo sumowanie dzialania obu elektromagnesów moze byc otrzymane rów¬ niez za pomoca zapadek, jak przedstawio¬ no na fig. 15. Na wale wlaczajacym 65 lub na innym wale, obracajacym sie podczas zmiany cewek, znajduje sie tarcza nieokra- gla 66, na której opiera sie dzwignia 68, obracajaca sie na nieruchomym trzpieniu 67 i dociskajaca krazek 69 za pomoca spre¬ zyny 70. Obydwa ciegla 156 i 157, polaczo¬ ne przegubowo z dzwignia 68, zaopatrzona w krazek w miejscach 158 i 159, poruszaja dwa noze 162 i 163 w prowadnicach 160 i 161. Plaszka 164, zaopatrzona w zebatke 165, przy pomocy której wspóldziala z kól¬ kiem zebatym 166, osadzonym na stalym trzpieniu, jest umieszczona pomiedzy no¬ zami 162 i /63,tak, iz na przemian moze byc pochwycona badz nozem 162, badz tez no¬ zem 163, przy czym noze 162 i 163 wcho¬ dza db wyciec 167 i 168 plaszki 164. Plasz¬ ka 164 plrzechodzi przez prowaidnice 169 i za pomoca sprezyny 170 jest odchylana w prawo na dolnym koncu tak, iz w stanie spoczynkowym wyciecie 167 otacza nóz 162. Prowadnica 160 jest np. polaczona z kotwiczka elektromagnesu 137. Kólko ze¬ bate 166 jest zazebione z drugim kólkiem zebatym 171, osadzonym obrotowo na sta¬ lym czopie. Z kólkiem 171 zazebia sie pilasz- ka 172 za pomoca zebatki 173, przy czym — 8 —plaszka ta jest podobna do plasziki 164.Plaiszka 172 posiada wyciecia 174 i 175, które moga byc pochwycone nozami 178 i 179, .prowadzonymi w prowadnicach 176 i 177. Od noza 178 prowadzi cieglo 180 do czopa 181 na ramieniu 182 wewnetrznego magazynu cewkowego 104, Podobne cieglo 185 laczy nóz 179 z czopem 184 na ramie¬ niu 185' zewnetrznego obrotowego maga¬ zynu cewkowego 102. Plaszka 172, zaopa¬ trzona w zebatke 173, przechodzi swym dol¬ nym koncem przez prowadnice 183, która za pomoca sprezyny 184 jest odpychana w prawo i polaczona z kotwiczka elektro¬ magnesu 140, tak iz w stanie spoczynko¬ wym elektromagnesów wyciecie 174 ptasz¬ ki 172 otacza nóz 178. Magazyny cewkowe sa podwójne i zawieraja cewki grup A\ B\ C\ D\ które moga byc wpirowadzane do czólenek A, B, C, D. Czólenka te posiadaja te sama budowe, co i czólenka uwidocznio¬ ne na fig. 11. Wal wlaczajacy 65 jest obra¬ cany w celu wymiany cewek. W zaleznosci od tego, czy obydwa elektrotmalgnesy 137 i 140 nie sa wzbudzone w ogóle, czy tez wzbudzony jest jeden lub dirugi z nich, albo tez oibydWa jednoczesnie, plaszka 164, za¬ opatrzona w zebatke, jest zazebiana z no¬ zem 162 lub z nozem 163, a plaszka 172, równiez zaopatrzona w zebatke, jest zaze¬ biana z nozem 178 albo 179. Podczas uru¬ chamiania dzwigni 68 za pomoca tarcz 66 polozenie wewnetrznego lub zewnetrznego zbiornika cewkowego zmienia sie w róznych kierunkach, tak iz pozadana w dlamej chwi¬ li grupa cewkowa podchodzi pod mloteczek 60* i moze byc wprowadzana do czólenka. PL