Wydano 22 wrzesnia 194 a w Aj5£i URZAD PATENTOWY w WARSZAWIE OPIS PATENTOWY Nr 30046 KX 49 o, 1/08 Friedrich Klopp, Solingen-Wald Tlokowy narzad, rozrzadzajacy sprezona ciecza w napedzanych hydraulicznie maszynach narzedziowych Zgtouono 27 lutego 1936 tJdsIelono I wnesoli 1041 Plerwfsenitwo: 1 maiea 1986 dli Mitra. 1-8; U lutego 1W6 dla uitrs. 4 i i (Nieacy) W maszynach narzedziowych, napedza¬ nych sprezona ciecza, np. olejem, w któ¬ rych obrabiany przedmiot lub narzedzie po- siada ruch zwrotny, pr^y czym' czesto sto¬ suje sie krótkie przesuwy, powstaja trud¬ nosci przy zmianie kierunku przeplywu strumienia oleju. Trudnosci te sa czesto po¬ wodem, iz naped nie dziala.W maszynach takich znane sa wstepne narzady rozrzadcze i narzady przechylne zatrzymujace, które sluza do przezwycie* zania martwego polozenia mechanizmów napedu* Narzady te skladaja sie jednak z wielkiej ilosci czesci, które -uzywaja sie i musza byc wykonane z nadzwyczaj wielka dokladnoscia. Oprócz tego zwlaszcza przy stosowaniu wstepnych narzadów rozrzad* czych, które jedynie sie nadaja w napedach hydraulicznych przy wielkich preznosciach cieczy, okres przelaczania jest stosunkowo dlugi, tak ze nie mozna osiagnac dowolnie krótkiego) skoku napedzanej czesci obra¬ biarki.Przy stosowaniu wstepnych narzadów rozrzadczych czesto trudno jest' równiez o* siagnac dostateczna dokladnosc przesta- wiania. W strugarkach o krótkim \skoku jest np. bardzo wazna rzecza, aby podczas strugania nasad przy rozmaitych szybkos¬ ciach strugania osiagnac równiez dokladne przestawienia. Nie osiagano dotychczas tej dokladnosci/ poniewaz przy zmianie szyb* koscf strugania zmienia sie polozenie punk¬ tu przestawiania. Wszelkie znane narzadyrozrzadcze tego rodzaju posiadaja zawsze czesc, która przesuwajace sie narzedzie lub obrabiany przedmiot porusza za pomoca o- porków w jednym lub w drugim kierunku, gdy ma sie wlasnie rozpoczac wlasciwe przestawianie.Aby uniknac powyzszych wad i uzys¬ kac urzadzenie przejawiajace o mozliwie prostej budowie, a dzialajace szybko i z zu¬ pelna pewnoscia, stosuje sie w mysl wy¬ nalazku narzad rozrzadczy, którego zawór tlokowy, doprowadzajacy sprezona ciecz na przemian do obu konców cylindra robocze¬ go, poruszany jest w jednym kierunku dzialaniem zwiekszonej; preznosci tej od¬ plywajacej cieczy, . a w drugim kierunku dzialaniem sprezyny. Wobec tego czcic ma¬ szyny, poruszana tam i z powrotem prze¬ suwajacym sie narzedziem lub obrabianym przedmiotem, sluzy w mysl wynalazku je¬ dynie do tego, aby odplyw cieczy sprezonej z jednej strony cylindra Ha przemian albo zamykac w celu zwiekszenia preznosci, lub otwierac w celu jej zmniejszenia.Aby zapobiec niedokladnym ruchom tloka tego zaworu, który nazywac sie be¬ dzie w dalszym ciagu opisu glównym, a wiec osiagnac zupelnie pewne przestawia¬ nie 'bez stosowania zbyt silnej sprezyny, laczy sie, go w tej samej komorze roboczej drazkiem tlokowym z drugim tlokiem, roz¬ rzadzajacym odplywem cieczy sprezonej i posiadajacym mniejsza srednice, tak iz dzieki powstajacemu dzialaniu róznicowe¬ mu przesuwy tloka glównego zaworu sa zu¬ pelnie dokladne i nie ulegaja drganiom.Przy zmianie kierunku ruchu, przy któ* rej tlok zaworu rozrzadczego jest prze¬ suwany jedynie dzialaniem nagromadzonej cieczy sprezonej przecie dzialaniu sprezy- ny, strona cylindra^roboczego, na która dzialala dotychczas ciecz, jest jeszcze przez pewien okres czasu polaczona z tloczna strona pompy, podczas gdy odplyw cieczy z drugiej strony cylindra jest juz zamknie¬ ty* Wobec tego tlok w cyliadirze przesuwa sie jeszcze troche w pierwotnym kierunku, a tp zariSwho dzialaniem bezwladnosci, jak tez preznosci cieczy, a mianowicie tak dlu¬ go, dopóki ciecz sprezona moze przeply¬ wac odpowiednio do przesuwu tloka w za¬ worze rozrzadczym, plynac z Jiie zasilanej fcfcrony cylindra dq przestrzeni zaworu, kt&ra moze sie.jeszcze powiekszyc. Przesu¬ wy tloka w cylindrze w pierwotnym kie¬ runku zostaja hamowane dopiero yr chwili, w której glówny zawór rozrzadczy polaczy nie zasilona strone cylindra z tloczna stroi na pompy, jako tez zwolni odplyw cieczy sprezonej z zasilanej strony cylindra. Dzia¬ la to niekorzystnie na dokladnosc przesta¬ wiania.Natomiast przy zmianie kierunku ru¬ chu zawór fbzrzadczy jest przesuwany nie tylko dzialaniem nagromadzonej cieczy sprezonej, lecz równiez dzialaniem sprezy¬ ny; wtedy obie strony cylindra roboczego sa przez pewien okres czasu polaczone z odply¬ wem tej cieczy, podczas gdy pompa jest zwarta. Dzieki dzialaniu bezwladnosci tlok roboczy moze przesuwac sie w cylindrze tak dlugo w pierwotnym kierunku; az glówny zawór tlokowy rozrzadczy zamknie za po. moca sprezyny odplyw cieczy sprezonej z nie zasilanej strony cylindra i polaczy te strone z tloczna strona pompy. Równiez w tym przypadku zmniejsza sie dokladnosc przestawiania.Okazalo sie, iz przestawianie przesuwu tloka roboczego przy wielkich szybkosciach i malym obciazeniu lub biegu jalowym mo¬ ze nastapic równiez w obu kierunkach bez stosowania sprezyny jedynie przez za¬ nikniecie odplywu na jednej stronie cylin¬ dra i zwolnienie doplywa po drugiej stro¬ nie cylindra. Wymienione zamykanie i twieranie odplywu po obu stronach cylin¬ dra dokonuje sie najstosowniej w tym sa¬ mym okresie czasu za pomoca zaworu tlo¬ kowego pomocniczego. Skoro odplyw z je- dnej strony cylindra zostal zamkniety, odplyw do drugiej strony cylindra zostal '— 2 "*-otwarty, pompa jest przez pewien \ okres czasu zwarta. -Bezwladnosc powodujfe jesz¬ cze pewne przesuniecie tloka cylmdra robo¬ czego w pierwotnym kierunku, przy czym tlok ten przetlacza czcic cieczy sprezonej z nie zasilanej strony cylindra do przestrzeni, w której dziala glówny zawór rozrzadczy, i powyoduje przesuwanie tloka tego zaworu.Przesuwy tloka w cylindrze w pierwotnym kierunku zostaja dopiero wtedy przerwane ? i tlok ten rozpoczyna przesuw w kierunku przeciwnym, skoro glówny zawór rozrzad- czy zwolni polaczenie pomiedzy tloczna strona pompy a nie zasilana strona cylin¬ dra. Równiez w tym przypadku dlugosc, okresu czasu pomiedzy rozpoczeciem prze¬ stawiania za pomoca zaworu pomocni¬ czego a zmiana kierunku suwu tloka w cylindrze zalezy od szybkosci suwu tego tloka, jest wiec zmienna. Pomimo tej wady opisana budowa* narzadu rozrzadcze¬ go nadaje sie korzystniej, zwlaszcza dla maszyn szybkobieznych, anizeli taka, w której glówny zawór tlokowy przesuwa sie w jednym kierunku, pod dzialaniem spre¬ zyny.Jezeli przy przestawianiu zawór roz* rzadczy jest przesuwany jedynie pod dzia¬ laniem nagromadzonej; cieczy sprezonej, moga powstac przeszkody w ruchu, skoro z nie zasilanej strony cylindra ciecz nie od¬ plywa. Powstaje to np« w przypadku natra- fienia narzedzia lub obrabianego przed¬ miotu na nieruchomy opór, tak iz narzedzie lub przedmiot nie przesuwa sie. Aby zapo¬ biec tej wadzie, stosuje sie wedlug wyna¬ lazku bezposrednie polaczenie tej przestrze¬ ni glównego zaworu rozrzadczego, z której nagromadzona ciecz sprezona powoduje do¬ konanie przesuwu przestawiajacego, z tlo¬ czna strona pompy, skoro tylko z wymie¬ nionej przestrzeni zostal zamkniety, od¬ plyw.Celem ulepszenia dzialania, a zwlaszcza dokladnosci przestawiania, stosuje sie je¬ szcze w mysl wynalazku odmienne wykona¬ nie narzadu rozrzadczego. W zaworze tlo¬ kowym tego narzadu obok tloka, rozrza¬ dzajacego doplywem cieczy sprezonej do tylnej strony cylindra roboczego, zastoso¬ wany jest na tym samym drazku tlokowym drugi tlok o srednicy, odpowiadajacej sre¬ dnicy tloka pierwszego, przy czym oba tloki tworza komore pierscieniowa, której wy¬ miary przy przesuwaniu sie tego zespolu! tloków zaworu glównego rozrzadczego nie zmieniaja sie. Przy tym odplyw z jednej strony cylindra (powinien byc zamkniety przy otwieraniu odplywu z drugiej \ strony i odwrotnie. Przesuwanie tloków zaworu roarzadfezogo, powodujace przestawianie tloka w cylindrze roboczym z biegu w przód na bieg wstecz, nie zostaje w tym przypad¬ ku dokonywane za pomoca cieczy sprezo*, nej, lecz dzialaniem sprezyny. W ten spo¬ sób przez polaczenie ze zbiornikiem odply¬ wowym osiaga sie równoczesne zwalnianie dzialania preznosci na powierzchnie tloka roboczego, powodujace bieg w przód i dzia¬ lanie preznosci na przeciwlegla powierzch¬ nie tloka w cylindrze, przy fczym tlok ten^ nie przesuwa sie w dalszym ciagu na pei wnym nieokreslonym, odcinku z powódz przeplywu cieczy z nie zasilanej strony cy¬ lindra do zaworu rozrzadczego. Przestawia* nie z biegu w przód na bieg" wstecz zostaje wiec dokonywane stale w tym samym pun¬ kcie, niezaleznie od szybkosci przesuwu.Aby przy przestawianiu tloka w cylin¬ drze z biegu w przód na bieg wstecz uzu¬ pelnic dzialanie sprezyny i zapobiec drga¬ niom zaworu rozrzadczego bez odplywu cie¬ czy z zamknietego kanalu odplywowego strony hiecu wstecznego, który móglby spowodowac niepozadany Yuch tloka robo¬ czego, stosuje sie w rjfiysl wynalazku bez¬ posrednie dzialanie cieczy sprezonej pa je¬ den tlok glównego zaworu rozrzadczego w kierunku dzialania sprezyny, skoro tylko i zostanie otwarty odplyw z cylindra robo¬ czego po stronie, odpowiadajacej biegowi w przód. — '3 •—^ W mysl wynalazku ciecz, odplywajaca z cylindra po stronie, odpowiadajacej biego¬ wi wstecz, zostaje równiez przepnowadzorta % powrotem do przewodu, doprowadzajace¬ go te ciecz do pompy. Dzieki tema ilosc cie¬ czy, która nalezy doprowadzic z tlocznej strony pompy do cylindra po stronie, odpo¬ wiadajacej biegowi wprzód, zmniejsza sie o te ilosc, jaka zostaje, doprowadzana do przewodu, zasilajacego pompy cylindra po stronie odpowiadajacej biegowi wstecz.Na rysunku uwidoczniono przyklady wykonania wynalazku: Fig* 1 przedstawia tlokowy narzad rozrzadczy, sluzacy do przestawiania ruchu stolu roboczego ma* szyny w przekroju podluznym, fig, 2 — przekrój wzdluz linii // — // na fig. 1, fig, 8 — odmienne wykonanie tegoz nairzadu rozrzadczego w przekroju podluznym, fig. 4 — przekrój czesciowy wzdluz linii IV—-IV na fig. 3, fig. 6 — przekrój wzdluz linii V — V na fig. 3, fig. 6 — przekrój wzdluz linii VI — VI na fig. 3, a fig. 7 — przekrój wzdluz linii VII — VII na fig. 3.W wykonaniu narzadu rozrzadczego we¬ dlug fig. 1 i 2 doprowadza sie z pompy re¬ gulowana ilosc cieczy, np. oleju, przez ka¬ nal 2 do tlokowego zaworu, umieszczonego bezposrednio na pompie, tak ze nie potrze¬ ba wiecej oddzielnych przewodów. Olej plynie z kanalu 1 do wydrazenia 2, w któ¬ rym jest umieszczony zawór tlokowy 3, sluzacy do wlaczania i wylaczania maszy¬ ny. Na rysunku uwidoczniono zawór w po¬ lozeniu, odpowiadajacym maszynie wlaczo¬ nej; w tym przypadku olej przeplywa z wydrazenia 2 przez kanal 4 do wydrazenia 5 na zawór tlokowy 6.W przedstawionym polozeniu zaworu 6 olej plynie przez kanal 7 do lewej strony cylindra. Olej, odplywajacy przez przewód 20 z prawej strony cylindra przy tym kie¬ runku przesuwu narzedzia lub obrabianego przedmiotu, przeplywa za posrednictwem kanalu 8 do wydrazenia 5, a nastepnie, w przedstawionym polozeniu zaworu 10 i tlo¬ ka 11, przez wydrazenie 12 do zbiornika, nie przedstawionego na rysunku.W celu przestawiania przeplywu zawór tlokowy 10 zostaje przesuniety w prawo dzialaniem walu rozrzadczego, uruchamia¬ nego przez stól roboczy lub narzedzie. Tego rodzaju przesuw zaworu tlokowego 10 jest znany i nie przedstawiony na rysunku. Na zaworze 10 umieszczony jest przesuwnie tlok zaworowy 11, utrzymywany w obu koncowych polozeniach jedynie za pomoca kulki 19, obciazonej sprezyna i wpuszczo¬ nej w wytoczenie 13 lub H. Zawór 10 po przesunieciu o pewna mala odleglosc zabie¬ ra ze soba tlok 11, zamyka kanal 8 i odci¬ na odplyw oleju z prawej strony) cylindra.Wskutek tego powstajaca preznosc w ko* morze roboczej wydrazenia 5 przesuwa w^ zaworze 6 tlok 16 na lewo az do jego opor- ka, dzieki czemu sprezyna 15 zostaje napie¬ ta. Przy tym przesuwaniu sie tloka 16 olej, doplywajacy z pompy przez wydrazenie za¬ woru 3 i kanal 4, zostaje skierowany $o ka¬ nalu 8 i plynie ku prawej stronie cylindra podczas gdy olej, odplywajacy przy tym przesuwie narzedzia lub obrabianego przed¬ miotu z lewej strony cylindra, zostaje skie¬ rowany za pomoca tloka 17, polaczonego z tlokiem 16, do kanalu 18, bezposrednio po¬ laczonego ze zbiornikiem.Jak bylo wspomniane, srednica tloka 17 jest mniejsza, niz srednica tloka 16, tak ze oba te tloki stanowia tlok róznicowy, który zapobiega niepozadanym drganiom, po¬ wstajacym w przypadku tloków o równych wymiarach. Wskutek tego wiec mozna sto¬ sowac slaba sprezyne 15, dzialajaca na ze¬ spól tloków. Przy nastepujacym .przesta- wianiu narzedzie lub przedmiot obrabiany przesuwa zawór 10 w lewo w polozenie, przedstawione na rysunku, przy czym po krótkim przesunieciu tlok 11 równiez z po¬ wrotem przesuwa sie na lewo w polozenie, przedstawione na rysunku. Kanal 8 zosta¬ je wskutek tego polaczony ze zbiornikiem - 4 -na olej i spada w nim preznosc, tok te spre* zyna 15 zastaje ponownie zwolniona, a za¬ wór tlokowy fi przekuwa sie w prawe polo¬ zenie, przedstawione na rysunku. Przesu¬ niecie tloków 16, 17 powoduje odplyw ole¬ ju z kanalu 5 na lewa' strone cylindra,, wskutek czego osiaga sie pierwotne polo¬ zenie.Jak uwidoczniono na rysunku, przesta¬ wianie zostaje dokonane zupelnie samo¬ czynnie i bez wstepnego rozrzadu. Prze¬ bieg przestawienia odbywa sie z wielka szybkoscia i z wielka dokladnoscia, gdyz zawór tlokowy 6 musi jedynie wykonac skok, potrzebny do przestawiania. Przesu¬ niecie tloka 11 zaworu 10 odbywa sie, jak wiadomo, kazdorazowo na koncu przesuwu hydraulicznie napedzanego narzedzia lub obrabianego przedmiotu i z tego powodu nie ma wplywu na okres czasu, podczas którego zostaje dokonywane przestawia¬ nie, oraz na dokladnosc przestawienia.W odmiennym wykonaniu wedlug fig. 3 — 7 zastosowane sa w narzadzie rozrzad- czym równiez trzy tlokowe zawory rozrzad, cze, a mianowicie glówny zawór 78, sluza¬ cy do przestawiania cylindra roboczego, za¬ wór 79 do wlaczania i wylaczania maszyny narzedziowej, oraz pomocniczy zawór 80, rozrzadzajacy zaworem 78, przesuwany w znany sposób za pomoca walu razrzadczego, uruchamianego przez oporki narzedzia lub stolu roboczego.W oslonie 81 narzadu rozrzadczego wy¬ konane sa trzy równolegle wydrazenia, zao¬ patrzone w tuleje. W wydrazeniu 82 umie¬ szczony jest glówny zawór tlokowy 78, pod¬ czas gdy zawory 79, 80 umieszczone sa w wydrazeniach 83 i 84 (fig. 5, 6 i 7).Glówny zawór rozrzadczy 78 posiada trzy tloki, 85, 86, 87, polaczone wspólnym drazkiem tlokowym tak, iz powstaja piers¬ cieniowe komory. Po zewnetrznej stronie tlok glównego zaworu 78 posiada mniejsza srednice 80 i wydluzenie o jeszcze mniej¬ szej srednicy 90, do którego przylega jeden koniec sprezyny 91, podczas gdy drugi jej koniec opiera sie dowolnie i stale o oslone narzadu, tloki 85, 86, 87 posiadaja jedna¬ kowe srednice.Pomiedzy obydwoma tlokami 85 i 86 znajduje sie pierscieniowa przestrzen 9A, a pomiedzy tlokami 86 i 87 przestrzen 95, pomiedzy zas zewnetrzna powierzchnia tlo¬ ka 85 a pierscieniem prowadniczym 88 tworzy sie przy przesuwaniu tloka prze¬ strzen 96 o zmiennej objetosci. Drugi ko- niec wydrazenia 82 jest zamkniety wklad¬ ka 97 i wreszcie pokrywa 21. Przy przesu¬ wach tlokówglównegozaworu 78 powstaje pomiedzy ta wkladka 97 a zewnetrzna po¬ wierzchnia tloka 87 przestrzen 22 równiez o zmiennej objetosci, W wydrazeniu 88 umieszczony jest tlok zaworu 79, zaopatrzony w rowek pierscie¬ niowy 28, polaczony z dwoma krótkimi po¬ dluznymi rowkami 24 na zwezonym jego konou (fig. 3 i 4). Prostopadle do tych rowków 24 wykonane sa w tytm zwezonym koncu inne dwa podluzne rowki Z5, które siegaja az do konca tloka, a konce ich znaj¬ duja sie w pewnym odstepie od pierscie¬ niowego rowka 28. Wydrazenie 88 jest w dowolny sposób z obu stron zamkniete po¬ krywami. Trzon 89 sluzy do obracania lub przesuwania tloka zaworu 79.Zawór tlokowy 80 posiada zespól sie¬ dmiu tloków 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32 o równych srednicach i wydrazony jest po¬ miedzy tymi tlokami tak, iz powstaja komo-t ry .pierscieniowe 83, 3br85, 36, 37, 38.Tlok 26 zamyka lewy koniec wydrazenia 84, a pokrywa 21 — prawy koniec tego wydrazenia.Olej doplywa z pompy przez otwór 40 w oslonie 81 (fig. 6). Kanal 41 (fig. 3 i 6) laczy otwór 40 z wydrazeniami 82, 83, 84, a'mianowicie: z wydrazeniem 82 przez o- twór 42 w tulei 93, s wydrazeniem 88 za posrednictwem dwóch przeciwleglych otwot rów 43, wykonanych w tulei 45, z wydra¬ zeniem 84 za pomoca otworów 44 tulei 46 - 5 —(fiff* 7). Jedna strona cylindra roboczego, np. lewa, jest polaczona za posrednictwem przewodu 47 z kanalem 48, wykonanym na¬ okolo wydrazenia 82 ^ w którym w tym miejscu znajduja sie otwory 49, laczace ten kanal 48 z pierscieniowymi przestrzeniami 94 wzglednie 95.Nastepny z prawej strony kanal 51, la¬ czacy ze soba wydn^enia 82, 83, 84, jest przylaczony przewodem 50 (fig. 3 u dolu) do prawej strony cylindra roboczego. Tule¬ ja 45 nie posiada otworów, laczacych wy¬ drazenie 84 z kanalem 51, podczas gdy ka¬ nal ten poprzez szczeline 52 polaczony jest z przestrzenia pierscieniowa 95, a przez szczeline 56 z komora pierscieniowa 88.Prawy ikoniec wydrazenia 84 jest nadto polaczony za posrednictwem kanalu 57 (fig. 7) z prawym koncem wydrazenia 82, a za posrednictwem kanalu 58 (fig. 3 u do¬ lu) — ze zbiornikiem na olej. W tym celu w tulejach 93, 46 wykonane sa otwory 53, 54,55 (fig. 3).Pomiedzy kanalami 41, 51 zastosowano kanal 59, polaczony za posrednictwem o- tworów 60 i 61 z wydrazeniem 84 wzgledr nie 88. Ponadto kanal 41 polaczony jest z kanalem 62, który przez szpary 63 laczy sie z komora pierscieniowa 34, a przez szpary 64 — z wydrazeniem 83.W niewielkim oddaleniu od lewego kon¬ ca tulei 98 glównego zaworu tlokowego 78 zastosowany jest kanal 65, prowadzony na¬ okolo wydrazen 82, 83, 84* Kanal ten jest polaczony z wydrazeniami 82, 84 za po¬ srednictwem otworów 66, 67. Wnetrze tu¬ lei 93 przy lewym koncu otworu 66 na ma¬ lym odcinku jest wydrazone stozkowa Na¬ tomiast w tulei 45 wydrazenia 83 nie prze¬ widziane sa otwory, lap^ace ja z kanalem 65. Z lewej strony kanalu 65 jest wykona¬ ny kanal 68, tworzacy polaczenie wydrazen 82 i 84 (fig. 5). Pierscien prowadniczy '88 jest zaopatrzony w otwory promieniowe 69, jak tez iw otwory podluzne 70, laczace zmienna przestrzen 96 z kanalem 68, pod¬ czas gdy do polaczenia tego kanalu ze szpa¬ ra 64 sluza otwory 71.Prawy koniec wydrazenia 83 jest pola¬ czony w odpowiedni sposób, nie przedsta¬ wiony na rysunku, ze zbiornikiem na olej.Okragle otwory 72 i 74 w drazku tloko¬ wym zaworu 80, jak tez i otwór podluzny 73 (fig.| S i 5) lacza komore pierscieniowa 35 z takaz komora 33, podczas gdy otwory 75, 77 (fig. 7), przeprowadzone w poprzek drazka tlokowego zaworu 80, oraz otwór podluzny 76 sluza do polaczenia ze soba ko¬ mór £ Urzadzenie wedlug fig. 5 — 7 dziala w sposób nastepujacy.Tylna strona cylindra roboczego, odpo- wiadajaca^biegowi maszyny w przód, w której wymiary- powierzchni tloka sa mniejsze, jest przylaczona do przewodu 47, podczas gdy przednia strona cylindra jest polaczona z przewodem 50. Tlok ?aworu 79 jest uwidoczniony ha fig. 3 w polozeniu, które posiada podczas ruchu maszyny. Olej doplywa do oslony 81 przez otwór 40 (fig. 6 z prawej str.) i plynie przez dwk otwory przeciwlegle 43, kanal 41 i otwory 42 do przestrzeni 95 glównego zaworu rozrzad- czego 78, a nastepnie przez szczeliny 52, kanal 51 i przewód 50 na prawa strone cy¬ lindra, co w przykladzie wykonania odpo¬ wiada okresowi roboczemu maszyny.Oprócz tego olej plynie a kanalu 51 przez szczeliny 56 do komory pierscienio¬ wej 88 zaworu tlokowego 80. wstepnego rozrzadu, a z tej komory przez otwory 54 i kanal 57 do przestrzeni 22 glównego za¬ woru 78. Poniewaz olej dziala na prawa powierzchnie tloka 87 tego zaworu, tlok &f jest utrzymywany w polozeniu lewym wbrew* dzialaniu sprezyny 91.Z lewej strony cylindra robcjezego, od¬ powiadajacej wstecznemu biegowi maszy¬ ny, doprowadza sie olej przez przewód 47, kanal 65 i otwory 67 do komory pierscie¬ niowej 34 zaworu 80, a z tej komory przez szpary 63, kanal 62, szpary 64 i podluzne 6rowki 25 —- do zbiornika odplywowego na olej.Strona tloczna pompy jest polaczona równiez za posrednictwem kanalu Al \ o- tworów 44 z komora pierscieniowa 86 za¬ woru 80) z której olej doplywa przez otwo¬ ry 75, otwór 76 i otwory 77 do komory pierscieniowej 38, & nastepnie przez otwo¬ ry 54 i kanal 57 i przestrzen 22 dziala na tlok 87 glównego zaworu 78* W celu przestawiania maszyny nalezy drazek tlokowy zaworu 80 rozrzadu wstep¬ nego przesunac w prawo. W chwili, w któ¬ rej tlok 27 tego zaworu zamyka otwory 67 tulei 46, tlok 81 otwiera szczeliny 56 i la¬ czy w ten sposób kanal 51 za posrednic¬ twem komory pierscieniowej 87, otworów 60 kanalu 59 1 otworów 61 z podluznymi rowkami 25 zaworu tlokowego 79, a wiec i ze zbiornikiem na olej. Tlok 82 zaworu 80 zas otwiera otwory 55, prowadzace do kanalu 58, dzieki czemu osiaga sie polacze¬ nie przestrzeni 22 ze zbiornikiem «na olej, a mianowicie za posrednictwem otworów 53, kanalu 57, otworów 55 f komory piers¬ cieniowej 88.Sprezynie 91 glównego zaworu tloko¬ wego 78 nie przeciwdziala wiec zadna sila, tak iz sprezyna ta, przezwyciezajac opory tarcia, przesuwa drazek z tlokami w pra*. wo. Dzialanie sprezyny zostaje uzupelnione przez to, ze komora pierscieniowa 85 za¬ woru 80 wstepnego rozrzadu jest polaczona z otworami 4k tulei 46. Poprzeczne otwory okragle 72, podluzny otwór 78 i otwory 74 lacza wiec strone tloczna pompy z ko¬ mora pierscieniowa 38, znajdujaca sie przy otworach 71, a olej plynie przez kanal 68 i otwory: promieniowy 69 i podluzny 70 (fig. 5) do wytoczenia 90, przez które dziala nalewa powierzchnie tlo¬ ka 85.Olej w pompie jest polaczony za .posre¬ dnictwem kanalu 41, otworów 42, pierscie¬ niowej przestrzeni 94, otworów 49 i prze- wodu 41 z lewa strona cylindra* Przy przestawianiu maszyny z biegu wstecz na bieg w przód przesuwa sie ze¬ spól tloków zaworu 80 z powrotem w polo¬ zenie wedlug fig. 3. Olej, odplywajacy z prawej strony cylindra przez przewód 50, nagromadza sie w kanale i w komorze pierscieniowej 88, poniewaz tlok 31 zamy¬ ka odplyw oleju przez otwory 60 i kanal 59, Preznosc nagromadzonego oleju przenosi sie za posrednictwem otworu 54, kanalu 57 i otworu 58 do wnetrza rowka pierscienio¬ wego 23, tak ze wskutek cisnienia na pra¬ wa powierzchnie tloka 87, zostaje przesu¬ niety zespól tloków glównego zaworu 78 w lewo wbraw dzialaniu sprezyny 91. Dzia¬ lanie to zostaje zwiekszone dzieki temu, ze przestrzen £2 za posrednictwem kanalu 57 i otworu 76 polaczona jest ze strona tlocz¬ na pompy. Podczas przesuwania sie zespo¬ lu tloków glównego zaworu 78 w lewo w polozenie, uwidocznione na rysunku, szyb¬ kosc tego przesuwu bedzie sie powoli zmniejszala, poniewaz olej, zawarty w przestrzeni o zmiennej objetosci 96, bedzie odplywal przez wytoczenie 0 ce sie zwolna odpowiednio do przesuwu ze¬ spolu tloków zaworu 78, skoro tlok 85 te¬ goz zaworu przesunie sie poza otwory 66.Zawór tlokowy do wlaczania i wylacza¬ nia 79 moze byc tak przesuniety, iz rowek pierscieniowy 28 znajdzie sie przed szpa¬ rami 64, bedzie wiec polaczony za*posjred- nictwem podluznych rowków 24 z otwora¬ mi przeciwleglymi 43, przylaczonymi do tlocznej strony pompy. W ten sposób olej, odplywajacy z lewej strony cylindra, ply¬ nie wiec poprzez kanal 65, komore piers¬ cieniowa 34, kanal 62, szpary 64, rowek pierscieniowy 23 i rowki podluzne 24 do tlocznej strony pompy. PL