Wynalazek dotyczy folowania materia¬ lów wlóknistych w stanie luznym lub w po¬ staci przedzy, tkanin, materialów dzianych itd. Przede wszystkim chodzi tutaj o wlók¬ na zwierzece, np. welne, których powierzch¬ nia ma wyglad luskowy. Moga byc równiez stosowane mieszaniny takich wlókien z wlóknami roslinnymi i sztucznymi.Folowanie, jako obróbka wlókien pod naprezeniem w stanie zwilzonym, oslabia material. To szkodliwe oddzialywanie wzrasta oczywiscie wraz z czasem trwania zabiegu. Z tego powodu próbowano juz wielokrotnie przyspieszac folowanie mate¬ rialu.Wedlug wynalazku osiaga sie zamie¬ rzony cel w sposób bardzo latwy.Wynalazek polega na tym, ze materialy wlókniste traktuje sie srodkami wygladza¬ jacymi, nierozpuszczalnymi w wodzie, przede wszystkim w postaci emulsji lub za¬ wiesin, a wiec w stanie rozproszonym.Stwierdzono, ze takie nierozpuszczalne w wodzie srodki wygladzajace, osadzone na wlóknach przedzalniczych, daja takie przyspieszenie kurczenia sie i folowania, ze przy niezmiennym stezeniu jonów wodoro¬ wych (pH) srodka folujacego znacznie pre¬ dzej dochodzi sie do celu, anizeli bez takich dodatków. Osiaga sie wiec zmniejszenie mechanicznego naprezenia oraz skrócenie czasu pozostawania materialu w stanie wil¬ gotnym i czasu trwania naprezenia. Oszcze¬ dza sie przez to znacznie obrabiany mate-rial, co mozna stwierdzic na podstawie ba¬ dania elastycznosci wlókien.Jako nierozpuszczalne w wodzie srod¬ ki wygladzajace do wykonywania sposobu wedlug wynalazku nadaja sie glównie zwiazki o charakterze hydrofilów wzgled¬ nie hydrofobów lub ich mieszaniny.Róznica miedzy tymi dwiema grupami polega na tym, ze srodki wygladzajace o charakterze hydrofobów nie rozpuszczaja sie w wodzie ani nie rozpuszczaja wody w sobie, podczas gdy nierozpuszczalne hydro- filowe srodki wygladzajace sa w wodzie wprawdzie nierozpuszczalne, lecz wchlania¬ ja wode. Mieszaniny tych dwóch srodków wygladzajacych posiadaja te szczególna wlasciwosc, ze umozliwiaja otrzymywanie bardzo trwalych rozproszyn. Jako srodki wygladzajace wymienic mozna hydrofoby naistepujace: parafine, wosk, tluszcz, oleje mineralne, oleje tluszczowe, a jako hydro- file, a wiec rozpuszczajace w sobie wode, wymienic trzeba alifatyczne i cykloalifa- tyczne zwiazki hydroksylowe o duzym cie¬ zarze czasteczkowym np. odpowiadajace na¬ turalnym tluszczom alkohole tluszczowe, a- midy kwasów tluszczowych oraz odpowie¬ dnie aminy, srodki te stosuje sie w posta¬ ci roztworów lub zawiesin, srodki wygla¬ dzajace o charakterze hydrofobów, otrzy¬ mane w postaci zawiesin, zawieraja dodat¬ kowo hydrofile (nierozpuszczalne w wo¬ dzie), a poza tym równoczesnie srodki sta¬ bilizujace rozproszyny.W celu uzyskania rozproszyny stosuje sie znane srodki rozpraszajace, przy czym okazalo sie, ze najlepsze rezultaty otrzymu¬ je sie, jesli stosuje sie je w wiekszym ste¬ zeniu. Srodki te poteguja przy tym równiez dzialanie wygladzajace srodków nierozpu¬ szczalnych w wodzie, (przy czym srodki te ujawniaja tez swoje dzialanie w stanie pia¬ ny). Jako srodki rozpraszajace mozna wy¬ mienic np. sól sodowa kwasu oktadece- noylometyloaminosulfonowego, sól sodowa kwasu butylometylocykloheksanolosulfono- wego, trójetyloamine kwasu/ dodekanolosul- fonowego, produkt kondensacji heksadeka- nolu z tlenkiem etylenu, fosforany alkoholi tluszczowych, mydla oraz rozpuszczalne w wodzie wyzsze aminy i oksyaminy, jak równiez produkty odbudowy bialka, pek¬ tyny, zywice, sluzy i podobne.Srodków wygladzajacych dodaje sie do cieczy Marskiej, przy czym mozna poste¬ powanie przeprowadzac w srodowisku obo¬ jetnym lub przy stezeniu jonów wodoro¬ wych (pH), zblizonym do izoelektrycznego punktu materialu przerabianego. Mozna równiez przeprowadzac postepowanie w srodowisku o odczynie zasadowym lub kwasnym. Nalezy oczywiscie srodek wy¬ gladzajacy dostosowywac do cieczy folar- skiej, gdyz w kwasnym roztworze nie sto¬ suje sie zawiesiny, która jako srodek roz¬ praszajacy zawiera sól kwasu tluszczowego, np. mydlo.Przyklad I. W 1 000 czesciach wody o temperaturze 60°C rozpuszczono 50 czesci wagowych soli sodowej kwasu dodekanolo- sia-rkowego. Do tego wodnego roztworu do¬ daje sie dobrze mieszajac 500 czesci wago¬ wych stopionego heksadekanolu o punkcie topnienia 40°C (nieostry) i rozciencza przez powolne dodawanie 4 000 czesci go¬ racej wody. Miesza sie az do ostudzenia.Te rozproszyne mozna stosowac bezposre¬ dnio do folowania.Przyklad II. Stapia sie 320 czesci wa¬ gowych parafiny (o punkcie topnienia 38 — 42°C) z 30 czesciami wagowymi kwasu stearynowego i 10 czesciami wagowymi trójetanoloaminy. Mieszanine wlewa sie cienkim strumieniem dobrze mieszajac do 1000 czesci wody o temperaturze okolo 50°C i miesza az do ostudzenia.Przyklad III. W 300 czesciach gora¬ cej wody rozpuszcza sie mydlo z 33 czesci wagowych kwasu olejowego, 8,5 czesci wa¬ gowych 40%-owego lugu potasowego i 10O czesci wody o temperaturze 80°C. Do tego dodaje sie stopniowo dobrze mieszajac 90 — 2 —czesci wagowych amidu kwasu olejowego i 60 czesci wagowych parafiny (w stanie stopionym), a nastepnie 900 czesci cieplej wody. Miesza sie az do ostudzenia.Przyklad IV. Postepuje sie jak w przy¬ kladzie II, lecz zamiast amidu stosuje sie alkohol tluszczowy, np. heksadekanol lub oktodekanol albo mieszanine takich alkoho¬ li tluszczowych, wzglednie z amidem kwa¬ su tluszczowego.Przyklad V. Zadaje sie roztwór 83,5 czesci wagowych oleju arachidowego i 33 czesci wagowych kwasu olejowego 6,3 cze¬ sci wagowych stezonego wodnego roztworu amoniaku. Goracy roztwór dodaje sie do¬ brze mieszajac do 917,2 czesci wody o tem¬ peraturze okolo 40°C i miesza az do ostu¬ dzenia. Olej arachidowy mozna czesciowo lub calkowicie zastapic olejem mineralnym.Przyklad VI. Rozciencza sie handlowy olej turecki o malej zawartosci siarki do 5°/o-owego roztworu. Niski stopien sulfo- nowania mozna latwo stwierdzic w ten sposób, ze z rozcienczonego roztworu mo¬ zna za pomoca eteru latwo wyciagnac wieksze ilosci skladników niesulfonowa- nych.Przyklad VII. Do mieszaniny oleju mi¬ neralnego i oleiny dodaje sie obliczona ilosc lugu potasowego, nieco oleju tureckiego i — w celu wyklarowania — pewna ilosc al. koholu. Po rozcienczeniu woda otrzymuje sie dobrze rozproszona emulsje.Wymienione mieszaniny po jednogo¬ dzinnym traktowaniu kawalka latwo folu- jacej sie tkaniny welnianej w temperatu¬ rze 30°C powoduja w przyrzadzie do¬ swiadczalnym nastepujace skurczenie sie dlugosci i szerokosci tkaniny.Wodasama 18% Dodatek jednego procentu rozpro¬ szyny wedlug przykladu I do wody 41% 1 czesc rozproszymy wedlug przy¬ kladu II w 3 czesciach wody 51% 1 czesc rozproszyny wedlug przy¬ kladu III w 5 czesciach wody 53% 1 czesc rozproszyny wedlug przy¬ kladu IV w 3 czesciach wody 59% 1 czesc rozproszyny wedlug przy¬ kladu V w 3 czesciach wody 44% 1 czesc roziproszyny wedlug przy¬ kladu V przy uzyciu oleju mine¬ ralnego w 3 czesciach wody 52% 5% oleju tureckiego wedlug przy¬ kladuVI 46% 1 czesc rozproszyny wedlug przy¬ kladu VII w 5 czesciach wody 48% 0,1%-owy roztwór mydla w celu porównania 26% 0,5%-owy roztwór mydla w celu porównania 36% W powyzszych przykladach otrzymywa^- no rozproszyny stale w stanie stezonym, a roztwory gotowe do uzytku otrzymywano przez rozcienczenie. Rozproszyny bardziej rozcienczone mozna tez otrzymac Wprost, lecz stwierdzono, ze stosujac rozproszyny wytwarzane w stanie stezonym uzyskuje sie lepsze wyniki folowania. PL