c*?4 ffr$ Wiadomo, ze w celu wytwarzania lakie¬ rów, skóry sztucznej itd. farby pigmento¬ wa mozna rozcierac na pasty nie tylko z o- lejaimi tlustymi, jak olejem lnianym alho rycynowym, lecz takze z syntetycznymi srodkami zmiekczajacymi, jak fosforanem trójkrezylowym albo estrem dwubutylo- wym kwasu ftalowego. Pasty te dzieki swej trwalosci ipodczas przechowywania i latwo¬ sci poslugiwania sie nimi sa bardzo cenny¬ mi produktami posrednimi do wytwarza¬ nia najrozmaitszych lakierów i mas sluza¬ cych do powlekania. Pod tym wzgledem znaczenie past zawierajacych srodki zmiek¬ czajace wzrasta w miare wytwarzania no¬ wych syntetycznych srodków wiazacych, które, jak np. zwiazki wielowinylowe, nie mieszaja sie dosc dobrze z olejami tlusty¬ mi. Pomimo, iz oleje tluste latwo ulegaja zmianie na powietrzu, to jednakze chetnie stosuje sie je w pastach, poniewaz oleje te nadaja im pewne wlasciwosci zadane. W wielu przypadkach pozadana jest przede wszystkim duza zawartosc pigmentu w pa¬ scie, aby umozliwic otrzymywanie powlok dostatecznie kryjacych albo mas dostatecz¬ nie twardych. Dalej pasta powinna sie la¬ two rozcierac, a przy wiekszej zawartosci oleju gladko splywac, nie powinna sie nato¬ miast urywac ani kapac. Tej wlasciwosci jednaK w przypadku past, które badz to w celu dalszej przeróbki z nowymi srodkamiwiazacymi, badz z innych przyczyn, musza byc wolne od olejów tlustych, nie mozna osiagnac znanymi srodkami zelatynuj acymii i zmiekczajacymi, gdyz nawet przy bardzo starannym roztarciu we wszystkich przy¬ padkach otrzymuje sie pasty stosunkowo u- bogie w pigment i niedostatecznie elasty¬ czne.Obecnie stwierdzono, ze farby pigmen¬ towe bez dodatku olejów tlustych mozna przerabiac na pasty o duzej zawartosci pi¬ gmentów, jezeli zastosuje sie estry kwasów dwuzasadowych, np. kwasu ftalowego oraz dwuglikolowego, z wysoko wrzacymi alko¬ holami, pochodzacymi z uwodorniania tlen¬ ku wegla, tj. normalnymi i rozgalezionymi alkoholami heksylowymii, heptylowymi i wyzszymi. Odpowiednim materialem wyjs¬ ciowym do wytwarzania estrów, przezna¬ czonych do uzycia wedlug wynalazku, sa np. mieszaniny tych alkoholi wrzace od 140° do 200°C, które mozna stosowac jako takie albo po uprzednim rozdzieleniu na frakcje wrzace w wezszych granicach.Szczególnie korzystnie mozna stosowac mieszanine estrów otrzymana z kwasu fta¬ lowego oraz frakcji alkoholi wrzacej od 140° do 165°C; te mieszanine estrów w dal¬ szym ciagu opisu nazwano „mieszanym estrem ftalowym". Zamiast kwasu ftalowe¬ go albo dwuglikolowego mozna stosowap inne kwasy dwukarbonowe, np. szczawio¬ wy, malonowy, bursztynowy, adypinowy i metyloadypinowy, maleinowy, jak równiez ich dienowe produkty kondensacji wedlug Dielsa i Aldera, kwas fumarowy, jablkowy, winowy, dwumlekowy, czterohydro^ i czte- rochloroftalowy.Zwiekszona zdolnosc przyjmowania pi¬ gmentów jest wazna zwlaszcza w tych przypadkach, w których ze wzgledu na wa¬ runki techniczne przewozu lub przeróbki stosuje sie nitrocelulozy, zawierajace juz pewna ilosc srodków zmiekczajacych. Masy te posiadaja postac listków celuloidowych.Poniewaz calkowita zawartosc srodków zmiekczajacych w lakierach, srodkach na¬ pawajacych itd. zalezy od pozadanych wlasciwosci warstewek lakieru, srodkólw napawajacych itd., przeto iprzy wytwarza¬ niu okolicznosc ta musi byc uwzgled^ niana.Mieszajac przeto te masy w rodzaju celuloidu z pastami barwiacymi, zawieraja¬ cymi duzo srodka zmiekczajacego, (i z roz¬ puszczalnikami) otrzymuje sie roztwory o nadmiernie duzej zawartosci srodków zmiekczajacych i niedostatecznej zawar¬ tosci pigmentu. Natomiast wytwarzane w mysl wynalazku pasty o znacznej zawarto¬ sci pigmentu i malej zawartosci wody na¬ daja sie od razu do przeróbki ze wzmian¬ kowanymi masami podobnymi do celuloi¬ du.Poza tym te pasty pigmentowe wyka¬ zuja zalety nastepujace: posiadaja one te sama odpornosc na dzialanie swiatla jak estry, które stosuje sie do ich wytwarza¬ nia i które otrzymuje sie z kwasów dwuza¬ sadowych i wysoko wrzacych alkoholi, po¬ wstajacych przy uwodornianiu tlenku we¬ gla; ta odpornosc na dzialanie swiatla zo¬ staje naturalnie udzielona równiez i lakie¬ rom, wytwarzanym za pomoca tych past pi¬ gmentowych. Poniewaz estry zawarte w pa¬ stach pigmentowych posiadaja zdolnosc ze¬ latynowania, np. wzgledem nitrocelulozy, tylko w stopniu srednim i poniewaz one, jak to juz wylozono, posiadaja zdolnosc wiazania znacznych ilosci pigmentu, mozna z ich pomoca sporzadzac laki bogate w pi¬ gment, a ubogie w srodki zmiekczajace, a wiec lakierowania szczególnie twarde i od¬ porne na zdrapywanie. Przy zwiekszeniu w lakach ilosci pasty pigmentowej o tyle, aby wprowadzone z ta pasta ilosci estrów dwuzasadowych kwasów i alkoholi, otrzy¬ mywanych przy uwodornianiu tlenku we¬ gla, byly zblizone do ilosci srodka wiazace¬ go, np. nitrocelulozy, albo nieco przekra- — 2 —czaly te ilosc, otrzymuje sie lakiery dobrze powlekajace i zasychajace na elastyczna powloke. Poniewaz zdolnosc zelatynowania estrów jest ograniczona i poniewaz moga one pochlaniac bardzo wielkie ilosci pi¬ gmentu, przy bardzo nawet wielkim do¬ datku past pigmentowych do lakieru nie nalezy sie obawiac lepkosci blon. Posiada to donioslosc szczególniejsza przy wyrobie skóry sztucznej i pozwala na znaczne obni¬ zenie ilosci oleju rycynowego dotychczas niezbednego, dzieki czemu znane niebez- W ten sposób otrzymuje sie dobrze kry¬ jacy lakier do gruntowania. wyróznia sie silnym polyskiem, trwala ela¬ stycznoscia i znaczna trwaloscia " wobec swiatla.Przyklad III. Przez roztarcie 80 cze¬ sci wagowych bieli cynkowej i 20 czesci wagowych bieli tytanowej ze 100 czesciami wagowymi mieszanego estru ftalowego o- trzymuje sie paste szczególnie-odpowiednia do wytwarzania bialej skóry sztucznej, e pieczenstwo w rodzaju wypacania i kru¬ si chosci, jakim olej rycynowy zagraza, zo- a staje wybitnie ograniczone, a Ilosc srodka rozrabiajacego jest bar- i- dzo rózna, zaleznie od rodzaju pigmentu, i- A wiec np. przy uzyciu minii trzeba uzyc e zaledwie piata czesc ciezaru pigmentu, a w o przypadku sadzy — wielokrotna jej ilosc, e Przyklad I. Rozciera sie 20 czesci wa- '- gowych minii zelazowej z 10 czesciami wa- s gowymi mieszanego estru ftalowego i mie¬ sza paste z roztworem Przyklad II. Lakier wytworzony we¬ dlug przykladu I o skladzie przy czym zawartosc oleju rycynowego w masie do smarowania mozna znacznie ob¬ nizyc. W ten siposób zmniejsiza sie przylep- nosc i zapewnia trwala gietkosc i dobra trwalosc wobec swiatla.Przyklad IV. Trwale bialy lakier o- trzymuje sie przez zmieszanie pasty z 14 czesci wagowych bieli tytanowej i 10 cze¬ sci wagowych mieszanego estru ftalowego 16 czesci wagowych nitrocelulozy, 12 „ „ produktu kondensacji kalafonii z gliceryna, 15 „ „ octanu butylowego, 10 „ „ butanolu i 17 „ „ toluenu 1 czesci wagowych bieli tytanowej, 9 „ „ bieli cynkowej, 8 „ „ mieszanego estru ftalowego, 12 „ „ nitrocelulozy, 8 „ „ zywicy wytworzonej z glicerynowego estru kwasu ftalowego i kwasu tluszczowego, 20 „ „ octanu butylowego, 15 „ „ butanolu i 27 „ „ toluenu — 3 —z roztworem 20 czesci wagowych octanu wielowinylowego w 80 czesciach wagowych toluenu. wiera estry kwasów dwukarbonowych i al¬ koholi, pochodzacych z uwodorniania tlen¬ ku wegla i wrzacych miedzy 140° i 200°C. PL PL