Przedmiot wynalazku dotyczy sposobu otrzymywania warstewki swiatloczulej na odpowiedniem podlozu. Sposób ten mozna stosowac do otrzymywania swiatlodruków oraz do zdjec fotograficznych.Do wyrobu papieru swiatloczulego po¬ slugiwano sie dotychczas tylko sposobem, tak zwanym, zelaznym, otrzymujac papier zarówno do negatywów, jak i pozytywów.Ponadto do wyrobu papieru swiatloczulego (uzywanego do swiatlodruków i w fotogra- fji) stosowaino juz znane zwiazki dwuazo- we. Papier jednak otrzymywany tym ostat¬ nim sposobem badz nie jest dostatecznie czuly nai dzialanie swiatla, badz tez niezbyt trwaly, gdyz zwiazki dwuazowe stosowane dotychczas latwo sie rozkladaja.Obecnie wykryto, ze do otrzymywania swiatlodruków nadaja sie szczególnie do¬ brze, tak zwane, bezwodniki dwuazowe, gdyz przy znacznej czulosci na dzialanie swiatla posiadaja jednoczesnie wielka trwalosc.W charakterze podobnych soli dwtiazo- wych wchodza w gre przedewszystkiem kwasy sulfonowe tlenków naftalino 1-2 lub 2-1 dwuazowych lub ich pochodne, szcze¬ gólnie halogeno- i nitropochodne. Papier mozna przygotowac najprosciej, pociagajac go cienka warstewka roztworu, np. kwa¬ su 1 -dwuazo-2-oksynaftalinoi-4-sulfonowego- Skoro podloze (papier, szklo, blone), za^ opatrzone w warstewke tego rodzaju, wystai- wic pod obrazem na swiatlo, to w miejscach dla swiatla dostepnych zwiazek dwuaizowy ulegnie rozkladowi i zostanie pozbawiony moznosci sprzezenia sie z komponentem barwnika azowtego. Zupelne rozlozenie roz-poznaje sie po wyblaknieciu zólto zabarwio¬ nego zwiazku dwuazowego. W miejsea pod nieprzezroczystemi czesciami obrazu swia¬ tlo nie przenika zupelnie lub w stopniu tyl¬ ko ograniczonym. Wskutek tego znajduja¬ ce sie tam bezwodniki dwuazowe zachowu¬ ja zdolnosc sprzegania z komponentami barwnika azowego. Skoro warstewke na¬ swietlona w ten sposób zanurzyc w kapiel z komponentami azobarwnika, do którego dodano nieco alkalji, to nastepuje sprzega¬ nie, w miejscach nienaswietlonych wytwa¬ rza sie barwnik azowy i powstaje dzieki te- S? % mu obrazijcysudku) pozytywny. W razie V J* \ zasfoso^ania w charakterze wywolywacza Vez*orcyny otrzymuje sie piekne czerwone odcienie.Pokazalo sie ponadto, ze nie jest wa¬ runkiem koniecznym laczenie komponentu barwnika azowego z warstewka naswietlana, lecz ze mozna bez obnizenia aktywnosci lub powstawania smug umiescic nai podlozu wraz z bezwodnikami dwuazowemi jedno¬ czesnie i komponent barwnika azowego.Mozna wiec podloze pokryc warstwa, skla¬ dajaca sie z tlenku dwuazowego i kompo¬ nentu barwnika azowego np. rezorcyny, flo- roglucyny, metylogenylopyrazoilonu zmie¬ szanych ze soba w ilosciach molowych. Dla zapewnienia warstwie swiatloczulej szcze-' gólnej trwalosci, mozna dodac do roztworu niewielka ilosc kwasu, np. winnego lub cy¬ trynowego.Skoro swiatloczula warstewke przygoto¬ wana w ten sposób podlozyc pcd cbraz (ry¬ sunek) i naswietlic, to mozna otrzymac od¬ bitke tego ostatniego, badzto zaburzajac naswietlona warstewke w roztwór wodny jakiegokolwiek lugu, np. sodowego, sody, wodorotlenku wapniowego lub amonjaku, badz, jeszcze korzystniej, pozostawiajac ja w atmosferze gazu amonjakalnego, np., w wypadku najprostszym, umieszczajac ja w czesci górnej butli z amonjakiem. W tym ostatnim wypadku otrzymuje sie wyrazna odbitke natychmiast, bez uzycia jakiejkol¬ wiek cieczy.Wywolywanie obrazów mozna uskutecz¬ nic i w inny jeszcze sposób.Jak to juz wzmiankowano, tlenki dwu¬ azowe rozkladaja sie dzialaniem swiatla.Zanim jednak nastapi calkowity rozklad, wytwarza sie pewne polaczenie, zawieraja¬ ce, byc moze, dalsza grupe wodorotlenko¬ wa, a w kazdym razie zdolne sprzegac sie ze zwiazkiem dwuazowym, który nie ulegl zmianie. Wobec tego skoro warstewke swiatloczula, utworzona wylacznie z bez¬ wodnika dwuazowego bez domieszki kom¬ ponenta barwnika azowego umiescic pod pozytywem, dopóki tlenek dwuazowy w miejscach naswietlonych nie wyblaknie i wystawic jeszcze podloze przez czas krótki po zdjeciu obrazu na dzialanie swiatla, na¬ tenczas zwiazek dwuazowy pozostaly je¬ szcze w miejscach nienaswietlonych sprzega sie z czescia wodorotlenku dwuazowego przeksztalconego w komponent barwnika a- zowego, wskutek naswietlenia dodatkowego, i w tym wypadku dzialaniem alkalji powsta¬ je obraz pozytywny. Obrazy (odbitki) tego rodzaju mozna równiez otrzymac bez na¬ swietlenia dodatkowego, wywolujac je w alkaljach w dobrem oswietleniu slonecznem lub elektryeznem.Zapomoca zwiazków wymienionych moz¬ na równiez z odbitki negatywne j otrzymac pozytywna. Osiaga sie to w ten sposób, ze do warstewki swiatloczulej oprócz tlenku dwuazowego wprowadza sie ciala wiazace kwasy, najwlasciwiej zanurzajac ja w roz¬ twór alkaliczny lub roztwór soli kwasu octowego (katalizator), poczem warstewke te suszy sie. Naswietlajac te ostatnia pod negatywem, powstaje natychmiast w miej¬ scach dla swiatla dostepnych widoczny obraz pozytywny, gdyz czesc zwiazku dwu¬ azowego przeksztalcona w komponent barw¬ nika dwuazowego, sprzega sie niezwlocznie z czescia nierozlozona zwiazku dwuazowego'. — 2 —Po przemyciu warstewki swiatloczulej, co usuwa nienaswietlony zwiazek dwuazowy, obraz zostaje utrwalony, Wedlug tego spo¬ sobu mozna stosowac nawet takie zwiazki dwuazowe, jakie pod dzialaniem swiatla nie blakna calkowicie.Mozna wiec zapomoca warstewek swia¬ tloczulych przygotowanych sposobem niniej¬ szym, otrzymywac zarówno odbitki pozy¬ tywne, jak i negatywne, stosujac jedne i te sarnie srodki. Dodajac do tlenku dwuazo- Wego oprócz ailkal-ji jeszcze i zaprawe, np. emetyk, otrzyma sie Warstewki, które swa wrazliwoscia na wplyw swiatla przewyz¬ szaja chlorek .srebrowy prawie ze dwukrot¬ nie. Mozna równiez obraz barwny cienio¬ wac (tonowac), np. dwuchromianem i po^ dobnemi srodkami utleniajacemu. Ciala te mozna równiez dodac do mieszaniny cial tworzacych warstewke.Zapomoca tego papieru swiatloczulego mozna wykonywac z odbitek pozytywnych równiez i odbitki negatywne, nakladajac pa¬ pier swiatloczuly na pozytyw i naswietlajac warstewke swiatloczula. W tym celu po¬ wleczony warstewka papier musi byc prze¬ zroczysty. Zamiast papieru przezroczystego mozna stosowac blone lub tej podobny ma- terjal. Ponadto odbitki mozna otrzymywac zapomoca zwiazków dwuazowych bez ja¬ kichkolwiek dodatków i szczególnych za¬ biegów dalszych, skoro podloze naswietlone pod odbitka (pozytywna) naswietlic dodat¬ kowo przez czas pewien i przechowywac w ciemnosci, np. w szufladzie. Po niej akims czasie tworzy sie samo przez sie w miej¬ scach, w których zwiazek dwuazowy ulegl czesciowemu tylko rozkladowi, t. j. w miej¬ scach, nad któremi znajdowaly sie lin je rysunku (obrazu), zabarwienie, dzieki czemu z pozytywu otrzymuje sie znowu pozy¬ tyw.Odbitki otrzymywane sposobem powyz¬ szym nadaja sie dostatecznie do celów zwyklych; sa jednak czule na dzialanie wo¬ dy i zmywaja sie, np. na desizczu. Skoro jednak do warstewki swiatloczulej wprowa¬ dzic pewne sole metalowe, szczególnie mie¬ dzi, zelaza, manganu lub rteci, natenczas obrazy staja sie zupelnie odpornemi na dzialanie wody, tak, ze praktycznie mozna je uwazac za trwale. Wprowadzenie soli metalów tego rodzaju wywoluje prawdopo¬ dobnie powstawanie zwiazkowi metali z od- powiedniemi wodorotlenkami dwuazowemi lub barwnikatmii. Sole metalowie mozna wpro¬ wadzic do roztworu razem z tlenkiem dwu- azowym lub komponentem roztworu barw¬ nika dwuazowego, lub powlec niemi podlo¬ ze oddzielnie, albo dodac do kapieli sluza¬ cej do wywolywania, badzto oddzielnie, badz razem a komponentem barwnika azo- wego i alkaljami, dodamemi ewentualnie pózniej. Dodanie soli podobnych, a szcze¬ gólnie soli miedziowych lub niklowych, po¬ teguje równiez trwalosc odbitek, które wskutek tego nie blakna pod wplywam swia¬ tla. Zabarwienie równiez zmienia sie zalez¬ nie od soli stosowanych dzieki czemu mozna uzyskac najrozmaitsze odcienie, np. z chlo¬ rowanego kwasu 1 dwuazto-2-oksynaftalino- 4-sulfomowego i rezorcyny mozna otrzymac, dodajac soli cynku lub glinu, zabarwienie czysto czerwone, dodajac soli wapniowych- niebiesko-czerwone, zelazowych — brunat¬ ne, manganowych —czarno-niebieskie, mie¬ dziowych — czerwono-fjoletowe.Do wywolywania obrazów w kapieli wodnoalkalicznej nadaje sie najlepiej arnio- njak rozcienczony, woda wapienna i t. d.Ponadto okazalo sie, ze sole wapniowe, a szczególnie chlorek wapniowy, powoduja szybkie wywolywanie odbitek zarówno w amonjaku, jak w innych kapielach wod¬ nych.Przyklad I. Odpowiedni papier powle¬ ka sie roztworem 2,5 g kwasu l-dWuazo-2- naftolo-sulfcnowego w 1 litrze wody. Po wysuszeniu papier nadaje sie do uzytku i zyskuje wystarczajaca trwalosc. Papier ten — 3 —po naswietleniu pod pozytywem zanurza sie w roztwór alkaliczny rezorcyny. Powstaje pozytywny obraz fjoletowy.W ten sam sposób mozna stosowac inne bezwodniki dwuaizowe, jak np. kwas 2-1 diWuazooksy-3-6 naftalino trój sulfonowy, mJtósd^uazo-p-dwufenol (Berichte 21, 3333) (czteroaizodwufenol, Ber. 21, Str. 3333) lub Indazoltriazolen (Ber. 32, str. 1779 i Ber. 21, str. 3333).Przyklad1 II. Z kwasu l-dwuazo-2-oksy- naftaJino-4-siilfonowego emetyku i sody wytwarza sie emulsje, która pokrywa sie papier, czyniac go swiatloczulym. Papier przygotowany w ten sposób nalezy przed uzyciem zanurzyc W roztworze alkalicznym.Po naswietleniu przemywa sie go w roz¬ cienczonym roztworze sody.Przyklad III. 20 czesci wagowych kwa¬ su l-dwtiazo-2-oksynaftalino-4-sulf onowego i 5 cz. kwasu winnego rozpuszcza sie w 800 cz. wody, dodajac roztwór 10 czesci wagon wych rezorcyny w 200 cz. wody. Roztwo¬ rem tym pokrywa sie papier jak zwykle, poczem go sie suszy.Rezorcyne mozna zastapic równowazne- mi ilosciami floroglucyny, fenylometylopy- razolonu i temu podobnych komponentów batwników azowych, a kwas winny kwasem cytrynowym, lub t. p. kwasem.Przyklad IV. 20 cz. wagowych chloro¬ wanego kwasu l-dwuazo-2-oksynaftalino-4- sulfonowego i 10 cz. wagowych rezorcyny rozpuszcza w 700 cz. wagowych wody, po¬ czem do tego roztworu dodaje sie roztwór 60 cz. wagowych siarczanu miedzi w 300 cz. wagowych Wody.Przyklad V. 20 cz. wagowych chloro¬ wanego kwaisu l-dwuazo-2-oksynaftalino- 4-sulfonowego i 15 cz. wagowych floroglu¬ cyny rozpuszcza sie w 700 cz. wody i do tego dodaje sie roztwór 60 cz. wagowych chlorku miedziowego i 75 cz. wagowych chlorku wapniowego w 300 cz. wagowych wody.Przyklad VI. 17 cz. wagowych 1-dwu- azo-2-oksynafta!lino-4-sulfonowego i 10 cz. wagowych rezorcyny rozpuszcza sie w 700 cz. wagowych wody i dodaje sie roztwór 50 cz. wagowych siarczanu niklowego w 300 cz. wagowych wody.Przyklad VII. 2 cz. wagowych chloro¬ wanego kwasu l-dwuazo-2-oksynaftalino-4- sulfonowego i 10 cz. wagowych rezorcyny rozpuszcza sie w 700 cz. wagowych wody i do tego dodaje sie 60 cz. wagowych chlorku manganowego w 300 cz. wagowych wody.Roztworami temii pociaga sie podloze cienka warstewka i wykoncza sie jak zwykle.Po naswietleniu obraz (odbitke) wywo¬ luje sie w wodnym roztworze alkalicznym W rodzaju np. wodorotlenku wapnia, amo- njaku (o zawartosci 5—10%) lub tez dzia¬ laniem amen jaku w stanie gazowym.Przyklad VIII. 17 cz. wagowych kwasu 1-dwuazo-2-oksynaftalino-4-sulfonowego i 10 cz. wagowych rezorcyny rozpuszcza sie w 1000 cz. wagowych wody.Papier lub t. p. materjal pokryty roztwo¬ rem powyzszym po skopjowaniu zanurza sie badz w wywolywaczu, utworzonym z wo- dzianu-wapnia, lub 5—10% wody amonja- kalnej, poczem przemywa: sie i zanurza w kapieli z 5 cz. wagowych siarczanu niklo¬ wego i 100 cz. wagowemi wody i przemywa sie powtórnie badz tez wywoluje sie go w kapieli amonjakalno-miedziowej o skladzie nastepujacym: 2 czesci wagowe siarczanu miedzi roz¬ puszcza sie w 80 cz, wagowych wody i do¬ daje sie 20 cz. wagowych stezonego amo- njaku, poczem papier przemywa sie.Przyklad IX. 20 cz. wagowych chloro¬ wanego kwasu l-dwuazo-2-oksynaftalino-4- sulfonowego rozpuszcza sie w 1000 cz. wa¬ gowych wody.Papier lub t. p. materjal powleczony tym roztworem po skopjowaniu zanurza sie w kapieli, skladajacej sie z 2,5 cz. wagowych — 4 —rezorcyny 5 cz. wagowych siarczanu mie¬ dziowego rozpuszczonych w 80 cz. wago¬ wych wody, do którego to roztworu dodano 20 cz. wagowych amonjaku stezonego. Po wywolaniu kopje przemywa sie woda. Moz¬ na równiez kopje wywolac w kapieli skla¬ dajacej sie z 2,5 cz. wagowych rezorcyny, 20 cz. wagowych amonjaku stezonego i 80 cz. wagowych wody, poczem przemyc, za¬ nurzyc w kapieli z 5 cz. wagowych siarczanu miedzi rozpuszczonego w 100 cz. wagowych wody i przemyc powtórnie. PL