PL29457B1 - Sposób wytwarzania pochodnych acylowych barwników azowych. - Google Patents

Description

W patencie francuskim nr 815575 oraz w innych odpowiednich patentach zagra¬ nicznych opisano sposób wytwarzania pew¬ nych pochodnych acylowych barwników zawierajacych grupy OH. Sposób ten po¬ lega na tym, ze wspomniane barwniki w obecnosci zasad trzeciorzedowych, jak np. pirydyny, traktuje sie takimi srodkami acylujacymi, które oprócz grupy powo^ dujacej zacytowanie zawieraja co naj¬ mniej jeden podstawnik, który ewentu¬ alnie po odpowiednim przeksztalceniu po¬ woduje wzglednie izwieksza (rozpuszczal¬ nosc barwnika azowego w wodzie.Obecnie stwierdzono, ze ten sposób jest bardzo odpowiedni do wprowadzania do rozpuszczalnych w wodzie barwników azowych reszit acylowych, które, w prze¬ ciwienstwie do reszt acylowych, opisanych w podanych patentach, nie zawieraja pod¬ stawników warunkujacych wzglednie po¬ tegujacych rozpuszczalnosc tych barwni¬ ków azowych w wodzie.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze na rozpuszczalne w wodzie barw¬ niki aminoazowe, zawierajace pierwszo- rzedowe grupy aminowe, które swa roz¬ puszczalnosc w wodzie zawdzieczaja obec¬ nosci grup karboksytowych lub sulfono¬ wych i w których suma grup azowych i pierwszorzedowych grup aminowych wy¬ nosi co najmniej 3, dziala sie w srodowi¬ sku utworzonym z zasady trzeciorzedo¬ wej, np. pirydyny, wspomnianymi powy-zej srodkami acylujacymi, przy czym je¬ dnak barwniki wyjsciowe musza czynic zadosc warunkom nastepujacym: a) Barwniki amino - jednoazowe mu¬ sza zawierac dwie grupy aminowe znajdu¬ jace sie przy jednym i tym (samym piers¬ cieniu arylowym; b) Barwniki dwu- lub wieloazowe mu¬ sza zawierac co najmniej jeden skladnik srodkowy charakteryzujacy tak zwane drugorzedowe barwniki disazowe.Nowe te produkty acylowane odrózniaja sie od produktów nieacylowanych wielka odpornoscia na dzialanie swiatla. Wyka¬ zuja one ponadto cenna wlasciwosc, pole¬ gajaca na tym, ze mozna je wywabiac.Barwniki, które z jednej strony bylyby bardzo odporne na dzialanie swiatla, a z drugiej strony dawaly by sie wywabiac, sa, jak wiadomo, bardzo rzadkie.Sposród srodków acylujacych, nadaja¬ cych sie do zastosowania wedlug sposobu niniejszego, mozna wymienic takie zwia¬ zki, jak chlorek acetylu, chlorek benzoylu, chlorki nitrobenzoylowe, chlorki anizoylo- we, chlorek benzeno- albo toluenosulfono- wy, chlorek cynamoylu, haloidki kwasów arylooksyoctowych, jak np. chlorek kwasu fenoksyoctowego, nastepnie srodki acyluja- ce, jak np. fosgen, izocyjaniany lub oleje gorczyczne. Gdy barwniki wyjsciowe za¬ wieraja grupy OH, wówczas acyluje sie równiez i te grupy. W tym ostatnio poda¬ nym przypadku moze byc korzystne czes¬ ciowe zmydlenie barwników po ich zacy¬ towaniu, aby w produktach koncowych je¬ dynie grupy aminowe pozostaly zacyto¬ wane.Nastepujace przyklady wyjasniaja spo¬ sób wykonywania wynalazku niniejszego.Przyklad I. 21,1 czesci wagowych barwnika jednoazowego, wytworzonego ze zdwuazowanego kwasu 1 - aminonaftale- no - Jf - sulfonowego i kwasu 1 - 3 - dwu- aminobenzeno - k - sulfonowego, zawiesza sie w 200 czesciach wagowych pirydyny i w temperaturze 40°C zadaje 25,3 czesci wagowych chlorku benzoylu. Mieszanine reakcyjna ogrzewa sie w ciagu 1 godziny do 90°C i wydziela z rozpuszczalnika dwu- benzoylowany barwnik jednoazowy. Jest on czerwonozóltym proszkiem i barwi wel¬ ne (brunatnozólto.Jesli w przykladzie powyzszym wyjs¬ ciowy barwnik azowy zastapi sie odpowie¬ dnia iloscia barwnika azowego, otrzyma¬ nego przez polaczenie 1 mola dwuazowane- go kwasu dehydrotiotoluidyno-jedno-sul- fonowego z kwasem 1,3 - dwuaminoben- zeno - i - sulfonowym, wówczas benzoy- lowanie tego produktu w pirydynie pro¬ wadzi do dwubenzoylowanego barwnika, który barwi bawelne na zólty kolor, odpor¬ ny na dzialanie swiatla.Podobne zwiazki powstaja, jesli chlo¬ rek benzoylu bedzie sie zastepowalo chlor¬ kiem kwasu m - nitrobenzoylowego, p - chtorobenzoylowego albo chlorkiem kwasu maslowego.Przyklad II. 53,9 czesci wagowych barwnika dis - azowego, który sie otrzy¬ muje przez sprzezenie zdwuazowanego kwasu 2 - aminonaftaleno - 4,8 - dwusul- fonowego z jednym molem 1 - amino -3 - - metylobenzenu, ponowne zdwuazowanie i sprzezenie z drugim molem 1 - amino - - 3 - metylobenzenu, rozpuszcza sie w 1000 czesciach wagowych pirydyny i traktuje 15,4 czesci wagowych chlorku benzoylu; wytworzony produkt kondensacji wydzie¬ la sie, skoro w mieszaninie reakcyjnej za¬ niknie reakcja na wolne grupy aminowe.Otrzymany produkt jest czerwonobrunat- nym proszkiem, który barwi bawelne bez¬ posrednio na zóltobrunatny kolor.Jesli w barwniku, wytwarzanym w sposób opisany w tym przykladzie, chlorek benzoylu zastapi sie innym srodkiem acy¬ lujacym, np. chlorkiem kwasu dwuchtoro- benzoesowego,- chlorkiem 1 - naftoylo- wym, chlorkiem kwasu fenoksyoctowego, bezwodnikiem kwasu octowego, propio- — 2 —nowego albo chlorkiem kwasu laurynowe- go, to otrzymuje sie podobne barwniki.W materiale wyjsciowym poszczególne skladniki mozna zastepowac skladnikami równowaznymi nie zmieniajac przez to znacznie barwiarskich wlasciwosci pro¬ duktów koncowych.A wiec np. skladniki wyjsciowe mo¬ zna zastapic innymi kwasami aminonaf- talenosulfonowymi, jak np. kwasem 1 - - aminonaftaleno - 3,6 - dwusulfonowym, kwasem 1,5 - naftyloaminosulfonowym albo kwasem aminosulfonowym szeregu benzenowego lub kwasem 1 - aminobenze- no - 3 - (albo) - k - sulfonowym. 1 - amino - 3 - metylobenzen mozna za¬ stapic anilina (celowo w postaci kwasu w - metanosulfonowego), nastepnie 1 - - amino - 2 - metoksy - 5 - metylobenze¬ nem, 1 - aminonaftalenem, 1 - amino - 2 - - metoksy - wzglednie - 2 - etoksynafta- lenem, kwasem 1 - aminonaftaleno - 6 - wzglednie - 7 - sulfonowym, kwasem 1 - - amino - 2 - metoksy - wzglednie - 2 - - etoksynaitaleno - 6 - wzglednie - 7 - - sulfonowym itd. 1 - amino - 3 - metylo¬ benzen mozna zastapic, o ile stosuje sie go jako skladnik koncowy, nie tylko powyz¬ szymi produktami, lecz równiez dwuami- na, jak np. m - fenylenodwuamina, m - to- luylenodwuamina, kwasem 1,3 - dwuami-, nobenzeno - k - wzglednie - 5 - sulfono¬ wym, 1,3 - dwuamino - L - nitrobenzenem itd.Przyklad III. Jeden mol jednego z barwników tris - azowych, otrzymywa¬ nych przez zdwuazowanie ulegajacych dwuazowaniu barwników wyjsciowych, podanych w przykladzie poprzednim, i sprzezenie z kwasem 1,3 - dwuaminoben¬ zeno - U - sulfonowym, np. barwnika, wy¬ tworzonego przez sprzezenie 1 mola zdwu- kwasem 1,3 -. dwuaminobenzeno „ IjS - dwuaminobenzeno „ 1,3 - dwuaminobenzeno azowanego kwasu 2 - aminonaftaleno - - 4,8 - dwusulfonowego z 1 molem 1 - ami¬ no - 3 - metylobenzenu, nastepne zdwua¬ zowanie i sprzezenie z jednym molem 1 - - amino - 3 - metylobenzenu, ponowne zdwuazowanie i sprzezenie z jednym mo¬ lem kwasu 1,3 - dwuaminobenzeno - U - - sulfonowego, rozpuszcza sie w 10-cio do 15-krotnej ilosci pirydyny i w temperatu¬ rze 40°C zadaje sie 2 molami chlorku ben- zoylowego.Mieszanine reakcyjna ogrzewa sie sto¬ pniowo do 90°C i utrzymuje te tempera¬ ture w ciagu godziny. Po uplywie tego cza¬ su wydziela sie produkt dwubenzoylowa- nia i suszy. Barwi on bawelne na poma- ranczowobrunatny kolor, dajacy sie wy¬ wabiac; otrzymane zabarwienia sa odpor¬ ne na dzialanie swiatla.Inne brunatne barwniki mozna otrzymac, jesli w barwniku wytwo¬ rzonym wedlug poprzedniego ustepu, zastapi sie chlorek benzoylu innym srodkiem acylujacym, np. chlorkiem kwasu dwuchlorobenzoesowego, chlorkiem kwasu p - nitrobenzoesowego albo m - ni- trobenzoesowego, chlorkiem kwasu nafto- esowego, chlorkiem kwasu fenoksyocto- wego, fenylooctowego, bezwodnikiem kwa¬ su octowego, propionowego, maslowego, chlorkiem kwasu laurynowego itd. Jesli w barwniku wyjsciowym otrzymanym we¬ dlug ustepu I tego przykladu kwas 1,3 - - dwuaminobenzeno - U - sulfonowy, uzyty jako skladnik koncowy, zastapi sie przyto¬ czonymi ponizej dwuaminami szeregu ben¬ zenowego, wówczas otrzymuje sie barwni¬ ki, które przy benzoylowaniu daja rów¬ niez pomaranczowobrunatne produkty, dajace sie wywabiac. Tak wiec kwas 1,3 - - dwuaminobenzeno - k - sulfonowy mozna zastepowac ponizszymi skladnikami: - 5 - sulfonowym, - 2 - metylo - 5 - sulfonowym, - i - metylo - 5 - sulfonowym, — 3 —kwasem 1,3 - dwuaminobenzeno - 4 - fenoksy - 4 - sulfonowym, „ 1,3 - dwuaminobenzeno - 2 - metoksy - 5 - sulfonowym, „ 1,3 - dwuaminobenzeno - 4 - etoksy - 5 - sulfonowym, 1,3 - dwuaminobenzenem, 1,3 - dwuamino - 4 - metylobenzenem, 1,3 - dwuamino - 4 - nitrobenzenem lub 1,3 - dwuamino - 4 - chlorobenzenem itd.W barwniku wyjsciowym, otrzymanym - benzenu mozna ponadto zastapic czescio- wedlug ustepu I niniejszego przykladu, wo lub calkowicie zwiazkami takimi jak: obie czasteczki 1 - amino - 3 - metylo - anilina (celowo w postaci kwasu co- metanosulfonowego), o - toluidyna (celowo w postaci kwasu w- metanosulfonowego), 0 - anizydyna (celowo w postaci kwasu co- metanosulfonowego), p - ksylidyna (celowo w postaci kwasu co- metanosulfonowego), 1 - amino - 2 - metoksy- wzglednie - 2 - etoksy - 5 - metylobenzen, 1 - amino - 2,5 - dwumetoksy- wzglednie- - dwuetoksybenzen, 1 - acetylo - m - fenylenodwuamina, a - naftyloamina, 1 - amino - 2 - metoksynaftalen, kwas 1 - aminonaftaleno - 6 - wzglednie 7 - sulfonowy, kwas 1 - amino - 2 - metoksynaftaleno - 6 - wzglednie- 7 - sulfonowy itd.Wreszcie skladnik wyjsciowy; mozna zastepowac przez ponizsze zwiazki: kwas 2 - aminonaftaleno - 3,6 - dwusulfonowy, 2 - aminonaftaleno - 6,8 - dwusulfonowy, 2 - aminonaftaleno - 4,7 - dwusulfonowy, 2 - aminonaftaleno - 3,6,8 - trójsulfonowy, 2 - aminonaftaleno - 8 - sulfonowy, 2 - aminonaftaleno - 6 - wzglednie - 7 - sulfonowy, 1 - aminonaftaleno - U - wzglednie - 5 - sulfonowy, 1 - aminonaftaleno - 3,6 - dwusulfonowy, 1 - aminonaftaleno - 3,6,8 - trój sulfonowy, 1 - aminonaftaleno - 4,7 - dwusulfonowy, 1 - amino - 8 - oksynaftaleno - 3,6 - dwusulfonowy (celowo w postaci o-estru), 1 - aminobenzeno - 4 - sulfonowy, 1 - aminobenzeno - 2,4 - wzglednie - 2,5 - dwusulfonowy, 1 - aminobenzeno - a - chloro - 5 - sulfonowy, 1 - aminobenzeno - 4 - nitro - 2 - sulfonowy.Wogóle zaleca sie przy wytwarzaniu ny zawieral co najmniej dwie grupy sul- barwników wyjsciowych dobierac mate- fonowe; najkorzystniej bedzie jednak, rialy wyjsciowe do wyrobu tych barwni- gdy bedzie on zawieral 3 grupy sulfono- ków w ten sposób, aby produkt ostatecz- we. — 4 —Skladniki wyjsciowe mozna równiez stosowac w postaci barwników jednoazo- wych, jak kwasu -4-aminoazobenzeno^- - wzglednie - 3 - sulfonowego, albo w po¬ staci kwasu .4-aminoazobenzeno-#,.4'-dwu- sulfonowego.Jesli benzoylowanie barwnika wedlug pierwszego ustepu tego przykladu bedzie sie przeprowadzalo w obecnosci dwume- tyloaniliny, to otrzymuje sie jako produkt reakcji barwnik barwiacy celuloze lub ba¬ welne na nieco bardziej brunatne odcie¬ nie. Kondensacje te mozna równiez wy¬ konywac w obecnosci trójprqpyloaminy.Benzylowanie tych barwników mozna rów¬ niez przeprowadzac za pomoca bezwodni¬ ka benzoesowego. PL

Claims (1)

1. Zastrzezenie patentowe. Sposób wytwarzania pochodnych acy- lowych barwników azowych, zmamienny tym, ze na barwniki aminoazowe, zawie¬ rajace pierwszorzedowe grupy aminowe, rozpuszczalne w wodzie wskutek obecnosci grup COOH lub grup sulfonowych, w któ¬ rych suma pierwszorzedowych grup ami¬ nowych oraz grup azowych wynosi co naj¬ mniej 3 i w których, gdy zawieraja tylko jedna grupe azowa, dwie grupy aminowe znajduja sie przy jednym i tym samym pierscieniu arylowym, a gdy; zawieraja wiecej niz jedna grupe azowa, to zawie¬ raja co najmniej jeden skladnik srodkowy charakteryzujacy tak zwane drugorzedo- we dis - azobarwniki, dziala sie w srodo¬ wisku utworzonym z zasad trzeciorzedo¬ wych, jak np. pirydyny, srodkami acylu- jacymi, nie zawierajacymi oprócz grup, powodujacych rozpuszczalnosc w wodzie, zadnych podstawników, któreby zwiek¬ szaly rozpuszczalnosc w wodzie powsta¬ lych produktów. Gesellschaft fur Chemische Industrie i n B a s e

1. Zastepca: M. Skrzypkowski, rzecznik patentowy. 0RUK M ARCT. CZERNIAWSKA 225 PL