PL29430B1 - - Google Patents

Description

Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu zabezpieczania wszelkiego rodzaju mate¬ rialu od uszkodzen czynionych przez mo¬ le i inne podobne szkodniki.Wynalazek niniejszy polega, biorac ogólnie, na wprowadzaniu do takiego ma¬ terialu cyklicznego zwiazku organicznego zawierajacego grupy aromatyczne i hete¬ rocykliczne podstawione grupa posiadaja¬ ca czwartorzedowy atom azotu. W zwiaz¬ kach, przeznaczonych do uzycia wedlug wynalazku niniejszego, podstawnik ten moze zawierac jeden albo wiecej atomów wegla, a wiazanie miedzy weglami moze byc przerwane innymi atomami i (albo) grupami róznych atomów, np. O, S, S02, N, P itd. Ponadto zwiazki te moga byc podstawione w jakikolwiek pozadany spo¬ sób, np. chlorowcem, grupami wodorotle¬ nowymi, aminowymi, sulfonowymi, sulfo- estrowymi, karboksylowymi, eterowymi lub tio-eterowymi itd; zwiazki te moga za¬ wierac równiez wiecej, niz jedna reszte czwartorzedowej zasady amonowej. Prócz tego okazalo sie, ze szczególnie odpowie¬ dnie sa takie zwiazki, które dzieki swemu wiekszemu ciezarowi czasteczkowemu wy¬ kazuja wieksze powinowactwo wzgledem materialu, który ma byc chroniony. W tym celu najlepiej jest stosowac zwiazki, które zawieraja, jako jeden z podstawni¬ ków przy azocie czwartorzedowym, rod¬ nik alifatyczny o co najmniej 6 atomach wegla w czasteczce.Najodpowiedniejsze zwiazki, przezna¬ czone do uzytku wedlug wynalazku niniej¬ szego, mozna otrzymywac wprowadzajac pochodne dwufenylu, takie jak U - hydro- ksydwufenyl, w reakcje z jednochlorotrój- etyloamina, a nastepnie dzialajac na otrzy¬ mane produkty chlorkiem jednochloro- benzylowym, tak iz w rezultacie tworza sie czwartorzedowe zwiazki amonowe. W ten sposób otrzymuje sie substancje do¬ brze chroniaca materialy przeciwko szkod¬ nikom wlókienniczym i wykazujaca powi¬ nowactwo wzgledem wlókna. Zamiast U - hydroksydwufenylu mozna równiez w taki sam sposób wprowadzac w reakcje U - aminodwufenyl z jednochlorotrójetylo- amina i przeksztalcac otrzymany produkt, jak opisano powyzej, w zwiazek czwarto¬ rzedowy. Chlorotrójetyloamine mozna np. zastapic równiez 1,3 - j ednochloropropylo- amina, a w celu dalszego przeksztalcenia tego zwiazku na czwartorzedowy zwiazek amonowy mozna równiez stosowac siar¬ czan dwuetylu, siarczan dwumetylu albo inne odpowiednie srodki alkylujace. Za¬ miast chlorku j ednochlorobenzylowego mozna równiez stosowac haloidki inaczej podstawione.Zamiast pochodnych dwufenylu mozna takze stosowac np. pochodne dwufenylo- metanu, trójfenylometanu albo zwiazki he¬ terocykliczne, np. produkt kondensacji 1 mola dwuetyloamino - 2' - hydroksy - 3',5' - dwuchlorodwufenylometanu z jednochlo- rotrójetyloamina, przeprowadzony w czwar¬ torzedowy zwiazek amonowy za pomoca siarczanu dwumetylu, produkt kondensa¬ cji 1 mola soli sodowej kwasu 2" - sulfo¬ nowego 2,2' - dwuhydroksy - 3,3(, 5,5', U" - pieciochlorotrój fenylometanu z 2 molami j ednochlorotrój etyloaminy, przeprowadzo¬ ny w czwartorzedowy zwiazek amonowy za pomoca siarczanu dwumetylu albo chlorku dwuchlorobenzylowego, amidy wy¬ tworzone z podstawionych kwasów sulfo¬ nowych trójfenylometanu oraz podstawio¬ nych alkylenodwuamin i przeprowadzone w czwartorzedowe zwiazki amonowe przy aminowym atomie azotu, np. amid, wy¬ tworzony z Af-metylo-iV'-dwumetylo (lub dwuetylo) -etylenodwuaminy H /CH% (HSCN — CH0 — CH2 —N( ) XGHS i przeprowadzony w sól czwartorzedowej zasady amonowej za pomoca dwumetylo- siarczanu.Sposród zwiazków heterocyklicznych mozna podac zwiazki typu trójfenylometa- nowego, np. produkty kondensacji izaty- ny z podstawionymi fenolami; produkty te laczy sie za posrednictwem atomu azotu izatyny z j ednochlorotrójetyloamina i na¬ stepnie tak otrzymany zwiazek przeprowa¬ dza sie w czwartorzedowe zwiazki amono¬ we przy aminowym atomie azotu.W podobny sposób mozna otrzymac produkty bardzo aktywne wprowadzajac np. w reakcje jednochlorotrójetyloamine z amidami kwasowymi i przeprowadzajac nastepnie produkt reakcji w czwartorze¬ dowy zwiazek amonowy. Równiez i chlor¬ ki kwasowe, jako takie, mozna stosowac do tego samego celu, jezeli wprowadza sie je w reakcje z takimi dwuaminami lub wieloaminami, które zawieraja w czastecz¬ ce co najmniej jeden atom azotu dajacy sie przeprowadzic w azot czwartorzedo¬ wy.Jeszcze inna grupe zwiazków przezna¬ czonych do uzytku wedlug wynalazku ni¬ niejszego stanowia cykliczne zwiazki or¬ ganiczne o wzorze ogólnym R.NJ.V, w któ¬ rym R oznacza rodnik aralkylowy, j\^7F zas — czwartorzedowy atom azotu.Szczególnie odpowiednie sa czwartorze¬ dowe zwiazki aralkyloamonowe podstawio¬ ne w rodniku arylowym, a sposród nich zwlaszcza chlorowcopochodne zwiazki aral¬ kyloamonowe. Równiez skuteczne sa czwar¬ torzedowe zasady amonowe, pochodne al- — 2 —kyiodwuamin, a sposród nich zwlaszcza zwiazki asymetryczne, zawierajace w cza¬ steczce jeden albo dwa rodniki aralkylo- we zwiazane z trzeciorzedowym atomem azotu. Przy uzyciu czwartorzedowych zwiazków amonowych zawierajacych w czasteczce tylko jeden atom azotu zaleca sie stosowanie zwiazków, zawierajacych w czasteczce obok rodnika aralkylowego co najmniej jeden rodnik alkylowy o 6 lub wiekszej liczbie atomów wegla. Czwarto¬ rzedowe zwiazki amonowe opisanego typu mozna stosowac w postaci wolnych zasad albo w postaci ich soli, w szczególnosci w postaci soli kwasów mineralnych, np. ha- loidków, zwlaszcza chlorków, bromków i fluorków, dalej siarczanów, sulfonianów oraz innych.Jako czynniki zabezpieczajace od moli mozna przytoczyc zwiazki nastepujace.Chlorek benzylo - dwuetylo - dodecylo - amonowy, chlorek 3,4 - dwuchlorobenzy- lo - dwuetylo - dodecylo - amonowy, chlo¬ rek ksylylo - pirydynowy, chlorek metylo- naftylo - pirydynowy, chlorek bis (3,U - dwuchlorobenzylo) - nikotynowy, etylosiar- czan dwu - (3,U - dwuchlorobenzylo) - ami- noetylotrój etyloamonowy, metylosiarczan (3,U - dwuclilorobenzylometylo) aminoety- lo - 3,1* - dwuchlorobenzylodwumetyloamo- nowy, dwubromek dwubenzylodwumetylo - dwu - (3,U - dwuchlorobenzylo) - trójme- tylenodwuamonowy.Ten szereg odpowiednich zwiazków mozna przedluzac dowolnie, zwlaszcza ma¬ jac na wzgledzie, ze zwiazki przejsciowe, z których sie je otrzymuje, sa równiez od¬ powiednie, jako srodki zabezpieczajace od moli. Zwiazki takie, nie zawierajace jesz¬ cze czwartorzedowego atomu azotu, ujaw¬ niaja juz pewne dzialanie zabezpieczaja¬ ce przeciwko molom, skórnikom itd. oraz przeciwko rozwojowi bakterii, lecz dzia¬ lanie to poteguje sie przez wprowadzenie do tych zwiazków czwartorzedowego ato¬ mu azotu. Produkty stosowane wedlug wy¬ nalazku wykazuja dostateczne zabezpie¬ czajace dzialanie przeciwko molom, nawet przy uzyciu ich w bardzo slabym steze¬ niu. Prócz tego produkty opisanego typu wykazuja powinowactwo nie tylko do wló¬ kien zwierzecych, lecz takze do wlókien roslinnych i tym róznia sie korzystnie od znanych srodków zabezpieczajacych od moli, wykazujacych powinowactwo jedynie do wlókna zwierzecego. Ta wlasciwosc ma szczególne znaczenie przy traktowaniu ma¬ terialu otrzymanego z mieszanych wló¬ kien pochodzenia zwierzecego i roslinne¬ go, poniewaz okazalo sie, ze w pewnych warunkach nawet i wlókna roslinne moga byc zaatakowane przez mole i inne szkod¬ niki zwierzece.Wynalazek niniejszy mozna stosowac do zabezpieczania wszelkiego rodzaju ma¬ terialu niszczonego przez mole, skórniki, bakterie i podobne szkodniki zwierzece; do materialów tych naleza np. wytwory wló¬ kiennicze, papier, skóry, skóry wyprawio¬ ne, futra, pierze itd.Substancje ochronne wedlug wynalaz¬ ku niniejszego mozna stosowac w roztwo¬ rze wodnym, a takze w odpowiednich roz¬ puszczalnikach organicznych. Szczególnie dobre utrwalenie substancji ochronnych na wlóknie osiaga sie przez prowadzenie obróbki tymi substancjami w wyzszych temperaturach, np, w temperaturze wrze¬ nia. Obróbke te najlepiej jest polaczyc z jednym ze zwyklych zabiegów obróbki ma¬ terialu wlóknistego. Obróbka taka moze sie odbywac np. podczas procesu barwie¬ nia lub plukania w maszynie do ponowne¬ go prania, podczas wykanczania albo pod¬ czas natluszczania albo tez podczas oczysz¬ czania chemicznego. Roztwory substancji ochronnej mozna wprowadzac na wlókno przez natryskiwanie lub szczotkowanie al¬ bo w jakikolwiek inny sposób, umozliwia¬ jacy równomierne przesycenie materialu substancja ochronna. W niektórych przy¬ padkach korzystnie jest dodawac substan- — 3 —eji ochronnej do kapieli mydlanej albo sto¬ sowac mydla zawierajace pewna ilosc sub¬ stancji ochronnej. Poza tym produkty ni¬ niejsze mozna stosowac w mieszaninie ze soba albo z innymi substancjami zdatny¬ mi do zwalczania szkodników zwierzecych, jak zwiazkami fluoru, alkaloidami i inny¬ mi.Nastepujace przyklady sluza do wy¬ jasnienia niniejszego wynalazku nie ogra¬ niczajac jego zakresu; czesci oznaczaja w nich czesci wagowe.Przyklad I. Welne gotuje sie w ciagu godziny w aparacie farbiarskim w kapie¬ li 1:20, do której dodano 20% siarczanu sodowego i 0,5% zwiazku o wzorze: Cl Cl Cl/\/\CH/\/~ I Cl OH OH CHR CoHc 2^5 $02 — N — CH— (CH2)s- N— C2Hs CH* otrzymanego przez polaczenie 2" - sulfa¬ midu - 3,5, 3', 5' - czterochloro - 2,2' - dwu- hydroksytrójfenylometanu z metylosiar- czanem 5 - metyloaminopentylodwuetylo- metyloamonowym. Dzieki takiej obróbce welna staje sie odporna wobec moli.CH3 O.S02.OCH3 Przyklad II. Mieszana tkanine z wel¬ ny i sztucznego jedwabiu ze zregenerowa¬ nej celulozy poddaje sie obróbce w kapie¬ li 1:30, do której dodano 2% soli sodowej czwartorzedowej zasady amonowej o wzo¬ rze: Cl Cl C2^ \ C2H6 — N-CH2-CH2—0 CH6 CHoO.OzS.O ci/\/\ch/\/ — Cl C2Hh 0—CH2. CH2.N— C2H5 ,SO»Na CH* O.S02. OCHs Cl — 4 —otrzymanej z soli sodowej 2" - sulfo - 3,5, 3', 5', b" - pieciochloro - 2,2' - bis(dwuety- loaminoetoksy) trójfenylornetami oraz siarczanu dwumetylu. Po jednogodzinnej obróbce materialu w takiej kapieli w tem¬ peraturze 90 — 95°C zostaje on zabezpie¬ czony przed zniszczeniem przez mole.Przyklad III. Przedze welniana pod¬ daje sie obróbce w ciagu godziny w ka¬ pieli 1:50 w temperaturze 90 — 95°C, przy czym do kapieli tej dodaje sie siar¬ czanu amonowego i 1,5% chlorku czwar¬ torzedowej zasady amonowej o wzorze: ^2^5 CH, '3 I C2H5 -N.CH2.CH2.0 CH* O.CH*. CH*. N/ /\ \—Cl wytworzonej z #,2'-bis(dwuetyloaminoeto- nerowanej celulozy poddaje sie obróbce w ksy) - 3,3' - dwumetylo - 5,5'£" - trójchlo- rotrójfenylometanu i 2 moli chlorku 3,U- dwuchlorobenzylowego.Przyklad IV. Wlókna ciete ze zrege- ciagu 3 kwadransów w temperaturze wrze¬ nia w kapieli zawierajacej 0,5°/o chlorku czwartorzedowej zasady amonowej o wzo¬ rze Cl 1 / \ 1 0 1 1 CH2 1 C2Hh CH2 \ 1 N C2Hh/ "\ -CH2 — / C ) CH2 CH2 N — \ Cl 1 \ / C2H6 C^Hs ca,- < Cl / — Cl Cl — 5 —otrzymanego z 2,2C - bis dwuetyloaminoeto- ksy - 5,5' - dwuchlorodwufenylometanu i 1 mola chlorku 3,1+ - dwuchlorobenzylowego.Materialy poddane takiej obróbce nie sa niszczone przez mole.Przyklad V. Materialy przeznaczone do obróbki zanurza sie lub spryskuje 20°/o-o- wym alkoholowym roztworem metylosiar- czanu czwartorzedowej zasady amonowej o przypuszczalnym wzorze Cl — < )—CO — N- Cl CHk 0—S020. CHS otrzymanej z chlorku 2,h - dwuaminodwu- fenylo - 2,U - dwuchlorobenzoylowego, je- dnochlorotrójetyloaminy oraz siarczanu dwumetylowego. Materialy tak obrobione nie sa. niszczone przez mole.Przyklad VI. Do miazgi papierowej dodaje sie 2 — 3 g na litr czwartorzedo¬ wego zwiazku amonowego z 3 - bis (3',5' - dwuchloro - 2' - hydroksyfenylo) -1 - dwu- etyloaminoetylooksyindolu i chlorku p - chlorobenzylowego o wzorze: C2H^ Cl -Cl -Cl — 6 —papier wytworzony z tej miazgi jest za¬ bezpieczony przeciwko robactwu legnace- mu sie w papierze, jak karaluchom itd.Przyklad VII. Welne gotuje sie w cia¬ gu 3 kwadransów w kapieli, do której do¬ dano 2% chlorku czwartorzedowej zasady amonowej o wzorce: < - CH* s Cl OCH2.CH2.N—C2H6 c\ /- y — ci Cl otrzymanej z metylo - 2 - chloro - 4 - dwu- etyloaminoetoksydwufenylometanu oraz chlorku 3,4 - dwuchlorobenzylowego. Ma¬ terialy w ten sposób obrobione nie sa ni¬ szczone przez mole.Przyklad VIII. Przez obróbke welny w temperaturze wrzenia w kapieli, do któ¬ rej dodano 1% chlorku czwartorzedowej zasady amonowej o przypuszczalnym wzo¬ rze: C2^\ C2H^ m.CHo.CHo.NH— /~ /' HN H2C H2C I yC2H^ n(-c2Hz I CH2 — Cl \ / Cl —Cl otrzymanego z 1 mola 2,4' - dwuamino- dwufenylu, 2 moli jednochlorotrójetylo- aminy i 1 mola chlorku 3,4 - dwuchloro7 benzylowego, nadaje sie materialom od¬ pornosc na zniszczenie przez mole.Przyklad IX. Wlókna ciete poddaje sie obróbce w ciagu godziny w temperaturze 60 — 70°C w kapieli, do której dodano 1,5 — 2°/o metylosiarczanu czwartorzedo¬ wej zasady amonowej o wzorze: — 7 —C9Hx 2A1a\ C2H5" :-N- CH, O Cl I Cl CH, CHa^ CH^OSOo—O' CH9 *N< Cifih C.2Hh otrzymanego z k - dwuetyloamino - 3l,5' - dwuchloro - 2' - dwuetyloaminoetoksydwu- fenylometanu oraz siarczanu dwumetylo- wego. Materialy po takiej obróbce nie sa niszczone przez mole.Przyklad X. Mieszana tkanine z wel¬ ny i sztucznego jedwabiu ze zregenerowa¬ nej celulozy poddaje sie obróbce w ciagu 3 kwadransów w temperaturze 80°C w kapieli zawierajacej 1% metylosiarczanu czwartorzedowej zasady amonowej o wzo¬ rze: Cl Cl CHoCO.O CH -Cl O.OCCH* CH3 iCH, S02.N. CH2 .CH2.N— CHg CH, O.SOz.OCH* otrzymanego z 2" - sulfoamido - 3, 5, 3', 5'- czterochloro - 2,2' - dwuacetoksytrójfeny- lometanu oraz metylosiarczanu p - mety- loaminoetylotrójmetyloamonowego. Mate¬ rialy staja sie dzieki temu odporne na zni¬ szczenie przez mole.Cl Przyklad XI. Jezeli pióra traktuje sie w ciagu pól godziny albo trzech kwadran¬ sów w temperaturze 30 — 40°C roztwo- re 6 — 8 g w litrze chlorku czwartorzedo¬ wej zasady amonowej o wzorze: Cl-i Cl — \ /' i Cl s-0 S c,H, /\ // O NH. CH2. CH2N — CH, I Cl Cl Cl — 8 —który mozna otrzymac z 1 mola tiochloro- fosforynu 3, i, 3', U' - bis (dwuchlorofe- nylu), 1 mola asymetrycznej dwuetyloety- lenodwuaminy i 1 mola chlorku 3U - dwu- chlorobenzylowego, to pióra zabezpiecza sie tym sposobem przeciwko zniszczeniu przez mole.Przyklad XII. Sztuki materialu pod¬ daje sie obróbce na maszynie do prania w kapieli 1:30, do której dodano 3% chlor¬ ku ksylylopirydynowego, w ciagu 3 kwa¬ dransów w temperaturze 40 — 50°C i wy¬ kancza w zwykly sposób. Materialy po¬ traktowane w ten sposób nie sa niszczo¬ ne przez mole.Przyklad XIII. Welne poddaje sie ob¬ róbce w aparacie farbiarskim w kapieli 1:6, zawierajacej 1,5% chlorku 3,U - dwu- chlorobenzylodwuetylododecyloamonowego przez 3 kwadranse w temperaturze 75°C, odwirowuje i suszy. Welna obrobiona w ten sposób nie jest niszczona przez mole.Przyklad XIV. Dodajac do oleinowe¬ go srodka zmiekczajacego, uzywanego do przedzenia, 10 g (na litr) metylosiarczanu 3,I* - dwuchlorobenzylometyloammoetylo - Dzieki temu material staje sie odporny na uszkodzenia czynione przez gasienice moli. PL

Claims (5)

1. Zastrzezenia patentowe. 1. Sposób zabezpieczania przed szkod¬ nikami wszelkiego rodzaju materialu wlók¬ nistego zawierajacego keratyne, znamienny tym, ze stosuje sie czwartorzedowe zwiaz¬ ki amonowe, zawierajace podstawione lub niepodstawione reszty aralkylowe. 3',JJ - dwuchlorobenzylodwumetyloamono- wego nadaje sie welnie, obrobionej tym srodkiem, odpornosc na zniszczenie przez mole. Przyklad XV. Jezeli nie przedzona welne przeprowadza sie na maszynie do ponownego prania w ostatniej kapieli przez roztwór 8 — 10 g metylosiarczanu dwu (3,U - dwuchlorobenzylo) aminoetylo- trójetyloamonowego, to welna taka nie jest niszczona nastepnie przez mole. Przyklad XVI. Traktowanie kolder welnianych 2 — 3%-owym roztworem chlorku metylonaftylopirydynowego, np. w chloroformie, zabezpiecza je przeciwko molom po ulotnieniu sie chloroformu. Przyklad XVII. Material welniany traktuje sie w ciagu pól godziny do 3 kwa¬ dransów w temperaturze 60°C w kapieli 1:30, zawierajacej 1,5% produktu reak¬ cji sulfojednometyloamidu kwasu 3,U - dwuchlorobenzenosulfonowego z jedno- chlorotrójetyloamina, przeksztalconego przez polaczenie go z chlorkiem 3,i - dwu- chlorobenzylowym na chlorek czwartorze¬ dowej zasady amonowej o wzorze:
2. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tym, ze stosuje sie czwartorzedowe zwiazki amonowe, zawierajace reszty aral¬ kylowe podstawione chlorowcem.
3. 3. Sposób wedlug zastrz. 1 i 2, zna¬ mienny tym, ze stosuje sie czwartorzedo¬ we zwiazki amonowe, wywodzace sie od etylenodwuaminy.
4. 4. Sposób wedlug zastrz. 3, znamien¬ ny tym, ze stosuje sie asymetryczne czwar¬ torzedowe zwiazki amonowe, wywodzace Cl Cl )—S02—N—CH2- I CHS CH9 V p2H6 C2H5 Cl I xc#2-< Cl )—Cl — 9 —sie od etylenodwuaminy i zawierajace przy trzeciorzedowym atomie azotu jedna albo dwie reszty aralkylowe.
5. 5. Sposób wedlug zastrz. 1 i 2, zna¬ mienny tym, ze stosuje sie takie.czwarto¬ rzedowe zwiazki amonowe, które przy ato¬ mie azotu grupy amonowej posiadaja co najmniej jedna reszte alkylowa o 6 lub wiecej atomach wegla. I. G. Farbenindustrie Aktiengesellschaft. Zastepca: M. Skrzypkowski, rzecznik patentowy. DRUK M ARCT. CZERNIAKOWSKA 225 PL