Przy wytwarzaniu fotografii wielo¬ barwnej na emulsjach i warstwach fil¬ trowych nalozonych na siebie nalezy dbac o to, aby barwniki znajdujace sie w tych warstwach, zwiazki wytwarzajace barw¬ niki lub skladniki barwników nie ulegaly dyfuzji.Wedlug niektórych sposobów do warstw chlorowcosrebrowych przed na¬ swietlaniem ich dodawano produktów po¬ srednich, niezbednych do wytworzenia barwników w postaci nierozpuszczalnych osadów lub zwiazków zespolonych.Stwierdzono obecnie, ze skladniki barwników lub produkty posrednie moz¬ na uczynic niedyfundujacymi przez wpro¬ wadzenie do ich czasteczki alifatycznego lancucha weglowego, zawierajacego wie¬ cej niz 5 atomów wegla. Wprowadzanie reszty alifatycznej moze byc dokonywane w znany sposób. Mozna np. wytworzyc zwiazek o charakterze amidu kwasu przez wprowadzenie reszty kwasu alifatyczne¬ go, zawierajacego co najmniej 5 atomów wegla w czasteczce, do grupy aminowej zwiazku wytwarzajacego barwnik lub produktu posredniego albo tez przez zwia¬ zanie grupy kwasowej zwiazku wytwarza¬ jacego barwnik lub produktu posrednie¬ go z amina alifatyczna, zawierajaca wie¬ cej niz 5 atomów wegla w czasteczce. Moz¬ na równiez grupe wodorotlenowa zwiaz¬ ku wytwarzajacego barwnik wzglednie produktu posredniego acylowac za porno-ca chlorobezwodników kwasów alifatycz¬ nych, zawierajacych wiecej niz 5 atomów wegla w czasteczce, albo syntetycznie wytwarzac zwiazki wytwarzajace barw¬ nik lub produkty posrednie z produktów wyjsciowych, które zawieraja juz lancuch alifatyczny, zawierajacy wiecej niz 5 ato¬ mów wegla. Stosujac dostatecznie duza reszte alifatyczna, np. reszte kwasu ste¬ arynowego, zapobiega sie zupelnie wszel¬ kiej dyfuzji skladników barwnika przy nakladaniu dalszych warstw lub przy wy¬ wolywaniu gotowego wielowarstwowego materialu fotograficznego. Wprowadze¬ nie tego lancucha weglowego nie wplywa ujemnie na ich rozpuszczalnosc w wo¬ dzie.Okazuje sie jednak, jak nastepnie wy¬ kryto, ze korzystna jest rzecza wprowa¬ dzenie do czasteczki skladnika, wytwa¬ rzajacego barwnik, specjalnych grup, np. sulfonowych, powodujacych rozpuszczal¬ nosc w wodzie. Na przyklad, zwiazki wy¬ twarzajace barwnik lub produkty posred¬ nie, które sa badz same przez sie nieroz¬ puszczalne i nie tworza soli rozpuszczal¬ nych w wodzie, badz tez wskutek wpro¬ wadzenia alifatycznego lancucha weglo¬ wego, który czyni je odpornymi na dy¬ fuzje, stracily swa rozpuszczalnosc w wo- dzie, mozna uczynic ponownie rozpusz¬ czalnymi w wodzie lub nadac im zdolnosc wytwarzania soli rozpuszczalnych w wo¬ dzie, przy czym nie ma obawy, ze przy traktowaniu warstw emulsji wodnymi roztworami nastapi dyfuzja tych zwiaz¬ ków.Do tego celu nadaja sie zwlaszcza ta¬ kie zwiazki wytwarzajace barwnik lub produkty posrednie, których reszta alifa¬ tyczna, nadajaca im odpornosc na dy¬ fuzje, posiada wiazanie podwójne, ponie¬ waz wiazania podwójne daja sie z latwo¬ scia sulfonowac w takich warunkach, które wykluczaja sulfonowanie w miej¬ scach niepozadanych. Inna mozliwosc wprowadzenia do lancucha alifatyczne¬ go grupy wywolujacej rozpuszczalnosc zwiazku w wodzie polega na tym, ze gru¬ pe aminowa zwiazku wytwarzajacego barwnik lub produktu posredniego, za¬ wierajacego grupy aminowe, poddaje sie dzialaniu chlorowcobezwodnjka kwasu chlorowcotluszczowego, po czym atom chlo¬ rowca w reszcie tluszczowej wymienia sie na grupe sulfonowa przez gotowanie z siarczynem sodowym.Przez kojarzenie lancucha weglowego o wiecej niz 5 atomach wegla z grupami powodujacymi rozpuszczalnosc w wodzie mozna stosowane zwiazki wytwarzajace barwnik wzglednie produkty posrednie utrzymywac w stanie rozpuszczalnym w wodzie wzglednie czynic je rozpuszczal¬ nymi w wodzie i jednoczesnie nadawac im calkowita odpornosc na dyfuzje w zawie¬ rajacych je warstwach emulsji. Dopiero obie te wlasciwosci, skojarzone ze soba, umozliwiaja w latwy sposób otrzymywa¬ nie zadowalajacych obrazów wielobarw¬ nych.Jako zwiazki wytwarzajace barwniki, które podlegaja przemianie w roztworach weglanów lub wodorotlenków potasowco- wych z produktami utlenienia wywolywa¬ cza, nalezy np. wymienic: fenole, naftole, aminonaftole, aniliny, naftyioaminy, poza tym wszystkie zwiazki, które posiadaja czynnie reagujaca grupe metylenowa, np. ester kwasu acetylooctowego, ester kwasu cyjanooctowego, ester kwasu benzoylooc- towego, benzoyloacetononitryle, hydroin- deny, pirazolony, kumarony, oksytionafte- ny i podobne zwiazki.Ponizsze przyklady obejmuja zasto¬ sowanie sposobu wedlug wynalazku za¬ równo przy wywolywaniu chromogenicz- nym warstw zawierajacych skladniki barwników wzglednie zwiazki wytwarza¬ jace barwnik, jak i przy wytwarzaniu obrazu barwnikowego ze skladników wy¬ twarzajacych barwniki. — 2 —Przyklad I. 1 mol l-(p- aminofe- nylo) - 3 - metylo - 5 - pirazolonu (w sta¬ nie wolnym lub pod postacia chlorowo¬ dorku) rozpuszcza sie w suchej pirydynie i zadaje 1 molem chlorobezwodnika kwa¬ su stearynowego. Po ogrzaniu na kapieli wodnej w ciagu 1 godziny produkt reakcji zostaje wyosobniony przez wylanie go do wody. 4 g 1 - (p - stearyloaminofenylo) - - 3 - metylo - 5 - pirazolonu rozpuszcza sie w 3 cm3 20%-owego lugu sodowego i okolo 50 cm3 wody, po czym dodaje sie 1 000 g fotograficznej emulsji chlorowco- srebrowej.Przyklad II. 1 mol 1 - (m - amino- fenylo) - 3 - metylo - 5 - pirazolonu roz¬ puszcza sie w suchej pirydynie i zadaje 1 molem chlorobezwodnika kwasu olejo¬ wego. Po ogrzaniu na kapieli wodnej w ciagu 1 godziny produkt reakcji zostaje wyosobniony przez wylanie go do wody. 4 g 1 - (m - oleyloaminofenylo) - 3 - me¬ tylo - 5 - pirazolonu rozpuszcza sie w 3 cm3 20%-owego lugu sodowego i 50 cm:i wody, po czym dodaje sie 1 000 g emulsji chlorowcosrebrowej.Przyklad III. 1 mol decyloaminy roz¬ puszcza sie w suchej pirydynie i zadaje 1 molem chlorku 1 - oksy - 2 - naftoylu.Po ogrzaniu na kapieli wodnej w ciagu 1 godziny produkt reakcji zostaje wyosob¬ niony przez wylanie go do wody. 4 g de- cylo - 1 - oksy - 2 - naftoyloaminy roz¬ puszcza sie w 5 cm3 20 dowego i okolo 50 cm3 metanolu, po czym dodaje sie 1 000 g fotograficznej emulsji chlorowcosrebrowej.Blone wielowarstwowa wytwarza sie np. w sposób nastepujacy.Na nosnik warstw naklada sie naj¬ pierw warstwe uczulonej panchromatycz- nie emulsji chlorowcosrebrowej, zawiera¬ jaca na 1 kg emulsji 10 g decylo - 1 - - oksy - 2 - naftoyloaminy.Nastepnie naklada sie bezposrednio warstwe uczulonej ortochromatycznie emulsji, zawierajaca na 1 kg emulsji 10 g 1 - (m - stearyloaminofenylo) - 3 - mety¬ lo - 5 - pirazolonu.Nastepna z kolei jest warstwa posred¬ nia, zawierajaca zólty barwnik dajacy sie wymywac lub bielic.W koncu naklada sie nieuczulona warstwe emulsji, zawierajaca na 1 kg emulsji 10 g p - anizydu kwasu de- kanoyloaminobenzoylooctowego o wzorze C9H19 . CONH . CGH4CO . CH2CO .. NHCGH4OCHr Warstwy emulsji mozna równiez na¬ kladac i w inny sposób. Mozna równiez zastosowac i dalsze warstwy filtrowe.Przyklad IV. p - aminobenzoyloace- tanilid przemienia sie za pomoca chlorku laurylu w p - lauryloaminobenz,oyloace- tanilid. 5 g p - lauryloaiminobenzoyloacetanili- du rozpuszcza sie z dodatkiem 2 cm3 50%- owego lugu sodowego w 50 cm3 metano¬ lu, po czym otrzymany roztwór dodaje sie do 1 kg emulsji chlorowcosrebrowej.Plyty fotograficzne, pokryte ta emulsja, daja po wywolaniu za pomoca p - dwu- etyloaminoaniliny obraz o zóltym zabar¬ wieniu.Przyklad V. Kwas m - aminobenzoy- loacetanilido - p' - karbonowy przemie¬ nia sie za pomoca chlorobezwodnika kwa¬ su stearynowego w kwas m - stearyloami- nobenzoyloacetanilido - p' - karbonowy. 5 g kwasu m - stearyloaminobenzoylo- acetanilido - p' - k&rbonowego rozpuszcza sie z dodatkiem 5 cm3 20°/c-owego lugu sodowego w 50 cm3 metanolu, po czym dodaje go do 1 kg emulsji chlorowcosre¬ browej. Warstwy fotograficzne, odlane z tej emulsji, daja po wywolaniu za pomo¬ ca p - dwuetyloaminoaniliny obraz o zól¬ tym zabarwieniu.Przyklad VI. 1 mol kwasu fenylohy- drazyno - 3 - sulfonowego kondensuje sie z 1 molem estru p - nitrobenzoylooctowe- go, przy czym otrzymuje sie 1 - (3' - sul- — 3 —fofenylo) -3 - (U" - nitrofenylo) - 5 - pi¬ razolon, który po zredukowaniu w znany sposób daje 1 - (3' ^ sulfofenylo) -3 - <¦ (b" - aminofenylo) - 5 - pirazolon. Na¬ stepnie do grupy aminowej tego zwiazku wprowadza sie reszte kwasu stearynowe¬ go. 10 g soli sodowej 1 - (8* - sulfofeny¬ lo) - 3 - (U" - stearyloaminofenylo) - 5 - -pirazolonu rozpuszcza sie w 50 cm3 wody, po czym otrzymany roztwór dodaje sie do 1 kg emulsji chlorowcosrebrowej. War¬ stwy fotograficzne, odlane z tej emulsji, daja po wywolaniu p - dwuetyloaminoani- lina obraz o czerwonym zabarwieniu z niebieskim odcieniem.Przyklad VII. 1 - (m - stearyloami¬ nofenylo) - 3 - metylo - 5 - pirazolon, opi¬ sany w przykladzie III, sulfonuje sie w stezonym kwasie siarkowym za pomoca 15%-owego oleum. Grupa sulfonowa wstepuje przy tym prawdopodobnie w po¬ lozenie meta do grupy acyloaminowej. 10 g soli sodowej 1 - (5' - sulfo - 3( - - stearyloaminofenylo) - 3 - metylo - 5 - - pirazolonu rozpuszcza sie w 50 cm3 wo¬ dy, po czym otrzymany roztwór dodaje sie do 1 kg emulsji chlorowcosrebrowej.Warstwy fotograficzne, odlane z tej emulsji, daja po wywolaniu p - dwuetylo- aminoanilina obraz o czerwonym zabar¬ wieniu z zóltym odcieniem.Przyklad VIII. 1/10 mola mono - ste- arylofenylenodwuaminy (o punkcie top¬ nienia 104°) przemienia sie w pirydynie za pomoca 1/10 mola chlorobezwodnika kwasu 1 - oksynaftoesowego w 1 - N - - stearylo - U - N - (1' - oksy - 2' - naftoy- lo) - fenylenodwuamine. Otrzymany pro¬ dukt przemiany rozpuszcza sie w stezo¬ nym kwasie siarkowym i sulfonuje za pomoca oleum.N- AgO —N 5 g 1 - N - stearylo - i - N - (1< - - oksy - 2' - naftoylo) - fenylenodwuami- nosulfonianu sodowego rozpuszcza sie w 50 cm3 wody, po czym otrzymany roztwór dodaje do 1 kg emulsji chlorowcosrebro¬ wej. Warstwy odlane z tej emulsji daja przy wywolywaniu dwumetyloaminoanili- na niebieski obraz.Przyklad IX. Aminofenylometylopi- razolon kondensuje sie z chlorobezwodni¬ kiem kwasu olejowego, a otrzymany pro¬ dukt kondensacji sulfonuje. Produktu te¬ go dodaje sie do fotograficznej emulsji chlorowcosrebrowej, która daje przy wy¬ wolywaniu za pomoca p - dwumetyloami- noaniliny czerwone zabarwienie.Przyklad X. Chlorobezwodnik kwasu a - oksynaftoesowego kondensuje sie z oleyloamina, po czym produkt konden¬ sacji sulfonuje. Fotograficzna emulsja chlorowcosrebrowa, do której dodano te¬ go produktu kondensacji, daje przy wy¬ wolywaniu niebieskie zabarwienie.Przyklad XI. p - aminobenzoyloace- tanilid kondensuje sie z bromobezwodni¬ kiem kwasu a - bromostearynowego, po czym produkt kondensacji gotuje sie z siarczynem sodowym. Otrzymany produkt daje przy wywolywaniu zólte zabarwie¬ nie.Przyklad XII. 1 kg emulsji bromo- srebrowej zadaje sie wodnym roztworem 15 g soli sodowej kwasu U" - stearyloami- nobenzoylo - 3' - aminobenzoyloamino - - 8 - oksynaftaleno - 3,6 - dwusulfonowe- go, po czym emulsje te stosuje sie do odlewania warstw. Po wysuszeniu, na¬ swietleniu, wywolaniu i utrwaleniu obraz srebrowy przemienia sie w znany sposób w obraz dwuanizydyno - bis - antidwu- azanowy. Wzór chemiczny tego zwiazku jest nastepujacy.-N H^CO OCHs N—OAg — 4 -Po zanurzeniu tego obrazu w rozcienczo¬ nym kwasie powstaje obraz z niebieskie¬ go barwnika azowego. jezeli zamiast wymienionej pochod¬ nej H - kwasu zastosowac kwas U" - ste- aryloaminobenzoylo - 3' - aminobenzoylo- - 2 - amino - 5 - naftolo - 7 - sulfonowy, wówczas otrzymuje sie obraz z niebiesko- czerwonego barwnika, w przypadku zas stosowania produktu kondensacji bromo- bezwodnika kwasu bromostearynowego i anilidu kwasu p - aminoacetylooctowego, wygotowanego z siarczynem sodowym, otrzymuje sie obraz z zóltego barwnika.Z latwoscia mozna stwierdzic, ze przez odpowiednie uczulanie i umieszcza¬ nie tych trzech warstw na nosniku otrzy¬ muje sie material do fotografii w bar¬ wach naturalnych, przy czym nie jest ko¬ nieczne stosowanie emulsji potraktowa¬ nych wstepnie w powyzej opisany sposób do wytwarzania wszystkich trzech warstw. Na przyklad, warstwy dajace obrazy czerwony i zólty mozna umiescic po jednej stroriie nosnika, podczas gdy po drugiej jego stronie naklada sie emul¬ sje nie zadana zadnym skladnikiem, w której obraz barwnikowy wytwarza sie wedlug jednego ze znanych sposobów, np. przez tonowanie. W celu zwiekszenia ostrosci mozna w przypadku materialu wielowarstwowego umiescic pomiedzy warstwami dajacymi obraz barwnikowy odpowiednie swietlne warstwy filtrowe albo tez same warstwy zawierajace barw¬ nik zafarbowac odpowiednim barwnikiem filtru swietlnego.Przyklad XIII. Do zelatyny wzgled¬ nie emulsji chlorowcosrebrowej dodaje sie aminy ulegajacej dwuazowaniu, np. p - amino - dodecylobenzenu lub o - ami- nosulfooleylobenzenu. Obraz srebrowy zostaje w znany sposób przeprowadzony w nierozpuszczalny zwiazek azotynowy.Po przeprowadzeniu w dowolny sposób dwuazowania otrzymuje sie w obecnosci drugiego skladnika sprzegania azowego obraz barwnikowy. Drugi skladnik sprzeg gania azowego moze sie juz przed tym znajdowac w warstwie obok dajacej sie dwuazowac aminy, przy czym w dowolny sposób mozna mu nadac wlasciwosc nie ulegania dyfuzji.Przyklad XIV. 1 kg emulsji bromo- srebrowej zadaje sie wodnym roztworem soli sodowej kwasu 6 - undecylo - 2 - - oksy - 1 - benzoesowego i odlewa z niej warstwy. Po wywolaniu, utrwaleniu i wy¬ bieleniu obrazu srebrowego, wytworzo¬ nego w tej warstwie, adsorbuje sie w znany sposób na zelazicyjanku srebra zwiazek dwuazowy, otrzymany z U - ami- nodwufenyloaminy. Po wymyciu woda przeprowadza sie sprzeganie przez zanu¬ rzenie do 1%-owego roztworu sody, przy czym otrzymuje sie zólty obraz barwni¬ kowy. Do emulsji w dowolnej chwili przed odlaniem warstw mozna dodac ami¬ du kwasu tluszczowego amidowanego leu- kozwiazku, np. aminoindoksylu, po czym leukozwiazek ten utlenia sie w znany sposób na barwnik poprzez obraz z dwu¬ chromianu olowiu w miejscach zawiera¬ jacych metal.Reakcje w przytoczonych przykladach nie musza byc przeprowadzane bezpo¬ srednio przez obraz srebrowy. Mozna równiez zelatyny wzglednie emulsje: chlo- rowcosrebrowe, zawierajace produkty po¬ srednie barwników uodpornione na dy¬ fuzje, w znany sposób utwardzac w miej¬ scach wystepowania obrazu albo w miej¬ scach wolnych od osadu metalu, a nastep¬ nie przez sprzeganie azowe albo utlenia¬ nie lub w inny odpowiedni sposób wy¬ twarzac na utwardzonych lub nieutwar¬ dzonych miejscach obraz barwnikowy.Przyklad XV. 1 mol 5 - amino - 1 - - naftolu rozpuszcza sie w suchej pirydy¬ nie i do otrzymanego roztworu dodaje sie 1 mol chlorobezwodnika kwasu kaprylo¬ wego o wzorze CjH^COCL Po jednogo- — 5 —dzinnym ogrzewaniu na lazni wodnej wy¬ dziela sie zadany produkt przez wylanie go na wode. 4 g otrzymanego 5 - kapry- loamino - 1 - naftolu rozpuszcza sie w 5 cm3 20°/o-owego roztworu ¦ wodorotlenku sodu i 50 cm3 metanolu i otrzymany roz¬ twór dodaje do 1 000 g emulsji chlorow- cosrebrowej .Przyklad XVI. 1 mol IX - aminoie- nylo - 3 - metylo - 5 - pirazolonu roz¬ puszcza sie w suchym toluenie i po zada¬ niu 1 molem jodku cetylu gotuje 5 go¬ dzin. Toluen odpedza sie nastepnie para wodna, z pozostalosci zas otrzymuje sie A€ - cetyloamino - 1 - fenylo - 3 - mety¬ lo - 5 - pirazolon przez ostudzenie i zobo¬ jetnienie tych pozostalosci soda.Przyklad XVII. 1 mol dodecyloanili- ny rozpuszcza sie w suchym ksylenie i za¬ daje po kropli w temperaturze wrzenia ksylenu 1 molem estru benzoylowego kwasu octowego w takim stopniu, w ja¬ kim oddestylowuje wolny alkohol. Z chwi¬ la, gdy 1 mol alkoholu zostal juz oddesty¬ lowany, uwalnia sie pozostalosc od ksyle¬ nu za pomoca pary wodnej i otrzymuje anilid benzoylooctowododecylowy.Przyklad XVIII. Do emulsji chlo- rowcosrebrowej dodaje sie bromku trój- etanolo - a - stearylo - 3' - amino - (1 - - fenylo - 3 - metylopirazolono) - amono¬ wego. Wywoluje on czerwone zabarwie¬ nie.Przyklad XIX. Do emulsji chlorow- cosrebrowej dodaje sie p - karboksyanili- du kwasu U - heksylo - 2,3 - dwukarbo- ksycykloheksylo - enantoyloamino - ben- zoylooctowego COOH VfiHn—C C-—COOH H2^ Gj—G^H^—GONH—i 'B2 ^—COCH2CONH- )—COOH Wywoluje on zólte zabarwienie. PL