; 25 lipca 1936 r. dla zastrz. 4 i 5 (Niderlandy).Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu Wytwarzania kedzierzawych wlókien sztucznych, podobnych z wygladu do wel¬ ny, które nie traca iswej kedzierzawosci pod dzialaniem wilgoci.Jak wiadomo przy wytwarzaniu wló¬ kien z wiskozy roztwór przedzalniczy wy¬ tlacza sie przez drobne otworki dyszy przedzalniczej do cieczy stracajacej, przy czym powstaje wiazka ciaglych nitek po¬ szczególnych. Wiazka nitek wchlania przy tym tyle cieczy stracajacej, ile potrzebu¬ je do calkowitego skrzepniecia. Wyciaga¬ nie, stosowane przy przedzeniu, powoduje, ze makromolekuly precikowe celulozy, tak zwane micele, zostaja ulozone w ukladzie porzadkowym, odpowiadaj acym gladkiej nitce.Aby nadac takiej nitce kedzierzawosc, nie wystarcza nadac jej ksztalt falisty przez wyginanie, jak sie to przeprowadza przy stosowaniu znanych dotychczas spo¬ sobów i urzadzen, gdyz, jak stwierdzono, w ten sposób, nie mozna osiagnac w sto-pniu dostatecznym trwalego, nowego ukla¬ du miceli, tak iz nitki nie sa w etanie za¬ chowywac nadanej kedzierzawosci iprzy silniejszym wyciaganiu, uwlaszcza w sta¬ nie zwilzonym.Stwierdzono, ze mozna otrzymac trwa¬ la i mocna kedzierzawosc nitki, jezeli za pomoca opisanych nizej specjalnych srod¬ ków nada sie micelom -nowy uklad porzad¬ kowy, który odpowiada nitce kedzierza¬ wej. W tym celu nitki, nasycone jeszcze srodkiem stracajacym, wpuszcza sie do urzadzenia karbujacego i rozciaga podczas ksztaltowania poza granice sprezystosci i to najlepiej w tym czasie, gdy nitka jest zestalana tylko na tyle, ze micele moga je¬ szcze ulozyc sie odpowiednio do nadawa¬ nej przez karbowanie postaci nitki. W ten sposób ksztalt karbowanej nitki istaje .sie naturalny, a zwlaszcza pozostaje na fetale nawet przy rozciaganiu i dzialaniu wilgoci, jezeli micele pozostawi sie w no¬ wym polozeniu w spokoju i pozwoli sie na ich ostateczne zrosniecie, przy czym naj¬ lepiej jest pozostawic kedzierzawe nitki bez wyciagania przez pewien czas po dzia¬ laniu srodka stracajacego. A zatem nitek tych nie nalezy plukac lub obrabiac od ra- izu ipo skedzierzawieniu.Do wykonywania sposobu wedlug wy¬ nalazku nadaja sie walce zebate znanego dotychczas typu, dzialajace np. w ten spo- iSÓb, ze wiazka nitek, zanim dojidzie do miejsca /najwiekszej glebokosci zazebie¬ nia, juz zostaje [przytrzymana w ukladzie falistym .pomiedzy mniej gleboko zazebia¬ jacymi sie zebami tak, iz nitki moga (otrzymywac ksztalt falisty tylko po wy¬ ciagnieciu ich poza granice sprezystosci, a wiec (po uzyskaniu trwalego znacznego wydluzenia (rozciagniecia). W ten sposób micele przy przechodzeniu nitek przez walce slizgaja sie, zmieniaja swoje polo¬ zenie i ukladaja sie na nowo. Tarcie A, wywolane przez (przyleganie nitki do po¬ wierzchni zebów, jest przy tym przed gle¬ boko zazebionymi zebami i za nimi za¬ zwyczaj wieksze anizeli sila B, jaka nale¬ zy zastosowac do nowego ulozenia miceli oraz rozciagniecia i wydluzenia nitki.Urzadzenie do kedzierzawienia jest przed¬ stawione na fig. 1. Srednica walców tego (urzadzenia wynosi 52,7121 mm.Zeby 3 i U w liczbie nip. 92, znajduja¬ ce sie na walcach 1 i 2, oraz odpowiednie wreby miedzy zebami sa ograniczone lu¬ kami kól. Charakterystyczna cecha urza¬ dzenia jest to, ze wreby sa znacznie szer¬ sze niz zeby i wskutek tego zeby nie wy¬ pelniaja ich calkowicie, jak w zwyklych zazebieniach. Gdy srednica walców wyno¬ si okolo 52 mm, to podzialka w przypad¬ ku 92 zebów, liczac pomiedzy srodkami wrebów, wynosi 1,8 miary lukowej. Z po¬ wyzszego wynika, ze wysokosc zebów wy¬ nosi 1,4 mm, glebokosc zazebienia 1 mm, promien wrebu 0,6 mm i górny promien zeba 0,2 mm. W tym przypadku otrzymu¬ je sie wydluzenie nitki o okolo 15% i na¬ wet wieksze. Zamiast takiego zazebienia kolowego mozna stosowac równiez zaze— bienie cykloidalne. Im wieksza jest sredni¬ ca walców i (albo) liczba zebów oraz (al¬ bo) im bardziej naprezona jest wiazka ni¬ tek, przebiegajaca miedzy walcami, tym trwalsza jest kedzierzawosc. Im silniejsze zas jest to dzialanie oraz im wieksze jest wywolane przez nie wydluzenie, tym trwal¬ sze sa na ogól wyniki tego dzialania. Pro¬ file walcowe, jak widac na fig. 1, powin¬ ny toczyc sie wzgledem siebie w ten -spo¬ sób, azeby przy rozwiazywaniu zazebienia najmniejsza odleglosc zebów, zachodzaca w miejscu najwiekszej glebokosci zazebie¬ nia, nie byla nigdzie zmniejszona znacz¬ nie. Ogrzewanie walców moze jeszcze po¬ lepszyc to dzialanie.Powyzszym warunkom winny czynic zadosc walce, odpowiednie do celów ni¬ niejszego wynalazku, jak równiez ich za¬ zebienie i uklad w zwiazku z dalej omó¬ wionymi warunkami. — 2 —Jak przedstawiono na fig. 2a i 2b, je¬ den walec 2 napedza drugi w ten sposób, ze pasy gumowe 11 i 11' (przechodza po krazkach 18 i 13' na wale 15 oraz rpo kraz¬ kach 12 i 12' na wale 14 i przebiegaja przez szczeline miedzy walcami, wynosza¬ ca tylko ulamek milimetra, tprzez która przechodza równiez nitki 16. Walce moga byc dociskane do siebie dzwignia lub cie¬ zarem, albo tez za pomoca srub, sprezyn itd.Kola zebate stosuje isie najlepiej takie, jak pokazano na fig. 3a i Sb. Walce 1 i 2 posiadaja na swych koncach uzebienia 21 i 22 o nieco mniejszej srednicy anizeli walce. Takie uzebienia koncowe zazebiaja sie z dwoma zazebionymi równiez ze soba okólnymi kolami zebatymi 11 i 18. Walec napedzany 2 przetacza swoje uzebienie koncowe 22 po kole okólnym 17, kolo to toczy sie po kole okólnym 18, które z ko¬ lei toczy sie po uzebieniu koncowym 21 walca 1. Mniej pewne jest stosowanie umieszczonych na koncach walców i bez¬ posrednio ze soba zazebionych kól zebatych zamiast zebatych kól okólnych.Jezeli kedzierzawienie nie powinno le¬ zec w jednej (plaszczyznie, to wiazka wló¬ kien przed walcami (powinna otrzymywac falszywy skret.Fig. 5 przedstawia ipierscien obrotowy 30, zaopatrzony w powierzchnie stozko¬ wa oraz we wspólosiowy z nim i obraca¬ ny w kierunku przeciwnym stozek 31.Nitki 16 sa przepuszczane iprzez prze¬ strzen pierscieniowa pomiedzy obydwo¬ ma stozkami, przez co uzyskuje sie skret.Jak (przedstawiono na fig. 6, na nosni¬ ku Ul i w ramieniu nosnym 42 osadzone sa walce 33, 34, 35, 36, na których napre¬ zone sa tasmy gumowe 39 lub 40. Naped uskutecznia sie za pomoca kola pasowego 38 przy pomocy skrzyzowanego pasa 37, który tporusza kola 33, 34, 35 i 36 i tasmy gumowe 39 i AO w kierunku strzalek tak, iz masa wlóknista 16, umieszczona pomie¬ dzy tasmami 39 i 40, zostaje skrecona.Ruchomo osadzone ramie 42 pozostaje pod dzialaniem ciagnienia nitki 43 i za po¬ moca obrotowej tarczy 4U z kciukami 45 jest (podnoszone okresowo wraz z walca¬ mi 33 i 34 oraz pasem 39 wbrew dziala¬ niu sprezyny tak, iz za kazdym razem skret moze cofnac isie. Przy ponownym opuszczeniu ramienia 42 nitka otrzymuje znowu falszywy skret.Wiazki nitek, które wchodza do takich walców kedziarzawiacych, majac przekrój okragly opuszczaja te walce jako kedzie¬ rzawe plaskie tasmy, a wiec zostaja w tych walcach mocno naprezone. Walce powinny byc wykonane z materialu bez¬ wzglednie odpornego na dzialanie srod¬ ków stracajacych, ,np. z odpornej na kwa¬ sy stali, gdyz nawet nieznacznie nagry- zione uzebienie juz nie jpozwala na otrzy¬ manie tak silnego dzialania.Otrzymuje sie szczególnie stala kedzie¬ rzawosc, jezeli nitki, przepojone ciecza stracajaca, pozostawi sie w apokoju.Nie nalezy wiec nitek plukac, obrabiac i naprezac mechanicznie, lecz zaraz po skedzierzawieniu, unikajac jak najbar¬ dziej wyciagania, nalezy przeniesc je w miejsce, w którym moga one (pozostawac w sipokoju pod dzialaniem przylegajacego do nich srodka stracajacego przez pewien czas, a mianowicie tprzez V2 — 10 minut w tym celu, aby micele mogly zrosnac sie w nowym polozeniu, wytworzonym (przez dzialanie urzadzenia kedzierzawiacego. Im dluzszy jest czas spoczynku, tym trwalsze jest na ogól skedzierzawienie. Stwierdzo¬ no, ze odksztalcenie nitek jest trwale, je¬ zeli nitki zwilzone srodkiem stracajacym pozostawi sie dostatecznie dlugo w sipoko¬ ju. Mozna równiez zastosowac przy tym kondensacje przylegajacej cieczy straca¬ jacej przez odparowywanie w jpowietrzu lub dodawanie nowego srodka, ewentual¬ nie silniej dzialajacego. Tak samo przez — 3 —podniesienie temperatury mozna przyspie¬ szyc zestalanie.Podczas wytwarzania nitki, a wiec w czasie pomiedzy wyprzedzeniem i osta¬ tecznym zrosnieciem sie miceli, istnieje pewien okres korzystny dla kedzierzawie¬ nia. Na podstawie wstepnych prób stwier¬ dzono, ze w tym okresie najdogodniejsze mdejisce do kedzierzawienia nitki zalezy nie tylko od grubosci nitki, zawartosci kwasu i soli w kapieli przedzalniczej, tem¬ peratury przedzenia, chemicznych i fi¬ zycznych wlasciwosci wiskozy, lecz rów¬ niez od tego, jak silne bylo wyciaganie podczas przedzenia przed walcami i jak silne jest wyciaganie, któremu podlega nitka za walcami w okresie spoczynku, przy czym najdogodniejsze miejsce na ogól przesuwa sie tym blizej do dyszy, im mniejsza jest pózniejsza sila wyciagania i (albo) im mniejsza jest glebokosc zaze¬ biania sie zebów. Najkorzystniejsze miej¬ sce kedzierzawienia nitki mozna okreslic wzorujac sie na nastepujacym przykla¬ dzie, przy czym miejsce to w przypadku normalnej wiskozy, normalnych warun¬ ków skrecania i przy uzyciu normalnych walców wedlug fig. 1 jest odlegle na ogól o 0,5 — 4 mm od dyszy.Nalezy wyraznie podkreslic, iz w zad¬ nym przypadku bynajmniej nie jest ko¬ nieczne prowadzenie pracy w miejscu naj¬ korzystniejszym; mozna wiec równiez cnp. umiescic tylko jedna pare walców kedzie¬ rzawiacych na koncu dlugiej przedzarki i do tych walców doprowadzac razem nit¬ ki ze wszystkich dysz przedzalniczych, przy czym pomimo to otrzymuje sie dosc dobre skedzierzawienie.Aby stosowac kedzierzawienie w naj¬ korzystniejszym miejscu mozna obierac nastepujace sposoby techniczne.Jeden z nich polega na tym, ze kazde urzadzenie kedzierzawiace umieszcza sie przy kazdej dyszy przedzalniczej w naj¬ korzystniejszej odleglosci od dyszy.Jezeli najkorzystniejsze miejsce znaj¬ duje sie tam, gdzie umieszczenie urzadze¬ nia kedzierzawiacego jest niepozadane, to przesuwa sie je dalej stosujac srodki na¬ stepujace, przy czym za pomoca tych srod¬ ków mozna na ogól znacznie 'polepszyc produkt koncowy. 1. Mozna zmieniac kapiele stracajace, przy czym zwiekszenie zawartosci soli i (albo) zmniejszenie zawartosci kwasu i (albo) obnizenie temperatury oddalaja na ogól najkorzystniejsze miejsce od dy¬ szy przedzalniczej i na odwrót. 2. Najkorzystniejsze miejsce mozna oddalic jeszcze bardziej, stosujac dwie ka¬ piele. Najpierw stosuje sie kapiel nie re¬ generujaca celulozy, np. siarczan amono¬ wy, a nastepnie dopiero, na krótko przed przepuszczaniem przez walce kedzierza¬ wiace, podczas tego zabiegu lub po nim mozna stosowac kapiel regenerujaca, np. kwas. 3. Mozna stosowac niedojrzala wisko¬ ze (albo dojrzala niedawno lub w niskich temperaturach), a przede wszystkim nie¬ dojrzala wiskoze z niedojrzalej alkalice- lulozy (okolo 10 — 20° Hottenrotha) albo mieszaniny z dojrzalej i niedojrzalej wis¬ kozy, dzieki czemu kedzierzawienie zosta¬ je polepszone. 4. Dodaje sie materialów, tworzacych zywice sztuczna, albo mocznika lub formal¬ dehydu z osobna lub w mieszaninie, albo tez innych materialów, które wywieraja wplyw na procesy dojrzewania i (albo) opózniaja je, przez co polepsza sie jedno¬ czesnie kedzierzawienie.Jesli stosuje sie maszyny przedzalni¬ cze o dlugich szeregach dysz przedzalni¬ czych, zaopatrzone na koncu tylko w jed¬ na pare walców kedzierzawiacych, i chce sie pracowac w miejscu najkorzystniej¬ szym, co jednak, jak zaznaczono powyzej, nie jest konieczne, wówczas mozna rów¬ niez stosowac mocniejsze kapiele stracaja¬ ce. Tak np. przy koncu maszyny wprowa- — 4 —dza sie kapiel o takim skladzie i tempera¬ turze, ze nitki, wychodzace z najblizej po¬ lozonych dysz, osiagaja stan najkorzyst¬ niejszy, gdy dochodza do pary walców. Ta¬ ka kapiel jest zmieniana tylko miejscami badz przez samoczynna zimiane stezenia i (albo) dzieki dodatkom soli itd. i (albo) zmiane temperatury tak, iz równiez i dluz¬ sze nitki osiagaja stan najkorzystniej¬ szy.Zamiast samej zmiany kapieli utrwa¬ lajacej mozna równiez przeprowadzac nit¬ ki z najdalej polozonych dysz przedzalni¬ czych po przejsciu ich przez kapiel stra¬ cajaca przez srodowisko, oslabiajace stra¬ canie, np. wode lub rozcienczone kapiele, i potem, w razie potrzeby, np. ma krótko przed walcami kedzierzawiacymi, przepu¬ szczac je przez silnie dzialajaca kapiel.Mozna równiez (postepowac w ten sposób, ze najpierw w kapieli, typu kapieli koa- guiujacej, np. siarczanu amonowego, przedzie sie w sposób zwykly przy jedno¬ czesnym wyciaganiu, po czym skoagulo- wana nitke kedzierzawi sie przed regene¬ rowaniem lub po nim, jak opisano wyzej.Kedzierzawiona masa wlóknista moze byc równiez przez krótki czas podgrzewana i przetwarzana tylko w kwasnej kapieli na hydratoceluloze. Szczególnie skuteczny jest ten sposób pracy przy stosowaniu do¬ datków, wytwarzajacych zywice sztuczna.Mozna przy tym stosowac urzadzenie we¬ dlug fig. 4, w którym za pomoca walców eliptycznych 26 i 27 mase wlóknista 16 spietrza sie w kapieli 29.Róznymi dyszami przedzalniczymi moz¬ na przasc równiez wiskozy o rozmaicie daleko posunietej dojrzalosci i mozna je uzgodnic ze soba tak, zeby na walcach ke¬ dzierzawiacych istnial najlepszy stan ni¬ tek.Skedzierzawione nitki tnie sie na ka¬ walki najlepiej od razu po skedzierzawie- niu unikajac jak najstaranniej wyciaga¬ nia. Jezeli przy tym nie da sie uniknac wyciagania, to do. nitek skedzierzawio- nych mozna dodawac nitek nieskedzierza- wionych. Ciecie nitek natychmiast po ske- dzierzawieniiu jest korzystne, gdyz krót¬ kie wlókna mozna latwo ulozyc tak, zeby skedzierzawienie mie ulegalo uszkodzeniu na skutek ciagnienia, zachodzacego przy kurczeniu sie odcinków wlókien. Dopie¬ ro po spoczeciu nitek na pasie przenosni¬ kowym, przenosniku skokowym lub po¬ dobnym urzadzeniu, poddaje sie je obrób¬ ce, przy czym korzystne jest dluzsze pozo¬ stawanie ich w wodzie zakwaszonej.Jezeli, jak to sie czesto zdarza wsku¬ tek zatkania sie dyszy przedzalniczej, je¬ dna wiazka nitek sie zrywa, to po ponow¬ nym doprowadzeniu tej wiazki mozna ja ulozyc znowu na ogólna mase nitek z in¬ nych dysz przedzalniczych. Aby jednak nowy koniec wiazki nie powodowal owija¬ nia sie masy nitek dokola jednego z wal¬ ców kedzierzawiacych, umieszcza sie przed walcami kedzierzawiacymi pare gladkich walców, które przetwarzaja ogólna mase nitek na gladka tasme.Owijaniu sie zapobiega sie równiez wtedy, gdy w przypadku ulozonych obok siebie walców kedzierzawiacych umieszcza isie pod kazdym walcem kedzierzawiacym walec gladki, obracajacy sie z wieksza szybkoscia obwodowa, tak, iz pomiedzy gladkimi walcami istnieje przestrzen tak szeroka, ze masa nitek zazwyczaj przecho¬ dzi swobodnie. Jezeli wiazka nitek zaczy¬ na przylegac do jednego z walców kedzie¬ rzawiacych, to musi ona dotknac jedne¬ go z szybko obracajacych sie walców, przez co nie moze owinac sie calkowicie dookola walca kedzierzawiacego.Aby owijanie takie, zdarzajace sie .po¬ mimo to w praktyce, nie wywolywalo za¬ klócenia pracy, umieszcza sie pomiedzy para walców, zlozona z walca gladkiego i walca kedzierzawiacego, jeszcze dodat¬ kowa pare walców kedzierzawiacych, w której walce sa zazwyczaj ,na tyle od sie- — 5 —bie oddalone, ze masa nitek przebiega swobodnie. Gdy teraz na innej parze wal¬ ców zdarzy sie zaklócenie, to pomocnicza pare walców wlacza sie na tak dlugo, az glówna para walców zostanie oczyszczona.Zaleca sie stosowac sposób opisany po¬ wyzej do roztworów przedzalniczych, do których po wyprzedzeniu dodano mas, wy¬ twarzajacych zywice sztuczna, które mo¬ gly byc uprzednio skroplone lub spolime- ryzowane, a które podczas kedzierzawie¬ nia lub potem zostaja ostatecznie skon¬ densowane albo ^polimeryzowane przez katalityczne dzialanie kwasu kapieli stra¬ cajacej albo przez pózniejjsza lub jedno¬ czesna obróbke innymi katalizatorami lub za pomoca ciepla, co moze byc rozpoczete juz na krótko przed kedzierzawieniem. Do tego celu nadaje sie jak wiadomo produk¬ ty kondensacji lub polimeryzacji wstep¬ nej formaldehydu i mocznika lub jego ho- mologów, formaldehydu i fenolu lub jego homologów, pochodne winylu i styrolu oraz inne zwiazki.Mozna równiez stosowac znany sposób dodawania do roztworu przedzalniczego wstepnie skondensowanych lub spolime- ryzowanych zywic sztucznych, rozpusz¬ czalnych jeszcze w roztworze przedzalni¬ czym.Sztuczne zywice, jak równiez ich skladniki, moga przesuwac polozenie naj¬ korzystniejszego miejsca kedzierzawienia nitki i rozszerzyc korzystny dla kedzierza¬ wienia okres badz to przez zmiane czasu dojrzewania, badz tez przez zmiane szyb¬ kosci reakcji pomiedzy ciecza stracajaca i roztworem przedzalniczym.Skedzierzawienie, przeprowadzone spo¬ sobem wedlug wynalazku, mozna zwiek¬ szyc, jezeli gotowe, skedzierzawione cal¬ kowicie lub czesciowo obrobione wlókna, ewentualnie jeszcze tóokre, obrobi sie roz¬ tworem wstepnie skondensowanych lub wstepnie spolimeryzowanych zywic lub mieszanin zywic, usunie sie ich nadmiar i przeprowadzi sie kondensacje, polimery¬ zacje lub utwardzanie.Opisane wyzej zabiegi moga byc sto- isowane równiez przy wytwarzaniu i ke¬ dzierzawieniu innych produktów celulozo¬ wych niz wlókna przy uzyciu innych urza¬ dzen ksztaltujacych, jezeli przy tym ksztaltowanie uskutecznia sie z jednoczes¬ nym gwaltownym przemieszczaniem mice- li i trwala zmiana ustroju czasteczkowe¬ go. To samo tyczy sie innych sposobów przedzenia na mokro i na sucho roztwo¬ rów celulozy lub jej pochodnych, jak rów¬ niez, chociaz z niniejszym skutkiem, moz¬ na w ten sposób obrabiac juz gotowe, ale ponownie rozmiekczone wlókna i wresz¬ cie równiez inne wytwory, jak tasiemki, blony, wlosie itd.Przyklad I. Wiazka wlókien skedzie- rzawiona po wyjsciu z walców zwisala na dlugosci 0,4 m swobodnie w powietrzu przed oparciem sie o podloze. Na podlozu skedzierzawione wlókna zwilzono ciecza stracajaca, przy czym spoczywaly one w przeciagu trzech minut, po czym pociete w stosy pozostawaly w kwasnej wodzie w przeciagu pól godziny i nastepnie byly da¬ lej obrabiane w zwykly sposób.Kedzierzawosc okresla sie w ten spo¬ sób, iz okresla sie ciezar, zawieszony na koncu nitki i wystarczajacy do wyprosto¬ wania skedzierzawienia o pewna wartosc, albo przez wytrzymalosc runa i wykona¬ nej z niego przedzy.Dla oznaczenia wytrzymalosci runa sporzadza sie najpierw na zgrzeblarce ru¬ no o ciezarze 200 g na 1 cm2. Z runa tego wycina sie pasek o dlugosci 50 cm i sze¬ rokosci 10 cm i zawiesza go jednym kon¬ cem, na drugim zas obciaza az do roze¬ rwania. Pod wytrzymaloscia runa rozu¬ mie sie ciezar w gramach, przy którym ru¬ no peka.Ponizej podaje sie dwie tabele wytrzy¬ malosci runa i wytwarzanej z niego prze¬ dzy. — 6 —Tabela 1. 1 Runo Liczba godzin dojrzewania alkalicelulozy w tempera¬ turze 2(PC 0 24 40 65 96 120 Wytrzymalosc runa w gra¬ mach na 1 g runa 8,3 10,5 14,2 22,6 14,5 17,5 Przedza | Wytrzy¬ malosc w 10 g 3 020 3 030 3 650 4 280 2 470 3 860 Rozcia¬ gliwosc w % 12,9 14,0 14,7 19,6 12,6 14,5 Skret na cm 2 2 2 2 2 2 Nr me¬ tryczny 4 4 4 4 4 4 Stqpien dojrzewania wiskozy przy wszelkich próbach wynosil 4° NaCl. Z porównywania liczby godzin dojrzewania alkalicelulozy w podanej tabeli wynika, iz najwieksze wartosci wytrzymalosci runa odpowiadaja liczbom godzin dojrzewania nami 48 i 72 oraz godzinami 108 i 120.Obierajac czas dojrzewania alkalice¬ lulozy pomiedzy godzinami 48 i 72 i zmie¬ niajac pózniejszy stopien dojrzewania wiskozy, otrzymuje sie nastepujaca ta- alkalicelulozy zawartym miedzy godzi- bele.Tabela 2.| Kuno Pózniejsze dojrzewanie wiskozy w stopniach NaCl 8 5 4,5 3,5 2,5 Wytrzymalosc runa w g na 1 g runa 22,9 17,5 17,2 17,6 20,7 Przedza | Wytrzy¬ malosc 4 200 3 620 3 550 3 670 3 060 Rozcia¬ gliwosc w % 26 13 13 12 12 Skret na cm 2 2 2 2 2 Nr me¬ tryczny 5 . 5 I 5 5 5 Równiez i w tym przypadku przy poda¬ nych warunkach najwieksze wartosci wytrzymalosci runa, odpowiadaja stop¬ niom dojrzewania wiskozy miedzy 7 — 10 i 4 — 25.Przyklad II. Przyklad ten dotyczy wy¬ ników otrzymanych przy róznej odleglo¬ sci pomiedzy dysza przedzalnicza i walca¬ mi kedzierzawiacymi.Nitki z wiskozy, polaczonej z materia¬ lami tworzacymi zywice sztuczna, byly przeciagane przez kapiel o dlugosci 50 cm — 7 —i nastepnie prowadzone na drodze ^o roz¬ maitej dlugosci do walców kedzierzawia¬ cych.Przyklad III. a. 15 czesci fenolu kondensuje sie w prózni przy uzyciu chlodnicy zwrotnej z 115 czesciami parafformaldehydu z do¬ datkiem amoniaku w temperaturze mniej wiecej 50CC w przeciagu 1 — 2 godzin.Do otrzymanego produktu kondensa¬ cji wstepnej wprowadza sie dawkami 240 czesci paraformaldehydu, 20 czesci kwasu octowego i 175 czesci mocznika. Obróbka odbywa sie tak samo w prózni przy uzy¬ ciu chlodnicy przeciwpradowej; konden¬ sacje przeprowadza sie w temperaturze 60°C w przeciagu 1 — 2 godzin w prózni. b. Kondensuje sie w prózni przy uzy¬ ciu chlodnicy zwrotnej 150 czesci fenolu i 115 czesci, parafonmaldehydu z dodat¬ kiem amoniaku. Po kondensacji wstepnej wprowadza sie znowu 200 czesci parafor¬ maldehydu, 20 czesci amoniaku, 275 cze¬ sci mocznika. Nastepnie kondensacje przeprowadza sie w prózni przy uzyciu chlodnicy zwrotnej w temperaturze mniej wiecej 60°C. c. 15 g fenolu, 25 g wody, 40 g para¬ formaldehydu i 10 g amoniaku kondensu¬ je sie wstepnie w temperaturze 90°C.Czas obróbki wynosi pól godziny. Otrzy¬ many w ten sposób bakelit rozpuszcza sie w 75 g alkoholu i 50 g gliceryny, miesza Ponizej podaje sie tabele wytrzymalo¬ sci runa i rozciagliwosci przedzy. sie z 90 g kwasu ftalowego i stale miesza¬ jac ogrzewa sie tak dlugo, az odparuje prawie caly alkohol, przy czym kwas fta¬ lowy reaguje z gliceryna. Kondensacje przeprowadza sie nastepnie po dodaniu do oziebionej masy 75 g paraformaldehydu w temperaturze do mniej wiecej 60°C, po czym w malych dawkach dodaje sie roz¬ twór 40 g mocznika, 5 g chlorku amono¬ wego i 75 g wody. Mieszajac stale ogrze¬ wa sie dalej w przeciagu 20 minut, po czym mase mozna rozcienczyc w pozada¬ nym stopniu przez dodanie alkoholu.Roztworu tego produktu kondensacji dodaje sie do roztworu przedzalniczego.Podczas przedzenia produkty kondensacji twardnieja pod dzialaniem cieczy straca¬ jacej. Runa z wlókien zawierajacych kwasny produkt kondensacji (4°/o) posia¬ daja wytrzymalosc 21,4 g na 1 g runa, natomiast runa zawierajace zasadowy pro¬ dukt kondensacji (4%) posiadaja wy¬ trzymalosc 16,2 g na 1 g runa, d. Gotowe skedzierzawione wlókna wprowadza sie do roztworu 18 czesci mocznika, 21 czesci paraformaldehydu, 2 czesci lodowego kwasu octowego i 800 cze¬ sci wody. Nastepnie kondensuje sie w prózni w temperaturze 35°C w przeciagu 2 — 3 godzin. Po kondensacji poddaje sie Tabela 3.Kuno Odleglosc walców ke¬ dzierzawiacych od dyszy w m 2,5 6,5 Wytrzymalosc runa w g na 1 g runa 16,4 11,0 Przedza Wytrzy¬ malosc w 12 g 6100 5 540 Rozcia¬ gliwosc 12,4 12,3 Skret na cm 2,05 1,89 Nr me¬ tryczny 6,1 6,8 — 8 —produkt odwirowywaniu, a nastepnie ma¬ terial wlóknisty suszy sie w temperaturze 90 — 100°C lub obrabia sie 3wym kwasem siarkowym i plucze sie, dzieki cze¬ mu nastepuje [ponowne stwardnienie (pro¬ duktu kondensacji. PL