Wynalazek niniejszy dotyczy zelazne¬ go stempla, a zwlaszcza stempla tego ty¬ pu, w którym klinowy odcinek wewnetrz¬ ny mozna na calej jego dlugosci nasta¬ wiac w rozmaitych polozeniach wzgledem zewnetrznego odcinka za pomoca dwóch lub wiecej klinów. Wynalazek polega za¬ sadniczo na tym, ze przynajmniej jeden klin jest poziomy, którego scianka pochy¬ la oddzialywa calkowicie lub czesciowo w kierunku zbieznosci drugiego klina. Za¬ tem poziomy klin do nastawiania stozko¬ wego odcinka wewnetrznego jest umiesz¬ czony wraz z jednym lub kilku innymi kli¬ nami tak, ze klin poziomy i pozostale kli¬ ny sa wlaczone jeden za drugim, tworzac podwójne przeniesienie klinowe. Oczywi¬ scie mozna przy tym wlaczyc w ten spo¬ sób jeden za drugim równiez dwa lub wie¬ cej klinów poziomych z pewna liczba kli¬ nów. W granicach tych leza najrozmaitsze mozliwosci jego wykonania. Klin pozio¬ my moze opierac sie wewnatrz jarzma stempla posrednio lub bezposrednio o ze¬ wnetrzny odcinek lub jarzmo stempla, al¬ bo tez klin moze byc umieszczony zupel¬ nie na zewnatrz jarzma stempla. Jezeli poziomy klin oddzialywa na pare dalszych klinów, to poziomy klin umieszcza sie mie¬ dzy tymi dwoma klinami. Wedlug dalszej postaci wykonania wynalazku kliny, znaj¬ dujace sie pod wplywem klina poziome¬ go, albo tez jeden tylko klin, pozostajacy pod dzialaniem klina poziomego, umiesz-cza sie posrednio lub bezposrednio i przy¬ lega do jarzma stempla lub do zewnetrz¬ nego odcinka. Daje to te korzysc, ze ob¬ ciazenie, które wskutek nacisku skal dzia¬ la na klinowy odcinek wewnetrzny w je¬ go kierunku osiowym i przedluza sie, wskutek klinowego ksztaltu wewnetrzne¬ go odcinka w jarzmie stempla w kierun¬ ku poziomym, zostaje czesciowo przenie¬ sione, z pominieciem klina poziomego, na jarzmo stempla lub na zewnetrzny odci¬ nek, wskutek czego nastepuje dalsze ula¬ twienie zwalniania klina poziomego, za¬ pewnione juz przez wlaczanie klinów je¬ den za drugim. Nalezy przy tym, aby kil- ny, znajdujace sie pod ^plywem klina poziomego, przylegaly klinowa powierz¬ chnia, do jarzma stempla lub do zewnetrz¬ nego odcinka.Wedlug dalszej postaci wykonania wy¬ nalazku powierzchnie klinów, znajduja¬ cych sie pod wplywem klina poziomego, zaopatruje sie w pochylenie niesamoha- mujace, podczas gdy klin poziomy posia¬ da pochylenie samohamujace. Wedlug in¬ nej postaci wykonania wynalazku klin po¬ ziomy jest zaopatrzony w dwóch kierun¬ kach w pochylenia, z których jedno jest samohamujace, a drugie niesamohamuja- ce. Jezeli taki stempel znajduje sie pod obciazeniem, wówczas klin poziomy w kie¬ runku jego pochylenia samohamujacego pozostaje w miejscu, podczas gdy w kie¬ runku pochylenia niesamohamujacego ma dazenie do przesuwania sie. Wlasciwosc te mozna w mysl wynalazku wykorzystac do zmiany przejmowania obciazenia stem¬ pla zaleznie od istniejacych warunków, umieszczajac w kierunku pochylenia nie¬ samohamujacego podatna wkladke. Z dru¬ giej strony przy tej postaci wykonania wynalazku mozna równiez w celu ulatwie¬ nia przejmowania obciazenia stempla u- czynic go stosunkowo sztywnym, zastepu¬ jac podatna wkladke wkladka sztywna.Oczywiscie mozna równiez wedlug wyna¬ lazku dpprowadzic rozmaite pochylenia klina poziomego do oddzialywania na dwa rozmaite kliny poziome. Kliny te umiesz¬ cza sie najkorzystniej po obu stronach we¬ wnetrznego odcinka.We wszystkich przypadkach kliny, znajdujace sie pod dzialaniem klina po¬ ziomego, moga przylegac bezposrednio do wewnetrznego odcinka albo tez przede wszystkim opierac sie o wkladke, umiesz¬ czona miedzy nimi i wewnetrznym odcin¬ kiem. Równiez i tutaj mozliwe sa rozmai¬ te postacie wykonania wynalazku, przy czym powierzchnie przylegania klinów, znajdujacych .sie pod dzialaniem klina po¬ ziomego, sa, calkowicie lub czesciowo po¬ lozone we wkladce. Nastepnie wkladka moze opierac sie równiez jedna lub kilko¬ ma powierzchniami klinowymi bezposre¬ dnio o jarzmo stempla lub zewnetrzny od¬ cinek.Jednym .slowem wynalazek niniejszy dotyczy stempla, przy którym poziome si¬ ly jarzma, wskutek katowego przenosze¬ nia lub szeregowego wlaczania powierzch¬ ni klinowych, zamieniaja sie na przejmu¬ jace sie wzajemnie sily pionowe wzgle¬ dnie zostaja calkowicie lub czesciowo do¬ prowadzone z powrotem na wewnetrzny odcinek. Azeby podtrzymac jeszcze to dzia¬ lanie, mozna zastosowac rozmaite posta¬ cie wykonania wynalazku, w których kli¬ ny, bedace pod wplywem klina poziome¬ go, znajduja sie pod dzialaniem elemen¬ tów ciagnacych lub naciskajacych. Np. wedlug jednej postaci wykonania wyna¬ lazku kliny moga byc za pomoca wahadlo¬ wych nakladek polaczone z przeciwlozy- skiem, dzieki czemu sa wahadlowo osadzo¬ ne na stalym miejscu. Z drugiej strony mozliwe sa równiez postacie wykonania wynalazku, w których kliny otaczaja we¬ wnetrzny odcinek lub zewnetrzny odcinek w postaci np, pierscienia. W ten sam spo¬ sób klin poziomy moze równiez posiadac postac zamknietego lub pólotwartego pier- — 2 —scieriia. Ta postac wykonania wynalazku ma te zalete, ze zaoszczedza sie wlasciwe jarzmo ,stempla, a tym samym zwiazany z tym wydatek.W stemplu wedlug wynalazku szcze¬ gólne znaczenie posiada klinowy odcinek wewnetrzny, poniewaz stanowi on istotny warunek dzialania proponowanego w mysl wynalazku specjalnego ukladu klinów w jarzmie stempla. Wewnetrzny odcinek mu¬ si zatem równiez wszystkie sily, dzialaja¬ ce w jego kierunku osiowym, przenosic niezawodnie na umieszczone w jarzmie kliny, przy czym wewnetrzny odcinek za¬ dna miara nie moze ulec znieksztalceniom.Wedlug wynalazku nadaje sie zatem we¬ wnetrznemu odcinkowi szczególnie odpor¬ na postac. Polega ona w mysl wynalazku na tym, ze wewnetrzny odcinek ma postac zamknietego profilu skrzynkowego, w któ¬ rym kazde dwie przeciwlegle scianki sa wsuniete do srodka jako rozpory wzgle¬ dem obu pozostalych scianek. W ten spo¬ sób zapobiega sie skutecznie znieksztalce¬ niu wewnetrznego odcinka, poniewaz wskutek wsunietych czesci profilu powsta¬ ja na innych czesciach profilu dzwigary (osadzone jednym koncem) 0 wystajacych ciezarach.Dalsze praktyczne postacie wykonania wynalazku sa uwidocznione na rysunku, na którym przedstawiono przyklady wy¬ konania wynalazku.W zewnetrzny odcinek 2 wsuwa sie klinowy odcinek wewnetrzny 1 pod obcia¬ zeniem skal.W postaci wykonania wedlug fig. 1 klinowy odcinek wewnetrzny 1 jest przy¬ trzymywany w zewnetrznym odcinku 2 klinem U, wbitym przy pomocy klina po¬ ziomego 5. Zbieznosc klina 5 powoduje przy tym zbieznosc klina U w kierunku je¬ go powierzchni klinowej 8, która przyle¬ ga on do jarzma 3 stempla. Klin poziomy 5 opiera sie o jarzmo stempla powierzch¬ nia klinowa 7.W postaci wykonania wedlug fig 2 klin poziomy 5 jest tak wykonany, ze je¬ go zbieznosc dziala na klin U tylko czes¬ ciowo w kierunku powierzchni klinowej 8, czesciowo zas bezposrednio na wewnetrz¬ ny odcinek 1. Postac wykonania wedlug fig. 3 odpowiada zasadniczo postaci wy¬ konania wedlug fig. 1, tylko ze klin i opiera sie o jarzmo stempla nie tylko po¬ wierzchnia klinowa 8, lecz równiez po¬ wierzchnia klinowa 9. W stemplu wedlug fig. 4 klin poziomy 5 oddzialywa nie tyl¬ ko na klin U, lecz równiez na drugi klin 10, który przylega do powierzchni klino¬ wej 9 klina k- Zbieznosc klina poziome¬ go 5 powoduje zatem równoczesnie zbiez¬ nosc klinów b i 10. Wedlug fig. 5 ta po¬ stac wykonania jest o tyle tylko nieco zmieniona, ze klin 10 opiera sie powierz¬ chnia 9 nie tylko o klin U, lecz jednocze¬ snie równiez o powierzchnie 11 jarzma stempla.Na fig. 6 równiez dwa kliny U i 10 sa laczone parami z klinem poziomym 5.Kliny U i 10 przylegaja przy tym z jednej strony powierzchniami klinowymi 8 i 11 do jarzma 3 stempla, a z drugiej strony bezposrednio do stozkowego odcinka we¬ wnetrznego 1. Wedlug fig. 7 ta postac wykonania jest o tyle nieco zmieniona, ze powierzchnie klinowe, którymi klin pozio¬ my 5 przylega do klinów U i 10, sa nachy¬ lone wzgledem siebie, wskutek czego sily, wywierane za pomoca wewnetrznego od¬ cinka 1 za posrednictwem klinów U i 10 i oznaczone malymi strzalkami, dzialaja w ten sposób na klin poziomy 5, który usiluje przysunac sie do wewnetrznego odcinka 1. Sily sa wiec w tej postaci wy¬ konania przenoszone z powrotem na we¬ wnetrzny odcinek. Wreszcie postac wyko^ nania wedlug fig. 7 odznacza sie jeszcze tym, ze jarzmo stempla sklada sie z pro¬ stego klina 12 o dwóch powierzchniach zbieznych, przytrzymywanego dwoma pierscieniami 13. To wykonanie jarzma 3 —W postaci dwóch osobnych pierscieni jest szczególnie proste i tanie.W postaci wykonania wedlug fig. 8 miedzy klinami U i 10 oraz wewnetrznym odcinkiem 1 znajduje sie wkladka 15, przylegajaca do klinów 5 i 10 odpowied¬ nimi powierzchniami klinowymi. Klin po¬ ziomy 5 posiada przy tym ze wzgledu na wykonanie jego powierzchni klinowych taki sam ksztalt, jak na fig. 7.Oprócz tego przyklady wykonania we¬ dlug fig. 7 i 8 odznaczaja sie jeszcze tym, ze klin poziomy 5 jest wyposazony w dwa rózne nachylenia, a mianowicie jedno na¬ chylenie w kierunku podluznym jest, jak we wszystkich dotad opisanych postaciach wykonania wynalazku, wykonane samoha- mujaco, czyli klin poziomy 5 moze przy tym tylko wtedy poruszac sie w jego kie¬ runku podluznym, gdy dziala na niego pe¬ wna sila zewnetrzna, np. w postaci ude¬ rzenia mlota. Natomiast w kierunku bocz¬ nym, przedstawionym w przekroju po¬ przecznym, powierzchnie klinowe nie sa wykonane samohamujaco, wskutek czego sily, wywierane w tym kierunku na klin poziomy, przenosza sie dalej na we¬ wnetrzny odcinek wzglednie na wklad¬ ke U.Fig. 9 przedstawia inny przyklad wy¬ konania wynalazku, w którym dzialaja dwa róznorodne nachylenia klina pozio¬ mego. Z kazdej strony klinowego odcinka wewnetrznego 1 przy tym umieszczone sa dwa kliny U i 10, które, jak we wszystkich postaciach wykonania wynalazku, swymi powierzchniami 8 i 11 o nachyleniu nie- samohamujacym przylegaja do jarzma 3 stempla. Umieszczone parami kliny 4 i 10 sa podparte klinami poziomymi 5. Klin poziomy 5 z lewej strony figury jest za¬ opatrzony w samohamujace powierzchnie, wskutek czego zmienia on swe polozenie tylko pod wplywem sil zewnetrznych. Na¬ tomiast klin poziomy 5 z prawej strony figury posiada niesamohamujace powierz¬ chnie klinowe, tak ze wskutek obciazenia skal, przenoszacego sie na niego przez kli¬ nowy odcinek wewnetrzny 1 oraz kliny U i 10, moze on sie wysunac, umozliwia¬ jac w ten sposób zsuniecie sie wewnetrz¬ nego odcinka w zewnetrzny odcinek. Tym samym wiec stempel jest zbudowany po¬ datnie. Moze on jednak równiez bez trud¬ nosci znalezc zastosowanie w postaci sztywnej, jezeli przy pomocy odpowied¬ nich srodków zatrzymowych usunie sie mozliwosci ruchu prawego klina poziome¬ go 5.Fig. 10 wskazuje inna postac wyko¬ nania tego typu. W tej postaci wykona¬ nia obok klina poziomego 5, którego po¬ wierzchnie nie sa wykonane samohamuja¬ co, znajduje sie drugi klin poziomy 5' o powierzchniach samohamujacych.W postaci wykonania wedlug fig. 11 samohamujace powierzchnie klinowe sa polaczone w podobny sposób, jak na fig. 7 i 8, w róznych kierunkach na jednym klinie poziomym 5. W tej postaci wyko¬ nania jednakze boczne nachylenie klina poziomego 5, które nie dziala samohamu¬ jaco, jest uzyte do nadania stemplowi po¬ datnosci. W tym celu miedzy klinem po¬ ziomym 5 i klinowym odcinkiem we¬ wnetrznym 1 umieszczona jest podatna wkladka 15. Jezeli jednak warunki ruchu sa takie, ze podatny sposób pracy stem¬ pla nie jest pozadany, wówczas stempel mozna natychmiast przestawic na sztyw¬ ny sposób dzialania, zastepujac podatna wkladke 15 wkladka sztywna. Inna postac wykonania podobnego typu przedstawia fig. 12, wedlug której miedzy klinami 4 i 10 oraz wewnetrznym odcinkiem 1 umie¬ szczona jest, w podobny sposób jak na fig. 8, wkladka 14. Klin poziomy 5 jest wyko¬ nany niesamohamujaco równiez w kierun¬ ku bocznym, mianowicie w kierunku wkladki 15, podczas gdy w swym kierun¬ ku podluznym jest on samohamujacy.Wkladka 15 moze byc wykonana ze spre- — 4 —zyny stalowej, klocka drewnianego lub podobnego podatnego materialu.Podobna konstrukcje posiada postac wykonania wedlug fig. 13. W tej postaci wykonania kliny 10 i U przylegaja zarów¬ no do wkladki 1U jak i do jarzma stempla jedna tylko powierzchnia klinowa. Oprócz tego nie dzialajace samohamujaco nachy¬ lenia klina poziomego 5 sa ustawione w kierunku bocznym w ten sposób, ze klin poziomy usiluje przysunac sie przez po¬ datna lub .sztywna wkladke 15 w kierun¬ ku wkladki 11+ wzglednie stozkowego od¬ cinka wewnetrznego 1 i przeniesc tam si¬ ly, wywolywane przy jego ruchu.Fig. 14 przedstawia pqprzeczny prze¬ krój postaci wykonania wedlug fig. 13.Widac tutaj zwlaszcza samohamujace na¬ chylenie klina poziomego 5 w kierunku podluznym. Z drugiej strony rysunek ten przedstawia budowe profilu wewnetrzne¬ go odcinka. Klinowy odcinek wewnetrzny 1 posiada przy tym przekrój zamknietego profilu skrzynkowego, skladajacego sie np. z dwóch profilów korytkowych, pola¬ czonych ze soba przez spawanie. Dwie przeciwlegle scianki 16 i 17 tej skrzynki sa przy tym wsuniete wzgledem pozosta¬ lych scianek, wskutek czego dzialaja jak rozpory, podpierajace obie pozostale scian¬ ki i chroniace je od znieksztalcenia, gdy klinowy odcinek wewnetrzny 1 musi prze¬ nosic niezwykle wielkie sily na rózne kli¬ ny, osadzone w jarzmie stempla. Taka sa¬ ma lub podobna budowa klinowego odcin¬ ka wewnetrznego 1 jest w podobny spo¬ sób korzystna we wszystkich innych opisanych postaciach wykonania wyna¬ lazku.W postaci wykonania wedlug fig. 15 klin poziomy 5 równiez posiada dwa róz¬ ne nachylenia, przy czym jego nachylenie niesamohamujace dziala na sztywna lub podatna wkladke 15. Natomiast drugi klin 10, znajdujacy sie pod dzialaniem klina poziomego 5, jest tak wykonany, ze jego dolna czesc równoczesnie jest umieszczo¬ na miedzy klinem U i wewnetrznym odcin¬ kiem 1. W ten sposób klin 10 zastepuje w pewnej mierze wkladke 11+, uwidocznio¬ na na fig. 8, 12, 13 i 14. Jarzmo 3 stem¬ pla odznacza sie w tej postaci wykonania jeszcze tym, ze sklada sie z dwóch osob¬ nych odpowiednio wykutych pierscieni, polaczonych ze soba w srodku szwem spa¬ wajacym 18.W postaci wykonania wedlug fig. 16 podatny sposób dzialania stempla wedlug wynalazku osiagnieto w nieco inny spo¬ sób, niz ppisano powyzej. W tym celu wkladka 11+ sklada sie z dwóch czesci, któ¬ re sa przymocowane do siebie sworzniem 19, na którym osadzona jest sprezyna 20.Przez zastapienie sprezyny 20 sztywnym elementem usuwa sie podatnosc stempla.Na fig. 17 uwidoczniono postac wyko¬ nania wynalazku, w której kliny 1+ i 10 sa polaczone z czescia 21 wahadlowymi dzwigniami 22 za pomoca czopów 23, Dzwignie 22 moga sie przy tym badz tyl¬ ko obracac na czopach 23, badz tez byc równiez prowadzone w podluznych otwo¬ rach. Wskutek osuwania sie wewnetrzne¬ go odcinka 1 dzwignie 22 usiluja ustawic sie równolegle wzgledem siebie, wobec czego poziome sily zostaja zmienione za pomoca klinów U i 10 w oznaczone strzal¬ kami sily pionowe, które znosza sie wza¬ jemnie i zostaja przejete klinem pozio¬ mym 5. Fig. 18 przedstawia w powieksze¬ niu postac wykonania wedlug fig. 17, w której jednakze znowu klin poziomy 5 jest w kierunku bocznym zaqpatrzony w niesa¬ mohamujace powierzchnie klinowe, w ce¬ lu oddzialywania na sztywna lub podatna wkladke 15.W postaci wykonania wedlug fig. 19 kliny i i 10 sa wykonane w postaci pier¬ scieni, podczas gdy klin poziomy 5 moze posiadac postac pierscieniowa.Fig. 20 wskazuje prostsza postac wy¬ konania wynalazku, w której klin pozio-my 5 oddzialywa tylko na jeden klin k w kierunku jego zbieznosci. Klin h moze jednak przy tym zahaczac odpowiednim uzebieniem z klinem wewnetrznym, pod¬ czas gdy oslona, w której miesci sie klin 4, rozszerza sie klinowo w dól. Zaleta takiej kombinacji zazebiania sie ze zbieznoscia klina polega zwlaszcza na tym, ze przy bardzo sztywnym sposobie dzialania istem- pla jest on doskonale przytrzymywany w poszczególnych miejscach calej swej dlu¬ gosci.Powyzsze przyklady wykonania nie wyczerpuja wcale istoty wynalazku, ra¬ czej wziete za podstawe wynalazku od¬ miany moga byc urzeczywistnione w po¬ staci jeszcze innych, dowolnych konstruk- cyj. Mozna zwlaszcza polaczyc ze soba po¬ szczególne postacie wykonania wynalaz¬ ku. Wynalazek mozna zawsze z korzyscia zastosowac wszedzie, gdzie istnieja takie same lub podobne warunki, jak przy ze¬ laznych stemplach. PL