Przy zwyklych lozyskach szpilowych jest pozostawiony stosunkowo duzy luz w kierunku promieniowym. W ten sposób zapobiega sie zakleszczeniu szpil miedzy powierzchniami bieznymi przy ukosnym ich ustawieniu sie. Jednak czesto luz ten jest niepozadany. Mianowicie w lozyskach dla dragów Skarbowych silników spalinowych luz ten powoduje halasliwa prace.Jesli za pomoca specjalnych srodków przytrzymywac szpile równolegle do osi, tak by nie mogly sie one ustawic ukosnie, to luz promieniowy mozna zmniejszyc az do wielkosci, stosowanej przy zwyklych lozyskach walkowych. W tym celu stoso¬ wano miedzy kazdymi dwoma szpilami czesc rozporowa w postaci preta, którego bok zewnetrzny równolegly do osi przy¬ lega pod wplywem sily odsrodkowej do zewnetrznej powierzchni bieznej, dzieki czemu szpile przy precie ustawiaja sie rów¬ nolegle do osi wraz z sasiednimi szpilami.Dla poprawnej pracy tych lozysk koniecz¬ na jest sila odsrodkowa, a wiec budowa ta¬ ka nie daje sie zastosowac w przypadkach, gdy np. wewnetrzna i zewnetrzna po¬ wierzchnie biezne moga sie obracac w prze¬ ciwnych kierunkach tak, ze szpile i czesci rozporowe poruszaja sie powoli lub tez wcale sie nie poruszaja, wówczas brak do-statecznej sily odsrodkowej powoduje tak silne przekrecanie sie lub ustawianie u- kosnie czesci rozporowych i lezacych mie¬ dzy nimi szpil, ze wskutek swej znacznej dlugosci szpile zakleszczaja sie miedzy po¬ wierzchniami bieznymi. Przekrecenie uko¬ sne o kilka stopni powoduje juz zaklesz¬ czenie, jesli lozysko szpilowe nie posiada ifadiniernego, luzu promieniowego* Przy ob¬ rocie powierzchni bieznych zakleszczajace sie walki wzeraja sie jedne w drugie i w powierzchnie biezne.Proponowano usunac te wade przez boczne prowadzenie czesci rozporowych tak, by powierzchnie czolowe tych czesci byly prowadzone na bocznych kolnierzach.Budowa okazala sie jednak niecelowa; jesli bowiem czesci rozporowe sa tak waskie w stosunku do ich dlugosci osiowej, jak to jest konieczne ze wzgledu na umozliwienie umieszczenia tyluz czesci rozporowych co i szpil, to nie mozna zapobiec zboczeniu i zakleszczeniu sie tych czesci miedzy kol¬ nierzami lozyska. Jak wiadomo suwak, slizgajacy sie miedzy dwiema równolegly¬ mi powierzchniami, jest prowadzony pew¬ nie i bez niebezpieczenstwa zakleszczenia tylko wtedy, gdy stosunek jego szerokosci do dlugosci znajduje sie w pewnej zalez¬ nosci od wspólczynników tarcia. Dalsza wada zastosowania wstawionych czesci roz¬ porowych jest koniecznosc stosowania ich w duzej ilosci. Wskutek tego trzeba odpo¬ wiednio zmniejszyc ilosc szpil, zmniejsza¬ jac równoczesnie nosnosc lozyska.W celu zapobiezenia ukosnemu ustawie¬ niu sie szpil stosuje sie wedlug niniejszego wynalazku narzad, znany przy zwyklych lozyskach walkowych o srednicy walków stosunkowo duzej w porównaniu z dlugo¬ scia walków. Narzad ten stanowi czesc po¬ srednia np. w ksztalcie litery H, wkladana miedzy szpile, utrzymujaca je w poloze¬ niach równoleglych do osi i lezaca miedzy kolnierzami pierscieni bieznych. Jednak wedlug wynalazku narzad ten zostaje w nowy sposób zastosowany do lozysk szpilo- wych, a mianowice tak, ze czesc prowad- nicza ze szpilami, nieprowadzonymi przy powierzchniach czolowych, jest prowadzo¬ na przy zewnetrznych kolnierzach bez nie¬ bezpieczenstwa przekrecania sie i zaklesz¬ czania. Podczas gdy przy znanych lozy¬ skach szpilowych szpile nie stykaja sie ze soba, lecz sa oddzielone czesciami rozpo¬ rowymi, których kierunek ruchu jest usta¬ lony przez slizganie ich obu krawedzi po¬ dluznych na, zewnetrznej powierzchni biez¬ nej pod dzialaniem sily odsrodkowej, przy czym boczne prowadzenie na kolnierzach ma tylko dzialac dodatkowo i pomocniczo, to wedlug niniejszego wynalazku szpile stykaja sie ze soba, a ich ulozenie równo¬ legle do osi zapewnione jest wylacznie przez boczne prowadzenie na kolnierzach wstawionej czesci prowadniczej. Ma to za¬ tem te zalete w; porównaniu ze znanymi lo¬ zyskami szpilowymi, ze mozna powiekszyc ilosc szpil, a wraz z tym i nosnosc lozyska, oraz ze prawidlowe ulozenie szpil jest nie¬ zalezne od sily odsrodkowej.W znanych lozyskach walkowych z cze¬ scia prowadnicza w ksztalcie litery H wal¬ ki maja srednice duza w stosunku do dlu¬ gosci i sa prowadzone plaskimi powierzch¬ niami czolowymi na bocznych kolnierzach, podczas gdy w lozyskach szpilkowych boczne prowadzenie szpil jest niedostatecz¬ ne. W tym przypadku ulozenie czesci pro¬ wadniczej w ksztalcie litery H w kierunku osi powinno byc takie, by krzywe boki tej czesci przylegaly do zakrzywionych po¬ wierzchni bieznych, przy czym miedzy bo¬ kami czesci prowadniczej i kolnierzami po¬ zostaja znaczne luzy. W przeciwienstwie do tego w lozysku wedlug niniejszego wy¬ nalazku mozna obracac profil czesci pro¬ wadnicze j niezaleznie od krzywizny po¬ wierzchni bieznej, a nawet w pewnych o- kolicznosciach wytloczyc te czesc prowad¬ nicza z plaskiej blachy. Dzieki temu jedna i te sama czesc prowadnicza wedlug wy- - 2 —n&lazkur mozna wkladac do lozysk o róz¬ nych srednicach; coiiie jest mozliwe w za¬ stosowaniu do znanych lozysk walkowych wskutek koniecznosci scislego przylegania czesci prowadnicze) do zakrzywionych po¬ wierzchni bieznych.Na zalaczonym rysunku przedstawione sa dwa przyklady wykonania przedmiotu wynalazku. Fig. 1 — 4 przedstawiaja u- klad szpil przy zastosowaniu klatki pro- wadniczej czworokatnej, zas fig. 5 przed¬ stawia uklad szpil przy zastosowaniu klat¬ ki prowadnicze} w ksztalcie litery H.Fig. 1 przedstawia widok z góry lozy¬ ska szpilowego. U góry i u dolu uwidocz¬ nione sa przekroje osiowe obu powierzch¬ ni bieznych, zas w czesci srodkowej usunie¬ ta^ jest zewnetrzna oslona z powierzchnia biezna, by uwidocznic lezace pod nia szpi¬ le z ulozonymi miedzy nimi klatkami. Lo¬ zysko posiada dwa szeregi szpil, jedna panewke ze srodkowym wystepem i dwoma kolnierzami zewnetrznymi. Miedzy szpila¬ mi kazdego szeregu ulozona jest jedna klatka prowadnicza. U góry uwidoczniony jest przekrój poprzeczny przez te klatke, a u dolu przedstawione sa dwie szpile bez klatek prowadniczych.Fig. 2 przedstawia poprzeczny wzgle¬ dem osi przekrój przez obie powierzchnie biezne wedlug linii 2 — 2 na fig. 1. Uwi¬ doczniona jest w przekroju pewna ilosc szpil, po srodku miesci sie klatka, obejmu¬ jaca cztery szpile. Jej boki podluzne, rów¬ nolegle do osi lozyska, sa przedstawione w przekroju, a poprzeczki laczace sa przedstawione z boku.Fig. 3 przedstawia widok z góry klat¬ ki prowadniczej, a fig. 4 — przekrój we¬ dlug linii 4 — 4 na fig. 3.Miedzy zewnetrzna powierzchnia biez¬ na 1 i wewnetrzna powierzchnia biezna 2 na panewce lozyska umieszczone sa w dwóch szeregach szpile 3. Panewka zaopa¬ trzona jest w dwa zewnetrzne kolnierze 4 i jeden wystep srodkowy 5. Miedzy szpile 3a i 3b kazdego szeregu wstawiona? fest klatka, skladajaca: sie z dwóch podluznieA lezacych w kierunku osi, i dwóch poprze czek 7. Odstep pomiedzy pbdluznicami" 6 jest tak obrany, by miedzy nimi mogla byc umieszczona pewna ilosc szpil, w danym przykladzie cztery szpile. Szpile sa skró¬ cone odpowiednio do odleglosci miedzy po¬ przeczkami 7; Te ostatnie posiadaja takie wymiary, ze pasuja dokladnie z uwzgled^ nieniem tolerancji do powierzchni we¬ wnetrznych kolnierzy 4 i 5. Dzieki temu podczas pracy lozyska klatka jest tak pro¬ wadzona, ze podluznice 6 sa utrzymywane w polozeniu równoleglym do osi, zapobie¬ gajac ukosnemu ustawianiu sie szpil, nawet przy zmniejszonej ich ilosci. Poprzeczki 7 klatki sa celowo sciete ukosnie przy swych obu koncach 10 (fig. 3), w celu pozosta¬ wienia miejsca dla gromadzenia sie smaru, przenikajacego nastepnie miedzy po¬ wierzchnie slizgowe klatki i bokami kol¬ nierzy.Podluznice 6 ramek moga byc zlobione od strony oslony w celu zmniejszenia po¬ wierzchni przylegania do zewnetrznej po¬ wierzchni bieznej.W postaci wykonania wedlug fig. 5 pret posredni 8, wlozony miedzy szpile, jest polaczony na stale z dwiema po¬ przeczkami 9, wobec czego klatka prowad¬ nicza posiada ksztalt litery H. Zewnetrz¬ ne powierzchnie boczne 9 sa prowadzone na wewnetrznych powierzchniach kolnie¬ rzy 4, 5, tak, jak w postaci wykonania we¬ dlug fig. 1 — 4, zapobiegajac skutecznie ukosnemu ustawianiu sie szpil. Przestrzen, pozostajaca do umieszczenia szpil na po¬ wierzchniach bieznych, jest w tej postaci wykonania zmniejszona nie w takim stop¬ niu, jak w postaci wykonania wedlug fig. 1 — 4.Nalezy zauwazyc, ze lozysko wedlug wynalazku w przeciwienstwie do znanych lozysk szpilowych pracuje jako lozysko walkowe, w którym poszczególne szpile — 3 —posiadaja stale wlasny obrót i nie tworza jakby podzielonej panewki, co ma miejsce przy lozyskach szpilowych. Czesci klatek posiadaja takie wymiary, ze szpile nie sa hamowane, gdyz dla nich pozostawiony jest pewien nieznaczny luz.Jako material na klatki nadaje sie od¬ powiedni stop metalowy lub stal. Mozna jednak stosowac zwykle materialy lozy¬ skowe. PL