Najdluzszy czas trwania patentu do 29 pazdziernika 1953 r.Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu obrabiania róznych tkanin w celu nadania im elastycznosci, jak równiez elastycznej tkaniny wlochatej oraz ulepszenia wzgled¬ nie odmiany sposobu, ujawnionego w pa¬ tencie nr 27 493.Tkanina elastyczna wedlug wymienio¬ nego patentu posiada wieksza zdolnosc roz¬ ciagania sie w jednym lub kilku kierunkach bez zmniejszenia zdolnosci tkaniny do roz¬ ciagania sie w dowolnym innym kierunku.Wedlug patentu nr 27 493 sposób wyro¬ bu tkaniny elastycznej polega na sciskaniu tkaniny i osadzaniu gumy z cieczy, zawie¬ rajacej gume, na scisnieta tkanine tak, iz tkanina ta utrzymuje sie normalnie w sta¬ nie scisnietym. Kierunek scisniecia tkaniny moze byc podluzny lub poprzeczny albo tez tkanina moze byc scisnieta w kierunku po¬ dluznym i w kierunku poprzecznym. Tka¬ nina uzyta do tego celu moze posiadac znacznie wieksza rozciagliwosc w jednym kierunku, niz w kierunku prostopadlym do pierwszego kierunku i jest albo scisnieta w tym pierwszym kierunku i nie rozciagnieta w drugim kierunku lub tez jest nie rozcia¬ gnieta w pierwszym, a scisnieta w drugim kierunku. Czesci tkaniny moga byc scisnie-te wedlug okreslonych wzorów, inne zas czesci moga pozostawac w stanie rozcia¬ gnietym.Poza tym wedlug sposobu bedacego przedmiotem patentu nr 27 493 scisnieta tkanina moze byc przylepiona do po¬ wierzchni podloza za pomoca kleju, a guma moze byc osadzona z cieczy zawierajacej gume na niezaslonieta strone scisnietej tka¬ niny, tak iz utrzymuje sie normalnie tkani¬ ne w stanie scisnietym, po czym nagumowa- na tkanine scisnieta zdejmuje sie z po¬ wierzchni, do której byla ona przylepiona.Tkanina moze byc przylepiona do po¬ wierzchni podloza, które bylo rozciagniete z naprezaniem jej przynajmniej w jednym kierunku, a po tym naprezenie usuwa sie tak, iz tkanina kurczy sie, nastepnie na tak skurczona tkanine osadza sie gume z cie¬ czy zawierajacej gume.Tkaniny, otrzymane sposobem wedlug patentu nr 27 493, moga byc skladane tak, ze ich pokryte guma powierzchnie przyle¬ gaja do siebie, przy czym kierunki najwiek¬ szej rozciagliwosci sa zgodne w kazdej tka¬ ninie.Wedlug wynalazku niniejszego ulepsze¬ nie lub odmiana sposobu wyrobu tkaniny e- lastycznej wedlug patentu nr 27 493 polega na nakladaniu substancji zawierajacej gu¬ me na tkanine tak, aby tymczasowo przy¬ mocowac tkanine do powierzchni rozcia¬ gnietej z naprezeniem jej, po czym umozli¬ wia sie kurczenie sie tej powierzchni oraz scisniecie tkaniny obrabianej i wreszcie substancji, zawierajacej gume, nadaje sie wlasciwosci, które daja jej moznosc utrzy¬ mania tkaniny normalnie w stanie scisnie¬ tym.Tkanina, przymocowana tymczasowo do wymienionej wyzej powierzchni, moze byc docisnieta do niej za pomoca innej po¬ wierzchni, poruszajacej sie z ta sama za¬ sadniczo szybkoscia. Ta inna powierzchnia moze tez posiadac zdolnosc rozciagania sie pod dzialaniem naprezenia. Substancja za¬ wierajaca gume, nakladana np, przez na¬ tryskiwanie, moze byc otrzymana z wodnej zawiesiny gumy. W razie potrzeby moze byc stosowany koagulator, np. przez na¬ tryskiwanie go na tkanine po rozpostarciu wodnej zawiesiny gumy i przed scisnieciem tkaniny.Jedna z waznych cech niniejszego wy¬ nalazku stanowi to, ze ciecz, zawierajaca gume, sluzy najpierw jako tymczasowy klej do przytwierdzania sciskanej tkaniny do pasa sciskajacego, a nastepnie jako stale spoiwo elastyczne, które utrzymuje podat¬ nie czesci tkaniny w stanie scisnietym.Dzieki wiec wynalazkowi, polegajacemu na zastosowaniu cieczy, zawierajacej gume, najpierw jako kleju tymczasowego, a na¬ stepnie jako stalego spoiwa elastycznego, staje sie zbyteczne stosowanie kleju lub podobnej substancji kleistej w celu przy¬ twierdzania tkaniny do pasa sciskajacego i nastepnie usuwanie takiego kleju, jak to czyni sie w sposobie wedlug patentu nr 27 493.Inna ceche wynalazku niniejszego sta¬ nowi sposób sciskania tkaniny przez zacis¬ kanie jej lub zbieranie pomiedzy para na¬ prezonych pasów tak, iz tkanina jest mocno utrzymywana pomiedzy nimi i stopniowo sciskana w miare kurczenia sie pasów.Nastepna ceche wynalazku stanowi spo¬ sób sciskania tkaniny przez ograniczenie i zbieranie jej pomiedzy bebnem i elastycz¬ nym pasem, przesuwajacym sie po beb¬ nie.Poza tym wynalazek polega na innym sposobie natryskiwania lub nakladania cie¬ czy, zawierajacej gume, np. mleka kauczu¬ kowego, na tkanine i nastepnie na wprowa¬ dzaniu koagulatora na mleko przed scisnie¬ ciem tkaniny oraz na osadzaniu cieczy za¬ wierajacej gume przez wulkanizowanie cal¬ kowite lub czesciowe po scisnieciu tkaniny.Poza tym wynalazek dotyczy wykony¬ wania tkaniny wlochatej sposobem wedlug wynalazku niniejszego. — 2 —Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie urzadzenie do wykonywania sposobu wedlug wynalazku oraz elastyczna tkanine wlochata wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia schematycznie widok z boku urzadzenia do kurczenia tkaniny pomiedzy dwoma rozciagnietymi pasami, fig. 2 — schematyczny widok z; boku, przed¬ stawiajacy odmiane urzadzenia do kurcze¬ nia tkaniny pomiedzy dwoma naprezonymi pasami, fig. 3 — schematyczny widok z bo¬ ku urzadzenia do nakladania tkaniny na pas elastyczny i sciskania jej na wewnetrz¬ nej powierzchni pasa elastycznego, fig. 4 — schematyczny przekrój podluzny kawalka tkaniny wlochatej przed scisnieciem i fig. 5 — schematyczny przekrój tkaniny wlo¬ chatej, scisnietej i zlepionej w tym stanie podkladem gumowym.Sposób wedlug wynalazku niniejszego moze byc zastosowany do obrabiania tkani¬ ny dzianej, tkanej, tasmowej lub innej, aby uczynic ja elastyczna, przy czym tkaniny te moga byc scisniete w kierunku podluznym lub poprzecznym albo zarówno w kierunku podluznym, jak i poprzecznym. Stopien scisniecia kawalka tkaniny zalezy w znacz¬ nym stopniu od ustroju tkaniny, jaki posia¬ da ona od poczatku. Oczywiscie luzno utka¬ na tkanina moze byc scisnieta w znacznie wiekszym stopniu, anizeli tkanina utkana scisle.W urzadzeniu przedstawionym na fig. 1 tkanina F jest dostarczana z rolki 10 i przed zetknieciem jej z naprezonym pasem sciskajacym naklada sie na nia ciecz, za¬ wierajaca gume, np. w postaci roztworu gu¬ my lub wodnej zawiesiny gumy, np. mleka kauczukowego, zawierajacego dodatki, w stanie zwulkanizowanym lub nie zwulkani- zowanym, w stopniu pozwalajacym na obróbke. Ciecz gumowa moze byc rozposcie¬ rana na tkaninie za pomoca natryskiwacza lub w inny sposób, lecz najkorzystniej jest stosowac mleko kauczukowe, aby nadac tkaninie pozadana elastycznosc, i nakladac je na tkanine przez natryskiwanie. W urza¬ dzeniu przedstawionym na fig. 1 mleko kauczukowe jest nakladane na górna po¬ wierzchnie tkaniny za pomoca dysz L i L\ Wynalazek niniejszy, jak zaznaczono wyzej, polega na tym, ze klejace wlasciwo¬ sci gumy, pokrywajacej tkanine, wyzyskuje sie do tymczasowego przytwierdzenia tka¬ niny do pasa sciskajacego. Wobec tego jest rzecza wazna, zeby guma byla nakladana na tkanine w stanie lepkim, gdy tkanina do¬ chodzi do pasa sciskajacego. Ten stan lepki moze byc zapewniony przez ogrzewanie lub suszenie mleka kauczukowego na tkaninie albo przez koagulacje mleka kauczukowego badz przez ogrzewanie lub natryskiwanie koagulatora w miejscu C, badz tez przez stosowanie mleka, wrazliwego na cieplo. Na te sama tkanine obok dyszy L moze byc natryskiwana druga warstwa mleka kau¬ czukowego w celu zwiekszenia lepkosci warstwy. Ogrzewanie albo koagulacja mle¬ ka kauczukowego moze sluzyc do nadania mu mniejszej plynnosci, zeby zapobiec zbyt glebokiemu jego przenikaniu do tkaniny i zalewaniu otworów tkaniny. Dysze natrys¬ kowe L, V i C najlepiej jest nachylic wzgle¬ dem tkaniny tak, aby strumien nie przebijal tkaniny, lecz tylko ukladal sie na jej po¬ wierzchni górnej.Tkanina F jest sciskana przez prowa¬ dzenie jej pomiedzy naprezonymi czesciami dwóch pasów, pomiedzy którymi tkanina jest mocno utrzymywana. Pas wewnetrzny 11 biegnie po duzym bebnie 12, a w pewnej odleglosci od niego po mniejszym bebnie 13, z tym zas bebnem moze wspóldzialac walec dociskowy 14 nie pozwalajacy na slizganie sie pasa. Duzy beben 12 jest na¬ pedzany z zewnatrz; maly beben 13 jest równiez napedzany, lecz z mniejsza szyb¬ koscia. Wskutek tego nastepuje naprezenie dolnej polówki pasa 11 oraz kurczenie gór¬ nej polówki tego pasa. Pas zewnetrzny 15 podobnie jak pas wewnetrzny 11 biegnie po duzym bebnie 12 i sluzy do mocnego scis- — 3 —niecia tkaniny F pomiedzy dwoma pasami.Pas zewnetrzny, jak przedstawiono na ry¬ sunku, jest prowadzony ponadto po roz¬ stawionych w pewnej odleglosci bebnach 16, 17, przy czym z górnym bebnem wspól¬ dziala krazek dociskowy 18, dolny zas be¬ ben 17 jest luzny. Beben 16 obraca sie z mniejsza szybkoscia niz duzy beben 12, tak iz dolna czesc pasa jest naprezana, górna zas luzniejsza, podobnie jak pas 11.W urzadzeniu przedstawionym na fig. 1 ciecz, zawierajaca gume, jest rozposciera¬ na na górnej powierzchni tkaniny F, która Wspóldziala z pasem wewnetrznym 11 tak, iz przylega do niego, a nie do pasa ze¬ wnetrznego 15. Krazek dociskowy 18' moze sluzyc do mocnego docisniecia pasów 11 i 15 do bebna 12, aby tkanina F zostala mocno przytwierdzona do pasa 11 swa lepka warstwa gumowa. Krazek dociskowy uniemozliwia równiez slizganie sie w tym miejscu pasów po bebnie.Z powyzszego jest rzecza oczywista, ze gdy obrabiana tkanina F zostaje wprowa¬ dzona pomiedzy naprezone dolne polówki pasów 11 i 15, to zostaje mocno scisnieta pomiedzy tymi pasami, gdy przechodza one dokola bebna 12, gdy zas pasy te i tka¬ nina zblizaja sie do górnej cwiartki bebna 12, to pasy moga kurczyc sie stopniowo, a wiec i tkanina pomiedzy nimi bedzie mogla tez kurczyc sie stopniowo. Ciecz, zawiera¬ jaca gume, przytrzymuje tkanine slabiej lub mocniej na pasie 11, tak iz kurczenie sie tego pasa powoduje najpierw kurczenie sie tkaniny, a nastepnie utrzymywanie jej w stanie skurczonym. Tkanina obrobiona i skurczona moze byc prowadzona za pomo¬ ca pasa 11 przez urzadzenie suszace lub ogrzewajace 19, które powoduje zestalanie sie gumy lub jej wulkanizacje, wystarcza¬ jaca do utrzymania tkaniny w stanie scis¬ nietym. 'Tkanina moze byc nastepnie scia¬ gnieta z pasa 11 i nawinieta na rolke 20, po czym guma moze byc wulkanizowana dalej lub obrabiana w inny sposób. Dwie takie tkaniny moga byc zlozone razem w ten sposób, zeby polaczyc obydwie tkani¬ ny, przy czym pomiedzy tkaniny te moze byc wprowadzone mleko kauczukowe lub inne spoiwo.Przy Wykonywaniu sposobu w urzadze¬ niu wedlug fig. 1 stan lepki powloki gumo¬ wej i cisnienie ograniczajace pomiedzy pa¬ sami 11 i 15 stosuje sie do sciskania tkani¬ ny. Jest to pozadane przy sciskaniu tka¬ nin ciezkich, natomiast przy sciskaniu tka¬ nin lekkich wystarczy albo cisnienie albo sam tylko stan lepki, aby utrzymac tkani¬ ne, przytwierdzona do pasa 11, gdy pas kurczy sie. Niekiedy jednak moze byc po¬ zadana taka obróbka pasa, zeby jego po¬ wierzchnia byla mniej lub bardziej lepka tak, zeby przylegala do niej tkanina.W urzadzeniu, przedstawionym na fig. 2, tkanina F jest dostarczana z rolki 21 i w miare jej odwij ania sie z tej rolki moze byc opryskiwana na dolnej powierzchni w miej¬ scu 22 ciecza, zawierajaca gume, za pomo¬ ca dysz 22. Tkanina moze byc czesciowo suszona za pomoca grzejnika 23 i wiatracz¬ ka 24. Tkanine wprowadza sie nastepnie pomiedzy naprezone czesci dwóch wspól¬ dzialajacych ze soba sprezystych pasów 25 i 26.Dolny pas 25 biegnie po rozstawionych bebnach 27 i 28, górny zas pas 26 po roz¬ stawionych bebnach 29 i 30, przy czym kazdy z tych bebnów jest zaopatrzony we wspóldzialajacy z nim krazek dociskowy 31. Wazna jest rzecza, aby tkanina, podle¬ gajaca sciskaniu, byla mocno chwytana przyleglymi do siebie naprezonymi polów¬ kami pasów 25 i 26. W tym celu w urza¬ dzeniu przedstawionym na rysunku zasto¬ sowane sa ciezkie nieelastyczne pasy 32 i 33 do podpierania lub podtrzymywania tych czesci pasów elastycznych, które wspóldzialaja z tkanina. Dolny pas nie¬ elastyczny 32 biegnie po bebnie 27 i bebnie 34, a górny nieelastyczny pas 33 biegnie po bebnie 29 i bebnie 35. Przylegle polówki — 4 -pasów 32 i 33 moga byc dociskane mocno do siebie za pomoca szeregu walków pod¬ trzymujacych 36, które sa osadzone (naj¬ lepiej) w ramach, w celu umozliwienia na¬ stawiania ich wzgledem siebie, przy czym ramy te (najlepiej) sa nieznacznie roz¬ biezne w tym kierunku, w którym przebie¬ ga tkanina, jak widac z ukladu walków na flg. 2.Bebny 27, 29, 34 i 35 sa napedzane z jednakowa szybkoscia obwodowa, nato¬ miast bebny 28, 30 sa napedzane z mniej¬ sza szybkoscia obwodowa, wskutek czego . polówki elastycznych pasów 25 i 26 sa na¬ prezone, gdy pierwszy ras zetkna sie z tkanina F i chwytaja mocno te tkanine po¬ miedzy siebie, jednak w miare przecho¬ dzenia pomiedzy nieznacznie rozbieznymi walkami 36 cisnienie pasów nieelastycz¬ nych na pasy elastyczne staje sie mniejsze.Dzieki temu pasy elastyczne stopniowo kurcza sie sciskajac tkanine, która moze bytS przytwierdzona slabiej lub mocniej do pasa 25 za pomoca substancji, zawierajacej gume. Scisnieta tkanina jest przenoszona za pomoca pasa 25 pod grzejnik 37, a na¬ stepnie sciagana z tego pasa i zwijana na rolce 38.Na fig. 3 przedstawiono trzecia odflria- ne wykonania sposobu wedlug wynalazku.Wi tym przypadku tkanina F, podlegajaca obrabianiu, jest dostarczana z rolki 39, a w miare posuwania sie w kierunku bebna 4B moze byc opryskiwana mlekiem kauczu¬ kowym z dyszy L i koagulatoreni z dyszy C tak, iz dolna powierzchnia tkaniny staje sie lepka, gdy dochodzi do naprezonego pasa 31, przebiegajacego po bebnie 40. Pas ten biegnie po bebnie 42, z którym wspól¬ dziala krazek dociskowy 43, przy czym beben 42 fest napedzany z mniejsza szyb¬ koscia obwodowa niz beben 40, talk iz na¬ preza sie dolna polówka pasa 41, a jego górna polówka moze stopniowo kurczyc sie przedhodzac po -gónnej ^cwiartce obwodu bebna #9. Pas 41 *aole biec równiez po walkach luznych 44, przy czym krazek do¬ ciskowy 4T dociska mocno pas 41 do tka¬ niny w poblizu miejsca, w którym pas i tkanina spotykaja sie na bebnie. Dzieki temu lepka tkanina moze byc przytwier¬ dzona do naprezonego pasa 41 i moze byt5 scisnieta z chwila, gdy pas skurczy sie.W urzadzeniach, przedstawionych na fig. 1 i 3, stosuje sie naprezanie pasa ela¬ stycznego w celu dociskania tkaniny do bebna i pas ten sluzy do utrzymywania tka¬ niny w stanie gladkim podczas kurczenia sie. Ciecz, zawierajaca gume, moze byc czesciowo wysuszona lub skoagulowana na tkaninie w miare jej przechodzenia po bebnie 12 albo 40 przez ogrzewanie tych bebnów. W kazdym razie guma nie powin¬ na byc zestalona lub zwulkanizowana przez kurczenie sie tkaniny. Tkanina scisnieta po opuszczeniu bebna 40 moze byc przepil-, szczona przez suszarke lub grzejnik 45 w celu wysuszenia i czesciowego lub calko¬ witego zwulkanlzowania gumy, a nastep¬ nie tkanina moze byc sciagnieta z pasa 41 i zwinieta na rolce 46, po czym warstwa gumowa moze byc wulkanizowana dalej lub inaczej obrabiana w sposób pozadany.Pasy elastyczne 11, 15, 25, 26 i 41 moga byc wykonane t arkusza gumowego albo z porowatego lub nieporowategó odcinka Ikantny, przy czym tkanina, jezeli jest utkana z elastycznej osnowy i nieelastycz¬ nego ivalku, moze byc rozciagana w kie¬ runku podluznym bez znaczniejszego kur¬ czenia sie w kierunku poprzecznym. Przy sciganiu Ikamny wazne jest stosowanie pasa, którego szerokosc nie zmienia sie znacznie, gdy pas jest naprezony w kie¬ runku podluznym, a nastepnie oswobodzo¬ ny do kurczenia sie, gdyz tkanina latwo sciaga sie z pasa, który kurczy sie *w kie¬ runku poprzecznym. W niektórych przy¬ padkach moze byc pozadane sciskanie na mniejsze) przestrzeni, niz cala powierzch¬ nia tkaniny, aby nadac tkaninie okreslony deseft lub wzór. Mozna 1o ^osiagnac przez — 5 —rozposcieranie cieczy, zawierajacej gume na tkaninie F w miejscach wybranych lub tez przez rozposcieranie na pewnych cze¬ sciach elastycznego pasa substancji, która nie pozwala na przyleganie lepkiej tkaniny do pasa w tych miejscach.W niektórych przypadkach pozadane jest wykonywanie tkaniny o rozciagliwosci dwukierunkowej. W tym celu tkanina dzia¬ na moze byc naprezana w kierunku po¬ dluznym w celu skurczenia jej w kierunku poprzecznym, a nastepnie moze byc kur¬ czona w kierunku podluznym w sposób opi¬ sany powyzej. Tkanina, która jest teraz scisnieta zarówno w kierunku poprzecz¬ nym, jak i w kierunku podluznym, moze byc utrzymywana podatnie w tym stanie i uczyniona elastyczna przez zastosowanie takiej samej warstwy gumy wulkanizowa¬ nej. Tkanina dziana o rozciagliwosci dwu¬ kierunkowej moze byc np. latwo otrzyma¬ na za pomoca urzadzenia, przedstawione¬ go na fig. 1, przez naprezanie tkaniny F, która obecnie jest tkanina dziana, w kie¬ runku podluznym tak, zeby zostala skur¬ czona w kierunku poprzecznym, zanim zo¬ stanie pochwycona naprezonymi pasami 11 i 15. Nastepnie, podczas przechodzenia tkaniny po bebnie 12, zostaje ona scisnieta w kierunku podluznym w sposób opisany wyzej tak, iz z chwila, gdy tkanina zosta¬ nie zwolniona na górnej polówce pasa 15, to bedzie juz scisnieta w dwóch kierun¬ kach, a jezeli mleko, nalozone na tkanine w miejscu L, zostanie nastepnie zwulkani- zowane przez ogrzewanie za pomoca grzej¬ nika 19, to otrzymuje sie tkanine o rozcia¬ gliwosci dwukierunkowej. Taka tkanina o rozciagliwosci dwukierunkowej moze byc tak samo wykonywana w urzadzeniu we¬ dlug fig. 2 albo fig. 3.Na fig. 4 przedstawiono podluzny prze¬ krój odcinka tkaniny wlochatej, która mo¬ ze stanowic tkanina F przed scisnieciem, a fig. 5 przedstawia podobny widok tej tka¬ niny po scisnieciu w urzadzeniu wedlug fig. 1, 2 albo 3 lub za pomoca innych srod¬ ków. Nalezy zauwazyc, ze peczki T wlos¬ ków sa gesciej rozmieszczone na fig. 5 niz na fig. 4, a tkanina podstawowa jest utrzy¬ mywana w stanie scisnietym na fig. 5 za pomoca podkladu gumowego B tak, iz moze rozciagac sie w razie naprezenia jej.Taka elastyczna tkanina wlochata nadaje sie zwlaszcza do wyrobów tapicerskich, gdyz latwiej przystosowuje sie do pokry¬ wanej powierzchni, niz nieelastyczna tka¬ nina wlochata, jak równiez moze rozcia¬ gac sie pod obciazeniem.Luzno wykonana tkanina po obrobieniu wedlug wynalazku niniejszego moze byc przetworzona na tkanine elastyczna, której rozciagliwosc przekracza znacznie 100% normalnej wielkosci w stanie nienaprezo- nym.Poniewaz jako spoiwo elastyczne moz¬ na stosowac produkty gumowe róznego ro¬ dzaju, jak juz zaznaczono wyzej, przeto wyrazenie „guma", uzyte w zastrzezeniach patentowych, nalezy rozumiec jako sub¬ stancje, zawierajaca klej gumowy, wodna zawiesine gumy, np. mleko kauczukowe, sztuczna zawiesine gumy i inne postacie materialów gumowych lub podobnych do gumy, jak równiez innych materialów ela¬ stycznych, zawierajacych gume. PL