Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia smarowniczego do lozyska osi poja¬ zdów, jezdzacych po szynach; w lozyskach tych tarcza, doprowadzajaca smar, nape¬ dzana czopem osi, ulozyskowana jest w po¬ krywie, zamykajacej oslone lozyskowa u- kosnie wzgledem osi czopa, przy czym przy kazdym kierunku obrotu spietrza smar w jednym z dwóch rowków spietrzajacych i tloczy go pod cisnieniem ku powierzchniom slizgowym lozyska. Przy tego rodzaju u- rzadzeniach smarowniczych plaszczyzna u- szczelnienia pokrywy lozyska tworzy z pla¬ szczyzna obrotu tarczy doprowadzajacej kat ostryt przy czym górna czesc plaszczy¬ zny uszczelnienia pokrywy lezy po jednej stronie tarczy doprowadzajacej, zas dolna czesc — po drugiej stronie tej tarczy, za¬ nurzajacej sie w zbiorniku smaru, umie¬ szczonym z dolu w oslonie maznicy.Przy znanych urzadzeniach tego rodza¬ ju w pokrywie lozyska przewidziany jest rowek tloczny, scisle otaczajacy tarcze do¬ prowadzajaca; rowek ten rozszerza sie ku dolowi w kierunku ku zbiornikowi smaru tak, ze mozna wen wprowadzic od dolu tar¬ cze doprowadzajaca. Ma to te wade, ze przy obrocie tarczy smar, pobrany przez nia ze zbiornika, musi wykonac najprzód znaczna droge w powietrzu, zanim dostaniesie dó scianek rowka. Smair rozpryskuje sie przy tym naokolo w dolnej szerokiej prze¬ strzeni rowka, L czastki-smaru mieszaja sie scisle z powietrzem, które wskutek tego miesza sie ze smarem tloczonym, dostaje sie do powierzchni slizgowych i nagryza je chemicznie. Oprócz tego wskutek tej do¬ mieszki powietrza smar bardzo predko tra¬ ci przez utlenianie swe wlasciwosci sma¬ rownicze.Ulepszenie tej postaci wykonania osia¬ gano w ten sposób, ze wykonywano rowek tloczny, otaczajacy tarcze az do zbiornika smaru. Dla umozliwienia wprowadzenia tarczy w taki rowek pierscieniowy trzeba bylo przewidziec podzial rowka, a miano¬ wicie w ten sposób, ze górna czesc wyko¬ nywane* w pokrywie, a dolna calkowicie albo czesciowo w oslonie lozyskowej. Przy tej postaci wykonania miedzy obu czescia¬ mi rowka pozostawala stale niedomykaja- ca sie szczelina, której nie mozna bylo u- niknac, gdyz do szczelnego na olej nasa¬ dzenia pokrywy na oslone lozyskowa sto¬ suje sie dajaca sie dociagac elastyczna u- szczelke. Przez te nieunikniona szczeline do rowka spietrzajacego mialo zawsze do¬ step powietrze. Dalej takze i przy tej kon¬ strukcji nie jest mozliwe scisle otoczenie tarczy doprowadzajacej w dolnej czesci rowka, poniewaz pokrywa nasadzona jest na oslone i daje sie dociagac w kierunku, pochylonym wzgledem plaszczyzny row¬ ka, przy czym górna czesc rowka, mogaca scisle otaczac tarcze, przesuwa sie wzgle¬ dem dolnej jego czesci normalnie (prosto¬ padle) do plaszczyzny rowka, co trzeba u- wzgledniac przy ustalaniu dolnej szeroko¬ sci rowka. Zatem w tej dolnej szerokiej czesci rowka istnieje tak jak i dotychczas mozliwosc rozpryskiwania sie smaru i mie¬ szania z powietrzem.W celu usuniecia tych wad wedlug wy¬ nalazku w znane wyciecie pokrywy, w gór¬ nej jej czesci wsuwa sie pierscien, który wraz z powierzchnia tego wyciecia, pro¬ stopadla do czopa osi i przedluzajaca sie ku dolowi na nasade, wystajaca z wydra¬ zenia pokrywy, albo wraz z drugim pier¬ scieniem, równiez wsunietym w wyciecie, tworzy oslone tloczna, otaczajaca tarcze doprowadzajaca i posiadajaca rowki spie¬ trzajace. Otwory dla doplywu do rowków spietrzajacych tej oslony tlocznej moga byc umieszczone u dolu przy jednym ze wspomnianych pierscieni lub przy wspo¬ mnianej nasadzie pokrywowej, a mianowi¬ cie celowo ponizej poziomu smaru w zbior¬ niku.W ten sposób tworzy sie rowki spie¬ trzajace, prowadzace od otworów doply¬ wowych w góre bez niedomykajacej sie szczeliny. Rowki te poczawszy juz od o- tworów doplywowych moga byc tak wa¬ skie, ze smar, pobrany tarcza pedzaca ze zbiornika, natychmiast dostaje sie na scian¬ ki rowka i zapelnia takze calkowicie dol¬ ne czesci tego rowka. Powietrze nie moze sie przedostawac przez niedomykajace sie szczeliny do przestrzeni rowkowej. Takze i przy bardzo duzych ilosciach obrotów tar¬ czy przy takim uksztaltowaniu urzadzenia smarowniczego smar jest spokojnie pobie¬ rany ze zbiornika przez pracujacy rowek spietrzajacy i po zwiekszeniu cisnienia wy¬ tlaczany do miejsc smarowania. Pomimo obfitego obiegu smar jest przy tym chro¬ niony w nadzwyczaj wysokim stopniu tak} ze po uplywie o wiele dluzszego czasu pra¬ cy zachowuje o wiele lepsze wlasciwosci smarownicze, jak w urzadzeniach dotych¬ czasowych. Takze i powierzchnie slizgowe lozyska chroni sie dzieki bezpowietrznemu tloczeniu smaru od chemicznych oddzialy¬ wan powietrza.Wspomniane uksztaltowanie urzadzenia smarowniczego posiada jeszcze jednak dalsze zalety, opisane w dalszym ciagu w zwiazku z zalaczonym rysunkiem.Na rysunku fig. 1 przedstawia piono¬ wy widok przykladu urzadzenia smarow¬ niczego wedlug wynalazku; fig. 2 —¦ prze- — 2 —krój wedlug linii A — A na fig. 1; fig. 3 — - czesc urzadzenia wedlug fig. 1 i 2, fig. 4 — pionowy przekrój podluzny innej korzyst¬ nej postaci wykonania przedmiotu wyna¬ lazku.Jak widac z fig. 2, oslona lozyskowa 1 zamknieta jest pokrywa 2 w plaszczyznie uszczelniajacej 3, pochylonej wzgledem osi obrotu czopa osi. W oslonie 1 przewidzia¬ ne jest u góry wyciecie 4, a z wydrazenia tej pokrywy wystaje ku dolowi nasada 5; powierzchnie 6 wyciecia 4 przedluzone sa pierscieniowo az do tej nasady w kierunku ku zbiornikowi smaru. W wyciecie 4 wsta¬ wiony jest pierscien 7 (fig. 3), który jest tak wydrazony, ze otacza wlozona wen tarcze doprowadzajaca 9, przy czym wy¬ drazenie tego pierscienia wypelnione jest tarcza 9 az do rowków spietrzajacych 11 i 12, rozciagajacych sie od dolnych otworów 27 i 28 w góre az do otworów 13 i 14. Pier¬ scien 7 wraz z tarcza doprowadzajaca 9 zapelniaja calkowicie wyciecie 4, a otwory 13 i 14 pierscienia 7 leza w powierzchni przylegania 15 i pokrywaja sie z kanalami 16 i 17, przewidzianymi w pokrywie 2.Kanaly 16 i 17 w zmontowanym lozysku przedluzaja sie dalej jako odpowiednie kanaly oslony /, z których na fig. 2 przed¬ stawiony jest tylko kanal 18; kanaly te prowadza do miejsc zuzycia smaru (po¬ wierzchni slizgowych) w lozysku.Tarcza pedzaca 9 jest ulozyskowana na sworzniu 20, osadzonym w pokrywie 2; obrót tarczy przez os 23 odbywa sie za po¬ moca zabieraka 21, zamocowanego przy czopie osi i zaczepiajacego o jedna ze zcze- lin 22 tarczy doprowadzajacej 9.Tarcze doprowadzajaca umieszcza sie w sposób nastepujacy.Tarcze wklada sie najpierw w pierscien 7 i wraz z nim wsuwa od dolu do wyciecia 4, przy czym pierscien 7 z jednej strony przylega do powierzchni 6 a z drugiej stro¬ ny — do powierzchni 15 wyciecia. Sruby 24, 25 zapewniaja prawidlowe polozenie pierscienia przy powierzchni 6. Nastepnie wsuwa sie sworzen 20 w celu ulozyskowa- nia tarczy 9 w przedstawionym na rysunku polozeniu, oraz za pomoca trzpienia 26 przymocowuje sie ten sworzen do pokrywy lozyska.Wszystkie czesci urzadzenia smarowni¬ czego sa wtedy wbudowane w pokrywe 2 lozyska w stanie, gotowym do pracy; po nasadzeniu tej pokrywy na oslone lozysko¬ wa 1 tarcza doprowadzajaca 9, nasada 5 pokrywy 2 i dól pierscienia 7 zanurzaja sie w zbiorniku smaru w oslonie 1.Otwory 27 i 28 dla doplywu smaru do rowków spietrzajacych 11 i 12 sa przewi¬ dziane u dolu pierscienia 7 i znajduja sie pod powierzchnia smaru w zbiorniku. W ten sposób rowki spietrzajace 11, 12, po¬ czawszy od zbiornika smaru az do otwo¬ rów odplywowych 13 i 14, sa calkowicie zamkniete. Sa one uksztaltowane od góry do dolu jako waskie rowki, odpowiadajace zadanej ilosci tloczonego smaru, przy czym smar, pobrany tarcza 9 ze zbiornika, wypelnia natychmiast caly przekrój po¬ przeczny pracujacego w tej chwili rowka spietrzajacego.Urzadzenie pracuje w sposób nastepu¬ jacy.Jesli tarcza 9 obraca sie w kierunku strzalki, zaznaczonej na rysunku, to pobie¬ ra ona smar ze zbiornika przez otwór do¬ plywowy 27, wciaga ten smar w góre w rowku spietrzajacym 11 i z nadcisnieniem tloczy przez otwór 13 do kanalu 16, a z te¬ go ostatniego — do kanalu 18 w kierunku ku miejscu smarowania. W drugim rowku spietrzajacym 12 nie ma przy tym cisnie¬ nia. Przy przeciwnym kierunku obrotu pra¬ cuje rowek 12, a w rowku spietrzajacym 11 nie ma cisnienia.Obracajaca sie tarcza 9 usiluje wytla¬ czac z powrotem do zbiornika z rowka, nie znajdujacego sie w danej chwili pod cisnie¬ niem, powietrze a takze smar z miejsc zu¬ zycia smaru. By zatem pracujacy rowek — 3 —spietrzajacy nie mógl pobierac powietrza, wytloczonego z rowka bez cisnienia, lub tez wytloczonego z powrotem smaru, oba otwo¬ ry doplywowe 27, 28 sa jak widac z ry¬ sunku oddzielone od siebie scianka 29.Chociaz w opisanym ukladzie tarcza 9 umieszczona jest w pierscieniu 7 z bardzo malym luzem, to jednak szczeliny pierscie¬ niowe, które musza pozostawac wskutek tego luzu i które z jednej strony otwiera¬ ja sie miedzy tarcza 9 i powierzchnia 6 wzdluz kola 30, a z drugiej strony miedzy tarcza 9 i pierscieniem 7 wzdluz kola 31, w kierunku ku srodkom tych kól, tworza po¬ laczenia wnetrza rowków spietrzajacych z zewnetrznym powietrzem. Szczeliny te nie sa uwidocznione na fig. 2 z powodu zbyt malej podzialki rysunku.By podczas pracy tarczy 9 powietrze nie moglo sie dostac do rowków spietrza¬ jacych 11 i 12 nawet przez te szczeliny, przy pierscieniu 7 przewidziana jest kra¬ wedz 32, która zbliza sie do srodka osi, poczawszy od kola 31, i w pokrywie 2 oraz jej nasadzie 5 ogranicza pusta przestrzen 33, która podzielona jest na polówki tarcza doprowadzajaca (fig. 2). Punkty lewej po¬ lówki tej przestrzeni, najbardziej oddalo¬ ne od srodka tarczy, leza w szczelinie, u- lozonej wzdluz kola 30, zas punkty prawej polówki przestrzeni 33, oddalone najbar¬ dziej od srodka tarczy, leza w szczelinie wzdluz kola 31.Smar wytloczony z górnych czesci tych szczelin, zbiera sie w obu wspomnianych polówkach pustej przestrzeni pierscienio¬ wej 33; smar ten za pomoca obracajacej sie tarczy 9 odrzucany zostaje wzdluz tych szczelin na kola 30 i 31 i wskutek sily od¬ srodkowej zamyka obie szczeliny. Smar, wyplywajacy z otworów 34 135, ma zapew¬ nic przede wszystkim smarowanie czopa 20. Smar ten plynie nastepnie w wydraze¬ niu pokrywy ku dolowi, zbiera sie równiez w lewej polówce pustej przestrzeni pier¬ scieniowej 33 i dopomaga do wytworzenia sie zamkniecia smarowego szczeliny wzdluz kola 30. Nadmiar przechodzi otworami 36 tarczy z lewej pólótoki pustej przestrzeni pierscieniowej 33 do prawej, a gdy nad¬ miar jest tak duzy, ze nie moze go pomie¬ scic nawet ta polówka, to przechodzi on przez krawedz 32 pierscienia 7 i splywa do zbiornika smaru.Nie jest celowe, by pusta przestrzen pierscieniowa 32 miala duza objetosc, gdyz wtedy niepotrzebnie duza ilosc smaru sta¬ le krazy w tej przestrzeni wraz z tarcza 9.Dla pewnego zamkniecia smarowego szcze¬ liny, otwierajacej sie wzdluz kól 30, 31, wystarczy stosunkowo mala ilosc krazace¬ go smaru; w tym celu krawedz 32 przy pierscieniu 7 posiada niezbedna tylko wy¬ sokosc a (fig, 3). Wysokosc krawedzi a przy pierscieniu 7 okresla dla obu czesci pustej przestrzeni pierscieniowej 33 kraza¬ ce w niej ilosci smaru, gdyz czesci te pola¬ czone sa ze soba otworami 36 tarczy 9.Dla zapobiezenia temu, by przy pochy¬ leniu lozyska smar przelewal sie bezpo¬ srednio ze zbiornika do pustej przestrzeni pierscieniowej 33, krawedz pierscienia 7 w swym najnizej polozonym miejscu jest po¬ lozona tak wysoko nad poziomem S smaru w zbiorniku, np. na wysokosci h, ze mozna w sposób pewny zapobiec takiemu przele¬ wowi.W przykladzie wykonania wedlug fig. 4 okolo tarczy 9 utworzona jest oslona tlocz¬ na z dwóch pierscieni 7 i 8. Oba pierscienie otaczaja calkowicie tarcze 9 i sa wsuniete wraz z nia od dolu w wyciecie 4 pokrywy 2. Zamocowanie tych pierscieni w pokry¬ wie 2 odbywa sie np. za pomoca srub. Row¬ ki spietrzajace, z których rowek 11 jest wyciety w ten sam sposób jak rowek 11 wedlug fig. 2, maja ten sam ksztalt co row¬ ki 11 i 12 wedlug fig. 1 i 3. Odpowiednio do przekroju poprzecznego, wedlug fig. 4, rowki te otaczaja na calej dlugosci luku krawedz tarczy i obie powierzchnie czolo¬ we tarczy 9. Sposób dzialania urzadzenia - 4 —Wedlug fig. 4 jest taki sam jak urzadzenia wedlug fig. 1 — 3, przy czym urzadzenie to posiada te same zalety. PL