Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu otrzymywania cennych produktów ze sta¬ lych materialów, zawierajacych wegiel, przez uwodornianie rozszczepiajace przy uzyciu katalizatorów.Znane jest traktowanie materialów we¬ glowych gazami uwodorniajacymi pod cisnieniem w temperaturze podwyzszonej przy zastosowaniu olowiu lub zwiazków olowiu jako katalizatorów.W patencie nr 22 792 opisany jest spo¬ sób uwodorniania rozszczepiajacego stalych materialów weglowych, zawierajacych skladniki zasadowe, które dostarczaja do procesu uwodorniania polaczen chlorow- co - wodorowych w warunkach pracy w ta¬ kiej ilosci, ze zwiazek chlorowcowy znaj¬ duje sie w znacznym nadmiarze ponad i- losc potrzebna do zobojetnienia wymienio¬ nych skladników zasadowych w komorze reakcyjnej. Sposób ten moze byc przepro¬ wadzany za pomoca odpowiednich znanych katalizatorów uwodorniajacych. Jako przy¬ klad takich katalizatorów nalezy wymienic metale grupy 3 — 8 ukladu periodycznego albo zwiazki tychze metali. Szczególnie na¬ daja sie tytan, wanad, magnez, kobalt, u- ran, a zwlaszcza metale 6-tej grupy, jakchrom, taolibden, wolfram i uran albo cyna.StWierclzoij/O obecnie, ze przy uwodor¬ nianiu rozszczepiajacym stalych materia¬ lów weglowych zwieksza sie wydajnosc cennych produktów, a jakosc produktów cieklych polepsza sie, jesli zastosuje sie jako katalizatory olów lub zwiazki olo¬ wiowe razem z chlorowcem lub chlorow¬ cowodorem albo substancja, wydzielajaca chlorowiec lub chlorowcowodór w warun¬ kach reakcji.Jako material wyjsciowy stosuje sie przede wszystkim wegiel bitumiczny. Ma¬ terial wyjsciowy moze byc zmieszany z drobno sproslzkbwanym olowiem albo zwiazkami olowiowymi lub nasycony wzglednie skropiony roztworem lub zawie¬ sina zwiazku olowiowego. Ze zwiazków olowiowych odpowiednimi okazaly sie zwlaszcza: tlenek, siarczek, chromian, azo¬ tan, szczawian, octan i haloidki olowiu.Równiez mineraly zawierajace olów, np. blenda olowiana, wulfemi, czerwone rudy olowiowe lub sizeletyt, w stanie dro- bnozmielonym moga byc z korzyscia sto¬ sowane.Takze olów w stanie koloidalnym, wy¬ twarzany na katodizie przy elektrolizie w jedno- lub dWuprocentowym roztworze wodbrotlenku sbdu, moze byc lacznie z siarka dodany doi materialu wyjsciowe¬ go. Siarczek!, wytwarzany przez dbsc dlu¬ gie traktowanie drobno sproszkowanego olowiu lub wytwarzany w stanie koloidial- nym za pomoca siarkowodoru, dwusiarcz¬ ku wegla lub innych lotnych zwiazków siarki, ewentualnie w obecnosci wodoru w temperaturze podwyzszonej, np. tempera¬ turze 200 —' 500°C, pod cisnieniem zwie¬ kszonym, np. 3 — 20 atm lub wiekszym, dziala jakk dobry katalizator.Zwiazek olowiu moze byc równiez umieszczony na nosniku, jak np. na weglu aktywnym, weglu brunatnym, drobnym Koksie, najlepiej aktywowanym para, ewen¬ tualnie traktowanym kwasem, aktywnej krzemionce, ziemi bielacej lub innych ma¬ terialach porowatych.Wedlug wynalazku stosuje sie takze chlorowce, zwlaszcza chlor, brom lub jod, w postaci wolnego chlorowca lub zwiaz¬ ków chlorowcowodórowych albo tez zwiaz¬ ków chlorowcowych latwo ulegajacych rozkladowi.Zwlaszcza nadaja sie db tego celu zwiazki chlorowcowe metaloidów, np. fos¬ foru, siarki, selenu, teluru, arsenu i anty¬ monu lub organiczne zwiazki chlorowco¬ we. Nalezy wymienic np. chlorek siarki, czterochlorek siarki, chlorek selenu, czte¬ rochlorek selenu oraz trójchlorek i piecio- chlorek fosforu, siarkochlorek fosforu, jo¬ dek fosforu, trój jodek fosforu, trójchlorek arsenu, trójchlorek i pieciochlorek anty¬ monu. Jako organiczne zwiazki chlorow¬ cowe stosuje sie np. cztetroohlorek wegla, chloroform lub jodoform, chlorek metylu, chlorek etylu, chlorek metylenu, chlorek etylenu lub odpowiednie brooniki i jodki, jak równiez zwiazki chlorowcowe weglo¬ wodorów aromatycznych, zwlaszcza ben¬ zenu. Ponadto okazal sie odpowiednim chlorek anionu. Poza tym nadaja sie ha¬ loidki metalów, które w warunkach reakcji odszczepiaja chlorowcowodór, np. jodek zelaza.Podczas gdy olów lub jego zwiazki mo¬ ga byc dodawane wprost do materialu wyjsciowego przed wprowadzeniem urzadzenia, najlepiej jest gdy chlorowca dodaje sie podczas lub po ogrzaniu mate¬ rialów wyjsciowych.Material wyjsciowy w postaci stalej nagrzewa sie najlepiej po wytworzeniu z niego pasty za pomoca oleju, otrzymane¬ go z tego samego wegla przez uwodornie¬ nie rozkladowe. Ponadto okazalo sie ko¬ rzystnym dodawanie tylko czesci olowiu lub zwiazku olowiu do materialu wyjscio¬ wego przed wprowadzeniem materialu wyjsciowego db urzadzenia, podczas gdy — 2 —pozostala cziesc dodaje sie pózniej* raacm z chlorowcem lub zwiazkiem chlorowco¬ wym albo oddzielnie. Ilosc dodawanego -olowiu hab zwiazku olowiu waha sie w gra¬ fikach pomiedzy 0,01 do 5% ilosci stalego materialu wyjiciowego, podczas gdy ilosc chlorowca bierze sie czesto ponad 04% w obliczeniu na chlonwcowodór w stosunku Prooes uwodorniamit moze byc prze¬ prowadzany w obecnosci innych metali lub zwiazków metali, np. tlenków, siarczków, halotdków metali 6-tej grupy albo grupy zelaza lub zwiazków eyny^ np. organicz¬ nych zwiazków cyny, lub mieszanin wspom- nianych katalizatorów.W pewnych warunkach korzystnie jest calkowicie lub czesciowo zobojetnic za po¬ moca rozcienczonych kwasów zasadowe skladniki wegla przed uwodornieniem roz¬ szczepiajacym.Uwodornianie rozszczepiajace przepro¬ wadza sie w znanych warunkach tempera¬ tury i cisnienia, zwlaszcza w temperatu¬ rach 400 — 600PC, najlepiej 410 — 480°C, i pod! cisnieniem 50 do 350 atm lub wie¬ kszym, np. 200 do 300 atm.Nastepujacy przyklad sluzy do wyja¬ snienia wynalazku niniejszego.Przyklad. Wegiel bitumiczny, drobno sproszkowany, miesza sie z 0,2% chlorku olowiu, równiez drobno zmielonego, po czym tworzy sie z masy tej paste przez do¬ danie w stosunku 1 : 1 oleju ciezkiego, o- trzymanego z tego samego wegla. Paste we¬ glowa ogrzewa sie nastepnie do temperatu¬ ry 450°C razem z1 wodorem pod cisnieniem 200 atm i zadaje przed wprowadzeniem do przestrzeni reakcyjnej 0,5% chlorku olowiu oraz 0,8% chloru (obliczajac w stosunku do ilosci wegla) w postaci; czte¬ rochlorku wegla. 93,5% wegla, zawartego w weglu bitumicznym, przetwarza sie glównie na produkty ciekle, które zawie¬ raja okolo 6% asfaltu.Przedmiot wynalazku niniejszego w porównaniu ze sposobem wedlug paJtentu ar 22 792 polega na stwierdzeniu, ze bar¬ dzo Lani katalizator moze byc zastosowa¬ ny z wielkimi technicznymi i ekonomicz¬ nymi korzysciami, poniewaz jest rzecza wiadoma, ze olów jest tanszy mz wszyst¬ kie metale wymienione w wspomnianym patencie. Ponadto sposób wedlug patentu nr 22 792 dotyczy traktowania materialów wyjsciowych zawierajacych skladniki za¬ sadowe, natomiast wynalazek niniejszy osie jest pod tym wzgledem ograniczony.Wedlug wynalazku niniejszego stosuje sie w procesie uwodorniania katalizatory, które dzialaja zarówno jako olów, jak i ctóorowiec. PL