Wynalazek dotyczy lozysk do walów wszelkiego rodzaju, przedewszystkiem zas lozysk walów przekladni trybowych.Lozyska walów przekladni trybowych, przeznaczone do przenoszenia znacznych sil, musza byc tak urzadzone, by zapewnic prawidlowe zazebienie przekladni i jedno¬ stajne cisnienie na cala powierzchnie zaze¬ bienia oraz zabezpieczyc przekladnie, o ile tylko mozna, od wszelkich wstrzasnien.Dla uzyskania nalezytego zazebienia przekladni trybowych, budowano lozyska, w których kadlub podtrzymujacy panewki lozysk, wspieral sie na buforach hydraulicz¬ nych olejnych, które sprawialy jednostajny rozklad cisnienia na cala szerokosc pane¬ wek. Centralny uklad panewek zabezpie¬ czal zawór pomocniczy.Stosowano równiez lozyska oparte na sprezynach, co sprawialo, ze cisnienie roz¬ kladalo sie równomiernie na cala dlugosc zeba.Wreszcie, dla zmniejszenia wibracji przekladni, pracujacych przy znacznych szybkosciach, projektowano lozyska, któ¬ rych panewki skladaly sie z cienkich plytek wspólsrodkowych. Przestrzen miedzy plyt¬ kami wypelnial olej. Olej, pozostajac bez ruchu, wkrótce wysychal nie zapewniajac pokladanych w tej konstrukcji nadziei.Wynalazek niniejszy stanowi prosta konstrukcje, odpowiadajaca wszystkim po¬ wyzej wylozonym wymaganiom i odznacza¬ jacy sie szeregiem zalet i wlasciwosci, któ¬ rych nie znajduje sie w1 znanych dotychczas lozyskach.Wynalazek stosuje warstwe odpowied¬ nio lepkiego plynu (zwanego nizej olejem) do podtrzymywania panewek w polozeniu wlasciwem. Warstwe taka otrzymuje sie, wtlaczajac olej w przestrzen zawarta po¬ miedzy panewka a wspornikiem lozyska.Wobec tego kazde powstajace przy ruchu, walu wstrzasnienie zostanie przejete przez warstwe lub warstwy oleju, lagodzace wstrzasnienia. Wzgledny uklad dwóch lo¬ zysk moze byc wyregulowany przez wtla¬ czanie do jednego z nich wiekszej ilosci o- leju niz do drugiego. Regulacje wykonac mozna podczas ruchu przekladni z naj¬ mniejsza strata czasu.Wynalazek ten, zastosowany do prze¬ kladni trybowej, zapewnia samoczynnie prawidlowe zazebienie przez wtlaczanie o- liwy do obu lozysk z jednego i tego samego zródla.Rysunek ulatwia zapoznanie sie ze szcze¬ gólami wynalazku. Fig. 1 przedstawia prze¬ krój poprzeczny lozyska, zbudowanego zgodnie z zasadami wynalazku, a fig. 2 przedstawia schematycznie wal ulozony w dwóch lozyskach. Odmiane lozyska nowe¬ go typu przedstawia w przekroju poprzecz^ nym fig. 3. Fig. 4 daje czesciowy przekrój poprzeczny przez spód lozyska, które be¬ dzie opisane nizej i fig. 5, 6 i 7 przedstawia¬ ja przekroje poprzeczne lozysk, w których warstwa plynu, podtrzymujacego lozyska, sklada sie z warstw, fig. 8, 9 i 10 przedsta¬ wiaja wykresy cisnien.Wal 11 (fig. \\ obraca sie w panewkach 12, 13. Panewka dolna 13 lezy we wspor¬ niku 14, a panewke górna 12 obejmuje po¬ krywa lozyska 15. Pomiedzy panewka 13 a wspornikiem oraz pomiedzy panewka 12 a pokrywa lozyska znajduja sie szpary 16, 17, napelnione olejem pod cisnieniem, do¬ prowadzanym kanialami 18 i 19. W ten spo¬ sób panewki sa podtrzymywane przez olej, wypelniajacy szczeliny 16, 17. Panewki posiadaja pionowe prowadnice 20, stykaja¬ ce sie z powierzchniami bocznemi 21 wspor¬ nika lozyska. Kanaly 22 i 23 sluza do do¬ prowadzania oleju. Przy takiej konstruk¬ cji mozna' podniesc panewke dolna przez wtlaczanie do dolnej szczeliny 16 wiekszej ilosci oleju niz do szczeliny górnej 17.Czopy walu 25, przedstawionego na fig. 2, leza' w lozyskach 26, 27. Kazde lozysko odpowiada konstrukcji, przedstawionej na fig. 1, i posiada szczeliny 28, 29, 30, 31 u góry i dolu. Do szczelin dolnych 29, 31 do¬ starcza olej poriipka 32 przedrzewód 33, ° który posiada odnogi 34 f 35. Szczeliny górne otrzymuja olej przez przewód 37 z oditcTgami 38, 39 i pomjpka 36. Kazda od¬ noga przewodu posiada zawory 40, zapo- moca których mozna regulowac doplyw o- leju do kazdej szczeliny, a przez to regulo¬ wac i uklad panewek. Zamiast zaworów 40 niozna zastosowac izawory obwodowe lub pomocnicze 41, regulujace doplyw ole¬ jów do obu dolnych panewek, lacznie lub oddzielnie.Zawory obwodowe lub pomocnicze mozna ustawic i na przewodach, doprowa¬ dzajacych olej do górnych panewek 28, 30.Ilosc oleju dostarczonego do panewek zmienic mozna równiez zmieniajac wydaj¬ nosc pomp 32s 36. Równiez mozna zasilac Wszystkie panewki od jednej wspólnej pom¬ py. W takim razie regulowanie kazdej po¬ szczególnej panewki odbywa sie przy po¬ mocy zaworów zwyklych, obwodowych lub pomocniczych, umieszczonych na odnogach prowadzacych do poszczególnych pane¬ wek. W tym wypadku, manipulujac zawo¬ rami, mozna osiagnac dokladne ustawienie lozyska, W wypadkach, w których wal spoczywa na dwóch parach panewek, jedna para mo¬ ze posiadac lozysko zwykle i tylko druga para musi byc zaopatrzona w warstwe ply¬ nu podtrzymujacego, regulujaca jej uklad.Jezeli wal posiada trzy pary panewek, srodkowe lozysko moze miec zwykly sztywny wspornik i tylko panewki kranco¬ we musza byc podtrzymywane warstwa — 2 —plynu. Lozyska te moga zasilac oddzielne pompki, albo pompa "Wspólna.Gzop osiowy 42 walu, przedstawionego na fig. 3, posiada szczeliny naokolo pane¬ wek. W tym wypadku olej podtrzymuje panewki ze wszystkich stron. Kanaly 44 doprowadzaja olej do szczelini. Kanaly •45 sluza do odplywu olej u. Zatyczka 46 nie pozwala na obracanie sie panewek wzgledem wspornika.Dla spotegowania dzialania warstw ole¬ ju tlumiacego Wstrzasnienia stosuje sie wieksza ilosc szczelin, równoleglych lub wspólsrodkowych. Kazda z nich wypelnia sie olejem. A wiec panewka 47 (fig. 4), posiadajaca podstawe plaska 48, posiada dwie szczeliny 49 i 50, do których wprowa¬ dza sie olej przez wspólny przewód 51.Kierunek doplywu oleju wskazuja strzalki.Zamiast zasilania szczelin olejem zapo- moca pomp, doprowadzac go mozna z ta¬ kiego punktu szczeliny lozyska, w którym olej znajduje sie pod cisnieniem.Przy stosowaniu pompy, olej, po prze¬ byciu szczeliny lub szczelin, moze byc zu¬ zytkowany do smarowania czopów osio¬ wych.Szczeliny i zawarte w nich warstwy ole¬ ju moga posiadac bardzo rozmaite formy.Fig. 4 przedstawia plaska warstwe oleju, fig. 1 — natomiast warstwe walcowa. Tam, gdzie posiada sie warstwe plaska, panewka posiada forme prostokatna, co uwidoczniaja fig. 5, 6 i 7.Lozysko 52 (fig. 5) posiada szczeline 53 jednakowej szerokosci, która rozciaga sie prawie na cala podstawe lozyska. Cisnie¬ nie oleju w takiej warstwie bedzie, jak wskazuje wykres fig. 8, zmienne. W wy¬ kresie tym rzedne przedstawiaja przecietne cisnienia oleju, które spadaja równomier¬ nie od punktu a, w którym olej wchodzi do szczeliny, do punktu 6, w którym ja opu¬ szcza.Na fig. 6 szczelina obejmuje czesc pod¬ stawy lozyska. W tym wypadku przy sta¬ lem cisnieniu oleju na plaszczyzne podsta¬ wy, calkowite cisnienie oporowe bedzie wieksze niz w wypadku szczeliny o jedno¬ stajnym przekroju, zajmujacej calkowicie podstawe lozyska. Tu jednak tlumiace dzialanie oleju jest zwiekszone. Wyja¬ snia to odnosny wykres cisnien (fig. 9).Szczelina 55 (fig. 7) posiada przekrój zmienny, co sprawia, ze warstwa oleju be¬ dzie posiadala grubosc zamienna, Wbbec cze¬ go olej bedzie wywierac pelne cisnienie na calosc lub czesc podstawy lozyska nawet w tym wypadku, gdy lozysko zajmuje po¬ lozenie najnizsze. Zmiane cisnienia oleju przedstawia fig. 10. Forma krzywej ci¬ snien zalezy w znacznym stopniu od tego, w jakiej mierze zmienia sie od srodka lo¬ zyska ku jego brzegom grubosc warstwy oleju.Jezeli szczelina posiada przekrój wsze¬ dzie staly, nalezy zaopatrzyc panewki w nadlewy lub czopy, nie pozwalajace na za¬ jecie przez nie takiego polozenia, w którem szczelina bylaby pozbawiona doplywu oli¬ wy. Nadlewy lub czopy tego rodzaju moga miec ksztalt waskich zeber, umieszczonych na podstawie panewki. Moga byc one u- mieszczone i na wsporniku i posiadac for¬ me dowolna.W przykladach, przedstawionych i opi¬ sanych wyzej, przypuszczano, ze sily dzialaja pionowo zgóry nadól. Sily te moga oczywiscie dzialac pionowo zdolu do góry, albo w jakimkolwiek innym dowol¬ nym kierunku.Nalezy przedewszystkiem okreslic kie¬ runek sil dzialajacych, aby umiescic war¬ stwe oleju w taki sposób, by wytwarzane w warstwie plynu sily cisnienia równowa¬ zyly sily przejmowane z walu.W przedstawionych tu konstrukcjach, lozyska moga byc niezalezne jedno od dru¬ giego, albo tez moga byc polaczone ze soba mniej lub wiecej sztywna rama. 3 — PL