Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia hydraulicznego do kopiowania na ob¬ rabiarkach.Takie hydrauliczne urzadzenia do ko¬ piowania sa znane juz np, u gryzarek i miewaja jeden lub kilka hydraulicznych cylindrów, których tloki podtrzymuja wspornik z siuportami i stolem roboczym.Azeby mozna bylo jednak poruszac wspornik za pomoca jednego lub kilku tlo¬ ków w góre i w dól, nalezy rozlaczac zaze¬ bienie miedzy pionowym wrzecionem gwin¬ towanym, sluzacym do podnoszenia z na¬ kretka. Okolicznosc ta ma te ujemna stro¬ ne, ze pionowy ruch wspornika jest ogra¬ niczony do wielkosci skoku tloka, wskutek czego w razie ewentualnej potrzeby zbli¬ zenia przeznaczonego do obrobienia miej¬ sca przedmiotu, zamocowanego na stoie ro¬ boczym, do gryzu, nie mozna tego doko¬ nac recznym przestawieniem wspornika lub przy pomocy silnika.Brak ten usuniety jest w urzadzeniu do obróbki wedlug szablonu stosownie do wynalazku, tym, iz gwintowany trzon tlo¬ kowy, podtrzymujacy stól roboczy lub u- chwyt do umocowania narzedzia, wkreco¬ ny jest w nakretke, osadzona w tloku cy¬ lindra hydraulicznego, co umozliwia do¬ wolne nastawianie tego walka wzgledem tloka. Z cylindrem wskazanym jest skoor¬ dynowany suwak sterowniczy, uruchamia¬ ny za pomoca przekladni mechanicznej przez przyrzad czujnikowy, prowadzonywzdluz szablonu. Przesuniecie tego suwa¬ ka reguluje wysokosc cisnienia cieczy, dzia- laj4cego na tlok w cylindrze, a przez to . sanjo ipowoduje ptófestrw tloka wraz z wal¬ kiem gwintowanym, przy czym obrabiany przedmiot lub narzedzie mozna nastawic recznie ltub za pomoca silnika, oraz uzy¬ skac samoczynne nastawianie ich stosownie do ksztaltu szablonu, który ma zostac sko¬ piowany.Dzieki1 takiemu wykonaniu mozna ru¬ choma czesc, a wiec stól roboczy, np. wspornik u gryzarki albo uchwyt do za¬ mocowania narzedzia, wzglednie suport u tokarek, dowolnie poruszac za posrednic¬ twem urzadzenia do kopiowania recznie ltib posilkujac sie napedem mechanicznym po calym okresie normalnego suwu, tak ze urzadzenie wedlug wynalazku nie prze¬ szkadza w niczym normalnej obróbce na • maszynie.Poszczególne postacie wykonania przed¬ miotu wynalazku sa przedstawione na ry¬ sunku, przy czym fig. 1 wyobraza rzut pionowy, oraz czesciowy przekrój gryzar¬ ki, wyposazonej w urzadzenie do kopiowa¬ nia, fig. 2 — pionowy przekrój cylindra na¬ pedowego urzadzenia do kopiowania w zwiekszonej podzialce, a fig. 3 — przekrój poprzeczny wzdluz linii /// — /// na fig. 1 równiez, w zwiekszonej podzialce. Fig. 4, 5 i 6 przedstawiaja dalsze trzy postacie wykonania cylindra z tlokiem napedowym urzadzenia do kopiowania w przekrojach pionowych, fig. 7 — postac wykonania z cylindrem poziomym w przekroju podluz¬ nym, fig. 8 — ten sam przekrój podluzny z suwakiem rozrzadczym, przestawionym w lewo, a fig. 9 — odmiane tej postaci wy¬ konania.Wynalazek objasniony jest na rysunku na przykladzie gryzarki, której .stól wrazi z obrabianym przedmiotem musi sie poruszac ze wzgledu na rodzaj pracy w kierunku pionowym; wynalazek móglby znalezc od¬ powiednie zastosowanie równiez do obra¬ biarek, w których przedmiot albo narze¬ dzie musza wykonywac ruch poziomy. W pierwsizym przypadku cylinder roboczy u- stawiony jest pionowo, w drugim zas mu¬ sialby byc poziomym. Przedstawiona na rysunku gryzarka posiada suport pionowy B, osadzony na kadlubie A maszyny, pro¬ wadzony wzdluz slupa 3, na którym, jak zwykle, umieszczony jest poprzeczny su¬ port C ze stolem roboczym D do .umocowa¬ nia przedmiotu obrabianego W.Do pomieszczenia narzadów do kopio¬ wania, sluzacych do przeniesienia ruchu, umocowana jest na wsporniku rama R, przesuwna w kierunku pionowym.Wspornik B jest oparty na walku pio¬ nowym a, na górnym koncu którego umo¬ cowane jest kolo stozkowe u, wspóldziala¬ jace z drugim kolem stozkowym u, osadzo¬ nym na walku kólka recznego H, co umoz¬ liwia ,reczne przesuwanie wspornika w kie¬ runku pionowym. Walek a jest osadzony w nakretce 6, umocowanej na górnym kon¬ cu tloka c. Tlok ten przesuwa sie w cylin¬ drze hydraulicznym nej czesci kadluba i posiada u dolu prze¬ dluzenie dx o mniejszej srednicy, które sie¬ ga do zwezonej dolnej czesci cylindra, przy czym pomiedzy sciankami tego prze¬ dluzenia i cylindra jest pewien luz, wypel¬ niony sprezona ciecza.Na rysunku przedstawione jest równiez schematycznie urzadzenie hydrauliczne na¬ pedowe ze zbiornikiem E i pompa F, przy¬ laczonymi do cylindra za pomoca przewo¬ dów, które sluzy do wytworzenia potrzeb¬ nego cisnienia cieczy. Pompa F laczy sie za posrednictwem przewodu e ze spodem gór¬ nej komory cylindra d, natomiast z górne¬ go konca tejze komory prowadzi do zbior¬ nika E przewód powrotny g. Z boku cylin¬ dra przybudowany jest rozrzadczy zawór tlokowy, przestrzen którego h nad tlokiem laczy sie poprzez podluzna szczeline z gór¬ na komora d cylindra; górny koniec tloka tego zaworu /, wspóldziala z tlokiem c tale, 2 —ze zamyka wskazana przestrzen, znajduja¬ ca sie pod cisnieniem h wówczas, kiedy przylega do odsady Cj tloka c. Tlok / re¬ guluje wielkosc przeplywu sprezonej cie¬ czy^ przetlaczanej przez pompe F do cylin¬ dra i powoduje odprowadzenie jej z po¬ wrotem przez przewód g do zbiornika E.Z.komory i, znajdujacej sie pod tlokiem rozrzadczym /, polaczonej waskim otwo¬ rem k (fig. 2) z komora cylindra, prowadzi przewód przelewowy s poprzez zawór dla¬ wiacy r do zbiornika z ciecza E. Sprezona ciecz, która przez otworek h dostaje sie do tej komory i, przyciska suwak sterowniczy / do tloka c.Przesuwanie tloka rozrzadczego /, a za¬ tem i regulowanie napedu tloka c odbywa sie za pomoca przekladni mechanizmów z urzadzenia czujnikowego. Urzadzenie to sklada sie z bloku 1, przesuwanego pozio¬ mo wzdluz poprzecznej czesci ramy R. W bloku tym osadzony jest przesuwnie w kie¬ runku pionowym czujnik m, w postaci ze¬ batki, zaopatrzony na dolnym koncu w rolke n, za posrednictwem której prowa¬ dzony jest po szablonie o, umocowanym na stole roboczym. Na ramie osadzony jest w lozyskach wal w, zaopatrzony w ,kólko ze¬ bate p, wspóldzialajace z czujnikiem m.Mai zewnetrznym koncu walu w zamocowa¬ ne jest kolo zespolu kól stozkowych Alf za posrednictwem którego otrzymuje naped pionowy wal w19 wal 2, kola stozkowe k2 oraz poziomy wal ws. Na zewnetrznym ko£eu tego ostatniego umocowane jest kól¬ ko zebate q, wspóldzialajace z tlokiem roz¬ rzadczym, zaopatrzonym w zebatke. Taki uklad przekladni powoduje przeciwnie skierowany ruch obu narzadów, a miano¬ wicie czujnika m i tloka rozrzadczego / w tym znaczeniu, ze jeden z nich porusza sie ku górze wówczas, kiedy drugi opuszcza sie w dól i na odwrót. Regulowanie naci¬ sku, z jakim tlok wzglednie suwak / przy¬ ciskany jest do odsady tloka roboczego c, a czujinik m do szablonu o, moze sie \ odbywac za pomoca zaworu dlawiace¬ go r.Opisane urzadzenie dziala w sposób *&.- stepujacy.Czynna w urzadzeniu pompa F zasysa, sprezona ciecz np. olej ze zbiornika E i tlo¬ czy go przewodem e do cylindra rf, a stad przez otworek k suwaka rozrzadczego do komory i pod tym ostatnim. Wskutek tego tlok c, suport pionowy, a wraz z nim tiok / poruszaja sie ku górze, przy czym grani¬ ce tego ruchu wyznacza polozenie suwaka rozrzadczego. Jezeli mianowicie tlok c podniesie sie tylko nieco wiecej, niz suwakT to miedzy obsada Cj tloka a górna po¬ wierzchnia czolowa suwaka powstanie o- twór l, przez który sprezony olej ujdzie z cylindra d A.o przewodu g prowadzacego wstecz, wskutek czego wystepujacy w cy¬ lindrze spadek cisnienia wywola zatrzyma¬ nie sie tloka c. Otwór / potrzebny jest za¬ tem do tego, zeby umozliwic ujscie sprezo¬ nego oleju, dostarczonego przez pompe, z cylindra w razie przekroczenia pewnego o- kreslonego cisnienia.Przy frezowaniu wedlug szablonu o za pomoca urzadzenia hydraulicznego poste¬ puje sie w sposób nastepujacy.Przy podnoszeniu sie krzywej szablonu nastepuje za posrednictwem rolki n z jed¬ nej strony podniesienie w góre czujnika m, co powoduje opuszczenie sie w.-dól suwaka /. Wskutek' tego otwór / miedzy suwakiem sterowniczym a tlokiem powieksza sie, tak ze tlok c pod ciaiarem ,stnportów i stolu ro¬ boczego dopóty opuszcza sie w dól wobec spadku cisnienia w cylindrze, dopóki otwór i nie osiagnie znowu wlasciwej wielkosci a przez to samo nie zostanie przywrócona równowaga miedzy ciezarem tloka a cisnie¬ niem oleju.Przy opadaniu krzywej szablonu opu¬ szcza sie w dól równiez czujnik m, a su¬ wak podnosi sie. Wskutek tego otwór i: miedzy suwakiem sterowniczym a tlokiem, który i bez tego jest niewielki, za^iiBysza. — 3 —sie jeszcze bardziej, tak ze cisnienie, jakie powstalo w cylindrze, podnosi teraz tlok c dopóty, dopóki otwór t jiie osiagnie wlasci¬ wej wielkosci' i nie przywróci równowagi miedzy ciezarem tloka a cisnieniem oleju.Azeby mozna bylo frezowac zarówno przy poziomym jak i pionowym wrzecionie gryzu, przyrzad czujnikowy 1 osadza sie na ramie w sposób, ^umozliwiajacy przemie¬ szczanie go nie tylko w kierunku pionowym ale i poprzecznie do niego. Podczas frezo¬ wania wedlug szablonu czujnik pozostaje w sztywnym polaczeniu ze wspornikiem i dzieki temu towarzyszy równolegle piono¬ wemu ruchowi wspornika.W razie wylaczenia pompy F tlok opa¬ da wraz ze wspornikiem, suportem po¬ przecznym i stolem roboczym z powrotem do, polozenia wyjsciowego.Z fig. 1 wynika, ze oprócz hydraulicz¬ nego urzadzenia w dalszym ciagu mozli¬ wym jest, nastawianie wspornika w kierun¬ ku pionowym za posrednictwem zespolu kól stozkowych u — Dna pionowym wal¬ ku do podnoszenia a zarówno przy pomocy silnika jak i recznie.W, obrabiarkach z poziomym walkiem, przesuwajacym obrabiany przedmiot trze¬ ba oczywiscie zastapic przeciwdzialajacy ciezar wspornika pionowej maszyny — sprezynami albo przeciwwaga* zawieszona na drucianej lince prowadzonej po kraz¬ kach.Inne urzadzenie spotyka sie u pozio¬ mych gryzarek, w których nie wspornik wraz ze stolem roboczym, lecz glowica z gryzami wraz z górnym ramieniem i ze¬ wnetrzna prowadnica musi byc poruszana w kierunku pionowym, przy czym stól ro¬ boczy jest p stalym poziomie. Urzadzenie jest w takim przypadku odwrotne, a mia¬ nowicie glowica gryzarki podnoszona jest wzglednie opuszczana w dól za pomoca u- rzadizenia hydraulicznego.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc uzyte równiez do produkcji zatacza¬ nych gryzów fasonowych, a równiez takich, które maja spiralne rowki.Dalsze zastosowanie mozliwym jest w odniesieniu do tokarek przy toczeniu we¬ dlug szablonu np. nosków, mimosrodów, gryzów fasonowych i tym podobnych przed¬ miotów. W ostatnim przypadku suport po¬ przeczny wraz z oprawka narzedzia otrzy¬ muje ruch wahadlowy.Urzadzenie nadaje sie do obrabiarek na najrozmaitszych tworzywach jak metale, drzewo i t. d.W postaci wykonania wedlug fig. 4 w cylindrze d umieszczony jest tlok c o pla¬ skim denku i zaopatrzony na górnym kon¬ cu w nakretke 6 dla walka pionowego a. W przybudowanym do boku cylindra, calko¬ wicie zamknietym zaworze suwakowym h umieszczony jest suwak flf a w przedluze¬ niu cylindra i wspólosiowo z tlokiem poru¬ sza sie suwak pomocniczy /2 z przewierco¬ nym na wylot podluznym otworem, który laczy komore cylindra z polozona pod nia komora przeplywowa i. Komora cylindra pod tlokiem c jest polaczona przewodem s z komora h powyzej suwaka lx. Poza tym idacy od pompy F przewód tloczny e u- chodzi do cylindra d ponizej tloka c, a do komory przeplywowej i przylaczony jest przewód 9, odprowadzajacy ciecz. Obydwa suwaki f1 i /2 sterowane sa wspólnie przez kolo zebate q za pomoca niezaznaczonej na rysunku przekladni tak, ze ruchy ich sa odwrotne. Poza tym wykonanie urzadze¬ nia jest zupelnie takie, jak w pierwszym przykladzie. Suwak f2 rozrzadza razem z dolna powierzchnia tloka c przeplywem cieczy, przy czym nadmiar cieczy uchodzi do przewodu odprowadzajacego g. Prze¬ wód s doprowadza olej w cylindrze do su¬ waka ll9 aby docisnac suwak sterowniczy /2 z regulowanym cisnieniem ku ^dolnej po¬ wierzchni tloka.W postaci wykonania wedlug fig. 5 tlok c posiada mimosrodowo umieszczony podluzny otwór k2, siegajacy do dolnej po- - 4 —wierzchni czolowej tloka; poci oiworeni tym i wspólosiowo z nim prowadzony jest w wystajacym ku dolowi przedluzeniu dx cylindra suwak sterowniczy /, którego ko¬ mora /*, znajdujaca sie pod suwakiem, jest polaczona kanalem k± z wnetrzem cylin¬ dra, do którego dolaczony jest poza tym przewód tloczny e.Przewód odprowadzajacy g przylaczo¬ ny jest za pomoca gietkiego weza metalo¬ wego do górnego konca zaworu tlokowego c, a wiec pozostaje w lacznosci z górnym koncem kanalu k2. I tu takze suwak / re¬ guluje siwa górna powierzchnia czolowa przeplyw cieczy, zamykajac wzglednie or twierajac kanal k2, Wykonapie urzadzenia jest zreszta takie, jak w pierwszym przy¬ kladzie. Mechanizm, uruchomiajacy suwak /, na rysunku nie jest równiez przedsta¬ wiony.W postaci wykonania wedlug fig. 6 wy¬ drazona jest w tloku c, blisko jego obwodu podluzna komora h, w której porusza sie suwak sterowniczy /. Sciana tloka posiada wzdluz komory h szczeline, przez która szczelnie osadzone w scianie cylindra kolo zebate q zazebia sie z suwakiem sterowni¬ czym /. Komora ta zamknieta jest u dolne¬ go konca gniazdkiem vs, przez otwór dol¬ ny którego wystaje koniec suwaka sterow¬ niczego / z grzybkiem zaworu vr Sprezy¬ na rlf zalozona na .suwak sterowniczy f, da¬ zy do otworzenia zaworu vs — vt wbrew dzialajacemu nan od dolu cisnieniu cieczy, Z komora cylindra polaczony jest ponizej tloka przewód e a do górnego konca ko¬ mory h w tloku przylaczony jest gietki przewód wsteczny q. Podluzny kanal k, przebiegajacy przez caly suwak sterowni¬ czy, laczy przestrzen pod suwakiem w ko¬ morze h z przestrzenia ponad suwakiem, wzglednie odplywem. Na dnie cylindra znajduje sie wystep c?2, który zapobiega osiadaniu grzybka vt na dnie, W tym przy¬ padku zawór vs — vt reguluje przeplyw cieczy w ten sposób, ze zaleznie od ruchu tloka i suwaka sterowniczego grzybek t) mniej lub wiecej otwiera lub calkowicie jsa- myka otwór w gniazdku.W urzadzeniu do pbróbki mechanicznej wedlug szablonu w opisanych wyzej posta¬ ciach wykonania tlok, podtrzymujacy stól roboczy lub przyrzad do zamocowania u- rzadzenia, poruszany jest przy pomocy su¬ waka sterowniczego, przylegajacego do je¬ go dolnej powierzchni czolowej, pod dzia- laniem srodka pednego odpowiednio do ksztaltu szablonu. Uklad wskazany, w któ¬ rym srodeik pedny rozrzadzany jest jedno¬ stronnie pod tlokiem roboczym przez su¬ wak sterowniczy, wymaga azeby preznosci srodka pednego przeciwdzialalo pewne sta¬ le obciazenie np. ciezar przedmiotów ze- srodkowany na tloku.Opisane przyklady wykonania przedsta¬ wiaja urzadzenia do kopiowania o stojacym cylindrze, wzglednie tloku roboczym, poru¬ szanym w kierunku pionowym. W tym przypadku spoczywajacy na tloku ciezar wspornika, suportów i stolu roboczego wy¬ twarza potrzebne przeciwcisnienie.Otóz, jezeli takie urzadzenie do kopio¬ wania ma byc uzywane do dzialania w kierunku poziomym, co wymaga poziomego cylindra roboczego, to ciezar, majacy stwo¬ rzyc przeciwcisnienie, musi miec punkt za¬ czepienia równiez w plaszczyznie pozio¬ mej. Taki uklad okazal sie niepraktycz¬ nym zwlaszcza w przypadkach wielkich nacisków narzedzi tnacych, z powodu ko¬ niecznosci stosowania znacznych ciezarów.Brak ten usuniety jest w ponizej opisanym urzadzeniu do kopiowania wedlug wyna¬ lazku.W przykladzie wykonania wedlug fig. 7 i 8 w poziomo ustawionym cylindrze 1 porusza sie tlok 2, którego trzon 3 na jed¬ nym koncu zaczepiony jest o stól roboczy niezaznaczonym na rysunku lub tez na przy¬ rzadzie do umocowania narzedzia.Urzadzenie hydrauliczne sklada sie ze zbiornika R i dwóch pomp S i S', których - 5 —przewody tloczne 4 i 4i przylaczani sa do cylindra 1 podwójnego dzialania.Suwak rozrzadczy 5, który pozostaje w posredniej lub bezposredniej lacznosci z szablonem, posiada odpowiednie zwezenie 6, dluzsze od tloka i osadzony jest prze¬ suwnie w tloku równolegle do trzona 3, przy czym w polozeniu normalnym pomie¬ dzy tlokiem a suwakiem istnieja z oby¬ dwóch stron jednakowej wielkosci otwory 7 i 7', przez które sprezona ciecz z pomp S i S* moze wplywac doi wnetrza 8 w tlo¬ ku 2 i dalej przez otwór 9 w trzonie tlo¬ kowym 3 oraz, przez przylaczony do tego ostatniego przewód 10 wracac do zbiorni¬ ka/L Opisane urzadzenie dziala w sposób nastepujacy: Olej ze zbiornika R zasysaja obie pom¬ py S i S' i tlocza go przewodami 4 i 4' z lewej i prawej strony do cylindra 1. To ci¬ snienie po obu stronach tloka 2 dziala sta¬ le, tak, ze przy nieruchomym suwaku ste¬ rowniczym 5 zatrzymuje sie równiez tlok 2, wobec czego sprezona ciecz moze ujsc do przewodu wstecznego 10 przez dwa równej wielkosci otwory 7 i T miedzy tlo¬ kiem a suwakiem sterowniczym. Przesta¬ wienie suwaka sterowniczego 5 wywoluje regulacje napedu hydraulicznego tloka 2 w sposób nastepujacy.W razie przestawienia suwaka sterow¬ niczego 5, np. w lewo wedlug fig. 8, zmie¬ niaja sie odpowiednio do rozmiaru tego przestawienia otwory 7 i T; otwór 7 po- wieksiza sie, a otwór T zmniejsza sie, skut¬ kiem czego w cylindrze 1 nastepuje na le¬ wo od tloka 2 zmniejszenie, a na prawo od tloka — zwiekszenie cisnienia. Dzieki tym zmianom tlok 2 przesuwa sie odpowiednio na lewo dopóty, dopóki otwory 7 i T po obydwóch stronach tloka 2 nie osiagna z powrotem równej wielkosci, a zatem do¬ póki cisnienie cieczy po obu stronach tlo¬ ka sie nie wyrówna, W postaci wykonania wedlug fig. 9 su¬ wak sterowniczy 5 sluzy jako przewód wstecftny i jest w tym celu zaopatrzony w podluzny kanal //, który prowadzi olej z powrotem do zbiornika. Trzon tlokowy 3 jest tu masywny i podobnie, jak tlok nie ma zadnego otworu. Natomiast suwak ste¬ rowniczy 5 osadzony jest w kanale i po¬ siada na obwodzie podluzne szczeliny 6 o dlugosci wiekszej, niz szerokosc tloka, wo¬ bec czego istnieja tu równiez z obydwóch konców otwory 7 i 7', a sprezony olej do¬ staje sie przez szczeliny 6 do kanalu //, w suwaku sterowniczym 5.Sposób dzialania urzadzenia jest zresz¬ ta zupelnie taki sam, jak opisany.Dzieki opisanym urzadzeniom osiaga sie ten skutek, ze mimo oddzialywania sprezonej cieczy na obydwie strony tloka 2, przestawianie suwaka sterowniczego 5, czy to samoczynne pod dzialaniem czujni¬ ka, czy tez reczne wymaga tylko nieznacz¬ nej sily tak, ze przy pomocy tloka 2, po¬ zostajacego w lacznosci ze stolem robo¬ czym lub z przyrzadem do zamocowania narzedzia roboty kopiujace daja sie wyko¬ nywac w praktyce z wielka dokladnoscia.Opisane hydrauliczne urzadzenie do kopiowania moze byc oczywiscie uzywane nie tylko przy poziomych ale i przy sko¬ snych lub pionowych mechanizmach rucho¬ mych.Poza tym urzadzenie to moze byc uru¬ chamiane równiez np. powietrzem sprezo¬ nym, przy czym uzyskuje sie wieksza do¬ kladnosc w pracy. Sprezone powietrze da¬ je przy tym te korzysc, ze wymaga mniej¬ szych otworów wylotowych w suwaku, niz sprezony olej. PL