Znany jest pomysl stosowania przy obrabiarkach (np. przy tokarkach do wy¬ twarzania przedmiotów nieokraglych) sza¬ blonów, odpowiadajacych przekrojowi ob¬ rabianego przedmiotu, w ten sposób, ze nie wplywaja one bezposrednio na ruch ksztaltujacego narzedzia, lecz oddzialy¬ waja na narzedzie przez, wlaczenie posred¬ nie serwomotorów o znanej budowie, np. motorów hydraulicznych, W znanych urzadzeniach tego rodzaju, pracujacych przy pomocy motorów hy¬ draulicznych, skladajacych sie z cylindra i tloka, zawór rozrzadczy, regulujacy do¬ plyw cieczy do motoru, sterowany jest szablonem.Narzedzie wykonywa w tym przypadku ruch wahadlowy, przyczem powstaja, za¬ leznie od krótkosci trwania tego ruchu, opóznienia pomiedzy ruchem, przez sza¬ blon przepisanym a istotnie wykonywa¬ nym.Wynalazek, którego przedmiotem jest pomocniczy naped obrabiarki, a mianowi¬ cie tokarki lub wytaczarki, zwlaszcza do wytwarzania walców walcarek mimosro-dowych, jak równiez przedmiotów nie- okraflych wedlug szabloijpw, usuwa wspo- mnfalia niedogodnosc,¦¦** gdyz obecnie nie nadaje sie narzadowi ifaniej lub wiecej szybkiego Wahadlowego ruchu, lecz tylko stopniowy ruch przysuwowy.Pomiedzy szablonem a urzadzeniem do stopniowego przystawiania narzedzia zo¬ staje wiec wlaczony hydrauliczny serwo- motor, któremu jednak celowo nadaje sie ponizej opisany rodzaj, budowy. Motor ten sklada sie z silnika i z pompy; z nim tez polaczony jest szablon rozrzadczy, odpo¬ wiadajacy przekrojowi przedmiotu obra¬ bianego, zapomoca drazka, zwrotnie pro¬ wadzacego, przyczem prowadzenie zwrot¬ ne odbywa sie od strony napedu silnika plynowego.Korzysci, jakie powstaja z posrednie¬ go wlaczenia serwomotorów, jak równiez z lekkosci i taniosci stosowanych szablo¬ nów, sa przez wynalazek zapewnione.Rysunek przedstawia na fig. 1, jako przyklad, tokarke ksztaltujaca do wytwa¬ rzania kalibrów mimosrodowych, w której rozrzad przystawiania narzedzi do obrób¬ ki odbywa sie zapomoca np. hydrauliczne¬ go serwomotoru; fig. 2 przedstawia droge ostrza stali podczas pelnego obrotu. / oznacza jeden z walów mimosrodo¬ wych walcarki, który w czasie swej ob¬ róbki wykonywa ruch obrotowy naokolo swej osi. Stal toczaca 2 wykonywa ruch posuwowy, który sklada sie z przedsta¬ wionego na fig. 2 polaczenia ruchów ob¬ rotowego i laczacego sie z nim prostolinij¬ nego. Naped urzadzenia tokarki odbywa sie zapomoca glównego walu napedowego 3. Zapomoca stozkowych kól zebatych 5 i 6 oraz kólka zebatego 7 uruchomione zo¬ staje wrzeciono robocze 8, rozszerzone u góry w ksztalcie tarczy, na której uchwyt 4 narzedzia moze miec posuw w kierunku promienia wrzeciona. ! Przesuniecie narzedzia potrzebne do zmiany promienia toczacego r (fig, 2) i do osiagniecia odchylenia a od ruchu kolowe¬ go odbywa sie podczas obrotu maszyny zapomoca wewnetrznych narzadów na- stawczych 10, 11 i 12. Na te narzady od¬ dzialywa za posrednictwem przechodzace¬ go trzpienia 13 nazewnatrz lezace kolo walkowe 15, mogace sie przesuwac wzdluz wrzeciona 8. Walki 16 tocza sie na pier¬ scieniu podstawowym 17, który przy obra¬ caniu wydrazonego wrzeciona nagwinto¬ wanego 20 zapomoca slimaka 21, wskutek podnoszenia podpierajacego wspornika pierscieniowego 19 moze byc równiez pod¬ noszony. Azeby otrzymac ruchy ukosne, odchylajace sie od ruchu kolowego (fig. 2), walki przebiegaja przy kazdym obrocie dwa razy po czesciach ruchomych o odpo¬ wiednich krzywiznach 18 i unosza sie wskutek tego ponad pierscien 17.Azeby te ostatnie mogly byc nachyla¬ ne, podnosza sie pochwy 29 przez obrót wrzecion 30. Obrót zarówno wrzeciona 20, jak równiez wrzecion 30 powoduja slimaki 21 wzglednie 32, których waly 22 i 33 wy¬ staja poza maszyne. Sterowanie ruchami podnoszacemi, a wiec promieniowemij prze¬ suwami narzedzia osiaga sie, jak uwidocz¬ niono na rysunku, zapomoca cieczowego serwomotoru. Od walu 40, który zapomo¬ ca róznych przekladni jest uruchomiany od glównego walu 3 i który nadaje wa¬ lom mimosrodowym powolny ruch obroto¬ wy, otrzymuje sie ruch do napedu szablo¬ nu sterujacego. Zapomoca przekladni lan¬ cuchowej 41 i kól stozkowych 42, 43 jest uruchomiany wal slimakowy 44, który za¬ pomoca slimaka 45 i kola slimakowego 46 obraca osadzony w kole szablon 47. Sto¬ sunek przekladni jest tak dobrany, ze sza¬ blon 47 obraca sie z taka sama szybkoscia, z jaka obraca sie powoli krazacy wal mi- mosrodowy 1. Krzywizna szablonu 47 po¬ woduje ruchy przesuwowe toczacego sie po niej krazka 48. Krazek jest polaczony z suwakiem 49, przez który przechodzi wa¬ lek 50, zaopatrzony na jednym koncu w — 2 —gwint 51. Gdy wal 50 przesunie sie w kie¬ runku podluznym pod dzialaniem nie¬ znacznego przesuwu krazka 48, zostaje jednoczesnie zapomoca nakretki 52, dzwi¬ gni widelkowej 53 i drazka 54 przesuniety blok 55. Blok ten tworzy kadlub pompy lopatkowej. Przy przesuwie kadluba 55 kolo skrzydelkowe1 57 pompy, osadzone na stale i zapomoca elektromotoru 56 obra¬ cane w jednakowym kierunku, a poczatko¬ wo znajdujace sie w polozeniu srodko- wem, zajmie polozenie mimosrodowe i do¬ prowadza plyn do silnika plynowego nie- regulowanego, skladajacego sie równiez z podobnego kola skrzydlowego 58 i kadlu¬ ba 59. Silnik ten zapomoca walu 60 i kola zebatego 61 uruchomia kola zebate 62 i 63, zaklinowane na wspomnianych juz wa¬ lach 22 i 33. Na wale 60 znajduje sie na drugim jego koncu dalsze kolo zebate 64, które zapomoca kola zebatego 65 napedza kolo zebate 66, osadzone na wale 50. To powoduje obrót walu 50, 51, a tern samem przestawianie nakretki 52. Kierunek obro¬ tu gwintu 51 jest tak dobrany, ze przesta¬ wianie nakretki 52 nastepuje w kierunku odwrotnym do ruchu, spowodowanego przez podniesienie krazka. A zatem ka¬ dlub pompy! zostaje wprowadzony; zpowro- tem w polozenie srodkowe, wskutek czego przerywa sie doprowadzanie cieczy, a sil¬ nik plynowy zatrzymuje sie. W ten spo¬ sób osiaga sie, ze zawsze odpowiednio do polozenia obrotowego walców mimosrodo- wych nóz pracuje w promieniu r wzgled¬ nie w wycieciu a, nastawionem zapomoca szablonu 47. Opisane sterowanie przed¬ stawia przyklad wykonania rozrzadu ply¬ nowego. Jasne jest, ze sterowanie moze odbywac sie zamiast zapomoca silników cieczowych, równiez zapomoca innych srodków, np. elektromotorów lub podob¬ nych, wskutek czego nie zmieni sie istota wynalazku. PL