Przy budowie szybkobieznych silników do samolotów, samochodów, lodzi i do in¬ nych celów dazy sie do podwyzszenia pew¬ nosci ruchu, zmniejszenia oporów tarcia i do zaoszczedzenia na paliwie i oleju do smarowania. Z tego wzgledu uzycie lozysk kulkowych lub walkowych dla glównych lozysk silnika jest bardzo pozadane.Do zwyczajnych, wielokrotnie wykor¬ bionych walów jest bardzo trudno zastoso¬ wac tego rodzaju lozyska. Pierscienie lo¬ zyskowe musza byc albo dzielone, albo nie¬ wspólmiernie wielkie, aby mogly byc umie¬ szczone na swojem miejscu, pomiedzy ra¬ mionami korb. Tak jedno, jak drugie po¬ siada znaczne niedogodnosci.Mozliwem byloby równiez zbudowanie walu korbowego z poszczególnych czesci, które bylyby dopiero wtenczas ze soba zla¬ czone, gdy pierscienie potoczne zostaly wsuniete na miejsca lozyskowe.Próby w tym kierunku byly juz robione.Zlozone waly nie okazaly sie w ogólnosci dcbremi, poniewaz miejsca zlaczenia na¬ streczaly duzo mozliwosci uszkodzen, albo rozluznialy sie podczas biegu silnika i przez to wymagaly ciaglego dogladania i popra¬ wiania, albo tez byly trudne do rozebrania, lub tez mogly sie przy rozbieraniu latwo uszkodzic, tak, iz ponowne dokladne zlo¬ zenie nie bylo mozliwe.Wynalazek przedstawia wiec nowy ro-dzaj zestawienia wielokrotnie wykorbio¬ nych walów, które posiadaja zalety zlozo¬ nej osi, nie posiadajac przytem wyzej wspomnianych niedogodnosci. Nowosc w istocie swej polega na tern, ze do polacze¬ nia czopów korbowych i lozyskowych z ra¬ mionami korb zastosowuje sie osadzenia szczególnego rodzaju, a mianowicie czopy zbiezne o przekroju nieokraglym w naj- szerszem znaczeniu tego slowa.Azeby osiagna/c stale silne Osadzenie czesci, wybrana jest zwezajaca sie naze¬ wnatrz forma, której wszystkie przekroje sa podobnej Kilka przykladów wykonania przedsta¬ wia rysunek.Fig. I1—3 przedstawiaja zastosowanie czterokrawedziDwego, zbieznego nazewnatrz graniastoslupa jako osadzenie, a mianowi¬ cie fig. 1 jest przekrojem srodkowym przez czop korbowy i ramiona korby, fig. 2 jest wi¬ dokiem czolowym, fig. 3 — widokiem bocz^ nym czworokatnego czopa; fig. 4 i 5 przed¬ stawiaja zastosowanie eliptycznych stozko¬ wych zakonczen czopa w widoku czolowym wzglednie bocznym; fig. 6 i 7 przedstawiaja uzebione stozkowe osadzenie czopa, rów¬ niez w widoku czolowym i bocznym; fig. 8 przedstawia czesciowo w przekroju srod¬ kowym wal korbowy i rozlozenie uzebio¬ nych powierzchni bocznych ramion korb; fig. 9 jest widokiem ramienia osiowego od strony A—^B.Wedlug fig. 1;—3 okragle czopy lozy¬ skowe 1, 2, 3 polaczone sa z plaskiemi ra¬ mionami korby 4 i 5 zapomoca swych zwe¬ zajacych sie nazewnatrz czopów czterokra- wedziowych, które dokladnie wchodza w odpowiednio zbiezne otwory czworogrania¬ ste ramion korby..Poszczególne czesci walu zwiazane sa przechodzaca przez prózny czop sruba 7 z nasrubkiem 8. Sruba 7 zabezpieczona jest przytem w jakikolwiek odpowiedni spcsób przeciw obracaniu sie, np. zapomoca Itolca 9 przy glówce. Równiez przy nasrubku 8 zastosowane jest wlasciwe zabezpieczenie.Pcniewaz czopy lozyskowe otrzymuja wiel¬ ka srednice, azeby mogly byc zastosowane lozyska kulkowe lub walkowe o potrzebnej wytrzymalosci, to i graniastoslupy wypada¬ ja takze dostatecznie wielkie, azeby mogly przejac wystepujace sily. Krótkie czopy daja sie dokladnie obrabiac, hartowac i szli¬ fowac. Kulki lub walki lozyskowe moga przeto bezposrednio toczyc sie po czopach, co pczwala nie stosowac specjalnych ciez¬ kich pierscieni potocznych; wskutek tego zmniejszaja sie wymiary korpusu lozysko¬ wego* ¦ i * | Czopy lozyskowe nadaja sie dalej do masowego wyrobu i mega byc przeto w,po¬ trzebie latwo wymieniane. Kat zbieznosci jest tak dobrany, ze czopy moga byc je¬ szcze latwo wypchniete z ramion korb.Calosc urzadzenia posiada praktycznie zupelnie dokladna równoleglosc wszystkich czopów i wspólosiowosc czopów lozysko¬ wych, jesli czesci sporzadzone sa na odpo¬ wiednich specjalnych maszynach. Stanowi to dalsza zalete w porównaniu z dotychcza¬ sowym sposobem sporzadzania wielokrot¬ nie wykorbionych walów, które, jak wia¬ domo, nie mogly byc z reguly *nigdy odra- zu dokladnie sporzadzone tak, azeby, nie byly potrzebne dalsze poprawki.Jak wskazuja fig. 4 i 5 nie jest koniecz¬ nie potrzebny zwezajacy sie1 czworogrania¬ sty lub pryzmatyczny ksztalt, lecz moga byc stosowane takze eliptyczne zakonczenia stozkowe do osadzen.Wykonanie wedlug fig. 6 i 7 ze stozko- wo zwezonemi wiencami zebatemi daje te korzysc, ze ramiona korby moga byc nasa¬ dzone na czopy lozyskowe pod rozmaitemi katami i ze sily w ramionach osiowych, wywolujace skrecanie czopów, sa przejmo¬ wane przez wielka ilosc korzystnie rozmie¬ szczonych powierzchni.Wykonanie stozkowego zazebienia ' we¬ wnetrznego w ramionach korb w wykona¬ niu, przedstawionem na fig. 6 i 7, moze jed- — 2 —dnak nastreczac w pewnych wypadkach trudnosci, a mianowicie gdy musza byc tu zywane stosunkowo male tarcze szlifier¬ skie, których wielkosc ograniczona jest naj¬ mniejsza srednica otworu w ramieniu korby i które zuzywaja sie bardzo predko. Wy- konanie wedlug fig. 8 i 9 omija te niedo¬ godnosc w ten sposób, ze uzebienie jest zu¬ pelnie usuniete z otworu ramienia korby, a rozlozone jest na powierzchni bocznej.Umozliwione jest wiec uzycie wielkich tarcz szlifierskich, zachowujacych przez dluzszy czas swój wlasciwy profil.Czesciami lozyskowemi tak dla czopów lozyskowych, jako tez dla czopów korbo¬ wych sa pochwy potoczne / wzglednie 2, które wykonane sa jak wewnetrzne pier¬ scienie potoczne lozysk walkowych lub kul¬ kowych. Pochwy te zaopatrzone sa na swoich powierzchniach czolowych lub kon¬ cowych w uzebienia 6, któremi, wchodza w odpowiednie uzebienia ramion korb 4. Do polaczenia poszczególnych czesci walu kor¬ bowego sluza dokladnie dopasowane do po¬ chew potocznych i ramion korb puste czopy 7 i wkretki 8, wkrecone w otwory czopów.Zarówno glówki 10 czopów 7, jako tez wkretek 8 sa wpuszczone w ramiona korb.W tej ostatniej formie wykonania po¬ chwy potoczne, które sluza jako wewnetrz¬ ne pierscienie potoczne lozysk walkowych lub kulkowych, sa bardzo krótkie, co umoz¬ liwia zaoszczedzenie wymaganej do tego celu doborowej stali. Takze szerokosc ra¬ mion korby jest niewielka, a wskutek wpu¬ szczenia glówki 10 i wkretki 8 cala budowa staje sie latwa i zgrabna. Zamiast wskazane¬ go czopa 7 i wkretki 8 mozliwe sa równiez inne polaczenia, wlasciwe w poszczególnych przypadkach, tak np. zamiast pustego czo- pa z glówka moze byc uzyty gladki, ruro¬ wy czop, który na obydwu koncach posiada gwint wewnetrzny lub zewnetrzny. To po¬ laczenie mialoby te korzysc, ze do sklada¬ nia i rozbierania walu korbowego nie prze¬ szkadzaloby, gdyby pierscien potoczny 2 byl wprasowany na czop 7.Wkretki, sluzace do sciagania czopu, lub, przy gwincie zewnetrznym, odpowiednie nasrubki moga dowolnie byc wpuszczone w ramiona korb lub umieszczone nazewnatrz.Stosunkowo wielka zewnetrzna srednica uzebienia daje te korzysc, ze czesc ramie¬ nia korby pomiedzy uzebieniami jest bar¬ dzo krótka. Poniewaz ta czesc ramienia wystawiona jest na najwieksze sprezyste odksztalcenia, korzystnym wiec bedzie u- sztywniajacy wplyw uzebionych powierzch¬ ni, a trwalosc tak zbudowanej osi bedzie oczywiscie zwiekszona.Ksztalt i podzial uzebienia moze byc do¬ wolnie obrany, stosownie do warunków w poszczególnych wypadkach. Podzial ten mozna np. tak dobrac, ze bedzie on odpo¬ wiadal katom przestawienia poszczegól¬ nych korb walu.We wszystkich przedstawionych i opi¬ sanych polaczeniach jest niezbednym wa¬ runkiem nadzwyczaj dokladne dopasowanie powierzchni osadzeniowych. PL