Wynalazek niniejszy dotyczy amorty¬ zatorów wstrzasów, przejmujacych ude¬ rzenia przez ciecz lub gazy, zawarte w odksztalcalnej komorze, która Jest pola¬ czona z komora pomocnicza zapomoca jednego lub kilku otworów przeplywo¬ wych, zamykanych zaworami. W amorty¬ zatorze wedlug wynalazku glówne zada¬ nie polega na odcinaniu polaczenia mie¬ dzy odksztalcalna komora a komora po¬ mocnicza, gdy sila, przejmowana przez amortyzator, ze wzgledu na gwaltownosc wstrzasu moglaby spowodowac nadmierny Wzgledny ruch przeciwleglych sobie scia¬ nek odksztalcalnej komory, poczawszy od polozenia spoczynku. Nastepnie wedlug wynalazku nastepuje otwieranie polacze¬ nia miedzy ta komora a komora pomocni¬ cza, skoro nastapi zmiana kierunku dzia¬ lania sily tlumionej, aby zmniejszyc sile reakcji przez odprezenie wyniklego stad przyrostu cisnienia w komorze pomocni¬ czej.Amortyzator wedlug wynalazku moze byc wyposazony ponadto w zawór bezpie¬ czenstwa, laczacy odksztalcalna komore z komora pomocnicza, skoro cisnienie osia¬ gnie zbyt wysoka wartosc, stanowiaca nie¬ bezpieczna granice, przy fctórej moga byc spowodowane mechaniczne uszkodzenia a- mortyzatora. W ten sposób amortyzator wedlug wynalazku moze pochlaniac ma¬ ksymalna energje podczas bardzo znacz¬ nej czesci swego skoku, przy zachowaniuW poszczególnych czesciach amortyzatora •byc w szczególnosci zastosowany przy podwoziach samolotowych (wzglednie sa¬ mochodowych, zderzakach lokomotyw, ha¬ mulcach armatnich i t. p.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania amortyzatorów wedlug wynalazku, przyczem) na/ fig, 1 doi 6 przed¬ stawiono kazda z szesciu odmian wykona¬ nia amortyzatora w przekroju podluznym.Wiedlug odmiany wykonania amorty¬ zatora, przedstawionej na fig. 1, cylinder / jest oddzielony od komory pomocniczej 2 zapomoca scianki przegrodowej 3, za- opatrzonej posrodku w otwór 4, w którym rura 5 moze sie przesuwac pod silnem tarciem. Tlok 6, przesuwajacy sie w cy¬ lindrze 1, jest zaopatrzony w wydrazone tloczysko 7, które przesuwa sie pod lek- kiem tarciem w rurze 5 i posiada w gór¬ nej swej czesci rozszerzenie 8. Na kon¬ cach wydrazonego tloczyska 7 przewidzia¬ ne sa otwory 9 i 10, umozliwiajace utwo¬ rzenie polaczenia miedzy cylindrem 1 a komora pomocnicza 2. Skoro pod dziala¬ niem sily wstrzasu tlok 6 i scianka prze¬ grodowa 3 zbliza sie wzajemnie, ciecz wzglednie gaz przeplywa wpierw bez przeszkody z cylindra 1 do komory 2 po¬ przez otwór 9, wydrazone tloczysko 7 i otwór 10, skoro jednak amplituda wzgled¬ nego ruchu miedzy scianka 3 a tlokiem 6 osiagnie pewna oznaczona wartosc, otwór 9 ulegnie zamknieciu przez rure 5, tak ze ciecz nie moze sie juz wiecej przedostac z cylindra 1 do komory pomocniczej 2.Ciecz w cylindrze 1 ulega zatem znacz¬ nemu naciskowi, utrudniajac coraz to bar¬ dziej zblizaniu sie tloka 6 i scianki 3.Podczas tego ruchu zblizajacego tlok 6 natrafia na rure 5 i zabiera ja ze soba. Za¬ wór bezpieczenstwa 11, zamykajacy otwór 12 w sciance 3, umozliwia przeplyw cie¬ czy! z cylindra 1 do komory 2 w tym przy¬ padku, jezeli cisnienie w cylindrze 1 osia¬ gneloby nadmierna wartosc, grozaca nie¬ bezpieczenstwem spowodowania uszkodzen mechanicznych amortyzatora.Skoro amortyzator zaczyna powracac do stanu spoczynku, otwór 9 ponownie sie odslania i przywraca w ten sposób po¬ laczenie miedzy cylindrem 1 a komora 2, uniemozliwiajac zbyt gwaltowne odsunie¬ cie sie tloka 6 od scianki 3 i zmniejszajac tern samem sile odporowa.Jezeli zas odwrotnie sila wstrzasu po¬ woduje odsuniecie sie tloka 6 od scianki 3, ciecz przeplywa wpierw bez przeszko¬ dy z komory 2 do cylindra 1; po dokona¬ niu pewnego ruchu wzglednego miedzy tlokiem 6\ a scianka 3 otwór 10 zostaje za¬ sloniety rura 5, tak ze coraz to wieksze podcisnienie powstaje wewnatrz cylindra 1, które przeszkadza zatem dalszemu odsu¬ nieciu isie tloka 6 od scianki 3. Po dosta- tecznem odsunieciu sie tloka 6 od scianki 3 rozszerzenie 8 przylega do rury 5 i za¬ biera ja ze soba. Skoro narzady amorty¬ zatora zaczynaja powracac do polozenia spoczynku, otwór 10 zpowrotem odslania sie i przywraca polaczenie miedzy cylin¬ drem 1 a komora 2 przy dalszem zmniej¬ szeniu sily odporowej.Dlugosc rury 5 oraz odleglosci otwo¬ rów 9 i 10 od rozszerzenia 8 mozna oczy¬ wiscie dobrac w ten sposób, aby otrzymac pozadane dzialanie tlumienia wstrzasów.W przykladzie wykonania amortyzato¬ ra wedlug fig. 2 przewidziano w cylindrze 13 tlok 14, dzielacy wnetrze cylindra na dwie komory, z których jedna komora stanowi odksztalcalna komore 15, a, dru¬ ga komora — komore pomocnicza 16. W otworze 17 tloka 14 moze sie przesuwac pod silnem tarciem rura 18, slizgajaca sie równiez pod lekkiem tarciem na rurze 19, która na swych koncach jest zaopatrzona w otwory 20 i 21. Ta ostatnia rura 19 mo¬ ze siegac w polozeniu spoczynku do prze- — 2 -ciwleglych scianek cylindra 13, wzglednie moze pozostawac pewien luz rury 19 w stosunku do przeciwleglych scianek cy¬ lindra 13, jak to uwidoczniono na fig, 2.Zawór bezpieczenstwa 22 umozliwia uzy¬ skanie polaczenia komory 15 z komora 16 w razie powstania nadmiernego cisnienia w komorze 15. Sposób dzialania tego amor¬ tyzatora jest calkiem podobny do dziala¬ nia amortyzatora wedlug fig. 1 i nadaje sie zwlaszcza do zastosowania przy pod¬ woziach samolotowych.Amortyzator wedlug fig. 2a rózni sie od amortyzatora wedlug fig. 2 tern, ze ru¬ ra 18a osadzona ze znacznem tarciem ota¬ cza tlok 14, rura 19 natomiast nie ma tu zastosowania. Skutecznosc jednakze dzia¬ lania amortyzatora wedlug fig. 2a jest ta sama, co w przypadku amortyzatora we¬ dlug fig. 2.W przykladzie wykonania amortyza¬ tora wedlug fig. 3, cylinder 23, zamkniety na obu swych koncach 74 i 75, przesuwa sie w cylindrze 24, którego dno 76 jest po¬ laczone zapomoca wydrazonego trzona 26 z tlokiem 25, który zkolei moze sie sli¬ zgac w cylindrze 23, tak ze caloksztalt tych narzadów odgranicza trzy komory o zmiennej pojemnosci 27, 28 i 29. Rura 30 moze sie przesuwac pod silnem tarciem w otworze tloka 25. Otwór 31 w wydra¬ zonym trzonie 26 umozliwia stale utrzy¬ mywanie polaczenia miedzy skrajnemi komorami 27 i 29.Jezeli pod dzialaniem sily wstrzasu, cylinder 23 wsuwa sie do cylindra 24, po¬ jemnosc komór 27 i 29 zmniejsza sie, po¬ jemnosc zas komory 28 wzrasta. Ciecz wyplywa wiec z komór 27 i 29 przez otwór 31, wydrazony trzon 26 i rure 30 do ko¬ mory 28. Skoro amplituda ruchu wzgled¬ nego miedzy obydwoma cylindrami 23 i 24 osiagnie pewna; oznaczona wartosc, dol¬ na scianka cylindra 23 przykrywa dolny koniec rury 30, uniemozliwiajac tern sa¬ mem wszelkie polaczenie komór 27 i 29 z komora 28. Wobec tego ciecz w obu ko¬ morach 27 i 29 zostaje poddana znaczne¬ mu cisnieniu, przyczem obie skrajne scian¬ ki cylindra 23 pracuja kazda zasobna, podwajajac w ten sposób energje, pochlo¬ nieta przy jednej i tej samej amplitudzie.Podczas dalszego wsuwania sie cylindra 23 do cylindra 24, dolna scianka tegoz cy¬ lindra 23 zabiera rure 30 ze soba, tak ze po powrocie narzadów amortyzatora do swych polozen spoczynkowych, dolny ko¬ niec rury 30 odkrywa sie natychmiast i przywraca polaczenie z komora 28.Podobne dzialanie nastapi, gdy pier¬ wotna sila wstrzasu spowoduje wysunie¬ cie sie cylindra 23 z cylindra 24, przy równoczesnem zwiekszeniu cisnienia cie¬ czy w komorze 28 az do chwili, w której górna scianka cylindra 23 przylgnie do rury 30 i zabierze ja ze soba.Równiez i w tym przypadku mozna dobrac taka dlugosc rury 30, aby osiagnac rózne skutki tlumienia wstrzasów. Zawór bezpieczenstwa 32 spelnia tu to samo za¬ danie, co zawory bezpieczenstwa 11 i 22 w poprzednio opisanych przykladach wy¬ konania lamortyzatorów.W przykladzie wykonania amortyzato¬ ra wedlug fig. 4 scianka przegrodowa 35, zaopatrzona w otwór 36, oddziela cylin¬ der 33 od pomocniczej komory 34. Tlok 37 przesuwajacy sie w cylindrze 33, dzwi¬ ga rure 38, w której przesuwa sie pomoc¬ niczy tlok 39, naciskany przez sprezyne 40 ku otworowi 36, tak iz trzonek 41, przy¬ mocowany do tegoz tloka 39, dazy do za¬ mykania wspomnianego otworu 36. W tloku 37 przewidziano zawór 42 ze spre¬ zyna 43, który umozliwia cieczy, podda¬ nej zbyt znacznemu cisnieniu w cylindrze 33, przeplyw do rury 38. Zawór bezpie¬ czenstwa 44 spelnia tu to samo zadanie, co zawory bezpieczenstwa 11, 22 i 32 w poprzednich przykladach wykonania a- mortyzatorów.Skoro pod dzialaniem sily wstrzasu — 3scianka 35 zblizy sie ku tlokowi 37, trzo¬ nek 41 zaslania otwór 36, a od tej samej chwili ciecz zostaje poddana znacznemu cisnieniu w cylindrze 33, tlumiac równo¬ czesnie ruch wzgledny miedzy scianka przegrodowa 55 a tlokiem 37. Ciecz, znajdujaca sie pod znacznem cisnieniem w cylindrze 33, podnosi zawór 42 i prze¬ plywa do rury 38 powyzej tloka pomoc¬ niczego 39. Podczas powrotu do spoczyn¬ ku scianka przegrodowa 35 odsuwa sie od tloka 37, a tlok pomocniczy 39 wraz z trzonkiem 41 przesuwa sie jednoczesnie z tlokiem 37 wskutek obecnosci cieczy pod cisnieniem w rurze 38, gdzie ta ostatnia jest zatrzymana przez zawór 42. Wynika stad, ze skoro ruch wsteczny sie zaczyna, otwór 36 zostaje odsloniety i przywraca polaczenie miedzy cylindrem 33 a komora pomocnicza 34. Nalezy przytem zauwazyc, ze zawór 42 przeszkadza trzonkowi 41 w szybkiem podniesieniu sie zpowrotem pod cisnieniem sprezyny 40 podczas ruchu wstecznego. Intensywnosc tlumienia moze byc równiez ustalona przez wielkosc od¬ stepu miedzy trzonkiem 41 a otworem 36 w polozeniu spoczynku.W poprzednich przykladach wykona¬ nia amortyzatora rozrzadzanie narzadu odcinajacego przeplyw miedzy komorami odbywalo sie bezposrednio przez przeciw¬ legle scianki odksztalcalnej komory. Na- rzad odcinajacy moze byc jednak sterowa¬ ny niekoniecznie bezposrednio od prze¬ ciwleglych scianek owej komory. Na fig. 5 przedstawiono inny przyklad wykonania amortyzatora, w którym sterowanie tego narzadu odcinajacego przeplyw osiaga sie pod dzialaniem cisnienia, wywolanego we¬ wnatrz odksztalcalnej komory. Scianka przegrodowa 47 oddziela cylinder 45 od pomocniczej komory 46. W sciance tej przewidziano kanal przeplywowy 48, któ¬ ry moze byc zamykany''euWakiem 49, ob¬ ciazonym sprezyna 50. W polozeniu spo¬ czynku sprezyna 50 utrzymuje suwak 49 w polozeniu, przedstawiionem na fig. 5, w którem to polozeniu zapewnia wolne po¬ laczenie miedzy cylindrem 45 a komora 46. Zawór 51 przylega normalnie pod dzialaniem sprezyny 52 do dolnego gnia¬ zda 53 w sciance przegrodowej 47, zawór ten moze jednak podniesc sie zpowrotem na górne gniazdo 54, skoro cisnienie we¬ wnatrz cylindra 45 przewyzszy w dosta¬ tecznym stopniu cisnienie w komorze 46.Gdy zawór 51 jest podniesiony, kanal 55 umozliwia przeplyw cieczy pod cisnie¬ niem z cylindra 45 ponizej suwaka 49, aby suwak ten wsunac do kanalu 48 i w ten sposób zamknac ten ostatni. Otwór boczny 56 umozliwia oddzialywanie ci¬ snienia cieczy komory 46 na zawór 51.Skoro pod dzialaniem sily wstrzasu tlok 57 zblizy sie ku sciance 47, wówczas cisnienie wewnatrz cylindra 45 wzrasta szybciej, niz w komorze 46 wskutek straty cisnienia podczas przeplywu przez kanal 48. Skoro róznica cisnien osiagnie pewna okreslona wartosc, wówczas zawór 51 sie otwiera, a ciecz znajdujaca sie pod cisnie¬ niem wewnatrz cylindra 45 przeplywa kanalem 55 i przesuwa suwak 49 ku gó¬ rze, powodujac zamkniecie kanalu 48.Podczas powrotnego ruchu wstecznego za¬ wór 51 upada zpowrotem na swoje dolne gniazdo 53, a suwak 49, odsuniety przez sprezyne 50, przywraca znowu polaczenie miedzy cylindrem 45 a komora 46.W jprzykladzie wykonania aimortyzar tora wedlug fig. 6 cylinder 58 jest zaopa¬ trzony w scianke przegrodowa 59; z obu stron tejze scianki znajduja sie tloki 60 i 61, zespolone ze soba trzonem 62, przy- czem tloki te przesuwaja sie w cylindrze 58, tworzac trzy komory 63, 64 i 65 o zmiennej pojemnosci. Kanal 66 w trzonie 62 tworzy stale polaczenie miedzy skraj- nemi komorami, 63 i 65. Jak w przykladzie wykonania amortyzatora wedlug fig. 3, mozna umiescic w sciance 59 pod silnem tarciem rure otwarta na obu koncach, któ- — 4 —ra poruszalyby naprzeraiaii tloki 60 i 61, a których sposób dzialania bylby w tym przypadku podobny, jak w amortyzatorze wedlug fig. 3. W przykladzie wykonania wedlug fig. € zaopatrzono scianke 59, po¬ dobnie jak scianke 47 w amortyzatorze wedlug fig. 5, w kanal przeplywowy 67, suwak 68, obciazony sprezyna 69, zawór 70, obciazony sprezyna 71, oraz kanal 72 i otwór 73.Skoro pod dzialaniem sily wstrzasu tloki 60 i 61 wsuna sie glebiej do -cylindra 58, ciecz w komorach 63 i 65 zostanie poddana znacznemu cisnieniu i tloczona poprzez kanaly 66 i 67 do komory 64.Skoro róznica cisnien miedzy komorami 63 i 65 a komora 64 osiagnie pewna okre¬ slona wartosc, zawór 70 otwiera sie, a ciecz pod cisnieniem przeplywa kanalem 72 i podnosi suwak 68 do góry, tak z$ za¬ myka kanal 67. Podczas ruchu wstecznego zawór 71 upada zpowrotem na swoje dol¬ ne gniazdo, a suwak 68 pod dzialaniem sprezyny 69 przesuwa sie równiez ku do¬ lowi i przywraca polaczenie miedzy ko¬ mora 64 a komorami 63 i 65. Tak samo, jak w przykladzie wykonania amortyza¬ tora wedlug fig. 3, wówczas, gdy suwak 68 jest w polozeniu zamkniecia, kazdy z tloków 60 i 61 dziala zosobna, podwaja¬ jac w ten sposób energje, pochlonieta przy jednej i tej samej amplitudzie. PL