Wynalazek ma na celu osiagniecie la¬ godnego stopniowego zabierania napedza¬ nego walu za posrednictwem sprzegla cier¬ nego, uruchomianego zapomoca oleju pod cisnieniem, w taki sposób, ze przy wlacza¬ niu sprzegla cisnienie oleju, który przedo¬ stal sie do jego przestrzeni tlocznych, naj¬ pierw zostaje szybko zmniejszone, a na¬ stepnie zostaje powoli zwiekszane az do o- siagniecia zgóry ustalonej wartosci.Znane sa urzadzenia, sluzace do wy¬ mienionego wyzej celu, w których odpo¬ wiednie powierzchnie w sprzegle ciernem podzielone sa na kilka czesci, które zaczy¬ naja dzialac kolejno, przyczem przewi¬ dziane sa w tych znanych urzadzeniach kanaly, prowadzace do czesciowych prze¬ strzeni tlocznych. Kanaly te umozliwiaja samoczynne stopniowe wlaczanie ciernych powierzchni. Rzecz oczywista, ze w takich konstrukcjach, w których olej wplywa przez waskie przekroje dlawiace do cze¬ sciowych przestrzeni tlocznych, które nie powinny natychmiast rozpoczynac dziala¬ nia, szybkie obnizenie cisnienia w tych przestrzeniach w duzym stopniu zalezy od lepkosci, a wiec i temperatury oleju.Doswiadczenie jednak wykazuje, ze w ce¬ lu osiagniecia lagodnego wprawienia w ruch wzglednie duzych mas zapomoca sprzegiel ciernych, uruchomianych zapo¬ moca oleju pod cisnieniem, obsluga musi miec moznosc przystosowania momentu obrotowego, uruchomiajacego te ciezkiettiasy, do ich ciezaru. Nie jest to mozliwe przy, samoczynnem dzialaniu takich sprze¬ giel, gdyz obsluga przy rozruchu mniej¬ szego ciezaru nie moze nadac sprzeglu od¬ powiednio mniejszego momentu obrotowe¬ go, który przy pewnem okreslonem nie- zmiennem cisnieniu oleju pozostaje rów¬ niez niezmienny. Wskutek tego ruch ma¬ lych ciezarów odbywa sie z szarpaniami.Poza tern znane sa sprzegla, w których powierzchnie zaciskajace, podzielone na stopnie, moga byc kolejno wlaczane przez obsluge wedlug jej uznania. Chociaz takie sprzegla nie wykazuja wadliwego dziala¬ nia sprzegiel, wlaczanych samoczynnie, to jednak praca ich odbywa sie tak samo sko¬ kami, gdyz nacisk zwieksza sie skokami, poniewaz cisnienie oleju pozostaje nie¬ zmienne.Wady obydwóch opisanych powyzej konstrukcyj usuwa wynalazek. W urzadze¬ niu, bedacem przedmiotem tego wynalaz¬ ku, sprzeglo nie posiada podzielonych po¬ wierzchni do regulacji cisnienia, dzialaja¬ cego na powierzchnie cierne, jak to mialo miejsce w powyzej podanej konstrukcji.Wedlug wynalazku mozna zapomoca spe¬ cjalnego urzadzenia nastawiac bez raptow¬ nych skoków cisnienie czynnika, znajduja¬ cego sie pod cisnieniem i sluzacego do sprzegania, na dowolna wielkosc. Ma to na celu przy wszelkich mozliwych warunkach pracy przez odpowiednie nastawianie me¬ chanizmu rozrzadczego zapewnienie la¬ godnego wlaczania sprzegla.Rysunek przedstawia schematycznie przyklad wykonania wynalazku. W przed¬ stawionej na rysunku oslonie znajduje sie jedno lub kilka sprzegiel, uruchomianych zapomoca oleju pod cisnieniem. Olej ten jest doprowadzany zapomoca pompy / przez przewód /, w którym znajduje sie zawór e do regulowania cisnienia, do oslo¬ ny n kurka rozrzadczego, w której kurek ten wraz z walem rozrzadczym a jest ob¬ rotowo osadzony.Wymieniony wyzej kurek rozrzadczy (nieprzedstawiony na rysunku) wykonany jest jako kurek kilkudrogowy, który odpo¬ wiednio do polozenia, nadanego walowi rozrzadczemu a za posrednictwem umoco¬ wanej na nim dzwigni g, przepuszcza pod cisnieniem olej do jednego ze sprzegiel, znajdujacych sie w oslonie o urzadzenia.Wal rozrzadczy a utrzymywany jest w róznych polozeniach zapomoca dzwigni g, zaskakujacej za posrednictwem zatrzasku w odpowiednie wyciecia wycinka i.Tarcza b, sztywno polaczona z walem rozrzadczym a, jest zaopatrzona w kulak c, uksztaltowany w taki sposób, ze z jed¬ nej strony powierzchnia jego stromo sie podnosi, podczas gdy z drugiej strony stopniowo sie obniza. Dzwignia d zaopa¬ trzona jest na jednym koncu w krazek h, wspóldzialajacy z tarcza b, natomiast dru¬ gim swym koncem dzwignia d opiera sie na wlaczonym w olejowy przewód tloczny / zaworze wzglednie suwaku e, który, be¬ dac uruchomiony zapomoca dzwigni d, wpuszcza olej z przewodu / do oslony o urzadzenia.W celu wlaczenia na pierwszy bieg obraca sie powoli wal rozrzadczy a, przy- ezem dzwignia nastawcza g zostaje prze¬ suwana ku pierwszemu zlobkowi rygluja¬ cemu wycinka i. Wskutek tego obraca sie równiez tarcza 6, a krazek h zostaje pod¬ niesiony przez kulak c. Zawór wzglednie suwak e zostaje wówczas podniesiony, a cisnienie oleju obniza sie. Przy dalszem obracaniu walu a wzglednie dzwigni na- stawczej g az do pierwszego zlobka ry¬ glujacego krazek h stacza sie z grzbietu kulaka c i zawór e zamyka sie. Nalezy za¬ znaczyc, ze przy podnoszeniu suwaka wzglednie zaworu e pewna czesc tloczone¬ go oleju zostaje wypuszczona z przewodu tloczacego / do zbiornika p smaru w oslo¬ nie urzadzenia, skad dostaje sie ona zpo- wrotem do przewodu ssacego pompy olejo¬ wej /. Wskutek tego cisnienie oleju w prze- — 2 —wodzie / wzrasta tern bardziej, im wiecej zawór e dlawi przeplyw.Cisnienie to dziala wreszcie na sprze¬ glo z cala silaf gdy zawór e jest calkowicie zamkniety.Dzieki temu urzadzeniu obsluga ma moznosc dowolnego regulowania wlacza¬ nia powierzchni ciernych sprzegla i zupel¬ nego dostosowania wlaczania ruchu do istniejacych warunków.Tarcza moze byc równiez uksztaltowa¬ na w taki sposób, aby podany powyzej przebieg regulowania cisnienia nastepowal przy kazdym stopniu wlaczania. Rezultat, wynikajacy z regulowania cisnienia, mozna takze w ten sposób osiagnac, ze nie wypu¬ szcza sie oleju z przewodu / za posrednic¬ twem zaworu e do zbiornika w oslonie u- rzadzenia, lecz dlawi sie zapomoca zaworu e przeplyw oleju z przewodu / do kurka rozrzadczego. W tym przypadku w przeci¬ wienstwie do poprzednio opisanego przy¬ padku przy pelnem otwarciu zaworu e cal¬ kowite cisnienie oleju dochodzi do kurka rozrzadczego i zaczyna dzialac w sprzegle.Zamiast oleju mozna takze zastosowac inny odpowiedni czynnik sprezony. PL