Wynalazek dotyczy zderzaka, zwla¬ szcza do pojazdów kolejowych, z rurowym trzonem zderzakowym, posuwajacym sie w rurowej pochwie zderzaka, ze sprezyna oraz narzadami, sluzacemi do polaczenia czesci, umieszczonych w rurowej pochwie zderzaka. W tych znanych konstrukcjach mechanizm zderzakowy tak jest polaczony z trzonem, ze obydwie te czesci mozna wy¬ jac z pochwy zderzakowej tylko jako jed¬ na calosc, po oddzieleniu ich zas od siebie nastepuje strata wstepnego napiecia spre¬ zyny albo rozlaczenie sie poszczególnych czesci. Wreszcie w znanych urzadzeniach, w razie potrzeby wykonainia reparacji, musi byc w wiekszosci wypadków odejmo¬ wana od czolownicy takze i pochwa zde¬ rzakowa albo tez czolownica musi posia¬ dac otwory, umozliwiajace dostep do tyl¬ nej strony plyty podstawowej pochwy zde¬ rzakowej oraz do srodkowego zlacza. W pierwszym przypadku naprawa jest utrud¬ niona wskutek manipulowania czesciami o duzej wadze, w drugim zas wymagana jest specjalna obróbka ostoi wagonu, powodu¬ jaca jej oslabienie. Pod okresleniem „me¬ chanizm zderzakowy" nalezy rozumiec wszystkie te czesci zderzaka, które przej¬ muja oddzialywania sprezyny.Wynalazek ma na celu zderzak, nie- posiadajacy powyzszych wad. Czesci zde¬ rzaka, które przy naprawach musza byc odejmowane, sa znacznie mniejsze, a roz¬ bieranie zderzaka jest niezwykle proste.Zalety powyzsze osiaga sie w ten spo¬ sób, ze zderzak zaopatruje sie w kotwice,slufcfcoe do j^ytrzymyWttnfc mechanizmu zderzakowego, przenoszacego oddzialywa¬ nie Jprezyny zderzakowej, przyczem do jednego z konców tego mechanizmu przy¬ laczony jest rozlacznie odciazony trzon zderzakowy, wskutek czego sam trzon, a nastepnie mechanizm zderzakowy albo o- bydwie te czesci razem moga byc wyciaga¬ ne z pochwy zderzakowej, przyczem me¬ chanizm zderzakowy pozostaje w stanie gotowym do uzycia.Poza tern wynalazek ma na celu taka budowe zderzaka, która umozliwia zaste¬ powanie zwyklych sprezyn stozkowych co¬ raz bardziej uzywanemi sprezynami o pierscieniach ciernych bez wprowadzania jakichkolwiek zmian w budowie zderzaka.Osiaga sie to wedlug wynalazku w ten spo¬ sób, ze narzad oporowy, znajdujacy sie pomiedzy dwoma zewnetrznemi narzadami oporowemi, posiada powierzchnie oporo¬ wa dla sprezyny stozkowej, jeden z ze¬ wnetrznych narzadów oporowych — po¬ wierzchnie oporowa dla sprezyny pier¬ scieniowej wzglednie dla innej sprezyny, a drugi z zewnetrznych narzadów oporo¬ wych — powierzchnie oporowe dla spre¬ zyn obu rodzajów. Wskutek tego przy za¬ chowaniu wszystkich czesci konstrukcyj¬ nych zderzaka i bez wprowadzania jakich¬ kolwiek zmian do konstrukcji mozna za¬ stosowac w zderzaku jedna lub druga ze wspomnianych powyzej sprezyn albo tez jednoczesnie obydwie sprezyny.Na rysunku przedstawione sa dwa przy¬ klady wykonania wynalazku. Fig. 1 przed¬ stawia w przekroju podluznym zderzak ze sprezyna stozkowa, fig. 2 — osadzenie ko¬ twicy w tulei trzona zderzakowego, fig. 3-— w przekroju podluznym zderzak o takiej samej budowie, jak i w poprzednim przy¬ kladzie wykonania, lecz ze sprezyna o pier¬ scieniach ciernych; fig. 4 przedstawia osa¬ dzenie kotwicy w tulei trzonu zderzakowe¬ go, przyczem kotwica jest odmiennej bu¬ dowy, anizeli na fig. 2, natomiast fig. 5 wy¬ jasnia przebieg wyjmowania czesci zderza¬ ka w dwóch róznych fazach.W przykladzie wykonania wynalazku, przedstawionym na fig. 1, trzon zderzako¬ wy sklada sie z tulei a i tarczy av z plyt¬ ka naciskowa a2. Trzon ten przesuwa sie w pochwie 6, polaczonej z plyta podsta¬ wowa 6r W przestrzeni, ograniczonej tu¬ leja a oraz pochwa b, umieszczony jest mechanizm zderzakowy. Mechanizm ten na przednim koncu posiada wkladke u, osa¬ dzona na narzadzie oporowym, wykona¬ nym w postaci pierscienia d. Ta wkladka naciskowa u jest zaopatrzona w czesc a11, wspólpracujaca z plytka naciskowa a2. Na¬ rzad oporowy d posiada jpowierzchnie opo¬ rowa c dla sprezyny o pierscieniach cier¬ nych, a ponadto jeszcze kolnierz e, skiero¬ wany promieniowo nazewnatrz, sluzacy do sprzegania tulei a trzonu z narzadem opo¬ rowym d. Na tym narzadzie oporowym d umieszczona jest w kierunku osi zderzaka ku jego wnetrzu tuleja h, na której koncu znajduje sie wykonany w postaci plyty o- porowej drugi narzad oporowy s z odsada prowadnicza sx dla sprezyny stozkowej.Z ta plyta oporowa s polaczona jest druga plyta l, tworzaca trzeci narzad oporowy.Polaczenie to jest uskutecznione zapomo- ca srodkowego zlacza, które stanowi swo- rzen z lbem ox oraz stozkiem o2, urtiocowa- ny w plycie podstawowej zapomoca roz¬ cietego pierscienia stozkowego 1.Poszczególne czesci zderzaka sa wyko¬ nane ze znajdujacych sie w handlu rur oraz czesci kutych w ksztalcie plyt, które zostaja ze soba spojone. A wiec tarcza ax zderzaka jest polaczona z tuleja a szwem spawanym z, pochwa 6 zderzaka — z plyta podstawowa bx szwem spawanym zlf tule¬ ja A — z plyta oporowa s szwem spawanym z3, a z narzadem oporowym d ^- szwem spawanym z2, wreszcie narzad oporowy d jest polaczony z kolnierzem e szwem spa¬ wanym z4. W celu odciazenia miejsc spoje¬ nia od dzialania sil poprzecznych, prosto- — 2 —padlych do osi zderzaka, na tarczy a1 trzo¬ nu wykonana jest odsada pierscieniowa /, na narzadzie oporowym d — odsady pier¬ scieniowe 7X i f3, a na plytce oporowej s — odsada pierscieniowa /2.Zespolenie poszczególnych czesci me¬ chanizmu zderzakowego w jedna calosc uskutecznia sie przy wkladaniu sprezyny stozkowej 0 w nastepujacy sposób. Spre¬ zyne stozkowa v umieszcza sie miedzy czescia oporowa s a plyta oporowa t. Bocz¬ nemu przesunieciu sie sprezyny stozkowej zapobiega przytem z jednej strony odsada prowadnicza slf z drugiej zas strony od¬ sada pierscieniowa tB kolnierza t1% który oprócz tego przejmuje uderzenia tulei a trzonu w razie nadmiernego obciazenia zderzaka. Poprzez srodkowy otwór w wy¬ konanym w postaci pierscienia narzadzie Oporowym d wsuwa sie sworzen o. Sciska¬ jac sprezyne, przybliza sie do siebie plyte oporowa t i czesc oporowa s, zaklada si^ rozciety pierscien / i zmniejsza sie nacisk na czesc oporowa s i na plyte /, wskutek czego czesci te odsuwaja sie od siebie, a pierscien7 zostaje zacisniety miedzy stoz¬ kiem o2 a plyta oporowa. Nastepnie w na¬ rzadzie oporowym d osadza sie wkladke n. Polaczenie miedzy tuleja trzonu zderza¬ kowego a opisanym powyzej mechanizniem zderzakowym moze byc uskutecznione w rozmaity sposób. Na fig. 1 i 2 jest przedsta¬ wiony przyklad wykonania takiego pola¬ czenia. Polaczenie to stanowi kotwica k, zespól plytek nastawczych k1 i plytka kli¬ nowa k2. Wszystkie te czesci sa utrzymy¬ wane we wlasciwem polozeniu sruba ks.Zamiast sruby k3 mozna takze zastosowac przetyczke. Kotwica k przylega swa cze¬ scia klf wystajaca w glab wnetrza tulei a trzonu zderzakowego, z jednej strony do wewnetrznej powierzchni scianki tulei a i wskutek tego nie moze przesunac sie na- zewnatrz, z drugiej zas strony zachodzi za kolnierz e z tylnej jego strony, dzieki cze¬ mu trzon zderzakowy jest sprzezony z me¬ chanizmem zderzakowym. Wystajaca na- zewnatrz rozszerzona czesc k" kotwicy k opiera sie o boczne powierzchnie wykrojów a3, wykonanych w tulei trzonu zderzako¬ wego, wskutek czego kotwica jest zabez¬ pieczona przeciw przesunieciu sie do wne¬ trza zderzaka. Zarówno plytki nastawcze k1% jak i plytka klinowa A2, posiadaja ksztalt zewnetrznej czesci k" kotwicy i za¬ bezpieczone sa przeciw wypadaniu zapo- moca sruby k3. Klinowa plytka k2 zapew¬ nia mocne osadzenie kotwicy w wykroju tulei trzonu i calkowicie wypelnia pozo¬ stala otwarta czesc wykroju. Plytki na¬ stawcze kx sluza do zachowania wlasciwe¬ go luzu miedzy wewnetrzna czescia k1 ko¬ twicy a kolnierzem e. W tym celu poszcze¬ gólne plytki zespolu mozna przekladac we¬ dlug potrzeby z jednej strony kotwicy na druga. Zapomoca tak samo wykonanych kotwic umocowana jest plyta oporowa / w pochwie zderzaka. Kotwice te przylegaja do kolnierza oporowego t2 plyty oporowej /, a zapomoca kolnierza /3 sa chronione od uszkodzen wskutek uderzen tulei a trzonu zderzakowego. Skladanie zderzaka odby¬ wa sie w ten sposób, ze mechanizm zderza¬ kowy wsuwa sie do pochwy zderzaka, a jego plyte oporowa umocowuje sie w tej pochwie zapomoca kotwic, poczem, nasu¬ wajac trzon zderzakowy z jego tuleja na mechanizm zderzakowy, wsuwa sie trzon zderzaka do jego pochwy i laczy sie go z mechanizmem zderzakowym zapomoca ko¬ twic k.W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na fig. 3, pochwa 6 zderzaka, trzon a, alf narzad oporowy d, czesc naciskowa u, tuleja h z plyta oporowa s oraz srodko¬ we zlacze o z plyta oporowa l sa zupel¬ nie tak samo wykonane, jak w przykla¬ dzie wykonania wedlug fig. 1. Jedynie sprezyna stozkowa v zastapiona jest spre¬ zyna o pierscieniach ciernych w. Jednak ta sprezyna o pierscieniach ciernych u- niieszczona jest nie miedzy plyta oporowa — 3 —f a czescia oporowa s, lecz miedzy plyta oporowa t a narzadem oporowym d wzglednie jego powierzchnia oporowa c.Srednica sprezyny o pierscieniach ciernych jest prawie taka sama, jak najwieksza srednica sprezyny stozkowej, tak iz spre¬ zyna o pierscieniach ciernych jest centro¬ wana zapomoca tej samej odsady pierscie¬ niowej f3.W opisywanym przykladzie wykonania zderzaka zastosowane zostalo inne, niz po¬ przednio, polaczenie tulei a trzonu zderza¬ kowego z pierscieniowym kolnierzem e, jak równiez i pochwy b zderzaka z plyta oporowa l. Piei wsize z tych polaczen (fig. 4 i 3) zaopatrzone jest w kotwice, wykona¬ na w postaci sruby r z lbem rx w ksztalcie mlotka. Na nagwintowana czesc r2 tej sru¬ by nakrecona jest zabezpieczona nakretka r3 i nasadzona jest plytka r4. Kotwice r wklada sie przez podlugowata szczeline a4 w tulei a trzonu zderzakowego, nastepnie przekreca sie ja o 90° i dociaga nakretke; przytem koniec f1 kotwicy, wystajacy w glab tulei a, zajmuje polozenie tuz za kolnierzem e.Polaczenie pochwy b zderzaka z plyta oporowa t jest uskutecznione zapomoca sworznia naciskowego n (fig. 3), który wchodzi w otwór 62, skosnie wywiercony w pochwie b zderzaka. Ten sworzen n opie¬ ra sie swa czescia ri, wystajaca w glab wnetrza zderzaka, o wystep t2 plyty opo¬ rowej /iw tern polozeniu jest przytrzy¬ mywany czescia zabezpieczajaca nlf która opiera sie o zewnetrzna czesc n" sworz¬ nia naciskowego i moze byc przesuwana wzdluz pochwy b zderzaka. Przy nasta¬ wianiu czesc zabezpieczajaca nr przesuwa sie swa podlugowata szczelina n2 po sru¬ bie n3 z zabezpieczona nakretka n4. Za¬ miast opisanego powyzej, luzno wlozonego sworznia n, mozna takze zastosowac od¬ powiednio zabezpieczona srube nastawcza.Fig. 5 przedstawia zderzak w dwóch fazach rozbierania go. Jak widac z fig. 5, pochwy zderzaka nie potrzeba odejmowac od ramy, jezeli chce sie wyjac z tej pochwy trzon i mechanizm zderzakowy. Po usu¬ nieciu przednich kotwic mozna zdjac z me¬ chanizmu zderzakowego tuleje trzonu, a po usunieciu tylnych kotwic mozna wyjac z pochwy mechanizm zderzakowy, skladaja¬ cy sie z narzadu oporowego d, tulei hf srodkowego zlacza, plyt oporowych oraz sprezyny.Poza tern sprezyne o pierscieniach ciernych mozna zespolic ze sprezyna wzmacniajaca, umieszczona miedzy plytka oporowa s a plyta oporowa /. W tym przy¬ padku nalezy tylko np. srednice sprezyny wzmacniajacej tak obrac, aby sprezyna ta zmiescila sie wewnatrz sprezyny o pier¬ scieniach ciernych.Caly zderzak moze byc przymocowa¬ ny do czolownicy wagonu albo w zwykly sposób przez przysrubowanie lub przyni- towanie, albo tez przez spawanie. PL