PL21903B1 - Sposób wytwarzania mydel, srodków zwilzajacych, rozpraszajacych i przenikajacych oraz koloidów ochronnych. - Google Patents

Description

Wiadomo, ze charakter mydlany albo 0- gólny charakter powierzchniowo-czynny pewnej substancji mozna wyjasnic jej budo¬ wa, a mianowicie jednoczesna obecnoscia w czasteczce reszt hydrofilowych i hydrofobo¬ wych. Tak wiec np. w zwyklem mydle, a wiec ewentualnie w palmitynianie sodowym grupa—COONa jest wyraznie hydrofilowa, reszta zas weglowodorowa C15ff31 jest rów¬ nie wyraznie hydrofobowa. Zupelnie po* dobne okolicznosci spotyka sie posród licz¬ nych mydel sulfonowych. Zaznaczono juz ze wybitna aktywnosc powierzchniowa wy¬ kazuja równiez pewne czwartorzedowe zwiazki amonowe w roztworach wodnych.Czwartorzedowy atom azotu gra tutaj role reszty hydrofilowej.Jako materjal wyjsciowy do otrzymywa¬ nia takich zwiazków amonowych sluza: trój- alkylo- wzglednie trój-aryloaminy, jednak¬ ze w wiekszosci przypadków nie sa one dosc latwo dostepne, a reakcja ich z haloidkami weglowodorów i siarczanami o wysokim cie¬ zarze czasteczkowym przebiega dosc trud¬ no, zwlaszcza w przypadku zastosowania tanich chlorków weglowodorów.Okazalo sie, ze niedogodnosci tej unika sie prawie zupelnie, jesli stosuje sie zwiaz-ki, zawierajac^ lieterocyklowy trzeciorze¬ dowy atom azotu, a wiec np. latwo dostep¬ ne pirydyny, chinoliny oraz izochinoliny.Wystarcza tutaj krótkie ogrzewanie na lazni wodnej, ewentualnie w autoklawie, aby osia¬ gnac zadane polaczenie z dobra wydajno¬ scia ilosciowa.Przyklad L Równoczasteczkowa mie¬ szanine pirydyny z jodkiem cetylowym o- grzewa sie do 100 — 110°C. Przylaczenie haloidku weglowodoru do pirydyny naste¬ puje bardzo szybko, przyczem tworzy sie zóltawa masa ciagliwa. Reakcje mozna u- wazac za ilosciowo zakonczona, gdy wzieta próbka mieszaniny rozpusci sie w cieplej wodzie na ciecz przezroczysta. Reakcja ta przebiega wedlug wzoru nastepujacego: C5H5N + C19HS3J = C5H6N . Cltpu . J Zamiast jodku cetylowego mozna z tym samym skutkiem stosowac bromek cetylowy.W przypadku stosowania chlorków weglo¬ wodorów, a wiec chlorku cetylowego lub de- cylowego, nalezy reakcje przeprowadzic w temperaturze nieco wyzszej; równiez i w tytm przypadku przylaczenie haloidku we¬ glowodoru do pirydyny nastepuje nadzwy¬ czaj szybko i latwo.Przyklad II. 1 mol pirydyny ogrzewa sie w autoklawie do 160 — 170°C z jednym molem chlorku decylowego. Chlorek decylo- pirydyniowy wydziela sie wkrótce w posta¬ ci substancji brunatno zabarwionej. W tem¬ peraturze jeszcze wyzszej, niz podana, re¬ akcja przebiega odpowiednio szybciej.Nie jest konieczne stosowanie, jako pro¬ duktów wyjsciowych, gotowych haloidków weglowodorów. Albowiem zwiazki pirydy- niowe tworza sie równiez podczas ogrzewa¬ nia pirydyny z wysokoczasteczkowym alko¬ holem, np. cetylowym, w obecnosci stezo¬ nych kwasów chlorowcowodorowych, przy¬ czem bezwarunkowo nalezy proces przepro¬ wadzac w autoklawie w wyzszej temperatu¬ rze.Przyklad III. Mieszanine 19 czesci wagowych pirydyny, 242 czesci wagowych alkoholu cetylowego i 120 czesci wagowych mocno stezonego kwasu brornowodorowego ogrzewa sie w autoklawie w ciagu kilku go¬ dzin do 250°C Wydzielony bromek cetylo- pirydyniowy przeplókuje sie eterem, po¬ czern wykazuje on takie same wlasciwosci, jak produkt, otrzymany wedlug przykla¬ du II.Reakcja przebiega nieco latwiej, jesli alkohol wysokoczasteczkowy ogrzewac z nadmiarem bezwodnego haloidku pirydyny.Z siarczanami weglowodorów o wzorze RzSO^ reakcje przylaczenia przebiegaja na- ogól zupelnie podobnie. Uzycie siarczanów tych zaleca sie zwlaszcza w tych przypad¬ kach, gdy zamiast pirydyny stosuje sie, jako materjal wyjsciowy, chinoline albo izochino- line. Mozna w tym przypadku stosowac na¬ tret siarczany o stosunkowo niskim ciezarze czasteczkowym, np. siarczan dwubutylowy i dwuamylowy, poniewaz chinolina wzgled¬ nie izochinolina posiada juz niezbedny naj¬ mniejszy ciezar czasteczkowy, warunkujacy mydlenie i zwilzanie.Przyklad IV. Do 1 mola chinoliny do¬ daje sie powoli 1 mol siarczanu dwuamylo- wego. Reakcja przylaczenia przebiega z wy¬ dzieleniem ciepla juz w temperaturze poko¬ jowej: C9H7N + (C5 . HjJOt = = C9H7N . C5fflx . C.H^SO, Otrzymany siarczan Af-amylo-chinoliny mozna stosowac bezposrednio bez dalszego oczyszczania.Przyklad V. Do 200 czesci wagowych bromowodorku pirydyny dodaje sie 186 cze¬ sci wagowych n-dodecylowego alkoholu i o- grzewa w ciagu kilku godzin pod cisnieniem w temperaturze 250°. Dalsza przeróbke u- skutecznia sie, jak podano w przykladzie L Wymienione reakcje nie ograniczaja sie wylacznie do pirydyny, chinoliny i izochino¬ liny, albowiem równiez i ich homologi i — 2 —Wszystkie pozostale pochodne, np. pikolina, amino-pirydyna i metylo-izopropylo-chino- lina, przylaczaja równiez wysokoczastecz- kowe haloidki wzglednie siarczany weglowo¬ dorów, chociaz nieco trudniej. Poza tern do¬ wolny jest wybór haloidków weglowodo¬ rów, tak iz oprócz zwiazków wymienionych mozna stosowac ich homologi i pochodne, ponadto chlorowane, bromowane i jodowane techniczne parafiny i nafteny, oleje skalne, produkty smolowe, zawierajace weglowodo¬ ry, i t. d. Oczyszczanie jakiegokolwiek pro¬ duktu wyjsciowego jest prawie zawsze zby¬ teczne, poniewaz produkty przylaczenia, np. haloidki pirydyniowe nie rozpuszczaja sie w obecnych tutaj zanieczyszczeniach i moga byc latwo od nich oddzielone. W zwiazku z tern zaleca sie stosowanie haloid- ku wzglednie siarczanu weglowodoru w nie¬ wielkim nadmiarze, który mozna pózniej la¬ two zlac albo wyplókac benzenem z wydzie¬ lonego produktu przylaczenia. Tak otrzyma¬ ne produkty sa wolne od pirydyny, a tern samem bezwonne.Wszystkie wspomniane zwiazki pirydy¬ niowe, chinoliniowe oraz izochinoliniowe sa rozpuszczalne w wodzie i nie podlegaja wysoleniu ani wytraceniu dzialaniem soli metali lekkich lub ciezkich. Dalej sa one w wysokim stopniu niewrazliwe na dzialanie srodków utleniajacych, stezonych zasad i wysokostezonych kwasów. Mozna wiec np. chlorki dzialaniem kwasu azotowego prze¬ prowadzic bez trudu w azotany; to samo do¬ tyczy wszelkich innych kwasów.Wymienione produkty rozpuszczaja sie w stezonych kwasach i w roztworach tych, podobnie jak w roztworze wodnym, wykazu¬ ja wybitne wlasciwosci rozpraszania. Wodne roztwory haloidków pirydyniowych nie da¬ ja osadów z solami srebrowemi, natomiast tworza mocno rozproszone sole chlorowco- srebrowe. Wlasciwosc zwilzania tych pro¬ duktów jest szczególnie wybitna w przy¬ padku haloidków decylo-pirydyniowych, natomiast wlasciwosciami dobrego prania i rozpraszania odznaczaja sie przedewszyst- kiem haloidki i azotany cetylo- i okta-decy- lopirydyniowe.Zwiazki alkylo-pirydynowe z wysoko- czasteczkowemi resztami alkylowemi prze¬ wyzszaja pod wzgledem zdolnosci zwilza¬ nia i pienienia sie zarówno alkylo-pirydyny, jak i zwiazki alkylo-pirydynowe o nizszych resztach alkylowych. Alkylopirydyny wyka¬ zuja bardzo mala zdolnosc zwilzania i prak¬ tycznie nie maja zadnej zdolnosci pienienia sie, dotyczy to równiez zwiazków alkylo-pi- rydynowych o nizszych resztach alkylowych.Natomiast np. bromek dodecylo-pirydynio- wy wykazuje nadzwyczaj dobra zdolnosc zwilzania i pienienia sie, a prócz tego w po¬ równaniu ze zwyklemi srodkami zwilzajace- mi ma te zalete, iz nie straca barwników za¬ sadowych, lecz przeciwnie nawet utrwala zawiesine tych barwników. PL

Claims (2)

1. Zastrzezenia patentowe. 1. Sposób wytwarzania mydel, srod¬ ków zwilzajacych, rozpraszajacych i prze¬ nikajacych oraz koloidów ochronnych, zna¬ mienny tern, ze na heterocyklowe zwiazki, zawierajace trzeciorzedowy atom azotu w pierscieniu, jak np. pirydyne, chinoline, izo- chinoline i ich homologi i pochodne, dziala sie haloidkami lub siarczanami weglowodo¬ rów, zawierajacych co najmniej 9 atomów wegla w lancuchu, lub ich pochodnych, sto¬ sujac jednoczesnie cieplo i cisnienie.
2. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tern, ze zamiast gotowych weglowodorów stosuje sie ich alkohole podstawowe i stezo¬ ne kwasy chlorowcowodorowe wzglednie ha¬ loidki pirydyny^ chinoliny albo izochinoli¬ ny. Heinz Hunsdiecker. Egon Vo g t. Zastepca: M. Skrzypkowski, rzecznik patentowy. Druk L. Boguslawskiego i Ski, Warszawa. PL