Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia, zapobiegajacego przeplywaniu cieczy w razie pobierania jej z przewodu plyno¬ mierza z taka mala szybkoscia, ze plyno- mierz nie dziala, a wiec nie mierzy rzeczy¬ wistego przeplywu. W urzadzeniu takiem przed komora zapasowa, umozliwiajaca cia¬ gle pobieranie cieczy, ale podlegajaca zmiennemu cisnieniu cieczy, wlaczone jest urzadzenie, nazwane ponizej w skróceniu urzadzeniem przerywajacem, które zapo- moca zaworu przerywa przeplyw cieczy, dopóki nad zaworem, podlegajacym z jed¬ nej strony dzialaniu pelnego cisnienia, istniejacego w przewodach, dziala z drugiej strony stosunkowo duze cisnienie, natomiast zawór ten umozliwia przeplyw cieczy z chwila, gdy cisnienie w komorze zapasowej obnizy sie w okreslonym stopniu wskutek pobrania cieczy z tej komory. W pierwszym wiec przypadku ciecz moze byc pobierana tylko z komory zapasowej, do której do¬ plyw w tymze czasie zostaje przerwany, w drugim zas przypadku, wskutek doplywu cieczy zaworem, ilosc cieczy w komorze za¬ pasowej zostaje ponownie uzupelniona, a cisnienie jednoczesnie wzrasta. Z chwila gdy cisnienie w komorze zapasowej osia¬ gnie okreslona wartosc, to urzadzenie prze¬ rywajace znów sie zamyka* Cisniertie, roz-rzadzajace urzadzeniem, jest obliczone tak, aby z chwila otwarcia urzadzenia przeplyw cieczy w ciagu jednostki czasu osiagal okre¬ slona wartosc i plynomierz mierzyl prawi¬ dlowo.Poza tern w urzadzeniu takiem zapomo- ca pomocniczego zaworu mozna regulowac cisnienie nad zaworem glównym, przyczem z jednej strony na zawór pomocniczy dzia¬ la cisnienie wlasciwe, panujace w zaworze glównym, a z drugiej strony — cisnienie, panujace w komorze zapasowej, oraz na¬ cisk ciezaru lub sprezyny, w komorze zas, znajdujacej sie pomiedzy zaworami glów¬ nym i pomocniczym, przekazuje sie kana¬ lem cisnienie wlasciwe, istniejace w króccu wlotowym urzadzenia. W urzadzeniu ta¬ kiem zarówno zawór glówny jak i pomoc¬ niczy sa zamkniete dopóty, dopóki cisnie¬ nie wlasciwe cieczy za urzadzeniem, pomno¬ zone przez czynna powierzchnie zaworu pomocniczego, lacznie z sila jego dociska¬ nia pod wplywem obciazenia, jest wieksze od cisnienia nad glównym zaworem, po¬ mnozonego przez odpowiadajaca mu czyn¬ na powierzchnie zaworu pomocniczego. O ile cisnienie nagromadzonej cieczy spadnie od¬ powiednio do ilosci pobranej cieczy, wów¬ czas cisnienie, istniejace pod zaworem po¬ mocniczym, podniesie grzybek tego zaworu i niewielkie cisnienie, istniejace wówczas w komorze zapasowej, udziela sie równiez ko- • morze, zawartej miedzy zaworami glównym* i pomocniczym. W komorze zapasowej przy odpowiedniem nastawieniu spadku cisnie¬ nia, potrzebnego do otwarcia zaworu po¬ mocniczego, cisnienie nad glównym zawo¬ rem spada tak znacznie, ze zawór ten o- twiera sie, a ciecz przeplywa bezposrednio z doplywu do miejsc pobierania plynu, albo do komory zapasowej, znajdujacej sie za urzadzeniem.Aby otwieranie i zamykanie urzadzenia bylo dosc nagle przy okreslonych zgóry ci¬ snieniach wlasciwych cieczy, nagromadzo¬ nej za zaworem, w urzadzeniu do obciaza¬ nia zaworu mozna uzyc np. toczacych sie ciezarków, które, przetaczajac sfe w jednym kierunku lub w drugim, otwieraja calkowi¬ cie lub zamykaja odrazu zawór, obciazony tym ciezarkiem, skoro tylko grzybek zawo¬ ru zostal podniesiony na wysokosc, umozli¬ wiajaca przetoczenie sie ciezarka.Aczkolwiek przelaczanie urzadzenia ni¬ niejszego odbywa sie odrazu, to jednak je¬ go dzialanie jest spokojniejsze niz urzadzen znanych, przyczem urzadzenie to zapobie¬ ga przeplywaniu niezmierzonej cieczy, wy¬ dostajacej sie nawet przez nieszczelne miej¬ sca zaworu.W tym celu zamkniety glówny zawór podlega cisnieniu, panujacemu pod nim a pochodzacemu z doplywu, dzialajacemu na powierzchnie czynna, znacznie mniejsza od powierzchni, poddanej cisnieniu, istniejace¬ mu w tern urzadzeniu i rostrzygajacemu o jego zamknieciu, przyczem komory, znaj¬ dujace sie nad i pod urzadzeniem lacza sie tylko waskim kanalem. Zawór dziala spo¬ kojnie nawet w razie jego szybkiego prze¬ laczania zapomoca toczacej sie kulki, wsku¬ tek dlawienia przeplywu w waskiej szcze¬ linie. Zamkniecie zaworu przy zamknie¬ tym wlaczniku, gdy w urzadzeniu jednako¬ we cisnienia wlasciwe dzialaja zgóry i zdo- lu na bardzo rózniace sie od siebie po- . wierzchnie, jest bardzo mocne, wskutek cze- ,go unika sie strat odplywu cieczy. Bardzo ^dogodna postac zaworu glównego stanowi przepona.Szczególnie korzystne tlumienie ruchów zaworu otrzymuje sie wtedy, gdy narzad, polaczony z zaworem oraz otwierajacy i zamykajacy zawór, albo jeszcze lepiej, gdy obciaznik przepony jest umieszczony w ko¬ morze, napelnionej ciecza, i dziala jako tlu¬ mik hydrauliczny ruchu zaworu, wykonany np. w postaci plytki o duzej powierzchni, poruszajacej sie w cieczy, albo w postaci ruchomego tloczka, przesuwanego w cylin¬ drze, napelnionym ciecza i zaopatrzonym w otworki przeplywowe z obydwóch stron — 2 —czolowych. Aby mimo obecnosci tlumika przelaczanie zaworu odbywalo sie odrazu, a nie stopniowo, nalezy postarac sie, by przeplyw cieczy i odpowiadajacy mu wzrost cisnienia .cieczy, nagromadzonej za zawo¬ rem, nastepowal w glównym zaworze do¬ piero wtedy, gdy zawór pomocniczy albo zawór glówny wykona okreslony suw, a zwlaszcza, w razie stosowania obciaznika z przetaczajaca sie kula, by te zjawiska wy¬ stepowaly dopiero podczas przetaczania sie kuli, a w tlumikach —- z chwila przekro¬ czenia najwyzszej wartosci tlumienia. Do¬ godna postac grzybka zaworu pomocnicze¬ go stanowi kulka.Komora zapasowa do cieczy, znajduja¬ ca sie za zaworem, i komora powietrzna moga tworzyc calosc z oslona, zawierajaca obciaznik zaworu glównego lub zaworu po¬ mocniczego.Na rysunku uwidoczniono kilka przykla¬ dów wykonania wynalazku, przyczem fig. 1 przedstawia schematycznie ogólny uklad plynomierza, urzadzenia przerywajacego i przewodu odbiorczego, zawierajacego pe¬ wien zapas cieczy, fig. 2 — pierwsza odmia¬ ne wykonania urzadzenia w przekroju wzdluz linji D—E na fig. 5 z zaworem glów¬ nym i pomocniczym oraz z plytka tlumiaca wzglednie stanowiaca obciaznik pomocni¬ czy zaworu, fig. 3 — widok w perspektywie zaworu pomocniczego i plytki tlumiacej w odmianie wykonania wedlug fig. 2 — 6, fig. 4 — druga odmiane wykonania w przekro¬ ju wzdluz linji D—E na fig. 5, fig. 5 — wi¬ dok odmiany wykonania wedlug fig. 2 i 4, mianowicie widok zgóry w stosunku do fig. 2 i widok zdolu w stosunku do fig. 4, fig. 6 — widok odmiany wedlug fig. 2 i 4 w kierun¬ ku strzalki na fig. 2, przyczem na fig. 5 i 6 przepona jest oznaczona linja kropkowana, a na fig. 6 uwidocznione sa przylegle komo¬ ry z ciecza. Fig. 7 przedstawia trzecia od¬ miane wykonania urzadzenia przerywajace¬ go w przekroju podluznym, fig. 8 — prze¬ krój poprzeczny wzdluz linji F—G na fig. 7, fig. 9 — czwarta odmiane wykonania u- rzacizenia w przekroju podluznym, fig. 10 — piata odmiane wykonania urzadzenia w przekroju podluznym.Widok zgóry wedlug fig. 5 dotyczy rów¬ niez i innych postaci wykonania, aczkol¬ wiek wskazuje, ze przepona i kolpak sa okragle.Litera A oznacza plynomierz, B — za¬ wór przerywajacy, C — przewód odbior¬ czy z odgalezieniami, stanowiacy komore za¬ pasowa do cieczy przy ciaglem jej pobiera¬ niu lub tez czesc tej komory.Króciec doplywowy 1 laczy plynomierz A z urzadzeniem przerywajacem B, a kró¬ ciec odplywowy 2 laczy to urzadzenie z przewodem odbiorczym C. W celu odciecia przeplywu cieczy z krócca 1 do krócca 2 przewidziana jest przepona 3, która przed¬ stawia znacznie mniejsza powierzchnie ci¬ snieniu zdolu niz cisnieniu zgóry. Nad prze¬ pona utworzona jest (fig. 1—6) komora 5, zamknieta plytka 4, przyczem komora 5 w odmianie wykonania wedlug fig. 1—8 i 10 jest polaczona z jednej strony z króccem 1 zapomoca dyszy 6, umieszczonej w przepo¬ nie i zaopatrzonej w waski kanal, z drugiej zas strony jest polaczona kanalem 7 z ko¬ mora zapasowa 8 albo 34 lub 42, która jest utworzona w dowolny sposób, np. zapomo¬ ca plytki 4 oraz oslony 10 lub 41. W ka¬ nale 7, który posiada gniazdo, umieszczona jest kulka 11, polaczona z obciaznikiem.W przykladach wedlug fig. 1 — 6 ob¬ ciaznik zawiera zasadniczo dzwignie 12, osadzona wahliwie na czopie przegubowym 13 i zaopatrzona w ramie 14, które, opie¬ rajac sie o powierzchnie 15, zapobiega zbyt znacznym wychyleniom, przyczem do dzwi¬ gni przymocowana jest plytka 16. Plytka 16 (przedstawiona linja ciagla przy zawo¬ rze zamknietym, a linja przerywana przy otwartym zaworze pomocniczym) porusza sie w komorze 8, napelnionej ciecza, i dzia¬ la jako hamulec hydrauliczny.Obciaznik dziala (fig. 2) jako dzwignia — 3 —jednoramienna, a w odmianie wedlug fig 4 — jako dzwignia dwuramienna. W tej ostatnio wymienionej odmianie oslona 10 (przedstawiona na fig. 1 linja przerywana) jest zawieszona pod przewodem, wskutek czego otrzymuje sie wieksza pewnosc, ze komora 8 bedzie zawsze zapelniona ciecza.Aby pomimo tego hamowania zapomoca plytki 16 przylaczanie odbywalo sie zupel¬ nie dokladnie, kanal 17, laczacy komore 8 z kanalem 7 zaworu pomocniczego, jest u- mieszczony tak, ze kulka 11 odslania go do¬ piero wtedy, gdy plytka 16 zajmuje polo¬ zenie poziome, a wiec kiedy jej moment obrotu jest najwiekszy. Z chwila odslonie¬ cia kanalu 17 moment obrotu obciaznika za¬ czyna odrazu zmniejszac sie znowu, tak iz, poczynajac od tego polozenia, nastepuje szybkie, lecz nie nagle otwarcie kanalu 17 pomimo hamowania hydraulicznego. Kanal 17 jest równiez bardzo waski.Kulka 11 jest polaczona w odmianach wedlug fig. 2 i 4 z przegubem 19 obciaznika zapomoca wrzeciona 18. W ten sposób o- trzymuje sie nadzwyczaj prosty uklad, któ¬ ry mimo tp posiada nalezyte prowadzenie i umozliwia dobre zamykanie zaworu, po¬ niewaz kulka ma jednakowy przekrój we wszystkich plaszczyznach srodkowych.Kanal 20, w którym przetacza sie kul¬ ka 11, jest niewiele wiekszy od jej srednicy, aby przeplyw cieczy z komory 8 do komo¬ ry 5 odbywal sie zasadniczo tylko przez ka¬ nal 17.Komora 8 jest stale napelniona ciecza.Zadanie komory zapasowej przy niewielkiej ilosci cieczy, pobieranej w jednostce czasu, spelnia przewód C oraz powietrznik 21, który w przykladach wedlug fig. 1 — 9 jest umieszczony w najwyzszem miejscu prze¬ wodu odbiorczego, przyczem powietrznik pomaga wytwarzaniu sie zmiennego cisnie¬ nia, potrzebnego do uruchomienia urzadze¬ nia B.Od przewodu C odgalezione sa przewo¬ dy 22, z których moze byc pobierana ciecz.Kanal 23 stanowi polaczenie krócca od¬ plywowego 2, a wiec i przewodu odbiorcze¬ go C z komora 8, napelniona ciecza.Przeponie 3, dzialajacej jako zawór we wszystkich przykladach wykonania, prze¬ kazywane jest cisnienie cieczy z krócca ./, dzialajace na powierzchnie czynna, znacz¬ nie mniejsza od powierzchni, na która dzia¬ la cisnienie, panujace w komorze 5, dzieki czemu osiaga sie bardzo szczelne zamknie¬ cie zaworu, i do otwarcia glównego prze¬ plywu potrzebny jest w komorze 5 znacz¬ ny spadek cisnienia, przyczem przez taki zawór nie moze nastapic bezposredni uplyw cieczy, ani tez nie moga zachodzic szybko po sobie nastepujace zmiany polozen prze¬ pony przy niewielkich nawet wahaniach ci¬ snienia w komorze zapasowej r co zapobie¬ ga kolataniu sie zaworu. Otwór w przepo¬ nie jest bardzo maly, aby równiez dzialal hamujaco, W odmianie wykonania wedlug fig. 7 i 8 obciazenie kulki 11 stanowi ciezarek, wy¬ konany w postaci tloczka 25. Tloczek ten przesuwa sie w komorze 8, napelnionej sta¬ le ciecza, i dziala hamujaco na obciaznik albo na zawór. Tloczek ten jest osadzony w cylindrze 26 z takim luzem, jakiego wyma¬ ga zadane hamowanie, albo tez luz moze byc bardzo maly, tloczek zas moze byc za¬ opatrzony w odpowiedni rowek 27. Rów¬ niez górny i dolny czop tloczka 25 moga byc osadzone z pewnym luzem w swych lozyskach 28, 29, które wykonywa sie naj¬ lepiej z twardej gumy, albo tez czopy te moga byc zaopatrzone w rowki. Ah^pwiek- szy przeplyw cieczy byl mozliwy dopiero przy okreslonem polozeniu zaworu, rowek 30 w dolnej czesci czopa 25' moze byc wy¬ konany tylko na nieznacznej czesci wyso¬ kosci tego czopa. Polaczenie przewodu od¬ biorczego C z komora 8 stanowia w tym przypadku kanaly 23, 31. Sprezyna 32 przedstawia dodatkowe obciazenie przepo¬ ny 3.W odmianie wykonania wedlug fig. 9, — 4 —nieposiadajacej wcale zaworu. pomocnicze¬ go, przepona 3 jest polaczona bezposred¬ nio z tlumikiem, który posiada ciezar 33, stanowiacy dodatkowe obciazenie, przy- czem ciezar ten w postaci tloczka suwa sie w cylindrze 34, dzialajac hamujaco (tloczek ten jest osadzony z odpowiednim luzem lub tez jest zaopatrzony w rowek 35). Przewód odbiorczy C laczy sie z cylindrem 34 kana¬ lami 23, 31 a z komora 5 —: kanalami 36.Zreszta plytka 37 moze byc usunieta zu¬ pelnie.W odmianie wykonania wedlug fig. 10 tlumienie ruchu zaworów wystepuje tylko wtedy, gdy przepona 3 jest nieznacznie wy¬ gieta. Oslona 41 zawiera kule 39, umie¬ szczona w obciazniku 40, osadzonym prze¬ gubowo na czopie 38 i sluzacym do rozrza¬ dzania grzybka li1 zaworu pomocniczego; oslona 41 jest wykonana w postaci powietrz- nika 42 tak, iz osobny powietrznik 21 (fig. 1) staje sie zbyteczny. Bezposrednie pola¬ czenie powietrznika 42 z urzadzeniem upro¬ szcza calosc i zmniejsza koszty oraz liczbe polaczen, które przyczyniaja pie do powsta¬ wania nieszczelnosci.Urzadzenie dziala w sposób nastepuja¬ cy. Dopóki przepona 3 zaslania przeplyw z krócca 1 do krócca 2 w odmianach wykona¬ nia wedlug fig. 1 — 8 i 10, a pomocniczy za¬ wór jest zamkniety, to w komorze 5 panu¬ je takie same cisnienie, co i w króccu do¬ plywowym 1. Gdy miedzy naciskiem, wy¬ wieranym tern cisnieniem w komorze 5 na zawór pomocniczy, a naciskiem, wywiera¬ nym na tenze zawór z przeciwnej strony (cisnienie cieczy lacznie z dodatkowem ob¬ ciazeniem), istnieje równowaga albo, gdy dzialanie cisnienia w komorze 5 jest mniej¬ sze od nacisku, wywieranego na stozek za¬ woru pomocniczego w kierunku przeciw¬ nym, to zawór pomocniczy oraz zawór glów¬ ny pozostaja zamkniete. Wtedy ciecz moze byc pobrana z przewodu 5 oraz z powietrz¬ nika 21, 42.Jezeli cisnienie, wskutek pobrania cie¬ czy Z przewodu odbiorczego C albo po¬ wietrznika 21 lub 42, spadnie w takim stop¬ niu, ze okaze sie przewaga cisnienia w ko¬ morze 5, wówczas kulka zaworu pomocni¬ czego podnosi sie najpierw zwolna a na¬ stepnie szybko (wedlug fig. 1 — 6 i 10 — po przesunieciu kulki ii powyzej otworu 17 lub po przetoczeniu sie kuli 39 w polo¬ zenie, oznaczone linja przerywana). Wsku¬ tek odsloniecia kanalu 7 lub 17 niewielkie cisnienie, panujace w komorze 8 albo w po¬ wietrzni/ku 42, przenosi sie na przepone J, przyczem wymiary gniazda 24, górna po¬ wierzchnia czynna, zwrócona ku komorze 5, oraz stosunek cisnien sa obrane tak, ze przepona 3 zostaje wówczas podniesiona z gniazda 24 i nastepuje szybkie uzupelnie¬ nie zapasu cieczy oraz wzrost cisnienia w przewodzie C i w komorze 8 lub 34 rów¬ niez przez kanaly 23 albo 23, 31 i to z taka szybkoscia, przy której plynomierz A dzia¬ la prawidlowo. W polozeniu tern mozliwy jest równiez bezposredni przeplyw cieczy do miejsc odbiorczych. Z chwila pojawienia sie w komorze za urzadzeniem przerywa ja- cem Biw komorze 8 cisnienia, umozliwia¬ jacego zamkniecie zaworu pomocniczego, wówczas nastepuje wyrównanie sie cisnien wlasciwych nad i pod przepona, która wsku¬ tek posiadania wiekszej powierzchni czynnej z górnej strony zostaje znowu mocno do¬ cisnieta do gniazda 24.W urzadzeniu wedlug fig. 9 otwieranie odbywa sie wtenczas, gdy w przewodzie odbiorczym C i nad przepona 3 cisnienie o- padnie w takim stopniu, ze suma sil, dzia¬ lajacych zgóry na przepone jest mniejsza od iloczynu z dolnej powierzchni przepony przy zaworze zamknietym, pomnozonej przez zwykle cisnienie, panujace w prze¬ wodzie, a zamykanie nastepuje wtedy, gdy cisnienie w przewodzie odbiorczym C, zja¬ wiajace sie ponownie wskutek doplywu cie¬ czy, pomnozone przez górna powierzchnie przepony, lacznie z sila, wywierana przez obciazenie, staje sie tak wielkie, jak cisnie- — 5 —nie w króccu 1, pomnozone przez dolna po¬ wierzchnie przepony.Hamulec hydrauliczny zapewnia spo¬ kojne i pewne dzialanie urzadzenia. Rów¬ niez i przepona 3 przyczynia sie do spokoj¬ nego dzialania.Szybkosc otwierania i zamykania mozna regulowac nietylko sila hamowania, ale i przez odpowiedni dobór poszczególnych ka¬ nalów {np. kanalu w dyszy 6, kanalu 17)-, których najodpowiedniejsze wymiary okre¬ sla sie latwo w urzadzeniach róznej wielko¬ sci.Do oprózniania komory 8, napelnionej stale ciecza* sluzy sruba 43 (fig. 2 i 9, moz¬ na ja wstawic równiez i w pozostalych od¬ mianach wykonania); mozna wstawic rów¬ niez zlacze 44 przewodu, przeznaczonego do napelniania komory 8 powietrzem (fig. 10).Zamiast przepony 3 mozna byloby za¬ stosowac grzybek, który na cisnienie cieczy, doplywajacej z krócca 1, wystawialby mniejsza powierzchnie, niz na cisnienie, pa¬ nujace w komorze 5. Przy hydraulicznem hamowaniu zaworu pomocniczego tenze o- twiera sie wtedy, gdy dzialanie obciazenia osiagnie najwyzsza wartosc, poczym maleje znowu, wykonanie zas grzybka zaworu po¬ mocniczego w postaci kulki nadaje sie rów¬ niez do zastosowania w zupelnie odciazonym zaworze glównym, który zamyka sie tylko pod dzialaniem wlasnego ciezaru lub pod naciskiem sprezyny. PL