Wynalazek dotyczy urzadzenia hamul¬ cowego, dzialajacego sprezonem powietrzem, w którem pod wplywem zmniejszenia cisnie¬ nia w przewodzie glównym nastepuje hamo¬ wanie, a pod wplywem zwiekszenia cisnienia w tym przewodzie — odhamowanie.Znane sa hamulce, w których przy kaz¬ dym wagonie pociagu stosowany jest dodat¬ kowy zbiorniczek, umozliwiajacy szybsze zahamowanie, w celu wywolania lokalnych kolejnych redukcyj cisnienia w przewodzie glównym w tym celu, aby zawory rozrzad- cze w przedniej i tylnej czesci pociagu dzia¬ laly podczas zaciskania hamulców bardziej synchronicznie.Niektóre bowiem z tych zaworów dzia¬ laja podczas hamowania pod wplywem slab¬ szego zmniejszenia cisnienia w przewodzie glównym, anizeli inne, a jednoczesnie po¬ jemnosc tego przewodu w poszczególnych wagonach nie jest jednakowa. Chcac wiec zapewnic nalezyte dzialanie wszystkich za¬ worów rozrzadczych w pociagu, nalezalo u- czynic pojemnosc powyzszego zbiorniczka dodatkowego tak wielka, aby spadek cisnie¬ nia w tym zbiorniczku wywolal dostateczny spadek cisnienia w przewodzie glównym przy jego maksymalnej pojemnosci, potrzeb¬ ny do uruchomienia zaworów rozrzadczych, wymagajacych najwiekszego zmniejszenia cisnienia. Wobec powyzszego pojemnosc wy¬ mienionego wyzej zbiorniczka musiala byc wieksza od pozadanej, a poniewaz cisnienie w przewodzie glównym wyrównywalo sie ^pewnej chwili z cisnieniem, panujacem w tym zbiorniczku, wiec wywolywalo to niepo¬ trzebna strate sprezonego powietrza.Zastosowany w niniejszym wynalazku zbiorniczek dodatkowy jest odpowiednio po¬ laczony z trójprzelotowym zaworem roz- rzadczym i posiada pojemnosc, dostosowana do minimalnej pojemnosci przewodu glów¬ nego w poszczególnych wagonach, przyczem zbiorniczek ten jest tak wykonany, iz zmniej¬ szenie cisnienia w przewodzie glównym wy¬ woluje przesuniecie odpowiednich czesci zaworu rozrzadczego do polozenia, odpowia¬ dajacego hamowaniu w przypadku, gdy za¬ wór ten zaczyna dzialac juz przy stosunko¬ wo niewielkim spadku cisnienia w przewo¬ dzie glównym. W tym celu zbiorniczek po¬ wyzszy jest zaopatrzony w zwezony otwór wylotowy, prowadzacy do atmosfery, dzieki któremu cisnienie zmniejsza sie nadal w przewodzie glównym, umozliwiajac przesu¬ niecie odpowiednich czesci zaworu rozrzad¬ czego do polozenia hamowania i w tym przy¬ padku, kiedy odpowiednie czesci zaworu roz¬ rzadczego nie przesuna sie do tego poloze¬ nia po wyrównaniu sie cisnienia w przewo¬ dzie glównym i w wymienionym wyzej zbiorniczku.Dzieki wypuszczaniu sprezonego powie¬ trza ze zbiorniczka dodatkowego wprost do atmosfery, zamiast za posrednictwem zawo¬ ru rozrzadczego, co stosowano dotychczas, czesci robocze tego zaworu moga byc mniej¬ sze, co lacznie ze zmniejszeniem wymiarów zbiorniczka dodatkowego umozliwia uzycie mniejszego zaworu rozrzadczego.Wynalazek tytulem przykladu przedsta^ wiony zostal na zalaczonym rysunku, przed¬ stawiajacym schematyczny przekrój urza¬ dzenia hamulcowego w mysl wynalazku.Urzadzenie to sklada sie z trójprzeloto- wego zaworu rozrzadczego /, z zaworu wy- pustowego 2, zbiornika pomocniczego 3 i cy¬ lindra hamulcowego 4.Trójprzelotowy zawór rozrzadczy 1 ma postac skrzynki, zawierajacej tlok 5, po któ¬ rego jednej stronie znajduje sie komora 6, polaczona z przewodem glównym 46. Po drugiej stronie tego tloka znajduje sie komo¬ ra 7, polaczona ze zbiornikiem pomocniczym 3 za posrednictwem rury 8. Tlok 5 posiada tloczysko 9, umieszczone w komorze 7 i prze¬ suwajace suwak glówny 10 i suwak pomoc¬ niczy 11.Kadlub 1 zaworu rozrzadczego jest za¬ mkniety od strony komory 6 pokrywa 12, przyczem pomiedzy pokrywa 12 i kadlubem / znajduje sie uszczelka 13. W pokrywie 12 znajduje sie kanal 14, laczacy komore 6 z kanalem 15, znajdujacym sie w kadlubie / i polaczonym z przewodem glównym 46 za posrednictwem kanalu i rury 16. W pokry¬ wie 12 znajduje sie zbiorniczek dodatkowy 17, który laczy sie bezposrednio z atmosfera zapomoca zwezonego otworu 18, a zapomo- ca kanalów 19 i 20 laczy sie ze zwierciadlem suwaka glównego 10.Trójprzelotowy zawór rozrzadczy jest zaopatrzony w zawór dodatkowy, sluzacy do zmieniania szybkosci hamowania. Zawór ten posiada gietka przepone 21 oraz grzybek 22, na który oddzialywa ta przepona. Po jednej stronie przepony 21 znajduje sie komora 25, polaczona za posrednictwem kanalu i rury 26 z cylindrem hamulcowym 4, po drugiej zas stronie tej przepony znajduje sie komo¬ ra 23, polaczona z atmosfera za posrednic¬ twem kanalu 24 i zawierajaca sprezyne 45, wyginajaca przepone 21 do polozenia, uwi¬ docznionego na rysunku. Grzybek 22 miesci sie w komorze 27, oddzielonej od komory 25, polaczonej z otworem, w którym moze sie przesuwac zaopatrzony w zebra korek 29, za posrednictwem którego przepona 21 oddzia¬ lywa na grzybek 22, przyczem otwór dla te¬ go korka jest otoczony wystajacem siodel¬ kiem 30, na którem moze siadac grzybek 22.W komorze 27 jest umieszczona równiez sprezyna 31, przytrzymujaca normalnie ten grzybek w zetknieciu z korkiem 29 i mogaca przesunac grzybek 22 ku górze w celu usa¬ dowienia go na siodelku 30 w chwili wygie- — 2 —cia przepony 21 ku górze, co bedzie opisane dalej.Zawór wypustowy 2 jest znanej kon¬ strukcji, polozenie pionowe jego raczki 32 jest polozeniem wylaczajacem, uwidocznio- nem na rysunku, natomiast polozeniem wla- czajacem jest poziome polozenie tejze racz¬ ki. Przy wlaczajacem polozeniu raczki tego zaworu, umozliwia on wypuszczanie powie¬ trza sprezonego z cylindra hamulcowego 4 az do chwili zmniejszena cisnienia w tym cy¬ lindrze do pewnego okreslonego stopnia, po- czem zawór wypustowy zatrzymuje w znany sposób pozostale sprezone powietrze w cy¬ lindrze hamulcowym. Przy polozeniu, wyla¬ czajacem raczki zaworu wypustowego, nie reguluje on wylotu sprezonego powietrza z cylindra hamulcowego 4 i jezeli nie wytwo¬ rzyc specjalnych warunków, wówczas zawór ten mozna uwazac jako bedacy w polozeniu wylaczonem.W celu napelnienia urzadzenia hamulco¬ wego sprezonem powietrzem, wpuszcza sie je do przewodu glównego 46 w znany spo¬ sób, skad przedostaje sie ono rura i kanalem 16 oraz kanalami 15 i 14 do komory 6. Je¬ zeli tlok i suwaki zaworu rozrzadczego znaj¬ duja sie w polozeniach, odpowiadajacych odhamowaniu, uwidocznionych na rysunku, to sprezone powietrze przechodzi wówczas z komory 6 rowkami 33 do komory 7, a stad kanalem i rura 8 do zbiornika pomocniczego 3, wskutek czego w zbiorniku tym i komorze 7 panowac bedzie cisnienie takie, jak w prze¬ wodzie glównym.Gdy suwak glówny 10 zaworu rozrzad¬ czego znajduje sie w polozeniu odhamowa- nia, cylinder hamulcowy 4 polaczony jest z atmosfera za posrednictwem rury i kanalu 26, wydrazenia 34 w suwaku 10, kanalu i ru¬ ry 35 oraz zaworu wypustowego 2. Poniewaz jednak komora 25 zaworu dodatkowego po¬ laczona jest stale z cylindrem hamulcowym 4, wiec komora ta zostaje równiez polaczo¬ na z atmosfera, co umozliwia sprezynie 45 wygiecie przepony 21 do polozenia, uwidocz- nionego na rysunku, i odsuniecie grzybka 27 od siodelka 30, wskutek czego komora 27 jest polaczona z komora 25.W zbiorniczku dodatkowym 17, umozli¬ wiajacym szybsze zahamowanie, panuje nor¬ malnie cisnienie atmosferyczne, gdyz jest polaczony z atmosfera zapomoca zwezonego otworu 18. Kanal 20, polaczony ze zbior¬ niczkiem 17 za posrednictwem kanalu 19, zbiega sie z kanalem 36 w suwaku glównym 10, laczacym sie z wydrazeniem 37 suwaka pomocniczego 11.W celu zacisniecia hamulców nalezy w zwykly sposób zmniejszac stopniowo cisnie¬ nie w przewodzie glównym, wskutek czego nastepuje odpowiednie zmniejszenie cisnie¬ nia w komorze 6. Po obnizeniu tego cisnienia w okreslonym stopniu ponizej cisnienia, pa¬ nujacego w komorze 7, tlok 5 i suwak po¬ mocniczy 11 przesuniete zostaja w prawo do polozenia, odpowiadajacego szybszemu za¬ hamowaniu, w którem to polozeniu tloczysko 9 zaczepia, o lewy koniec suwaka glówne¬ go 10.Wydrazenie 37 suwaka pomocniczego 11 laczy teraz kanal 36 w suwaku glównym z kanalem 38, który zbiega sie z kanalem 15, polaczonym za posrednictwem kanalu i ru¬ ry 16 z przewodem glównym 46, wskutek czego sprezone powietrze moze przeplywac z, tego przewodu za posrednictwem kanalów 15 i 38, wydrazenia 37 i kanalów 36, 20 i 19 do zbiorniczka 17. Cisnienie, panujace w przewodzie glównym, wskutek tego spada i ten spadek preznosci wywoluje natychmiast odpowiedni skutek w komorze 6 po prawej stronie tloka 5.Spadek cisnienia w przewodzie glównym, spowodowany wyrównaniem cisnien w prze¬ wodzie glównym i w zbiorniczku 17, zmie¬ nia sie w zaleznosci od pojemnosci przewo¬ du glównego w danym wagonie, która zalezy znowu od dlugosci tego wagonu. Z drugiej zas strony zawory rozrzadcze poszczegól¬ nych wagonów w pociagu sa równiez nie¬ jednakowe, wskutek czego jedne z nich za- — 3 —czynaja dzialac juz z powodu nieznacznego zmniejszenia cisnienia w przewodzie glów¬ nym przy polaczeniu go ze zbiorniczkiem 17, a dla innych znowu spadek cisnienia w przewodzie glównym musi byc wiekszy.Gdy ten spadek cisnienia, wywolany przez wyrównanie cisnien w przewodzie glównym i w zbiorniczku 17 % staje sie wy¬ starczajacy do uruchomienia zaworu *vt- rzadczego, wtedy cisnienie, panujace w ko¬ morze 7, przesuwa szybko tlok 5 oraz suwa¬ ki do polozenia roboczego (hamowania), w którem tlok 5 styka sie z uszczelka 13, a ka¬ nal 20, poprzez który sprezone powietrze przeplywa do zbiorniczka 17, zostaje zaslo¬ niety suwakiem 10.Jezeli jednak zawór rozrzadczy wymaga do dzialania wiekszego spadku cisnienia w przewodzie glównym, anizeli spadek, wy¬ tworzony przez zrównanie cisnienia, panuja- cego w tym przewodzie, z cisnieniem w zbiorniczku 17, wtedy dalszy spadek cisnie¬ nia w przewodzie glównym osiaga sie wsku¬ tek dalszego odplywu powietrza sprezonego z tego przewodu do zbiorniczka 17. Szybkosc tego odplywu zalezna, jest od ilosci powie¬ trza, które moze odplynac do atmosfery w jednostke czasu ze zbiorniczka 17 przez zwezony otwór 18. Po osiagnieciu w ten spo¬ sób dostatecznego spadku cisnienia w prze¬ wodzie glównym i w komorze 6, tlok 5 i su¬ waki 10 i 11 zostaja przesuniete do opisane¬ go juz polozenia roboczego.Gdy suwak glówny znajduje sie w polo¬ zeniu roboczem, to kanal 39, zaopatrzony w dlawik 40, laczy kanal 15 z kanalem 41, wskutek czego sprezone powietrze przeply¬ wa z przewodu glównego 46 do kanalu 41, a nastepnie przez zawór przepustowy 42 i ka¬ nal 43 do komory 27 zaworu dodatkowego.Z tej zas komory przez otwarty zawór 22 powietrze sprezone przedostaje sie do ko¬ mory 25, skad kanalem i rura 26 wchodzi do cylindra hamulcowego 4. Ten przeplyw po¬ wietrza sprezonego z przewodu glównego do cylindra hamulcowego przyspiesza spadek cisnienia w przewodzie glównym, lecz jest tak regulowany przez dlawik 40, iz wyrów¬ nywa w przewodzie glównym fale preznosci, mogace tam powstac pod wplywem poczat¬ kowego szybkiego przeplywu powietrza z te¬ go przewodu do zbiorniczka 17.Równoczesnie z przeplywem sprezonego powietrza z przewodu glównego do cylindra hamulcowego, sprezone powietrze przeply¬ wa równiez ze zbiornika pomocniczego 3 do cylindra hamulcowego za posrednictwem ko¬ mory 7, kanalu 44, który przy polozeniu ro¬ boczem suwaka glównego 10 zbiega sie z ka¬ nalem 26, prowadzacym do cylindra hamul¬ cowego.Poniewaz komora 25 zaworu dodatkowe¬ go jest stale polaczona z cylindrem hamul¬ cowym 4 za posrednictwem kanalu i rury 26, wiec z chwila utworzenia sie w cylindrze hamulcowym i komorze 25 pewnego okreslo¬ nego cisnienia przepona 21 zostaje wygie¬ ta ku górze wbrew naciskowi sprezyny 45, wskutek czego sprezyna 31 zamyka zawór 22, zapobiegajac dalszemu przelotowi spre¬ zonego powietrza z przewodu glównego do cylindra hamulcowego.Po zamknieciu zaworu 22 sprezone po¬ wietrze przeplywa nadal z komory 7 i zbiornika pomocniczego 3 do cylindra ha¬ mulcowego do chwili spadku cisnienia w komorze 7 nieco ponizej cisnienia, panuja¬ cego w komorze 6, a wtedy tlok 5 przesu¬ wa suwak 11 do polozenia, w którem kanal 44 zostaje zasloniety suwakiem pomocni¬ czym 11, co zapobiega dalszemu przeplywo¬ wi sprezonego powietrza do cylindra ha¬ mulcowego.W celu zwiekszenia stopnia zacisniecia hamulców zmniejsza sie nadal cisnienie w przewodzie glównym, wskutek czego tlok 5 i suwak pomocniczy 11 zostaja przesuniete z polozenia, utrzymujacego dany stopien zacisniecia hamulców, ponownie do polo¬ zenia roboczego, w którem kanal 44 zosta¬ je odsloniety, co umozliwia dalszy przeplyw sprezonego powietrza ze zbiornika pomocni- - 4 -czego 3 do cylindra hamulcowego 4. Na¬ lezy jednak zauwazyc, ze po poczatkowem, opisanem powyzej zmniejszeniu cisnienia w przewodzie glównym sprezone powietrze nie odplywa juz z przewodu glównego, co umozliwialo szybsze zahamowanie. Ten od¬ plyw sprezonego powietrza z przewodu glównego nie nastepuje dlatego, iz cisnienie w cylindrze hamulcowym po poczatkowem zmniejszeniu cisnienia w przewodzie glów¬ nym wystarcza do utrzymania przepony 21 w stanie tak wygietym, ze zawór 22 pozo¬ staje zamkniety.Chcac rozluznic hamulce, wpuszcza sie w zwykly sposób sprezone powietrze do przewodu glównego. Powietrze to przecho¬ dzi z tego przewodu do komory 6 i po wy¬ tworzeniu sie w tej komorze cisnienia, przewyzszajacego w wystarczajacym stop¬ niu cisnienie, panujace w zbiorniku pomoc¬ niczym 3 i w komorze 7, tlok 5 zostaje przesuniety wraz z suwakami 10 i 11 do polozenia, odpowiadajacego odhamowaniu.Powietrze sprezone doplywa wówczas z ko¬ mory 6 rowkami 33 do komory 7, a z niej— do zbiornika pomocniczego 3. Przy poloze¬ niu suwaka 10, odpowiadajacem odhamo¬ waniu, powietrze sprezone ulatuje z cylin¬ dra hamujacego 4 za posrednictwem rury i kanalu 26, wydrazenia 34 w suwaku 10, kanalu i rury 35 oraz zaworu wypustowe- go 2.Wskutek opisanego powyzej spadku cisnienia w cylindrze hamulcowym oraz w polaczonej z nim komorze 25 zaworu do¬ datkowego — sprezyna 45 wygina przepo¬ ne 21 tak, iz zawór 22 otwiera sie, umozli¬ wiajac szybsze dzialanie hamulców przy nastepnem hamowaniu.Podczas hamowania pociagu na spad¬ kach stosuje sie zwykle hamowanie okreso¬ we, a mianowicie zaciska sie hamulce w spo¬ sób opisany powyzej, a po uplywie pewne¬ go czasu wpuszcza sie sprezone powietrze do przewodu glównego w celu przesuniecia odpowiednich czesci zaworu rozrzadczego do polozenia odhamowania w celu ponow¬ nego zaladowania zbiornika pomocniczego, co jest czynnoscia przygotowawcza do na¬ stepnego zacisniecia hamulców.Na spadkach raczke 32 zaworu wypusto- wego 2 ustawia sie w polozeniu wlaczenia w celu regulowania w okresie koncowym wylotu powietrza sprezonego z cylindra ha¬ mulcowego i utrzymania okreslonego cisnie¬ nia w tym cylindrze.Szybsze hamowanie osiaga sie podczas poczatkowego zociskania hamulców w spo¬ sób opisany juz powyzej, poniewaz jednak w cylindrze hamulcowym zostaje przez za¬ wór wypustowy 2 utrzymane pewne cisnie¬ nie, przepona nie pozostaje w stanie wygie¬ tym, dzieki czemu sprezyna 31 moze utrzy¬ mac zawór 22 w stanie zamknietym. Wsku¬ tek tego podczas hamowania okresowego po poczatkowem zacisnieciu hamulców nie¬ ma przeplywu powietrza sprezonego z prze¬ wodu glównego poprzez zawór 22 do cylin¬ dra hamulcowego.Z chwila kiedy suwak glówny 10 w okre¬ sie hamowania opusci swe polozenie, odpo¬ wiadajace rozluznieniu hamulców, uwidocz¬ nione na rysunku, — cisnienie w zbiorniczku maleje do wielkosci cisnienia atmosferycz¬ nego, wskutek ulatniania sie powietrza przez otwór 18.W celu calkowitego zwolnienia hamul¬ ców po hamowaniu okresowem, nalezy prze¬ krecic raczke 32 zaworu wypustowego 2 do polozenia wylaczajacego. Powietrze sprezo¬ ne doplywa w okresie odhamowania do przewodu glównego 46, a wiec i do komo¬ ry 6, w celu przesuniecia tloka 5 i suwaków 10 i 11 do polozenia, odpowiadajacego od¬ hamowaniu. Powietrze sprezone doplywa wówczas do zbiornika pomocniczego 3 za posrednictwem rowków 33 i komory 7, na¬ tomiast z cylindra hamulcowego 4 zostaje ono wypuszczone za posrednictwem rury i kanalu 26, wydrazenia 34 w suwaku 10, kanalu i rury 35 oraz zaworu wypustowe¬ go 2. — 5 —Zbiorniczek 17 posiada taka pojemnosc, iz w celu uruchomienia zaworu rozrzadcze- go i zacisniecia hamulców wywoluje on spadek cisnienia w przewodzie glównym o minimalnej pojemnosci nawet wówczas, gdy ten zawór rozrzadczy jest w takim stanie, iz zaczyna dzialac przy niewielkim spadku cisnienia w przewodzie glównym. Jezeli zas zawór rozrzadczy jest w takim stanie, iz nie moze dzialac przy tak nieznacznym spadku cisnienia w przewodzie glównym* to dalszy spadek tego cisnienia osiaga sie zapomoca ciaglego odplywu powietrza z przewodu glównego do zbiorniczka 17 z szybkoscia, zalezna od ilosci powietrza, u- latujacego do atmosfery w jednostke czasu przez zwezony otwór 18 zbiorniczka 17.Po przesunieciu sie tloka oraz suwaków zaworu rozrzadczego do polozenia robocze¬ go (hamowania) nastepuje dalszy spadek cisnienia w przewodzie glównym wskutek przeplywu sprezonego powietrza z tego przewodu do cylindra hamulcowego przez zawór dodatkowy, ograniczajacy przy pew- nem okreslonem cisnieniu w cylindrze ha¬ mulcowym spadek cisnienia w przewodzie glównym.Podczas stopniowanego zaciskania ha¬ mulców wszystkie poszczególne dzialania urzadzenia wedlug wynalazku, majace na celu szybsze zahamowanie, sa po poczatko- wem hamowaniu czesciowo bezuzyteczne.W tym przypadku przeplyw sprezonego po¬ wietrza z przewodu glównego do zbiornicz¬ ka 17 i do cylindra hamulcowego nastepuje po poczatkowem obnizeniu cisnienia w prze¬ wodzie glównym. Cisnienie, utrzymane w cylindrze hamulcowym przez zawór wypu- stowy 2, zdolne jest jednak do utrzymania zaworu dodatkowego w stanie nieczynnym podczas nastepnego zacisniecia hamulca, wskutek czego szybsze zahamowanie wywo¬ lane zostanie tylko dzialaniem zbiorniczka 17 i jego zwezonego otworu wylotowego 18.Wynalazek nie ogranicza sie do opisa¬ nej powyzej postaci wykonania wynalazku. PL