Urzadzenia, uzywane dotychczas do mechanicznego rozwiazywania funkcji ma¬ tematycznej F (x, y, z) = o lub z = / (x . y), sa utworzone ze znanych kadlu¬ bów krzywolinijnych, przesuwanych w dwóch kierunkach prostopadlych x, y lub tez obracanych w stosunku do siebie i przesuwanych' w kierunku osi ich obrotu* Kazdy punkt powierzchni kadlubów odpo¬ wiada jednej wartosci funkcji / (x, y)=zf przekazywanej urzadzeniu medhanicznemu do zuzytkowania zapomoca dowolnego od¬ powiedniego narzadu wskazniczego.Tego rodzaju kadluby posiadaja, jak wiadomo, te wade, ze rzecza nadzwyczaj trudna i zajmujaca wiele czasu jest tech¬ niczne (warsztatowe) wykonanie ich po¬ wierzchni, okreslonej przez wspólrzednie przestrzenne x, y, z, pomijajac to, ze na¬ stepna zmiana ksztaltu jest prawie zupel¬ nie niemozliwa.Wedlug wynalazku przestrzenna war¬ tosc funkcji z = / (x, y) zostaje podzielo¬ na przez dostateczna liczbe (n) wartosci czesciowych na wartosci, przedstawione plaskiemu. wzglednie dwuwymiarowemi profilami, np. z1 = f (x1 y), z2 = f (x2, y) - zn = f (xn, y), gdzie xlt x2, xn ma-ja wartosci stale, wybrane w pewnych od¬ stepach. Wszystkie tse krzywe w poszcze¬ gólnych plaszczyznach zostaja pra&edsta- iyfyme zapomoca odpowiednio wygietych pasków metalowych, sztywno ze soba po¬ laczonych, z których kazdy zapomoca od¬ powiedniej liczby nastawnych narzadów wskaznikowych, odpowiednio prowadzo¬ nych, oddzialywa na inny elastyczny pasek metalowy w taki sposób, ze zespól wszyst¬ kich tych narzadów wskaznikowych, od¬ powiednio ckricii wzglednego polozenia yl9 y2 yn w stosunku do systemu krzy¬ wych zv z2 zn, przybiera profil po¬ przeczny funkcji poszukiwanej np. zA1 = f (xi yJ *i2 = f (xvy2). z2B='l (^?*)»'»-*nm = f (*n \n ) * *• A'< PTZ*' kazujac dalej urzadzeniu mechanicznemu rozwiazanie funkcji Urzadizeniie wedlug wynalazku jest przedstawione Ha rysunku w dwóch przy¬ kladach wykonania. Fig, 1 przedstawia perspektywiczny widok urzadzenia prze¬ strzennego, fig. 2 — widok zprzodu postaci wykonania urzadzenia plaskiego i fig, 3 — przekrój -tonowy togo urzadzenia.Plyta 5, przedstawiona na fig. 1, lezaca w plaszczyznie x — y i przesuwna w kie¬ runku y, jest zaopatrzona w otwory, roz¬ mieszczone w punktach przeciecia linij, tworzacych kratke. W otworach sa osadzo¬ ne obrotowo, lecz bez moznosci osiowego przesuwania sie nakretki 6. W kazda z tych nakretek jest wkrecony równolegly do. osi z sworzen srubowy 3, zaopatrzony na górnym koncu w obsade 3a, obejmuja¬ ca pas^k metalowy la wzglednie Ib, Ic i t. d. Kazdy z tych pasków mefetlowych jest tak wykrzywiony, ze ich kszrtalty od¬ powiadaja równaniom z1 = f (xv y), z2 = ' {** yh zs = f (x3, y) i t. d., przyczem xn = nx1 iloczynowi boku kwadratu krat¬ ki podzialowej przez n. Paski metalowe sa osadzone w obsadach Ja tak, ze ich plaszczyzny srodkowe przekroju podluz¬ nego sa równolegle do plaszczyzny yz.Kazdy z tych pasków metalowych id, Ib i t. d. sluzy za narzad prowadniczy slup¬ ka 8a wzglednie 8b, 8c i L d., zaopatrzone¬ go u dolu w obsade slizgowa 20. Slupki sa rozmieszczone w nieruchomem ramieniu 7 w jednakowych od siebie odleglosciach i sa osadzone przesuwnie, przyczem ich osie sa prostopadle do plaszczyzny xy. Na górnym koncu kazdego z tych slupków znajduje sie obsada 18 — 19, osadzona obrotowo. W obsadach tych osadza sie gietki pasek metalowy 9, skladajacy sie (najkorzystniej) z dwóch lub wiekszej licz¬ by cienkich pasków stalowych, których plaszczyzny srodkowe przekroju podluz¬ nego sa równolegle do plaszczyzny xz.Przez przesuwanie plyty 5 w kierunku y w stosunku do ramienia 7 pasek metalowy 9 zmienia swój ksztalt podlug równania zik = f (xit yk) i sluzy jako narzad pro¬ wadniczy wskaznika pomiarowego 11, osa¬ dzonego w iramiieniu 10 przesuwnie i rów¬ nolegle do kierunku osi z. Przesuniecie wskaznika 11 okresla z = f (xy), jezeli y wyraza przesuniecie plyty 5 w kierunku y, di x — przesuniecie ramienia 10 w kierun¬ ku x W stosunku do polozenia ramienia 7 w stanie spoczynku.Obsada 20 na dolnym koncu wskazni¬ ka 11 obejmuje pasek 9, a wskaznik 11 jest zaopatrzony w zebatke 12, zazebiaja¬ ca sie z kolem zebatiem 13, osadzonem na wale 14. Kat obrotu tego kola zebatego 13 stanowi miare szukanej wartosci funkcji.W celu unikniecia zalaman pasków la, Ib, lc w miejscach, w których sa one obej¬ mowane obsadami, zarówno obsady 3a, jak i obsady slizgowe 20, przymocowane do slupków 8a, 8b, 8c, sa osadzone obro¬ towo, pierwsze — w stosunku do swottizni 3, ostatnie — do slupków 8, jak to jest widoczne przy pasku la. Pasek ten jest umieszczony w obsadzie 15, 16, osadzonej na czopie 17 sworznia 3, i podtrzymuje slupek 8a zapomoca obsady 15', 16', osa¬ dzonej na czopie 17'. - 2 -Nastawianie prowadniczych pasków me- talowych moze byc dokonywane przez obracanie nakretek 6.W celu zaoszczedzenia miejsca, urza¬ dzenie przestrzenne moze byc wykonane jako plaski zespól prowadniczy krzywych (fig. 2 i 3).Jezeli paski la, Ib, lc oraz 9, przed¬ stawione na fig. 1, rzutowac równolegle do plaszczyzny xy pod dowolnym katem na plaszczyzne yz albo xz i poszczególne linje rzutowe przesunac pionowo i ewentualnie tez poziomo, wtedy zadanie sprowadza sie do rozwiazania w plaszczyznie poziomej.Sworzniom 3 wedlug fig. 1 na fig. 2 i 3 od¬ powiadaja wrzeciona srubowe 23, osadzone równolegle do siebie w ramie 29, która w ramie stalej 22 — 30 jest osadzona prze¬ suwnie w kierunku y. Na ie wrzeciona sa nasadzone nakretki 24, osadzone obrotowo w szescianach 25, lecz nie mogace sie prze¬ suwac w kierunku osi. W szescianach 25 sa osadzone obrotowo czopy 26, prostopadle do wrzecion srubowych 23 i do kierunku przesuwu ramy 29. Te czopy 26, dzieki za¬ opatrzeniu ich w szczeliny wzdluz srednicy stanowia obsady szczekowe 26, 27, w któ¬ rych sa osadzone paski metalowe la, Ib, lc. Na paskach tych za posrednictwem obrotowych obsad slizgowych 20 opieraja sie slupki 8a, 8b, i 8c, które sa osadzone przesuwnie w kierunku z w czesci 30 ra¬ my nieruchomej, a górnemi koncami zapo- moca obsad1 18 — 19 obrotowych podtrzy¬ muja elastyczny pasek metalowy 9, który przekazuje wielkosc pomiarowa tak samo, jak w przykladzie wykonania wedlug fig. 1.W obydwóch postaciach wykonania urzadzenia wedlug wynalazku nastawia¬ nie ksztaltu krzywej moze byc dokony¬ wane w prosty sposób przez przestawia¬ nie slupków w kierunku pionowym.Dzialanie urzadzenia jest nastepujace.Gdy plyte 5 (fig. 1) wzglednie rame 29 (fig. 2 i 3) przesuwa sie o dlugosc yk, a ramie 10 wskaznika 11 przesuwa sie o dlu¬ gosc xv to wskaznik 11 przesunie sie w kierunku z o szukana wielkosc zifc— f {xi9 yk).Jest rzecza pozadana wartosci y linij podstawowych z1 = f (x1. y), z2 = / (x2, yh *3 = '¦ (x8, y) wprowadzac do szukanych funkcyj przestrzennych nie ja¬ ko zmienne niezalezne, lecz rozpatrywac je jako funkcje dwóch zmiennych nieza¬ leznych p i q. Odmiane urzadzenia opisa¬ nego powyzej, czyniaca zadosc temu wa¬ runkowi, otrzymuje sie w ten sposób, ze zamiast sworzni srubowych 3, nastawianych w kierunku pionowym, stosuje sie sworznie gladkie, 'których przesuniecia osiowe p u- zyskuje sie np. izapomoca krzywek obroto¬ wych, osadzonych pod niemi. Przesuniecia plyty podstawowej 5 w kierunku y sa do¬ konywane wtedy wedlug wartosci q, pod¬ czas gdy wartosci p zostaja wprowadzone do mechanizmu jako katy obrotu równole¬ glych dio osi x walów krzywek, umieszczo¬ nych w plaszczyznach, przechodzacych przez osie gladkich sworzni. PL