Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu otrzymywania produktów dzialania amo- njaku na dwuchlorohydryne. Dotychczaso¬ we prace w tym kierunku, uskuteczniane glównie przez Bertlielota (i Luca), jak równiez Clausa, doprowadzaly do otrzy¬ mywania bezpostaciowych cial, nierozpu¬ szczalnych w zadnych rozpuszczalnikach i wskutek tego nie nadajacych sie do reakcyj chemicznych, jak równiez do innych celów.Wynalazek niniejszy polega na stwier¬ dzeniu, ze mozna otrzymywac produkty oleiste lub syropowe, rozpuszczalne i tech¬ nicznie cenne, gdy na niepodstawiona dwu- chlorowcohydfeyne alkoholu wielowarto- sciowego dziala sie amonjakiem w tempera- turtze ponizej 100°C i temperature te utrzy¬ muje równiez przy wyodrebnianiu i ewen- tualnem oczyszczaniu powstalego produk¬ tu. Jezeli jednak dzialanie amonjakiem przeprowadza sie w obecnosci wody, to wówczas temperature mozna poczatkowo podniesc do 100°C lub powyzej, baczac jednak, aby temperatura obnizyla sie do 100°C zanim produkt reakcji przejdzie w stan staly.Reakcja ta moze przebiegac w obecno¬ sci rozpuszczalników lub cial rozcienczaja¬ cych, jak alkoholu lub wody, lub bez nich.Produkty, otrzymywane sposobem we¬ dlug wynalazku niniejszego, mozna stoso¬ wac do reakcyj syntetycznych, jak równiez do celów leczniczych lub kosmetycznych.Ponizej podano kilka przykladów wy-konania sposobu wedft*£ wynalazku, jed¬ nakze wynalazek nie ogranicza sie do po¬ danych szczególów.Przyklad I. 1185 czesci wagowych roztworu amonjaku w alkoholu absolut¬ nym (otrzymanego przez wprowadzenie 240 czesci wagowych suchego amonjaku do 1000 czesci wagowych alkoholu absolut- nego w 0°C) dodaje sie do 1000 czesci wa¬ gowych a - dwuchlorohydryny i otrzyma¬ na mieszanine przechowuje sie, w szczelnie zamknietem naczyniu? w temperaturze 16 do 18°C, wstrzasajac od czasu do czasu, w ciagu 10 dni. N^stepwe przezroczysty alkoholowy lug macierzysty oddziela sie od wytworzonych krysztalów chlorku amo¬ nu przez saczenie, krysztaly chlorku amo¬ nu przemywa sie alkoholem absolutnym, a czysty przesacz alkoholowy wraz z alkoho¬ lem, sluzacym do przemywania, poddaje sie destylacji pod zmniejszonem cisnie¬ niem w temperaturze 30 do 35°Cf w celu usuniecia zen alkoholu i amonjaku.Pozostalosc tworzy czysty, zólty, bar¬ dzo lepki olej, rozpuszczalny w wodzie i alkoholu, ale nierozpuszczalny w eterze.W razie potrzeby poddaje sie otrzy¬ many produkt reakcji oczyszczania wedlug jednego z nastepujacych sposobów.Sposób 1. Z surowego produktu reak¬ cji, to jest z produktu, otrzymanego po od¬ destylowaniu alkoholu i amonjaku, usuwa sie znajdujaca sie w nim ewentualnie a - dwuchlorohydryne przez oddestylo¬ wanie jej pod zmniejszonem cisnieniem (15 do 18 mm) w temperaturze 70 do 80°C.Poniewaz wytworzony produkt jest wrazliwy na dzialanie ciepla, nie nalezy wiec przekraczac temperatury 70 — 80°C Produkt, otrzymany po destylacji, jest to czysty, zólty i bardzo gesty syrop o konsystencji bardzo gestego miodu lub terpentyny weneckiej.Sposób 2. Surowa mase reakcyjna, o- trzymana po oddestylowaniu alkoholu i amonjaku, ugniata sie z dodawanemi ko¬ leino porcjami eteru dopóty, az próbka uzytegp eteru, po odparowaniu, przestanie wykazywac pozostalosc, poczem mase te suszy sie pod zmniejszonem cisnieniem, w temperaturze pokojowej.Produkt ostateczny jest to prawie czysty, zólty syrop o konsystencji bardzo gestego miodu lub terpentyny weneckiej.Sposób 3. Mieszanine reakcyjna, za¬ wierajaca jeszcze alkohol i amonjak, wkra- pla sie powoli do duzej ilosci eteru, stale mieszajac. Powstaly mleczny osad o po¬ staci masy qpstowi^ef zbiera sie czesciowo na powierzchni sciarr i czesciowo na dnie naczynia, w któretn odbywa sie stracanie.Po usunieciu prawie czystego lugu macie¬ rzystego przez zlewanie, pozostaly osad zbiera sie i ugniata z dodawanemi kolej¬ no porcjami eteru dopóty, az próbka uzy¬ tego eteru, po odparowaniu, przestanie wy¬ kazywac pozostalosc, poczem osad ten suszy sie pod zmniejszonem cisnieniem w temperaturze pokojowej. Produkt osta¬ teczny stanowi zólta mase o konsystencji terpentyny weneckiej.Sposób 4. Surowy produkt reakcji, to jest produkt, otrzymany po oddestylowa¬ niu alkoholu i amonjaku, lub tez produkt, otrzymany po oddestylowaniu niezmienio¬ nej a - dwuchlorohydryny (pierwszy spo¬ sób oczyszczania), rozpuszcza sie w malej ilosci wody, poczem powstaly czysty roz¬ twór oziebia sie do 8°C i straca, stale mieszajac, zapomoca 20% roztworu we¬ glanu sodowego. Powstaly oleisty osad osiada na dnie naczynia jako gesta, metna masa oleista. Po kilkogodzinnem odstaniu sie, oleisty osad oddziela sie od luigu macierzystego przez zlewanie. Osta¬ teczny produkt rozpuszcza sie w wodzie, alkoholu rozcienczonym, alkoholu metylo¬ wym i suszy go w prózni w temperaturze pokojowej.Przyklad II. Proces przeprowadza sie tak, jak w przykladzie I, z ta jedbak róz- — 2 —nica, te zamiast 1185 czesci wagowych al¬ koholowego roztworu amonjaku stosuje sie 1702 czesci wagowych alkoholowego roz¬ tworu amonjaku.Przyklad III. Proces przeprowadza sie tak, jak w przykladzie I, z ta jednak róz¬ nica, ze zamiast 1185 czesci wagowych al¬ koholowego roztworu amonjaku stosuje sie 2040 czesci wagowych alkoholowego roz¬ tworu amonjaku.Przyklad IV. Proces przeprowadza sie tak, jak w przykladzie I, z ta jednak rózni¬ ca, ze zamiast 1185 czesci wagowych alko¬ holowego roztworu amonjaku stosuje sie 2720 czesci wagowych alkoholowego roz¬ tworu amonjaku.Przyklad V. Proces przeprowadza sie tak, jak w przykladzie I, z ta jednak róz¬ nica, ze zamiast 1185 czesci wagowych al¬ koholowego roztworu amonjaku stosuje sie 170 czesci wagowych alkoholowego roztwo¬ ru amonjaku.Przyklad VI. Proces przeprowadza sie tak, jak w przykladzie I, z ta jednak róz¬ nica, ze zamiast 1185 czesci wagowych al¬ koholowego roztworu amonjaku stosuje sie 340 czesci wagowych alkoholowego roz¬ tworu amonjaku.Przyklad VII. Proces przeprowadza sie tak, jak w przykladzie I, z ta jednak róznica, ze zamiast 1185 czesci wagowych alkoholowego roztworu amonjaku stosuje sie 680 czesci wagowych alkoholowego roztworu amonjaku.Przyklad VIII. Proces przeprowadza sie tak, jak w którymkolwiek z wyzej po¬ danych .przykladów, z ta róznica, ze czas trwania reakcji zamiast 10 dni wynosi 20 do 40 dni.Procesy, podane w poprzednich przy¬ kladach mozna równiez przeprowadzac w ten sposób, ze a - dwuchlorohydryne roz¬ puszcza sie w odpowiedniej ilosci alkoholu i odpowiedniej ilosci amonjaku, który wpro¬ wadza sie do alkoholowego roztworu dwu- chlorohydryny w postaci suchego gazowe¬ go amonjaku, najkorzystniej przy jedno- czesnem oziebianiu.Przyklad IX. Proces przeprowadza sie tak, jak w przykladzie I, z ta jednak róz¬ nica, ze reakcja odbywa sie w temperatu¬ rze 75°C w autoklawie, a czas jej trwania wynosi 3 godziny.Ostateczny produkt ma wyglad i wla¬ sciwosci produktu, otrzymywanego wedlug przykladu I.Przyklad X. Proces przeprowadza sie tak, jak w przykladzie I, z ta jednak róz¬ nica, ze reakcja odbywa sie w temperatu¬ rze 50°C w autoklawie w ciagu 3 godzin.Koncowy produkt ma wyglad i wlasci¬ wosci produktu, otrzymywanego wedlug przykladu I.Przyklad XI. Proces przeprowadza sie tak, jak w przykladzie II, z ta jednak róz¬ nica, ze reakcja odbywa sie w temperatu¬ rze 50°C w autoklawie, przyczem czas trwania reakcji wynosi 3 godziny.Produkt koncowy ma wyglad i wlasci¬ wosci produktu, otrzymanego wedlug przy¬ kladu II.Techniczne korzysci sposobu wedlug wynalazku jasno wynikaja z faktu, ze w ra¬ zie przeprowadzania procesu wedlug jed¬ nego z poprzednich przykladów w tempe¬ raturze 100 — 105°C otrzymuje sie bezpo¬ staciowy produkt nierozpuiszczajacy sie wzglednie slabo rozpuszczajacy sie w wo¬ dzie, alkoholu lub podobnym rozpuszczal¬ niku i wskutek tego nienadajacy sie do uzytku.Przyfklad XII. Produkt koncowy, o- trzymany wedlug jednego z przykladów I — XI, najkorzystniej po oczyszczeniu go zapomoca jednego ze sposobów oczyszcza¬ nia, podanych w przykladzie I, ogrzewa sie w temperaturze 100°C w ciagu 15 do 60 godzin. Podczas tego ogrzewania produkt przemienia sie w przezroczysty lub prze¬ swiecajacy zywicowaly produkt rozpu¬ szczalny w wodzie.Przyklad XIII. 1000 czesci wagowych — 3 -23%-owego wodnego roztworu aiaofejaku dodaje sie do 1000 czesci wagowych a-dwu- chlorohydryny, umieszczonej w szczel¬ nie zamknietern naczyniu, poczem wytwo¬ rzona mieszanine wstrzasa sie bez ogrze¬ wania. Poniewaz reakcja ta jest egzoter¬ miczna, wiec temperatura w ciagu krótkie¬ go czasu podnosi sie do 60—70°C i po 1 do 2 godzinach osiaga 110 do 120°C. Wkrótce ta gwaltowna reakcja ustaje, przyczem masa reakcyjna, w postaci czystego zólte¬ go plyinu, oziebia siie samorzutnie. Podczas ochladzania wydzielaja sie krysztaly NHJCI, które osiadaja na dnie naczynia.Z lugu macierzystego oddziela sie kryszta¬ ly przezi odsaczenie i odparowanie przesa¬ czu w temperaturze 30 do 40°C pod cisnie¬ niem 15 do 18 mm. Bardzo lepka pozosta¬ losc, zawierajaca krysztalki, suszy sie w prózni w temperaturze 30 do 40°C az do usuniecia z niej wody, a nastepnie ciasto- wata pozostalosc ugniata sie z dodawanemi kolejno porcjami alkoholu tak dlugo, az próbka uzytego alkoholu, po odparowaniu, przestanie wykazywac pozostalosc* Te roztwory alkoholowe laczy sie, przesacza i usuwa z nich alkohol pod zniniejszonem cisnieniem w temperaturze 30 do 40aC.Sucha pozostalosc ma wyglad lepkiej masy koloru ciemno zóltego. Jest ona roz¬ puszczalna w wodzie i alkoholu.Proces wedlug przykladu XIII mozna równiez przeprowadzic w ten sposób, ze dwuchlorohydryne rozpuszcza sie w wo¬ dzie, a amonjak wprowadza sie do wodne¬ go roztworu dwuchlorohydryny w postaci suchego amonjaku gazowego.Procesy wedlug powyzej podanych przykladów mozna przeprowadzac i w ten sposób, ze zamiast wodnego lub alkoholo¬ wego roztworu amonjaku stosuje sie suchy gazowy amonjak, który wprowadza sie bezposrednio do a - dwuchlorohydryny, ochladzanej z zewnatrz zapomcca wody z lodem. Jest rzecza jasna4 ze odparowanie wody lub alkoholu nie jest konieczne, tak iz po skonczonej reakcji i po usunieciu z otrzymanego produktu krysztalów NHACl przez saczenie przesacz bedzie zawieral surowy produkt reakcji, który w razie po¬ trzeby oczyszcza sie zapomoca jednego ze sposobów oczyszczania, opisanych w przy¬ kladzie I.Przy wykonywaniu procesu z uwzgled¬ nieniem tych zmian mozna wprowadzic gazowy amonjak do dwuchlorohydryny, jej zwiazku homologicznego lub analogicz¬ nego badz w ten sposób, ze calkowita od¬ powiednia ilosc amofflijaku wprowadza sie odrazu, badz tez amonjak wprowadza sie w kilku porcjach i operacjach. Te dwie mozliwosci sa opasane w nastepujacych dwóch przykladach.Przyklad XIV. 1000 czesci wagowych a - dwuchlorohydryny oziebia sie do —10°C, poczem wprowadza sie suchy a- monjak gazowy dopóty, az waga mieszani¬ ny wynosic bedzie 1230 czesci wagowych.Nastepnie mase reakcyjna odstawia sie w temperaturze 16°C na przeciag 3 do 5 dni.W tym czasie tworzy sie wieksza ilosc bia¬ lych krysiztalów, które sa prawdopodob¬ nie krysztalami chlorku amonu.Po uplywie 3 do 5 dni z produktu re¬ akcji usuwa sie krysztaly przez saczenie, poczem przesacz umieszcza sie w prózni, w temperaturze pokojowej, w celu usuniecia ostatnich sladów amonjaku.Koncowy produkt jest to lepki, czysty olej, rozpuszczalny w wodzie lub alkoholu; pozostawiony na czas dluzszy metnieje, lub nawet wydziela krysztaly, które sa prawdopodobnie krysztalami chlorku amo¬ nu.Otrzymany produkt mozna oczyscic we¬ dlug jednego ze sposobów oczyszczania, opisanych w przykladzie I.Przyklad XV. 1000 czesci wagowych a - dwuchlorohydryny oziebia sie do 0°C, poczem wprowadza suchy gazowy amonjak az do chwili, w której waga masy reakcyj- _ 4 _n*j wyniesie 1080 Ud) 1085 czesci wago¬ wych. Wówczas mase reakcyjna pozosta¬ wia sie w spokoju w ciagu 20 do 24 godzin, przyczem jedno z zamkniec naczynia, w którem przeprowadza sie reakcje, pozosta¬ wia sie otwartem. Nastepnie mase reakcyj¬ na znów sie ociebia do 0°C i pomowmeie wprowadiza gazowy amonjak az do chwili, w której waga masy reakcyjnej wyniesie 1170 do 1180 czesci wagowych, pocztem na¬ czynie reakcyjne pozostawia sie przez noc w oziebialniku, przyczem jedno z jego zamkniec pozostawia sie otwartem. W tym czasie wyraznie wzrasta ilosc wydzielo¬ nych krysztalów chlorku amonu. Gdy czesc wprowadzonego amonjaku ulotni sie podczas stania naczynia na lodzie, wów¬ czas calkowity ciezar masy reakcyjnej wy¬ nosi 1140 do 1145 czesci wagowych.Proces ten powtarza sie jeszcze czte¬ rokrotnie, poczem otrzymuje sie nastepu¬ jace ilosci wagowe masy reakcyjnej.Waga masy reakcyjnej trzeciego dnia natychmiast po wprowadzeniu amonjaku gazowego wynosi 1180 do 1190 czesci wa¬ gowych.Waga masy reakcyjnej po pozostawie¬ niu jej na lodzie przez noc wynosi 1150 do 1160 czesci wagowych.Waga masy reakcyjnej czwartego dnia natychmiast po wprowadzeniu amonjaku gazowego wynosi 1190 do 1195 czesci wa¬ gowych.Waga masy reakcyjnej po pozostawie¬ niu jej przez noc na lodzie wynosi 1190 do 1195 czesci wagowych (bez strat).Waga masy reakcyjnej piatego dnia na¬ tychmiast po wprowadzeniu amonjaku wynosi 1195 do 1200 czesci wagowych.Waga masy reakcyjnej po pozostawie¬ niu jej przez noc na lodzie wynosi 1190 do 1195 czesci wagowych (male straty).Waga masy reakcyjnej szóstego dnia natychmiast po wprowadzeniu amonjaku gazowego wynosi 1210 do 1220 czesci wa¬ gowych.Nastepnie mase reakcyjna uwalnia sie ód nadmiaru amonjaku, przepttsizczajac przez nia strumien powietrza w ciagu 4 go¬ dzin, pocztem koncowa waga masy wynosi 1175 do 1180 czesci wagowych.Z otrzymanego produktu reakcji od¬ dziela sie krysztalki przez odsaczenie i pozostalosc poddaje dzialaniu zumiej- sizonego cisnienia w temperaturze pokojo¬ we}, w celu usuniecia sladów amonjaku.Koncowy produkt stanowi lepki, czysty olej, rozpuszczalny w wodzie i alkoholu.Pozostawiony przez czas dluzszy w tem¬ peraturze pokojowej produkt metnieje lub nawet wydziela krysztaly, które sa praw¬ dopodobnie krysztalami chlorku amonu.Produkt ten mozna oczyscic np. we¬ dlug jednego ze sposobów oczyszczania, opisanych w przykladzie I.Przyklad XVI. Proces prowadzi sie tak, jak w przykladzie I, z ta jednak róznica, ze zamiast 1185 czesci wagowych stezonego alkoholowego roztworu amonjaku stosuje sie 7400 czesci wagowych 4% -owego roz¬ tworu amonjaku w alkoholu absolutnym.W powyzej opisanych przykladach mozna zamiast a-dwuchlorohydryny stoso¬ wac /S-dwuchlorohydiryne.W przykladach tych mozna w razie po¬ trzeby stosowac zamiast pochodnych chlo¬ rowych równowartosciowe ilosci pochod¬ nych bromowych lub jodowych.Zamiast pochodnych chlorowcowych, u- zytych w przykladach, opisanych powyzej, mozna stosowac równowazne ilosci ich zwiazków homologicznych lub analogicz¬ nych takich, jak np. butenylodwuchlorohy- dryna, 7.3-dwuchloro - 2 - metylo-propanol (2), alkohol dwubromoheksylowy, erytryt dwuchlorohydryny, mannit dwuchlorohy- dryny. PL