Wykryto, ze mozna otrzymywac srodki o dzialaniu leczniczem w chorobach wywo¬ lywanych przez pierwotniaki zwierzece i bakterje, jesli zwyklemi sposobami wy¬ twarzac zwiazki azowe, w których jedna grupa aminowa, podstawiona reszta zasa¬ dowa, jest polaczona z pierscieniem benze¬ nowym, zwiazanym z ugrupowaniem azo- wem, W celu ich otrzymywania mozna aro¬ matyczne, heterocyklowe lub aromatyczno- heterocyklowe zwiazki dwuazowe sprzegac z aminami szeregu benzenowego, podsta- wionemi w grupie aminowej reszta zasado¬ wa, albo tez mozna zwiazek dwuazowy a- minobenzenu, podstawiony w grupie ami¬ nowej reszta zasadowa, wprowadzac w reakcje ze zdolnemi do sprzegania aroma- tycznemi, heterocyklowemi lub aromatycz- no-heterocyklowemi zwiazkami. Takie sa¬ me zwiazki mozna równiez otrzymywac, kondensujac aromatyczne, heterocyklowe lub aromatyczno - heterocyklowe zwiazki nitrozowe z wieloaminobenzenami, posiada- jacemi obok jednej podstawionej reszta zasadowa grupy aminowej równiez pierw- szorzedowa grupe aminowa zdolna do reak¬ cji. Proces ten mozna równiez odwrócic, wprowadzajac w reakcje aromatyczne, he¬ terocyklowe albo aromatycznoheterocyklo- we aminy z C-nitrozo-benzenami, zawiera- jacemi grupe aminowa, podstawiona reszta zasadowa. Takie same zwiazki otrzymuje $ie równiez przez reakcje zwiazków azo-toyclfc* posiadajacych w jednym rdzeniu l^nzenowym jedna pierwszo- lub drugo- rzedowa grupe aminowa, z estrami amin?- alkoholi, jak np. z chlorówcxppchodnemi albo estrami kwasów arylti-sullonowych.Dalej, jako produkty wyjsciowe, mozna równiez stosowac zwiazki azo-amino-beu- zenowe, w których grupa, zawarta w rdze¬ niu benzenowym, jest podstawiona reszta, posiadajaca grupe wymienialna, a nastep¬ nie zastepowac w zwykly sposób ten pod¬ stawnik wymienialny, przez dzialanie anto* njakiem, piefwszórzedowa lub drugorzedo- wa amina.We wszystkich s^poiofea^f otrzymywa¬ nia tych zwiazków, podczas "Ireakcji wy¬ miany, grupy aminowe, zarówno znajdu¬ jace sie w rdzeniu benzenowym, jak tez i zawarte w reszcie zasadowej, moga byc za¬ bezpieczone reszta, dajaca sie latwo od- szczepic, która po skonczonej wymianie u- suwa sie w znany sposób. Takwiec np. pod¬ czas sprzegania dwuazowego i kondensacji nitrozowej mafena stosowac, ja&o inaterja- ly wyjsciowe, zwiazki: #-acylo-amino-alky- lo-amino-benzenowe albo zwiazki iV-amino- alkylo-acylo-amino-benzenowe, gdzie acy¬ lem jest reszta jedno- lub wielozasadowe- go kwasu organicznego, grupa sulfonowa albo arylo-sulfonowa; podczas wprowadza¬ nia reszty zasadowe} do amino-benzenu, juz zawierajacego grupe azowa, mozna za¬ stosowac, jako materjal wyjsciowy, #-acy- lowe pochodne zwiazków amino-azowych z jednej strony, albo #-chlorowco-alkylo- acylo-amidy z drugiej strony. We wszyst¬ kich przypadkach dajacy sie odszczepic podstawnik grupy aminowej usuwa sie po skonczonej reakcji w zwykly sposób. W o- trzymanych w ten sposób zwiazkach azo- amino-benzenowych podstawiona reszta za¬ sadowa grupa aminowa winna wystepowac tylko jednokrotnie, a mianowicie, jak po¬ wiedziano powyzej, winna byc zwiazana z pierscieniem benzenowym. Reszta zasado¬ wa moze zawierac jeden albo kilka atomów azotu i moze byc podstawiona wolnemi lub eterowo zwiazanemi grupami wodorotleno¬ wemu Moze ona zawierac atomy azotu, tlenu lub siarki i reszty izocyklowe albo he- terocyklówe dowolnie polaczone. Atom a- zotu, zwiazany z rdzeniem benzenowym zwiazku azo-amiao-benzenowego, moze byc drugo- lub trzeciorzedowy, a takze oprócz reszty zasadowej moze zawierac jeszcze wodór albo alkyl. Azot reszty zasadowej moze byc pierwszo-, drugo- albo trzeciorze¬ dowy. Aromatyczne wzglednie aromatycz- nd-heterocykloWe reszty moga byc podsta¬ wione rozmaitemi podstawnikami, np. gru- pami chlorowcowani, alkylowemi i alko- ksylowemi. Przy zastosowaniu zwiazków ' tej grupy w lecznictwie zwlaszcza cennemi okazaly sie takie azo-amino-benzeny, któ¬ re w drugo- lub trzeciorzedowe) grupie ami¬ nowej jednego rdzenia benzenowego, za¬ wieraja reszte alifatyczna o pierwszo- lub trzecio-rzedowej grupie aminowej, a poza tern podstawione sa jedno- lub wielokrotnie grupami chlorówcowiemi, alkoksy- lub alky¬ lowemi.Otrzymane wedlug niniejszego wyna¬ lazku zwiazki przewyzszaja swa wartoscia terapeutyczna dotychczas znane zwiazki azowe, w których znaczna zasadowosc osia¬ gano badz to dzieki reszcie amino-alkylo- wej, zwiazanej przez wegiel, badz tez przez nagromadzenie grup aminowych w rdzeniu.Nowe zwiazki dzialaja skuteczniej np.na l bacterium coli i staphylokofei, niz zwiazki ' zname. Prócz tego w odróznieniu od zwiaz¬ ków znanych dzialaja one na swidrowce j (Trypanosomae) przy zakazeniu u myszy; zwiazki azowe, otrzymywane z podstawio¬ nych przy azocie zasadowo aminonaftale- nów podobnego dzialania nie wykazuja.Przyklad I. 12,75 g 4-chloro-aniliny roz¬ puszcza sie w 30 cm3 stezonego kwasu sol¬ nego i 100 cm8 wody, poczem dwuazuje sie zapomoca 7 g azotynu sodowego. Do tego dodaje sie roztwór 23,4 g #-(a-dwuetyIo- amino-d-pentyló-) -aniliny w 75 cm3 lodo- — 2 —Watego kwasu octowego. Mieszanina prt^-1 biera barwe mocno brumatno-czerwona. Po wielogodzinnem mieszaniu straca sie chlor¬ kiem sodowym wytworzony ^'-chloiH3-4-(a- dwtLetylo-amflniO-<5^pentyk)-anlbio) - azoben- zen, odsacza go i kilkakrotnie przemywa zakwaszonym roztworem soli kuchennej; Po rozpuszczeniu chlorowodorku w wodzie alkalizuje sie go lugiem sodowym, przy* czem wydziela sie wolna zasada, która wy¬ ciaga sie eterem. Z roztworu eterowego O- trzymuj^ sie chlorowodorek zasady przez dzialanie eterowym roztworem chlorowo¬ doru. Powstaly chlorowodorek rozpuszcza ma w niewielkiej ilosci alkoholu absolutne¬ go, oczyszcza sie weglem zwierzecym i po dodaniu eteru odstawia do krystalizacji.Otrzymuje sie czerwono-brunatny chloro¬ wodorek zasady, który topnieje w 112°C, rozklada sie w 160°C i jest w wodzie nad¬ zwyczaj latwo rozpuszczalny z zabarwie¬ niem czerwono-brunatnem^ przyczem roz¬ twór ma odczyn obojetny wobec papierka kongo. Nadmiar kwasów mineralnych zmie¬ nia barwe roztworu na czerwono-Hjolkowa, zas dzialaniem alkaljów wydziela sie za¬ sada zabarwiona zólto; jest ona latwo roz¬ puszczalna w eterze, alkoholu, benzenie i chlorku metylenu.A^/^dwuetylo-amino-ó-pentylo) -aniline (ciecz o punkcie wrzenia 150°C pod cisnie¬ niem 6 mm), stosowana jako produkt po¬ sredni, otrzymuje sie przez stapianie anili¬ ny z chlorowodorkiem a-dwuetylo-amino-^- chloro-pentanu.Zamiast chloru moga wystepowac rów¬ niez inne chlorowce, dalej grupy alkylowe i alkoksylowe albo inne reszty jednowarto- sciowe. Np. odpowiedni ^-bromo-zwiazek tworzy brunatno-czerwone krysztaly o punkcie topnienia 110°C i o punkcie rozkla¬ du 156°C, rozpuszczalne w wodzie z zabar¬ wieniem pomaranczowo-czerwonem, prze- chodzacem pod wplywem kwasu solnego w wisniowo-czerwone; odpowiedni 4'-jodo- zwiazek tworzy czerwonozielone mieniace sle krysztaly 6 pitakcie topnienia 106°C roz¬ puszczalne w wodzie z zabarwieniem zólto- brunatnem, a iv nadmiarze kwasu solnego *?*-* czerwono-fioletowem; odpowiedni- #'-me- toksy-zwiazek tworzy brunatne, bard** byt groskopijne igly o punkcie topnienia 109°C, które rozpuszczaja sie z takiem samem za* barwieniem, jak poprzednio wymieniony zwiafcek 4'-jodowy; odpowiedni 4**(5"-wt* tylo-benzo- tiazolylo- 2"^-zwiazek tworzy ciemno-brunatne krysztaly o punkcie top¬ nienia 190°Cr przechodzace do rcoztworu w rozcienczonym kwasie solnym 3 pieknem zabarwieniem fiolkowem; 4- (a-dwiuetyloa- mino-ó-pjeaitylo-amino-J -benzo-aza - 4* - (i'- fenylo-2',3'^dwuawasitylo-piyrazokm) stanowi oliwkowo zielony proszek krystaliczny o punkcie topnienia 108°C, rozpuszczalny w wodzie z zabarwieniem mocno fiolkowem* praechodzacem w zólte pod wplywem kwa¬ su solnego* Przyklad II. 12,75 g 2^chloro-aniliny rozpuszcza sie w 30 cm3 stezonego kwasu solnego i 100 cm3 wody i dwuazuje 7 g a- zotynu sodowego. Do powstalego produktu reakcji dodaje sie roztwór 23t4 g JVY«-dwu- etylo-amino-tf-pentylo) -aniliny w lodowa^ tym kwasie octowym. Roztwór przybiera barwe ciemno-brunatno-czerwona. Po do¬ daniu octanu sodowego barwa przechodzi w zólta i wytraca sie chlorowodorek po¬ wstalego 2'-chloro-4fa-dwuetylo-amino-<5- pentylo-atnino) -azo-benzenu, który prze¬ mywa sie zapomoca zakwaszonego roztwo* ru chlorku sodowego. Po zaikalizowaniu wyciaga sie go chlorkiem metylenu* a na¬ stepnie zapomoca eterowego roztworu chlo¬ rowodoru wytraca sie chlorowodorek. O- trzymany zwiazek krystalizuje z alkoholu w postaci igiel, barwy miesa, o punkcie topnienia 137°C, bardzo latwo rozpuszczal* nych w wodzie z zabarwieniem zólto-czer- wonem. W nadmiarze kwasu mineralnego roztwór tego zwiazku przybiera barwe wisniowo-czerwona.Przy uzyciu 3-chloro-aniliny otrzymuje --, $ -Sie chlorowodorek zwiazku 3'-chiofowegc w postaci zóltoczerwonych krysztalów o punkcie rozkladu 157°C W nadmiarze kwasu mineralnego roztwór tego zwiazku posiada barwe czerwono-fiolkowa.W celu otrzymania zwiazków azowych, w których podstawnik oraz podstawiona zasadowo przy azocie grupa aminowa znajduja sie w tym samym rdzeniu, stapia sie np. 2- albo 3-chloro-aniline z chlorowo¬ dorkiem a^dwuetylo-amino-ó-chloropentanu i tak otrzymana 2- wzglednie 3-chloro-iV- (a-dwuetyio-amino-<5ipenitylo-) aniline (cie¬ cze o punkcie wrzenia 158°£ pod cisnieniem 6 mm wzglednie o punkcie wrzenia 172°C pod cisnieniem 7 mm) wprowadza sie w re¬ akcje z dwuazo-benzenem. Tak otrzymany chlorowodorek zwiazku 3-chlorowego roz¬ klada sie w 170^0, zas chlorowodorek zwiazku 2-chlorowego w temperaturze 152°C, Przyklad III. 12,75 g 4-chloro-aniliny dwuazuje sie, jak opisano powyzej, i na¬ stepnie dodaje 27 g 3-chloro-iV-/,a-dwuety- lo-amino-ó-pentylo) -aniliny w 75 cm3 lodo¬ watego kwasu octowego. Otrzymany pro¬ dukt przerabia sie, jak opisano powyzej, i otrzymuje chlorowodorek 2,4'-dwuchloro- 4-/a-'dwuetylo-amino -d- pentylo - amino) - azobenzenu. Mieniacy sie czerwono i zielono chlorowodorek ten topnieje w 110°C, roz¬ klada sie w 144°C i rozpuszcza w wodzie z zabarwieniem zólto-czerwonem, a w nad¬ miarze kwasu mineralnego z zabarwieniem czerwono-fiolkowem.W odpowiedni sposób otrzymuje sie 2- metylo-4'-chloro-zwiazek o punkcie topnie¬ nia lSl^C, w postaci zielono i czerwono mie¬ niacych sie krysztalów, których wodny roz¬ twór o; barwie pomaranczowej pod wply¬ wem kwasów mineralnych przybiera barwe wisniowo-czerwona; 2-chloro-4'-etylo-zwia- zek o punkcie topnienia 126°C, w postaci ceglasto-czerwonego proszku krystaliczne¬ go, o barwie roztworów — jak poprzednio; 2-metoksy-4'-chloro-zwiazek o punkcie top¬ nienia 11S°C, w postaci ceglasto-czerwonc- go krystalicznego proszku; 2-chloro-4'-me- toksy-zwiazek (punkt topnienia 139°C, czer- wono-fioletowo zabarwione krysztaly); 2- chloro-4'-metylomerkapto-zwiazek (punkt topnienia 98°C w postaci czerwono-brunat- nych krysztalów); 2-etoksy-4'-chloro-zwia- zek (punkt topnienia 98°C, hygroskopijny fiolkowy proszek, nadzwyczaj latwo roz¬ puszczalny w wodzie); 2-chloro-4'-butylo- oksy-zwiazek (punkt topnienia 148°C, hy- groskopijne ciemno-brunatne blaszki); 2- heksylo-oksy-4'-jodo-zwiazek (punkt top¬ nienia 138QC, ciemno brunatny proszek kry¬ staliczny) ; 2-jodo-4'-heksylo-oksy-zwiazek (punkt topnienia 94*0, brunatno-czerwony hygroskopijny proszek krystaliczny); 2- chloro -4'- izooktylo - oksy - zwiazek (punkt topnienia 112aC, w postaci czerwonego pro¬ szku 'krystalicznego); 2-chloro-4'-dodecylo- oksy zwiazek (punkt topnienia 126°C, czer¬ wony proszek krystaliczny); 2-oksy-4'- jodo- zwiazek (punkt topnienia 118°C, brunatny krystaliczny proszek, roztwór wodny po za¬ daniu lugiem zmienia barwe na zólta); 2- metylo-4'-jodo-zwiazek (punkt topnienia 124°C, brunatny hygroskopijny proszek); 2,2'-dwuchloro-4'-metylo - zwiazek (punkt topnienia 114°C, eeglasto-zabarwione pryz¬ maty, barwy roztworów, jak poprzednio); 2,2'-dwumetylo -4'- chloro - zwiazek (punkt topnienia 119^C, krystaliczny proszek o barwie ochry, barwy roztworów jak po¬ przednio); 3',5'-dwumetylo-zwiazek (punkt topnienia 120PC, czerwono-brunatne igly, barwy roztworów jak poprzednio); 3',5'- dwuchloro- zwiazek (punkt topnienia 123°C, ceglasto zabarwione krysztaly, barwy roz¬ tworów, jak poprzednio); 3',5'-dwujodo- zwiazdc (punkt topnienia 122°C, ceglasto czerwone krysztaly, których wodny roztwór o barwie pomaranczowej pod wplywem kwasów mineralnych przybiera barwe czer¬ wono - fiolkowa); 2,4' • dwujodo - zwiazek (punkt topnienia 128°C, ciemno brunatny proszek krystaliczny, rozpuszczalny z za- — 4 —barwieniem s J6riiaranczowfcin Wzglednie czerwono - fiolkowem); 2,3*,5' - trój jodo- zwiazek (punkt topnienia powyzej 300°C, czerwony proszek krystaliczny, rozpu¬ szczalny w wodzie z zabarwieniem poma- ranczowo-czerwonem, które pod wplywem kwasu solnego zmienia sie na czerwono- fioletawe). 2,3',5'-trójjodo-zwiazek (punkt topliwosci powyzej 300°C, czerwony pro¬ szek krystaliczny, rozpuszczalny w wodzie z zabarwieniem pomaranczowo-czerwonem, które kwas solny zmienia na ezerwonofiole- towe).Przyklad IV, 12,75 g 4-chloro-aniliny dwuazuje sie, jak wyzej opisano, i sprzega z 25 g ^-etylo-Af-(y-dwuetyloamino-/5-oksy a-propylo)-aniliny (porówn. sposób wedlug pat. niem. Nr 473219, zwlaszcza przyklad IV) w 75 cm3 lodowatego kwasu octowego.Czerwono-brunatny chlorowodorek powsta¬ lego 4'-chloro-4-(y-dwuetyloa a-propylo - etylo - amino) - azobe&zenu ma punkt topnienia w 113°C, rozpuszcza sie w wodzie z zabarwieniem zólto-czerwonem, a w nadmiarze kwasu solnego—z fiolkowem.Odpowiednio przez sprzeganie 4-chloro- dwuazobenzenu z 3-chloro-./V-(}-dwuetylo- amino-/? oksy-a propylo) -anilina otrzymuje sie chlorowodorek 2,4'-dwuchloro -4~ [y- dfwiuetylo-amino-/?-oksy-a-propylo - amino) - azobenzenu.Pochodna aniliny, uzyta jako produkt posredni, otrzymuje sie w postaci gesto plynnego oleju o temperaturze wrzenia 194°C, pod cisnieniem 2 mm, przez wielo¬ godzinne gotowanie 3-chloro-aniliny z dwti- etyloamino-epihydryna w ksylenie.Analogicznie otrzymuje sie chlorowodo¬ rek 4'-chloro-4- (a-dwualylo-amino-y-buty- lo-amino (-azobenzenu; 4'-cbloro~4-) a-dwu- butylo-amino-y-butylo-amino) -azobenzenu.Przyklad V. 12,75 g 4-chloro-aniliny dwuazuje sie w sposób wyzej opisany, po¬ czern dodaje roztwór 13,6 g N- (/?-amino- etylo)-aniliny (Gabriel, Ber. 22 (1889) str. 2224) w 50 cm3 30% kwasu octowego. Pó dluzszym staniu rozciencza sie woda, zobo* jetnia octanem sodowym i powstaly pro¬ dukt wysala. Chlorowodorek powstalego 4'-chloro-4-(/S-amino- etyloamino) -azoben¬ zenu krystalizuje sie z alkoholu w postaci zóltych krysztalów o punkcie topnienia 210°C, rozpuszczajacych $i$ w co trudniej, niz zwiazki opisane dotychczas.Otrzymany roztwór jest zólty i obojetny wobec papierka kongo; pod wplywem nad¬ miaru kwasów mineralnych przybiera bar¬ we czerwona.W taki sam sposób otrzymuje sie, wy¬ chodzac z odpowiednich materjalów, chlo¬ rowodorek 4'-chloro-4- (y-metyloamino-/8-o- ksy-a-propylo-etyloamino) -azobenzenu w postaci czerwono-brunatnych igiel o punk¬ cie topnienia 126°C, rozpuszczajacych sie w wodzie z zabarwieniem zólto-czerwonem, a w nadmiarze rozcienczonego kwasu mine¬ ralnego z zabarwieniem fiolkowem; 4'- chloro - 4 - (y-piperydylo-/^oksy-a-propylo- etylo-amino) -azobenzenu (punkt topnienia 143°C, zólto-czerwone pryzmaty, rozpu¬ szczalne z zabarwieniem zólto-czerwonem w wodzie, wisniowo-czerwonem w kwasach mineralnych); 4'-chloro-4- (/J-guanidynoe- tylo-metylo-amino) -azobenzenu (punkt top¬ nienia 217°C, ceglasto czerwone pryzmaty, trudniej rozpuszczalne w wodzie, niz zwia¬ zek poprzedni); 3', 5' dwuchloro-4-(y-ami- no -/S -oksy- a -propyloamino) - azobenzenu (brunatne igly, które w temperaturze 130°C barwia sie czerwono, a w 190°C topnieja, w wodzie rozpuszczaja sie z barwa zólta, a po dodaniu niewielkiej ilosci kwasu solnego zpowrotem wytracaja sie z roztworu); 3',5' dwuchloro- 4 - ( y-amino-/?-oksy-a-propylo- etyloamino-) -azobenzenu (punkt topnienia 134°C, jasno-ibrunatne igly, zebrane w pecz¬ ki, rozpuszczalne w wodzie zóltem, w rozcienczonych kwasach mine¬ ralnych z wisniowo-czerwonem); 4'-chlo- ro-4-[fi-) aceftamido (-amino-etylometylo- amino)-azobenzenu (punkt topnienia 174°CI ciemno brunatne krysztaly); 3',4'-5'-trój- - 5 —cyoro-^-(y-amino-/^oksy -a- propyloetyio- amino-) -azobenzenu (igly barwy cynobro¬ wej o punkcie topnienia 179°C, zabar¬ wienie roztworóiw: w wodzie — pomaran¬ czowe, w rozcienczonych kwasach—"Wisnio¬ wo - czerwone); 4'-metoksy-4- (^-amiao^ oksy - a - propyloetylo - amino) - azoben- zentt (punkt topnienia 120aC, ciemno czerwono - brunatno zabarwiony proszek krystaliczny, rozpuszczalny w wodzie z za¬ barwieniem czerw^no-brunatnem, a w roz¬ cienczonych klasach mineralnych z inten¬ sywnie iiolkowem); 2-metylo-4'-jodo-4- (y -amino- /? -oksy- a -propylo-etyloamino)- azobenzenu (punkt topnienia 198°C, roz¬ puszcza sie w wodzie z zabarwieniem wisniowo-czerwonem, w kwasach mineral¬ nych -— z czerwonp-fiolkoweoi); 4'-ansino- oksydo- 4 -(y-amino- /? -oksy^a-propylome- tylo-amino) -azobenzenu (punkt topnienia 174°C, rozpuszcza sie z zabarwieniem wi- sniowo-czerwonem w wodzie, fiolkowem w kwasach mineralnych, zóltem w lugach zra¬ cych) ; 2-metylo-4'-decylooksy-4- (y-amino^ fi -oksy- a -propyloetyloamino)-azobenzenu (punkt topnienia 156^C); 2-metylo-4'-sul- famido-4-(y-amino-/?-oksy- a -propyloetylo¬ amino) -azobenzenu(punkt topnienia 212°C); 3',5'-dwujodo-4- (y-amino-/5-oksy- a -propy¬ loetyloamino)-azobenzenu (punkt topnienia 190°C, rozpuszcza sie nieco trudniej w wo¬ dzie, kwasy mineralne zmieniaja zólto- czerwona barwe roztworu na fioletowa, przyczem wytraca sie sól barwna.Przyklad VI. 10,7 g ^-toluidyny gotuje sie przez czas krótki z 27,2 g chlorowodor¬ ku 4-nitrozo- 1 -YW-metylo-dwuetyloamino- etylamino)-benzenu (porówn. pat, niem.Nr 499826, przyklad VI) w 100 cm3 lodo¬ watego kwasu octowego. Zadaje sie lodem, alkalizuje i wyciaga eterem powstaly 4'- metylo-4-(dwuetylo - amino - etylo-metylo- amino) -azobenzen w wyzej opisany sposób.Ten sam zwiazek otrzymuje sie, jesli 12,1 g 4-nitrozo-toluenu (porówn. Ber. 28 (1895), str. 1220) gotowac z 22,1 g 4- ami- no-i- (iV-metylo-dwuetylo-aminO-etyloattii-» no) -benzenem (porówn. pat. niem. Nr. 499826, przyklad VI) w 100 cm3 lodowate- go kwasu octowego i zapomoca zasad wy¬ dzielic zwiazek azowy.Odpowiedni zwiazek meta-amino-azowy otrzymuje sie, jesli 3-amino-i-dwuetylo- amino - etyloaminobenzen (porówn. pat. niem. Nr. 499826, przyklad V) sprzegnac z 4-chloro-/-nitro-benzenem.Przyklad VII. 29,9 g soli sodowej kwasu azobenzeno-4-sulfaminowego rozpu¬ szcza sie w 100 cm3 n-lugu sodowego i do* daje 14 g chlorku dwuetylo-amino-etylo- wego. Mieszajac, gotuje sie przez pewien czas, a nastepnie dodaje sie kwasu solnego, az do osiagniecia odczynu kwasnego na pa¬ pierku kongo, i ogrzewa jeszcze przez 15 minut. Tak powstajacy 4-dwtietylo-amino- etylo-amino-azobenzen pozostaje w czer¬ wono zabarwionym roztworze, zas niezmie¬ niony amino-azobenzen wypada, jako trud¬ no rozpuszczalny chlorowodorek, i latwo moze byc oddzielony. Przesaczony roztwór alkalizuje sie, wyciaga eterem, odparowuje eter, poczern zwiazek azowy przez czas krótki traktuje para wodna, ponownie wy¬ ciaga eterem, suszy i istraca chlorowodo¬ rem w postaci cserwono-fiolkowego hygro- skopijnego chlorowodorku.Sól sodowa kwasu azobenzeno-4-sulfa- minowego (z wody duze zlociste blaszki) otrzymuje sie przez przylaczenie kwasu chlorosulfonowego do pirydyny i nastepne ogrzanie z 4-amino-azóbenzenem. 4-dwuetyloamino-etyloamino-azobenzen otrzymuje sie równiez, jesli 19,7 g 4-a*nino- azo-benzenu ogrzewac w ciagu kilku godzin z 14 g chlorku dwuetylo-amino-etylowego do 110°C. Wytworzony stop zalewa sie roz¬ cienczonym kwasem solnym, odsacza od niezmienionego azobenzenu i przerabia da¬ lej, jak opisano powyzej.Przyklad VIII. 12,75 g 4-chloro-anili- ny dwuazuje sie, jak zwykle, i sprzega z 19,2 g acetyloamino - etylo - metyloamino* - € -benzenu (punkt topnienia 92aC) w lpdowa- tym kwasie octowym. Po dodaniu octanu sodowego wytraca sie chlorowodorek w po* staci zóltych krysztalów. Odsacza sie je, przekrystalizowujei lodowatego kwasu oc¬ towego i otrzymany produkt gotuje do zmy- dlenia w ciagu dwóch godzin z 200 cm3 10%-ego kwasu solnego. Po zwyklej prze¬ róbce otrzymuje sie chlorowodorek 4'-chlo- ro-^(/?-aminoetylometyloamino) - azoben- zenu w postaci jedwabisto polyskujacych szarych igiel, o punkcie topnienia 208°C, rozpuszczajacych sie w wodzie z zabarwie¬ niem zólto-czerwonem, a w nadmiarze kwa¬ su solnego — z fiolkowem.Przyklad IX. W celu otrzymania zwiaz¬ ku o-aminoazowego dwuazuje sie, jak zwy¬ kle, np. 12,75 g 4-chloro-aniliny i sprzega z 27,8 g 3,4-dwumetoksy-(y-dwuetyloamino- ^-oksy-a-profpyloamino-) -benzenu (otrzy¬ manego z 4-amino-weratrolu i dwuetyloa- mino-epihydryny, cieczy o punkcie wrzenia 209°C pod cisnieniem 1,5 mm). Powstaly 4'- chloro - 3,4 - dwumetoksy - 2 - [y - dwuety- loamino-/?-oksy-a-propyloamino) - azoben- zen krystalizuje sie w postaci ciemno-czer¬ wonych igiel o punkcie topnienia 133°C, rozpuszcza sie w wodzie, dajac roztwór po¬ maranczowy, a w kwasach mineralnych — fiolkowy.Przyklad X. 22,1 g 4-amino-(/?-dwue- tylo-aminoetylo-imetyloamino) -benzenu roz¬ puszcza sie w 90 cm3 90% kwasu siarkowe¬ go i oziebia do 0°C. Nastepnie do roztworu tego wkrapla sie stopniowo kwas nitrozylo- siarkowy w ilosci odpowiadajacej 6,9 g azotynu sodowego, i po krótkiem staniu wy¬ lewa na lód. 11,0 g rezorcyny rozpuszcza sie w wodzie, zadaje lodem i lugiem sodo¬ wym i dodaje roztwór dwuazowy. Produkt reakcji w postaci barwnika tworzy sie na¬ tychmiast. Roztwór zobojetnia sie kwasem solnym, przyczem barwnik wypada naj¬ pierw w postaci oleistej, jednakze po dluz- szem staniu zestala sie. Odsacza sie go i wykrystalizowuje z malej ilosci alkoholu.Otrzymuje sie krystaliczny r brunatny pro¬ szek, latwo rozpuszfczahiy w wodarie z za¬ barwieniem zólto-brunatnem, w lugu sodo¬ wym z czerwono-brunatnem, w rozciencza- nym kwasie solnym -^ z fiolkowem. PL