Silniki trójfazowe malej i sredniej mocy bardzo czesto otrzymuja rozruch zapomoca przelacznika z gwiazdy w trójkat, który przylacza fazy uzwojenia silnika do sieci najpierw w ukladzie polaczen w gwiazde, a gdy silnik osiagnal okreslona liczbe obro¬ tów, przez dalszy ruch raczki przelaczni¬ ka — w ukladzie polaczen w trójkat, przy- czem w tym ostatnim ukladzie polaczen kazda faza uzwojenia otrzymuje j/3 razy wieksze napiecie, niz w pierwszym ukladzie polaczen. Wymieniony przelacznik jest za¬ zwyczaj tak wykonany, ze nie zostaje na stale zatrzymany w ukladzie polaczen w gwiazde, lecz podczas wlaczania chwilowo tylko przechodzi przez polozenie, wytwa¬ rzajace ten uklad polaczen. Moc silnika przy ukladzie polaczen faz jego w gwiazde jest znacznie mniejsza niz przy ukladzie po¬ laczen w trójkat i dlatego naogól latwo mo¬ ze nastapic przeciazenie silnika przy pracy jego w pierwszym ukladzie polaczen.Pozadane jest jednak, aby przy zastoso¬ waniu przelacznika z gwiazdy1 w trójkat silnik mógl przy malych obciazeniach pra¬ cowac w ukladzie polaczen w gwiazde i aby w razie wystapienia przeciazenia silnika przy pracy w tym ukladzie polaczen zostal on odlaczony od sieci, tak, jak mialoby to miejsce przy zastosowaniu znanego laczni*ka z wyzwalaczem cieplnym, a ewentualnie takze z wyzwalaczem przy pradzie nad¬ miernym.Obecnie znane sa juz przelaczniki z gwiazdy w trójkat, w których zapomoca przekaznika cieplnego nastepuje samoczyn¬ ne wyzwalanie przy wystapieniu pradu nad¬ miernego w silniku zarówno przy polacze¬ niu faz silnika w trójkat, jak i przy pola¬ czeniu ich w gwiazde.Przedmiotem wynalazku jest przelacz¬ nik z gwiazdy w trójkat, zaopatrzony w wy- zwalacz cieplny, który moze byc wykonany np. na podobienstwo wyzwalacza, opisane¬ go w patencie Nr 10539, przyczem przelacz¬ nik moze byc ewentualnie wyposazony w dodatkowy elektromagnetyczny wyzwalacz nadmiarowy. Konieczne w tych przelaczni¬ kach wyzwalanie, które nie pozwala na po¬ nowne wlaczenie przelacznika w razie istnienia pradu nadmiernego, jest osiagane przez to, ze kontakty przelacznika, nieza¬ leznie od raczki, zostaja przesuniete w po¬ lozenie wylaczenia, przyczem wyzwalanie to nastepuje zarówno przy polaczeniu sil¬ nika w trójkat, jak i przy polaczeniu w gwiazde.Fig. 1 przedstawia schemat ukladu po¬ laczen oddzielnych czesci przelacznika we¬ dlug wynalazku. Fig. 2 przedstawia sche¬ matycznie oddzielne czesci wyzwalacza przelacznika oraz jego kontakty i zatrzymy w widoku zboku. Przelacznik uwidoczniono w polozeniu wlaczenia, a mianowicie przy polaczeniu silnika w gwiazde.Jak uwidoczniono na fig. 1, obrotowy mostek 1 z raczka 11 posiada z jednej stro¬ ny szerokie kontakty 2, czynne zarówno przy polozeniu, odpowiadajacem polacze¬ niu silnika w gwiazde, jak i przy polozeniu, odpowiadajacemu polaczeniu silnika w trój¬ kat, z drugiej zas strony waskie kontakty 3, czynne przy polaczeniu silnika w trójkat, oraz podluzny kontakt 4, czynny przy pola¬ czeniu silnika w gwiazde. Do szerokich kontaktów 2 przylegaja jednoczesnie kon¬ takty nieruchome 5 i 6, do nieruchomych zas kontaktów 7 przylega albo kontakt 4, gdy znajduje sie w polozeniu, odpowiada¬ jacem pplaczeniu silnika w gwiazde, lub kontakty 3, gdy znajduja sie w polozeniu, odpowiadajacem polaczeniu silnika w trój¬ kat. Jezeli wiec U19 V1 oraz Wt oznaczaja zaciski do przylaczenia do sieci, to wskutek podanego ukladu kontaktów miedzy trzema Jazami silnika trójfazowego, którego szesc poczatków wzglednie konców uzwojenia jest doprowadzonych do zacisków U2, V2 i W2 wzglednie X, Y i Z, zostaje, zaleznie od polozenia mostku przelacznika, wytworzo- { ne polaczenie w gwiazde wzglednie w trój¬ kat, tak, jak ma to miejsce w zwyklym przelaczniku z gwiazdy w trójkat. Prady kazdej fazy przeplywaja równiez przez u- zwojenia 8 elektromagnetycznych wyzwa- laczy migowych oraz przez schematycznie zaznaczone narzady grzejne 10 wyzwalaczy cieplnych, umieszczone miedzy szczekami zaciskowemi 9. Urzadzenie do wylaczania przy zaniku napiecia, zaopatrzone w uzwo¬ jenie 13 elektromagnesu, jest przylaczone do nieruchomych kontaktów 5 dwóch faz.Fig. 2 przedstawia schematycznie cze¬ sci, nalezace do urzadzenia wyzwalajacego, oraz narzady przelacznika z zatrzymem, wykonane o wiekszym promieniu ze wzgle¬ du na przejrzystosc. Zatrzym ten wedlug wynalazku jest tak urzadzony, ze przy obu polozeniach narzadów przelacznika, odpo¬ wiadajacych polaczeniom silnika w gwiazde i w trójkat, moze byc wyzwolony przez zwolnienie tego narzadu, który znajduje sie pod wplywem wyzwalacza cieplnego, elektromagnetycznego wyzwalacza migo¬ wego oraz wyzwalacza zanikowego. Poza tern z kazdego z obu polozen wlaczenia mo¬ ze nastapic momentalne samoczynne wy¬ zwolenie ponowne, o ile przelacznik zostal wlaczony recznie wówczas, gdy przyczyna poprzedniego wylaczenia samoczynnego nie zostala usunieta.Czworograniasta os 41 mostku przelacz-nikowego, z która polaczone sa na stale kontakty 2, 3 i 4, jest wydrazona. Na osi tej osadzone sa plytki tarczowe 44 zatrzy- mu, który wobec tego obraca sie razem z osia i mostkiem przelacznikowym. Po¬ przez wydrazona czworograniasta os 41 przechodzi wal 42, osadzony, w oddzielnych lozyskach.Mostek przelacznikowy jest przytrzy¬ mywany w jednem lub drugiem polozeniu, uskutecznia jacem polaczenie silnika w gwiazde, ewentualnie w trójkat w ten spo¬ sób, ze sworzen 35, osadzony podatnie za¬ pomoca sprezyny w szczelinowem lozysku, wykonanem w przymocowanej do przelacz¬ nika plytce, przytrzymuje dzwignie dwura- mienna 37, osadzona obrotowo miedzy plyt¬ kami tarczowemi 44, zapomoca pierwszego wrebu 62 (przy polaczeniu w gwiazde) lub drugiego wrebu 63 (przy polaczeniu w trój¬ kat), w które wymieniony sworzen wchodzi.Krazek 58, osadzony zapomoca osi w ra¬ mieniu wahadlowem 59, przyciskanem spre¬ zyna, pochyla dzwignie dwuramienna 37 w kierunku polozenia zaryglowania, uskutecz¬ nianego zapomoca sworznia 35 lub odchyla ja z tego polozenia, zaleznie od polozenia mostku przelacznika. Odchylenie powyzszef które powoduje wyzwolenie przelacznika, nie jest jednak mozliwe dopóty, dopóki dzwignia kolankowa 48, osadzona obrotowo pomiedzy plytkami tarczowemi 44, zajmuje takie polozenie, ze na jej odsadzie 49 opie¬ ra sie koniec 37* dzwigni dwuramiennej 37, przeciwlegly wrebom 62, 63.Wlaczenie przelacznika jest uskutecz¬ niane recznie w ten sposób, ze drazek 33, osadzony jednym koncem na czopie 32, u- mieszczonym na obwodzie tarczy, wspól¬ osiowej z raczka przelacznika (nieprzed- stawiona na rysunku), jest wprawiany w ruch przy obracaniu raczki przelacznika i tarczy, przyczem ruch ten odbywa sie przy wlaczaniu ukosnie ku dolowi wprawo (fig. 2).Z powodu schematycznosci fig. 1 przed¬ stawiono na niej raczke przelacznika jako osadzona na obrotowym mostku 1 prze¬ lacznika. Na fig. 2 natomiast ruch obrotowy raczki przelacznika jest przenoszony zapo¬ moca drazka 33 z walu raczki przelacznika na zatrzym za posrednictwem odpowied¬ nich dzwigni i innych narzadów, polaczo¬ nych z plytkami tarczowemi 44. Przy tym ruchu wlaczania zostaje napieta silna spre¬ zyna naciagowa 46, która dazy do wylacze¬ nia przelacznika. Wykonana w ksztalcie trapezu plytka 40, osadzona na wale 42, jest polaczona zapomoca sworznia z draz¬ kiem 33, który wskutek tego przy wlaczeniu nadaje plytce 40 ruch obrotowy. Ruch ob¬ rotowy plytki 40 moze pociagnac za soba ruch plytek tarczowych 44, które ze swej strony powoduja obrót czworograniastej osi, na której sa osadzone, przyczem obra¬ ca sie równiez mostek przelacznikowy, osa¬ dzony na czworograniastej osi; ruch obro¬ towy plytki 40 moze równiez sie odbywac przy wlaczaniu bez powodowania ruchu plytek tarczowych 44, czworograniastej osi 41 oraz mostku przelacznikowego.W ostatnim przypadku raczka przelacz¬ nika przy wlaczaniu zapomoca drazka i plytki 40 posiada ruch jalowy, to znaczy nie powoduje ruchu plytek tarczowych, osi czworograniastej i mostku przelacznikowe¬ go. Uruchomienie lub unieruchomienie ply¬ tek tarczowych 44 zalezy od tego, czy przy ruchu plytki 40, powodowanem dzialaniem drazka, krazek 58, umieszczony za posred¬ nictwem ramienia wahadlowego 59 na plyt¬ ce 40, moze sie przesunac poza wystep 39 wspomnianej juz dwuramiennej dzwigni 37, zaopatrzonej we wreby 62, 63.Gdy dzwignia dwuramienna 37 opiera sie o odsade 49 dzwigni kolankowej 48, nie moze sie ona przechylic, wobec czego kra¬ zek 58 nie moze przejsc poza wystep 39, a plytki tarczowe i mostek przelacznikowy zostaja uruchomione przy obracaniu raczki przelacznika i posuwie drazka 33: Sprezy¬ na 60 odsuwa dzwignie' kolankowa 48. 3 —W polozenie, V którem Ona podpiera dzwignie dwuramienna 37. Zatrzym prze* hgezikika zwalma sie, to znaczy prze¬ lacznik, którego przebieg wlaczania zostal powyzej opisany, wylacza sie, przyczem plytki tarczowe i mostek przelacznikowy powracaja z dotychczasowego polozenia wlaczenia bfefcdz przy polaczeniu w gwiazde, badz przy polaczeniu w trójkat w polozenie wylaczenia, jak tylko dzwignia kolankowa 48 obróci sie wbrew dzialaniu sprezyny 60 tak, ze dzwignia dwuramienna 37 nie jest wiecej podparta odsada 49. Nastepuje to wtedy, gdy dzwignia 50, osadzona obroto¬ wo na w&ie 42, odchyli sie w ptawo pod dzialaniem sprezyny 51 wskutek zwolnie* nia przez koiiiec 29 dzwigni 28, zachodzacy w wykrój 30, przyczem dzwignia 50 oprze sie przytem o krótsze ramie dzwigni 48, ob- racajac ja nieca Dzwignia 50 jednak dopó¬ ty nie moze przechylic sie na prawo i wyla¬ czyc przelacznika* dopóki 6 dzwignie 50 zaczepia koniec 29 dlugiej dzwigni 28, osa- dronej na stale na osi 26. Zaczepianie to istnieje wtedy, gdy niema powodów do sa¬ moczynnego wyzwalania. Dopóki istnieje powód do wyzwalania, dopóty wylacznik nie moze byc wlaczony recznie nawet na krótki przeciag czasu wzglednie nie moze byc utrzymywany w stanie wlaczonym. Na osi 26 prócz dzwigni 28 sa osadzone na sta¬ le krótkie dzwignie 25 i 27, na które dziala¬ ja narzady wyzwalajace wyfcwalaczy kaz¬ dej poszczególnej fazy; tak wiec na dzwig" nie 25 d&iala czop 24, który jest przesuwa¬ ny zapomoca wyzwalacza cieplnego. Na dzwignie 27 zas moze dzialac rdzen elektro¬ magnetycznego wyzwalacza nadmiarowego lub zanikowego. Gdy wskutek dzialania jednego z tych wyzwalaczy na jedna z dzwigni 25 lub 27 koniec 29 dlugiej dzwigni 28 zostanie wysuniety z wyciecia 30 dzwig¬ ni 50, dzwignia ta obraca sie na prawo i ob¬ raca o maly kat dzwignie 48, wskutek cze¬ go podparte prawd ramie dzwigni 37 traci s*te oparcie i pod mrabkiem Krazka 58 zwalnia sworzen 35 przyciskany do wrebu 62 (przy polaczeniu w gwiazde) lub do wrebu 63 (przy polaczeniu w trójkat), wskutek czego przelacznik zostaje otwarty zapomoca sprezyny 46. Przytem jedno¬ czesnie dzwignia 50 zostaje odprowadzona w lewo w takie polozenie, zc dzwignia 28 znów moze wejsc w wyciecie 30 i uskutecz¬ nic przez to zaczepienie z dzwignia 50H co moze nastapic wówczas, gdy na zadna z dzwigni 25 i 27 nie dziala juz zaden na¬ rzad wyzwalajacy, a wiec gdy odpadnie przyczyna wyzwolenia. Dopóki to niema miejsca* a wiec dopóki istnieje przyczyna wyzwalania (np* wysuniety rdzen wyzwala¬ cza cieplnego), dopóty przy próbowaniu wlaczenia zapomoca obracania raczki prze¬ lacznika drazek 33 nie bedzie zabieral ze soba plytek tarczowych 44, a wraz z niemi i mostku przelacznikowego, gdyz koróec prawego ramienia dzwigni dwuratniennej 37 nie opiera sie na odsadzie 49 dzwigni kolankowej 48* wyprowadzonej ze swego polozenia przez dzwignie 50+ a wskutek te¬ go krazek 58 nie znajduje ojjaarcia na wy¬ stepie 39 dzwigni dwuramiennej 37 i nie zabiera plytek tarerowych 44 oraz mostku przelacznikowego, UetZ przesuwa sie po wy* stepie 39 i nieco pokreca przytem dzwignie dwuramienna 37. A Wiec w razie istnienia jakiejkolwiek przy&Syny wyzwalania nie mozna dokonac wlaczenia recznego lub a- trzymywac przelacznik w stanie wlaczo¬ nym, bo w tym przypadku plytki tarczowe 44 i mostek przelacznikowy pod dzialaniem sprezyny 46 cofaja sie w polozenie wyla¬ czenia zarówno z polozenia, uskuteczniaja¬ cego polaczenie faz silnika w gwiazde, jak i z polozenia, uskuteczniajacego polaczenie faz silnika W trójkat i to niezaleznie ód przytrzymywanej drazkiem 33 plytki 40< z krazkiem 58, przyczem koniec prawego ra¬ mienia dzwigni dwufamiennej 37 nie opie¬ ra sie juz na odsadzie 49 dzwigni kolanko* wej 48 i zwalnia sworzen 35 z wrebu 62 wfeglednie&3. — 4 —Zatrzym przelacznika maze byc wyko¬ nany równiez irtac»j, niz opisano powyzej tytulem przykladu. Istotna rzecza jest, aby wyzwalanie zarówno przy ukladzie pola¬ czen w gwiazde, jak i w trójkat pod dzia¬ laniem narzadów, uruchomianych wskutek istnienia przyczyn wyzwolenia, jak wyzwa¬ lacza cieplnego, wyzwalacza elektromagne¬ tycznego i wyzwalacza zanikowego, takze w razie przytrzymania raczki przelacznika, odbywalo sie jako swobodne wyzwolenie. PL