Srodkami zwilzajacemi wedlug niniej¬ szego wynalazku sa estry jednowartoscio¬ wych alifatycznych lub aromatycznych al¬ koholów i sulfonowanych wyzszych kwa¬ sów tluszczowych lub aromatycznych kwa¬ sów, zawierajacych w pierscieniu lub lan¬ cuchu bocznym grupe karboksylowa. Bez¬ posrednie wytwarzanie tych estrów, zwla¬ szcza o stosunkowo malej ilosci atomów wegla w alkylu, nie przebiega latwo wsku¬ tek reakcyj pobocznych.Wykryto obecnie, ze estryfikowanie jed- nowartosciowych alifatycznych i aroma¬ tycznych alkoholów zapomoca sulfonowa¬ nych wyzszych kwasów tluszczowych lub zapomoca aromatycznych kwasów sulfono¬ wych, zawierajacych w pierscieniu lub w lancuchu bocznym grupe karboksylowa, u- daje sie przeprowadzic gladko, skoro wytwo¬ rzyc uprzednio estry odnosnych kwasów karbonowych, poczem na estry te dzialac nadmiarem srodka sulfonujacego i po ukon- czonem sulfonowaniu oddzielic produkt za^ pomoca przemywania od nadmiaru srodka sulfonujacego. Okazalo sie, ze przytem za¬ chodzi nietylko sulfonowanie, lecz równiez, zaleznie od warunków pracy, znajdujaca sie przy grupie karboksylowej reszta alko¬ holowa przechodzi czesciowo do reszty kwasu siarkowego, tak iz produkt ostatecz¬ ny sklada sie z mieszaniny sulfonowanych kwasów karbonowych, zestryfikowanychczesciowa w reszcie kwasu siarkowego, o- bok nieznacznej ilosci zestryfikowanych przy obu tych grupach kwasów karbono- wych, jak równiez z wolnych, sulfonowa¬ nych kwasów karbonowych. Sposób ten wy¬ kazuje ponadto w znacznej ilosci przypad¬ ków i te korzysc, iz wykonanie jego jest la¬ twiejsze, gdyz kwasy tluszczowe alkoholów alifatycznych (w przyblizeniu wzwyz do alkoholu cetylowego), wlaczajac i alkohole cykloalifatyczne, sa plynniejsze od wyste¬ pujacych w przyrodzie tluszczów i wosków i maja znacznie nizszy punkt topliwosci.Udalo sie wskutek tego szereg, estrów sul¬ fonowac bez dodawania zaklócajacych cze¬ sto reakcje srodków rozcienczajacych w temperaturach nizszych, co umozliwilo wprowadzenie do czasteczki znacznych ilo¬ sci kwksu siarkowego. Do celów przemy¬ slowych jest rzecza zbyteczna rozdzielac mieszanine produktów reakcji, gdyz mie¬ szanina ta nadaje sie wprost jako znakomi¬ ty srodek zwilzajacy, np. przy obróbce ma- terjalów wlókienniczych. Znakomite dzia¬ lanie produktu wyraza sie w nadzwyczaj zwiekszonej zdolnosci nawilzania. Np. pro¬ dukt, otrzymany wedlug przykladu I w wodnym roztworze, wykazuje 50 razy krót¬ szy czas nawilzania (czas pograzenia sie wlókien sztandartowych (wzorcowych) we¬ dlug Krais'a), niz dobrze sulfonowany olej rycynowy.Przyklad I. 360 kg estru butylowego kwasu rycynowego sulfonuje sie w tempe¬ raturze ponizej 15° 500 kg stezonego kwasu siarkowego, mieszanine reakcyjna zadaje lodem i przemywa w celu usuniecia nad¬ miaru kwasu siarkowego roztworem soli glauberskiej.Przyklad II. 325 kg estru etylowego kwasu rycynowego sulfonuje sie w tempe¬ raturze ponizej 15° 500 kg stezonego kwasu siarkowego. Przeróbke dalsza uskutecznia sie, jak podano w przykladzie I.Przyklad III. 340 kg estru butylowego kwasu olejowego sulfonuje sie w tempera¬ turze ponizej 15° 500 kg stezonego kwasu siarkowego. Przeróbke uskutecznia sie, jak podano w przykladzie I.Przyklad IV. 388 kg estru benzylowe¬ go kwasu rycynowego sulfonuje sie w tem¬ peraturze ponizej 15° 600 kg stezonego kwasu siarkowego. Mieszanine reakcyjna zadaje sie lodem, przemywa nasyconym roztworem soli glauberskiej i zobojetnia lu¬ giem sodowym.Przyklad V. Postepuje sie, jak opisa¬ no w przykladzie IV, stosujac 386 kg estru benzylowego kwasu olejowego zamiast estru benzylowego kwasu rycynowego.Przyklad VI. 350 kg estru butylowego kwasu z tranu sulfonuje sie w temperatu¬ rze 0° 600 kg stezonego kwasu siarkowego.Mieszanine reakcyjna przerabia sie dalej, jak opisano w przykladzie IV.Przyklad VII. 360 kg n-estru butylo¬ wego kwasu /2-oksystearynowego traktuje sie w temperaturze ponizej 15° 500 kg ste¬ zonego kwasu siarkowego. Mieszanine reak¬ cyjna rozklada sie lodem, przemywa w ce¬ lu usuniecia nadmiaru kwasu siarkowego nasyconym roztworem soli glauberskiej i wreszcie zobojetnia lugiem sodowym.Przyklad VIII. 100 kg n-estru butylo¬ wego kwasu /?-naftoesowego sulfonuje sie w temperaturze 20° 300 kg 100%-ego kwasu siarkowego. Produkt reakcji zadaje sie lo¬ dem i po odciagnieciu wody z kwasem prze¬ mywa nasyconym roztworem soli glauber¬ skiej.Przyklad IX. 100 kg estru /-propylo¬ wego kwasu naftylooctowego sulfonuje sie w temperaturze 20° 300 kg 100%-ego kwa¬ su siarkowego. Przeróbke uskutecznia sie, jak podano w przykladzie VIII.Przyklad X. 100 kg estru metylocyklo- heksanolowego kwasu rycynowego sulfonu¬ je sie w temperaturze od 0 do +5° 500 kg kwasu siarkowego o 66°Be. Przeróbke usku¬ tecznia sie, jak podano w przykladzie I.W patencie polskim Nr 7449 opisano sposób wytwarzania wysokosulfonowanychpreparatów olejowych z kwasów tluszczo- cych, znamienny tern, ze na estry kwasów wych i ich wystepujacych w przyrodzie e- karbonowych i jednowartosciowych alifa- strów, t. j. olejów i tluszczów. Estry alkylo- tycznych i aromatycznych alkoholów dzia- we i arylowe sulfonowanych kwasów tlu- la sie nadmiarem srodka sulfonujacego i po szczowych maja w porównaniu z estrami ukonczonem sulfonowaniu oddziela pro- glicerynowemi sulfonowanych kwasów tlu- dukt od nadmiaru srodka sulfonujacego za- szczowych wielokrotnie wieksza zdolnosc pomoca przemywania, zwilzania.H. Th. Bóhme PL PL