Przedmiotem niniejszego wynalazku jest mechanizm, który przetwarza ciagly ruch narzadu napedzajacego na ruch okresowo przerywany narzadu napedzanego, np. jed¬ nostajny ruch walu napedzajacego na ruch okresowo przerywany walu napedzanego, przyczem wal napedzany obraca sie pod¬ czas obrotu walu napedzajacego o pewien kat, stanowiacy dowolna czesc jego calko¬ witego obrotu, a podczas pozostalej czesci obrotu walu napedzajacego pozostaje nie¬ ruchomy.W znanych mechanizmach tego rodza¬ ju sprzezenie narzadu napedzajacego z na¬ rzadem napedzanym zachodzi tylko w o- kresie nadawania narzadowi napedzanemu przyspieszenia, poczem zostaje nagle prze¬ rwane. Aby ograniczyc do pewnej okreslo¬ nej wielkosci przesuw narzadu napedzane¬ go i nie dopuscic do wiekszego niz potrzeba przesuwu lub obrotu tego narzadu wskutek jego bezwladnosci, musza byc stosowane rózne mechanizmy sprezynowe i hamulce, które przy wiekszych szybkosciach zawo¬ dza, gdy zaczyna odgrywac role bezwlad¬ nosc sprezyn. Okresy, w których narzad napedzany porusza sie, nie sa zatem scisle ustalone.Przedmiot wynalazku niniejszego wspo¬ mnianych wad nie posiada. Wynalazek po¬ lega na zastosowaniu dzialania pochylych powierzchni jako czesci narzadów napedza¬ jacych na szereg lub szeregi czopów jako czesci skladowych narzadu napedzanego.Stosownie do wynalazku narzad nape¬ dzajacy jest uksztaltowany tak, iz po pew- nem przesunieciu jednego z czopów narza¬ du napedzanego, okreslonem pochyla po¬ wierzchnia, opiera sie w dalszym ciagu o czop swa boczna powierzchnia, przytrzy¬ mujac czop, a zatem i narzad napedzany w stanie bezruchu. ^ Gdy narzad napedzimy pozostaje nieru¬ chomy, wtedy po powierzchni czopów sli¬ zgaja sie powierzchnie narzadów napedza¬ jacych, prostopadle do kierunku ruchu czo¬ pów. Ruch narzadów napedzajacych od¬ bywa sie w kierunku prostopadlym do ruchu postepowego czopów narzadu napedzanego.Ruchy te moga byc zarówno prostolinijne, jak i po dowolnych linjach krzywych, stycz¬ nych do powyzszych kierunków wzajemnie do siebie prostopadlych. Tak np. czopy mo¬ ga poruszac sie prostolinijnie, podczas gdy pochyle powierzchnie, nadajace ruch na¬ rzadowi napedzanemu, ofraz prostopadle do kierunku tego ruchu powierzchnie, przy¬ trzymujace czopy w stanie bezruchu, moga poruszac sie po obwodzie kola, stycznego do prostej prostopadlej do kierunku ruchu czo¬ pów. Równiez czopy narzadu napedzanego moga poruszac sie po obwodzie kola, stycz¬ nego do linji prostopadlej do kierunku ruchu powierzchni pochylych.W innej postaci wykonania wynalazku zarówno pochyle powierzchnie napedzaja¬ ce, jak i czopy narzadu napedzanego moga posiadac ruch obrotowy o kierunkach, le¬ zacych w plaszczyznach wzajemnie pro¬ stopadlych.Stosownie do wynalazku pochyle po¬ wierzchnie napedzajace sa rozmieszczone tak, ze gdy jedna z powierzchni pochylych naciska na jeden z czopów w celu nadania mu ruchu postepowego, prostopadlego do ruchu tej powierzchni, to druga pochyla po¬ wierzchnia przesuwa sie w stosunku do te¬ go samego lub innego czopa tak, iz umozli¬ wia przesuw tego czopa tylko o tyle, o ile czop ten zostaje przesuniety sasiednia po¬ chyla powierzchnia popychajaca. W ten sposób ruch narzadu napedzanego jest zwia¬ zany stale z ruchem narzadów napedzaja¬ cych.Dzieki mozliwosci stalego sprzegniecia przymusowego narzadu napedzajacego z narzadem napedzanym mechanizm wedlug wynalazku daje pewnosc utrzymania zada¬ nej zaleznosci miedzy ruchami obu tych narzadów. Poniewaz narzad uruchomiajacy posiada odpowiednio uksztaltowana po¬ wierzchnie pochyla, mozna wiec sile ude¬ rzen lagodzic tak dalece, jak tylko to jest potrzebne do osiagniecia pozadanych wyni¬ ków.W porównaniu wiec z istniejacemi kon¬ strukcjami mechanizmów do napedu prze¬ rywanego, niniejszy wynalazek usuwa brak scislosci i dokladnosci w ruchach mecha¬ nizmów zapadkowych, wystepujacych przy wiekszych szybkosciach, wszystkie braki, jakie pociaga za soba stosowanie sprezyn i hamulców, oraz skutki uderzen, mianowicie dzieki temu, ze zamiast uderzenia, skiero¬ wanego prostopadle do powierzchni styko¬ wej, wystepuje tu dzialanie klina.Wynalazek niniejszy jednoczesnie zwieksza znacznie granice stosowania tego typu mechanizmów, gdyz mechanizm we¬ dlug wynalazku moze byc stosowany przy znacznie wiekszych szybkosciach niz me¬ chanizmy znane dotychczas.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony na rysunku schematycznie w postaci kilku przykladów wykonania. Fig. 1 przedstawia schemat mechanizmu z dwoma rzedami czo¬ pów i pochylemi powierzchniami napedza- jacemi, poruszajacemi sie ruchem zwrot¬ nym, fig. 2 — takiz schemat z pochylemi po¬ wierzchniami, poruszajacemi sie tylko w —. 2 —jednym kierunku, fig. 3 — schemat mecha¬ nizmu, w którym narzad napedzany poru¬ sza sie ruchem zwrotnym, fig. 4 — sche¬ mat mechanizmu z narzadem napedzanym, zaopatrzonym tylko w jeden rzad czopów, fig. 5 — przekrój pionowy mechanizmu, sprzegajacego dwa waly, fig. 6 — widok zboku mechanizmu wedlug fig. 5, fig. 7 — czesciowy przekrój wzdluz linji VII — VII na fig. 6, a fig. 8 — czop z osadzonym na nim krazkiem.Narzad napedzany 1, przedstawiony na fig. 1, jest posuwany okresowo i prostolinij¬ nie w kierunku strzalki a zapomoca dwóch klinów 2 i 3, wykonywajacych ruch zwrot¬ ny w kierunku prostopadlym do kierunku ruchu narzadu napedzanego 1. Kliny 2 i 3 sa polaczone ze soba w jedna calosc w do¬ wolny sposób, niewyjasniony na rysunku.W pewnych przypadkach kliny 2 i 3 moga nie byc polaczone ze soba, a moga byc na¬ pedzane kazdy zosobna oddzielnym me¬ chanizmem napedowym, np. zapomoca krzy¬ wek, mimosrodów, tarcz kciukowych i t. d.Narzad napedzany 1 jest zaopatrzony w dwa szeregi czopów 4 i 5. Gdy kliny poru¬ szaja sie zgodnie wgóre wedlug rysunku, to pochyla powierzchnia 6 klina 2 popycha czop 4 w kierunku strzalki a. Gdy czop 4 zostanie przesuniety o pól dlugosci podzial- ki, to tylna powierzchnia 8 klina 2 wstrzy¬ muje dalszy przesuw czopa 4', a tern samem i narzadu napedzanego 1. Podczas po¬ wrotnego ruchu klinów 2 i 3 w kierunku strzalki C pochyla powierzchnia 6 klina 3 przesuwa, gdy powierzchnia 8 przestaje sie stykac z czopem 4, w taki sam sposób czop 5, a nastepnie powierzchnia tylna 8 przy¬ trzymuje czop 5'. Narzad 1 jest wiec posu¬ wany tylko wtedy, gdy pochyle powierzch¬ nie 6 klinów 2 i 3 naciskaja czop 4 wzgled¬ nie 5. Narzad / pozostaje w bezruchu, gdy czopy 4 i 4* wzglednie 5 i 5* opieraja sie na przedniej 7 i tylnej powierzchni 8 klina 2 wzglednie 3.Na fig. 2 przedstawiony fest schemat mechanizmu, w którym kliny 2 poruszaja sie stale w jednym kierunku wedlug strzalki b, przyczem pochyle powierzchnie 6 popy¬ chaja najpierw czopy 4, a nastepnie czopy 5. Gdy pochyla powierzchnia 6 popycha czop 4 w kierunku strzalki a, to pochyla po¬ wierzchnia tylna 9, posuwajac sie w kierun¬ ku strzalki b, wytwarza wolna przestrzen dla posuwania sie czopa 5.W tej odmianie wykonania narzad nape¬ dzany 1 jest przytrzymywany przymusowo przy kazdem polozeniu klinów 2 i ma unie¬ mozliwiona dowolnosc ruchu zarówno w kie¬ runku strzalki a, jak i w kierunku odwrot¬ nym.W postaci wykonania wedlug fig. 3 na¬ rzad napedzany 1 jest posuwany naprze- mian w dwóch przeciwnych sobie kierun¬ kach i w przerwach jest przytrzymywany przymusowo w bezruchu.W postaci wykonania wedlug fig. 4 za¬ stosowany jest tylko jeden szereg czopów 4: natomiast dwa szeregi klinów 2 i 10. Gdy pochyla powierzchnia przednia 6 klina 10 popycha czop 4 w kierunku strzalki a, to po¬ chyla tylna powierzchnia 9 klina 2, posuwa¬ jac sie w kierunku strzalki 6, zwalnia miej¬ sce dla posuwania sie czopa 4* w kierunku strzalki a.Postac wykonania wedlug fig. 5, 6 i 7 Jest podobna do postaci wykonania wedlug fig. 2 z ta tylko róznica, ze kliny 2 znajdu¬ ja sie na obwodzie kola, zamiast na linii prostej, a czopy 4 i 5 znajduja sie na obwo¬ dach kól, stycznych do linji prostych, pro¬ stopadlych do stycznej do obwodu kola kli¬ nów.Na wale napedzanym 11 umocowane sa dwie tarcze 12 i 13, wyposazone w czopy 14 i 15, osadzone w szeregach pierscieniowych na wewnetrznych stronach tarcz. Czopy 14, znajdujace sie na tarczy 12, sa rozmieszczo¬ ne naprzeciw odstepów pomiedzy czopami 15 tarczy 13. Wal 11 jest osadzony w lozy¬ skach 16 i ustalony w kierunku osiowym za¬ pomoca pierscieni ustalajacych 17. Wal na- — 3 —pedzajacy 18 jest zaopatrzony w tarcze kli¬ nowa 19, umocowana na nim, oraz w pier¬ scienie ustalajace 20.Tarcza 19 posiada przednia pochyla po¬ wierzchnie 6 i tylna pochyla powierzchnie 9.Podczas jednostajnego obrotu walu 18 przednia pochyla powierzchnia 6 popycha czop 14, zmuszajac wal 11 do obrotu o kat, odpowiadajacy polowie podzialki kola czo¬ pów, nastepnie boczne powierzchnie 7 i 8 tarczy klinowej 19 przytrzymuja czopy 14 w bezruchu, poczem przednia powierzchnia pochyla 6 popycha czop 15 tarczy 13. Pod¬ czas gdy czop 14 jest popychany przednia powierzchnia pochyla 6, tylna powierzchnia pochyla 9 zwalnia miejsce dla przesuwu czopa 15 tarczy 13. Na jeden obrót walu 18 wal napedzany 11 obrócony zostaje dwu¬ krotnie o kat, odpowiadajacy polowie po¬ dzialki kola czopów 14 i 15, i dwukrotnie pozostaje w bezruchu w przerwach pomie¬ dzy temi ruchami obrotowemi.Czopy 4, 5, 14 i 15 moga posiadac roz¬ maite ksztalty. Na fig. 8 uwidoczniony jest czop 21, osadzony w narzadzie napedza¬ nym / i zaopatrzony w obracajacy sie na nim krazek 21 o ksztalcie beczkowatym.Mechanizmy wedlug wynalazku nadaja sie do rozmaitych celów, np. do obrabiarek i innych maszyn roboczych, miedzy inhemi do maszyn do wyrobu papierosów, maszyn przedzalniczych i innych. Mechanizm we¬ dlug fig. 3 moze byc zastosowany w syn¬ chronizatorze maszynowych karabinów lot¬ niczych. PL