Wiadomo, ze ciecze mozna wyjalawiac, a tern samem konserwowac, stykajac je z oligodynamieznie czynnemi substancjami, jak np. ze srebrem metalicznem, miedzia, albo ze stopami tych metali. Warunkiem skutecznosci takiej obróbki jest zwykle do¬ statecznie dlugi czas zetkniecia, wystar¬ czajacy do calkowitego wyjalowienia, przy- czem czas ten zalezy od rodzaju obrabia¬ nej cieczy oraz od zawartosci w niej drob¬ noustrojów.Bardzo waznem zagadnieniem jest kon¬ serwacja mleka. Mleko, jak wiadomo, jest doskonala pozywka dla najrozmaitszych bakteryj. Bezposrednio po wydojeniu pra¬ wie kazde mleko zawiera znaczna ilosc bakteryj, wahajaca sie od kilku tysiecy do kilku miljonów w cm3. Jesli mleka takiego nie poddac zadnej obróbce, to zawartosc w niem bakteryj w krótkim czasie bardzo silnie wzrasta.Chcac wyjalowic mleko na drodze oli- godynamieznej, nalezy je przez wiele go¬ dzin pozostawic w zetknieciu z oligodyna- micznym mat er jalem. Próby dokonane ze srebrem, najczynniejszym z oligodynamicz¬ nych metali wykazaly, ze mleko podczas tak dlugotrwalego traktowania nabiera gorzkiego smaku i szarej barwy.Znaleziono, ze przy zastosowaniu bar¬ dzo krótkotrwalej obróbki mleka oligody¬ namicznie dzialajaca substancja, np. w cia¬ gu 1 — 10 min wyzej wymienione niepoza¬ dane zmiany mleka nie wystepuja zupelnie,a z drugiej strony okazalo sie niespodzie¬ wanie, ze juz krótkie dzialanie oligodyna- miczne daje znaczny efekt konserwujacy.Mleko ulega przytem wyjalowieniu prze¬ waznie niecalkowitemu, lecz pierwotna za¬ wartosc bakteryj w niem obniza sie bardzo znacznie, a podczas dalszego stania opa¬ da jeszcze dalej, wreszcie utrzymuje sie na pewnej stalej wysokosci albo tez ponow¬ nie nieco wzrasta. Wzrost ten jednakze jest tak slaby, ze zawartosc bakteryj w mleku poddanem obróbce pozostaje zawsze mniejsza od zawartosci ich w takiem sa¬ mem mleku, nie poddawanem takiej obrób- Nawet po 48 godz. mleko smakowalo jeszcze zupelnie, jak swieze. Po 72 godz. bylo kwasnawe, a dopiero po 96 godz. zsiadlo sie.W celu kontroli przechowywano w tei samej temperaturze inna porcje tego same¬ go mleka, niepoddawanego obróbce oligo- dynamicznej. Ta próbka kontrolna dala nastepujace zawartosci bakteryj: poczatkowo . . 1,14 mil jonów cm'1 po 2 godz 3,65 ,, po 6 godz 8,67 ,, po 24 godz. . . . 300,00 Juz po 24 godz. powyzsza próbka kon¬ trolna byla kwasnawa, po 48 godz. zsiadla sie i miala bardzo nieprzyjemny smak i za¬ pach.Jesli przechowywac obrobione i nieob¬ robione mleko w temp. 30UC zamiast w ce. Okazalo sie równiez, ze bakterje po¬ wodujace kwasnienie mleka juz podczas krótkiej obróbki oligodynamicznej zostaja znacznie oslabione. W praktyce wiec obrób¬ ka wedlug wynalazku pozwala na wielogo¬ dzinne, a nawet wielodniowe opóznienie kwasnienia mleka, w porównaniu ze zWy- klemi warunkami.Przyklad I. Przepuszcza sie mleko przez warstwe kuleczek porcelanowych, po¬ srebrzonych, np. przez nasycenie ich roz¬ tworem azotanu srebra i nastepujace po¬ tem wyprazenie. 20°C, to oczywiscie kwasny smak wystepu je wczesniej, a takze wczesniej mleko sie zsiada, jednakze nawet i w tej temperatu¬ rze istnieje wyrazna róznica miedzy zacho¬ waniem sie mleka obrobionego i nieobrobio¬ nego.Zalety sposobu konserwowania mleka wedlug wynalazku w porównaniu z dotych¬ czas stosowanemi sposobami technicznemi sa bardzo wybitne. Dodatnie wlasciwosci surowego mleka, a wiec jego smak i zapach nie ulegaja zadnej zmianie, nie wytwarza sie równiez kozuch z polaczenia wapna z kazeina, a takze zostaje zachowana pelna zawartosc witaminy.Dalej stwierdzono, ze sposób wedlug wynalazku mozna z powodzeniem polaczyc ze zwykla obróbka termiczna, sluzaca do pasteryzacji mleka. Obróbka czysto-ter- miczna, a wiec np. ogrzewanie mleka do 63°C wzglednie 83"C w ciagu co najmniej Zawartosc bakteryj w nieobrobionem mleku 1,16 miljonów cm3 Czas zetkniecia mleka z oligodynamicznie czynnemi kulkami 1 minuta Temperatura obróbki i temp. przechowywania mleka 20°C Bezposrednio po oligodynamicznej obróbce zawartosc bakteryj w mleku wynosila 1,16 mil jonów cm3 po dwóch godzinach 0,98 ,, po 6godz 2,11 ,, po 24godz 6,50 ,, po 48godz 30,00 - 2 -30 min posiada wady, poniewaz zmienia o- na smak i zapach mleka, a takze jego sklad i zawartosc witamin. Okazalo sie jednak, ze doskonaly efekt konserwacji osiaga sie, ogrzewajac mleko znacznie krócej, niz do¬ tychczas np. tylko przez 10 minut, oraz poddajac je krótkiej obróbce oligodyna¬ micznej. Unika sie w ten sposób prawie cal¬ kowicie niedogodnosci i wad obróbki czy¬ sto termicznej albo tez obniza sie znacznie jej niepozadane skutki, osiagajac przytem Z powyzszej tablicy wynika, ze dzieki samemu ogrzewaniu zawartosc drobnou¬ strojów w mleku obnizyla sie od 640 tysie¬ cy do 7600. W próbach potraktowanych o- ligodynamicznie obnizyla sie jeszcze wie¬ cej, a mianowicie do 6000 a nawet 2100.Gdy jednak zawartosc bakteryj w mleku poddanem tylko ogrzaniu wzrasta bardzo szybko, a mianowicie po uplywie l1/^ godzi¬ ny wynosi juz 11500 a po 14 godz. nawet 700 000, to zawartosc ich w próbach obro¬ bionych oligo dynamicznie i ogrzewanych znacznie lepsza konserwacje niz zapomoca zwyklej pasteryzacji. Ogrzewanie to moz¬ na stosowac przed, podczas albo tez po ob¬ róbce oligodynamicznej. Jak po zwyklej obróbce termicznej tak samo i tutaj ener¬ giczne oziebienie i przechowywanie w niz¬ szej temperaturze wplywa bardzo korzyst¬ nie.Przyklad II. Mleko obrabia sie oligo- dynamicznie, a nastepnie ogrzewa przez czas krótki. pozostaje z malemi wahaniami na pierwot¬ nym poziomie albo tez nawet jeszcze sie ob¬ niza. Mleko kontrolne po uplywie 6 dni bylo zsiadle i zawieralo 3 mil jony bakteryj w cm3, natomiast inne próby zsiadly sie dopiero o 3 albo 4 dni pózniej.Przyklad III. Mleko ogrzewano przez czas krótki, a nastepnie traktowano oligo- dynamicznie.Ilosc drobnoustrojów w mleku niepod- dawanem obróbce wynosila 185 500 na cm3.Zawartosc drobnoustrojów w mleku nie poddawanem obróbce . . 640 000 na cm3 Czas oligodynamicznej obróbkimleka . . . 1, 2, 3 i 4 min Ogrzewanie po oligodynamicznej obróbce 10 min do 63°C Temperaturaprzechowywania 20°C Ponizsza tablica podaje zawartosc Próbka kontrolna zostala ogrzana tak sa- drobnoustrojów w rozmaitych próbkach mo, jak inne próbki, lecz nie poddawano mleka po rozmaicie dlugiem jego staniu, jej obróbce oligodynamicznej.Ilosc bakteryj w 1 cm3.Czas zetkniecia próbek mleka z subst. oligodynamiczna 1 minuta 2 „ 3 „ 4 ,, Kontrola Natychmiast po ogrzaniu 6.000 4.800 2.200 2.100 7.600 Vi godf pózniej 1.030 2.500 3.000 2.500 9.200 l'/i godz. pózniej 1.300 2.600 2.000 2.000 11.500 14 godz. pózniej 5.100 2.000 2.000 1.500 700.000 6 dni pózniej 2.700 2.100 1.540 1.240 3.000.000 zsiadle. — 3 -Ogrzewanie przed obróbka oligodyna- miczma 5 min.Oligodynamiczny czas zetkniecia mleka 18 sek.Temperatura przechowywania 20aC.Ponizsza tablica, zawierajaca dane do¬ swiadczalne, wyjasnia wzrost zawartosci bakteryj, zmiane smaku i wzrost kwasowo¬ sci tak obrobionego mleka w porównaniu z próba kontrolna poddana takiej samej ob¬ róbce termicznej, lecz nie poddawanej ob¬ róbce oligodynamicznej.Czas. 1 dzien 2 dni 3 „ 4 „ 5 „ 6 „ 7 „ 8 „ 9 .. 11 ,. 14 „ Ilosc bakteryj Mleka obro¬ bionego oligodyna- micznie 3.500 10.000 » »» j »» »» »» t » »» Próbki kontrolnej 10.000 2,5 miljonów 62,5 290.- „ ilosc nie dajaca sie zliczyc — — — ...— — Smak i zapach Mleka obro¬ bionego oligodyna- micznie slodki »» ,, » »» » Próbki kontrolnej slodki »» serowaty zjel- czaly zapach, smak gorzki ziarniste, gru- zlowate i zsiadle gorzki, cuchnacy bardzo zanie¬ czyszczony — — — — — Kwasowosc Mleka obro¬ bionego oligodyna- micznie 0,15% » »» »* ? »» 0,1525% 0,15% »» 0,16% .(M6% Próbki kontrolnej 0,15% »» 0,165% 0,185% 0,71 — — — — — Z powyzszej tablicy wynika, ze ilosc drobnoustrojów w mleku, poddanem ob¬ róbce oligodynamicznej, az do 14 dnia u- trzymuje sie ponizej 10 000, podczas gdy w próbce kontrolnej juz 4 dnia wynosi 290 miljonów. Jednoczesnie próbka kontrolna wykazala serowaty zjelczaly zapach i byla mocno gorzka, a zatem nie nadawala sie do spozycia; 5 dnia zsiadla sie i zbila w gruzly, prócz tego okazala sie cuchnaca i bardzo zanieczyszczona. Kwasowosc jej w tym czasie wynosila 0,71%, Mleko potraktowane oligo dynamicznie jeszcze po 14 dniach bylo slodkawe i nie wykazywalo sklonnosci do sciecia sie, jak tego dowodzi jego kwasowosc, wynoszaca zaledwie 0,16%, Jak widac z powyzszych przykladów, juz zupelnie krótka oligodynamiczna ob¬ róbka mleka pozwala osiagnac znaczna je¬ go konserwacje bez pogorszenia smaku, za¬ pachu i wygladu. Ten korzystny wynik mozna jednak znacznie spotegowac, ogrze¬ wajac mleko, lecz tylko tak krótko, zeby uniknac wszelkich jego niepozadanych zmian, wystepujacych przy zwyklej paste¬ ryzacji. Szczególnie korzystnem wydaje sie krótkie ogrzanie mleka przed obróbka oli¬ godynamiczna.Oczywiscie opisany sposób mozna je¬ szcze skombinowac ze wszelkiemi innemi zabiegami, zmierzajacemi do utrzymania mleka w stanie swiezym. Mozna wiec np. z powodzeniem mleko obrobione wedlug wy- — 4¦ —nalazku natychmiast mocno oziebic i prze¬ chowywac w chlodzie. PL