PL186832B1 - Zawias do skrzydłowo otwieranych ram, zwłaszcza do drzwi, okien itp. - Google Patents

Abstract

1 . Zawias do skrzydlowo otwieranych ram, zwlaszcza do drzwi, okien itp, zawierajacy co naj- mniej dwie nakladane czesci zawiasowe posiadaja- ce pierwsza i druga czesc tulejowa i skrzydlo mocu- jace czesci zawiasowe na nieruchomej futrynie 1 ru- chomym skrzydle ramy drzwi lub okna, przy czym zawias w pierwszej czesci tulejowej posiada cylin- dryczne wglebienie 1 posiada wglebienie w drugiej czesci tulejowej, a takze tuleje umieszczona we wgle- bieniu pierwszej czesci tulejowej oraz sworzen prze- chodzacy poprzez tuleje 1 wchodzacy we wglebienie drugiej czesci tulejowej, jak równiez srubowe mecha- nizmy regulacji, pozwalajace na ustawienie polozenia sworznia, w zmontowanym stanie zawiasu, wzgledem ruchomego skrzydla w poprzecznym kierunku równo- legle do niego, ponadto tuleja posiada mimosrodowe wglebienie cylindryczne, w którym zamocowany jest sworzen, która to tuleja jest korzystnie stabilnie zo- rientowana w dowolnym z licznych polozen katowych wokól osi wglebienia pierwszej czesci tulejowej, zas polozenie ruchomego skrzydla wzgledem jego nieru- chomej futryny w kierunku prostopadlym do glównej plaszczyzny ramy drzwi lub okna jest regulowane, znamienny tym, ze F IG . 3 PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest zawias do skrzydłowo otwieranych ram, zwłaszcza do drzwi, okien itp.

Znany jest zawias podobnego rodzaju ujawniony w europejskim opisie patentowym nr EP-A-0 698 712.

Ustawienie położenia sworznia w prawo lub w lewo w płaszczyźnie równoległej do głównej płaszczyzny ramy drzwi lub okna jest bardzo przydatne przy prostopadłym ustawianiu ruchomego skrzydła ramy drzwi lub okna względem nieruchomej futryny.

Zakładając że skrzydło drzwiowe zawieszono na co najmniej dwóch zawiasach, regulacja co najmniej jednego zawiasu umożliwi uniesienie boku skrzydła po przeciwnej stronie zawiasu dla zapobieżenia ocieraniu dolnej krawędzi skrzydła o podłogę jeśli nie jest prostopadłe do elementu pionowego lub słupka drzwiowego jako części framugi nieruchomej futryny, na której zamocowano zawiasy.

Tego typu regulacja w nieunikniony sposób musi powodować małe przemieszczenie sworzni zawiasów z pionowego położenia prostopadłego do podłogi. Taka zmiana położenia musi odpowiadać niewielkiemu nachyleniu położenia sworzni, czemu w sztuczny sposób zapobiega układ według opisu patentowego nr EP-A-0 698 712.

W celu zapewnienia łagodnego ruchu przy otwieraniu i zamykaniu drzwi lub okna istotne jest naddawanie.się sworzni zawiasów, tzn..samorzutne ustawianie się ich względem części zawiasów w granicach dopuszczonych przez nieuniknione luzy wykonawcze pomiędzy sworzniami i tulejami części zawiasów.

Jak wiadomo, z powodu tolerancji wykonawczych i montażowych skrzydło drzwiowe lub okienne bardzo rzadko dokładnie pasuje do nieruchomej futryny gdy drzwi lub okno są zamknięte. Takie dopasowanie jest szczególnie pożądane wtedy, gdy części zewnętrzne drzwi lub okna zaopatrzono w uszczelkę, w optymalny sposób ściskaną przy zamykaniu dla zapewnienia uszczelnienia przed wpływami atmosferycznymi.

Występuje zatem potrzeba umożliwienia regulacji zawiasu opisanego typu również w kierunku prostopadłym do głównej płaszczyzny drzwi lub okna.

Znany z opisu patentowego nr EP-A-0 698 712 zawias posiada cylindryczną tuleję, której jedynym przeznaczeniem jest promieniowe łożyskowanie, z tego względu zawias ten nie daje możliwości wykonania takiej regulacji.

Znane zawiasy ujawnione, na przykład, według opisów patentowych nr EP-A-0 698 712 i nr DE-A-2 160 519 posiadają ponadto jedną część zawiasu zaopatrzoną w tuleję do regulacji położenia sworznia w kierunku równoległym i prostopadłym do głównej płaszczyzny ramy drzwi lub okna.

Rozwiązanie według tych opisów patentowych oparto na założeniu, ze regulacja za pomocą mimośrodowej tulei jest potrzebna i wystarczająca dla regulacji najwyżej o milimetr lub dwa rozdzielenia pomiędzy częścią ruchomego skrzydła ramy i nieruchomą fiitryną i w konsekwencji uzyskanie ściśnięcia uszczelki, jeśli występuje, lecz nie jest wystarczająca dla poprawnego skasowania błędu ustawienia ruchomej części w płaszczyźnie równoległej do głównej płaszczyzny ramy drzwi lub okna o skuteczną wielkość.

W celu dokonania tej drugiej regulacji może być wymagane poprzeczne przestawienie każdego zawiasu sworznia o kilka milimetrów.

Według opisu patentowego nr EP-A-0 467 075 zaproponowano zawias posiadający środki regulacji sworznia zawiasu w kierunku równoległym do ruchomego skrzydła.

W tym znanym zawiasie wgłębienie w drugiej części tulejowej ma przekrój średnicowo wydłużony w kierunku poprzecznym wzdłuż średnicy. W ścianie wgłębienia wykonano poprzeczny otwór wyrównany w kierunku poprzecznym. Wgłębienie łączy się z zewnętrzną częścią drugiej części tulejowej poprzez ten poprzeczny otwór. Śrubowe środki regulacji przechodzą

186 832 poprzecznie poprzez gwintowany średnicowy otwór sworznia zawiasu, umożliwiając regulację położenia sworznia względem drugiej części tulejowej w kierunku poprzecznym. Sworzeń jest umieszczony we wgłębieniu drugiej części tulejowej z luzem, co umożliwia ruch przynajmniej w kierunku poprzecznym. Śrubowe środki regulacji obejmują gwintowany element posiadający na swych przeciwnych końcach parę części oporowych dostosowanych do utworzenia punktów podparcia na diametralnie przeciwległych czołach ograniczających wgłębienie oraz regulację poprzez poprzeczny otwór. Śrubowe środki regulacji zawierają przynajmniej jedno gniazdo do połączenia z narzędziem włożonym z zewnątrz poprzez poprzeczny otwór w drugiej części tulejowej.

Zawias do skrzydłowo otwieranych ram, zwłaszcza do drzwi, okien itp., zawierający co najmniej dwie nakładane części zawiasowe posiadające pierwszą i drugą część tulejową i skrzydło mocujące części zawiasowe na nieruchomej futrynie i ruchomym skrzydle ramy drzwi lub okna, przy czym zawias w pierwszej części tulejowej posiada cylindryczne wgłębienie i posiada wgłębienie w drugiej części tulejowej, a także tuleję umieszczoną we wgłębieniu pierwszej części tulejowej oraz sworzeń przechodzący poprzez tuleję i wchodzący we wgłębienie drugiej części tulejowej, jak również śrubowe mechanizmy regulacji, pozwalające na ustawienie położenia sworznia, w zmontowanym stanie zawiasu, względem ruchomego skrzydła w poprzecznym kierunku równolegle do niego, ponadto tuleja posiada mimośrodowe wgłębienie cylindryczne, w którym zamocowany jest sworzeń, która to tuleja jest korzystnie stabilnie zorientowana w dowolnym z licznych położeń kątowych wokół osi wgłębienia pierwszej części tulejowej, zaś położenie ruchomego skrzydła względem jego nieruchomej futryny w kierunku prostopadłym do głównej płaszczyzny ramy drzwi lub okna jest regulowane, według wynalazku charakteryzuje się tym, że tuleja i pierwsza część tulejowa korzystnie, są dopasowane obrotowo i wzajemnie połączone wpustowe, przy czym tuleja jest stabilnie umieszczana w jednym z licznych położeń kątowych wokół osi wgłębienia pierwszej części tulejowej, natomiast wgłębienie drugiej części tulejowej ma przekrój wydłużony średnicowo w kierunku poprzecznym oraz ścianka tego wgłębienia drugiej części tulejowej posiada poprzeczny otwór wyrównany z tym kierunkiem poprzecznym, przy czym wgłębienie jest połączone z zewnętrzną częścią drugiej części tulejowej poprzez ten poprzeczny otwór, ponadto śrubowe mechanizmy regulacyjne przechodzą poprzecznie poprzez wgłębienie drugiej części tulejowej i są sprzężone, korzystnie, z gwintowanym średnicowym otworem sworznia, oraz stanowią elementy regulacji położenia sworznia względem drugiej części tulejowej w kierunku poprzecznym, który to sworzeń umieszczony jest we wgłębieniu drugiej części tulejowej z luzem, ruchomo co najmniej w kierunku poprzecznym, przy czym śrubowe mechanizmy regulacyjne zawierają co najmniej jeden gwintowany element, korzystnie, w postaci wkręta bez łba posiadający na swych przeciwnych końcach parę końcówek oporowych, korzystnie opierających się o przeciwne wzdłuż średnicy czoła, ograniczające wgłębienie, ponadto śrubowe mechanizmy regulacyjne zawierają co najmniej jeden otwór gniazdowy, łączący się z narzędziem T wkładanym od zewnątrz poprzez poprzeczny otwór w drugiej części tulejowej.

Korzystnie, wgłębienie drugiej części tulejowej jest ograniczone przeciwnymi wzdłuż średnicy rowkami, których spodnie powierzchnie tworzą te przeciwne wzdłuż średnicy czoła, przy czym sworzeń zaopatrzony jest w usytuowane naprzeciw wzdłuż średnicy człony wpustowe umieszczone w rowkach zapobiegające wzajemnemu obrotowi pomiędzy sworzniem i drugą częścią tulejową.

Korzystnie, śrubowe mechanizmy regulacyjne obejmują jeden wkręt bez łba, który posiada poosiowy otwór gniazdowy o przekroju sześciokątnym, korzystnie stanowiący gniazdo połączenia z trzpieniowym kluczem sześciokątnym T.

Korzystnie, każdy wpustowy człon jest w postaci sprężystego paska ukształtowanego w postaci płaskiej sprężyny posiadającej część środkową z centralnym otworem, przez który przechodzi koniec wkręta bez łba i który opiera się o sworzeń, oraz z dwoma przeciwnymi ramionami tworzącymi połówki sprężyny sprężyście oparte o sworzeń i o spodnią powierzchnię odpowiedniego rowka.

Korzystnie, centralne otwory płaskich sprężyn są połączone na wcisk z wkrętem bez łba, przy czym płaskie sprężyny samodzielnie pozostają na sworzniu i na wkręcie bez łba.

186 832

Korzystnie, zawias posiada poosiowe elementy ustalające gwintowanego elementu, korzystnie wkręta bez łba.

Korzystnie, poosiowe elementy ustalające zawierają dodatkowy gwintowany człon ustalający, umieszczony w gwintowanym otworze utworzonym w sworzniu prostopadle do elementu gwintowanego, korzystnie w postaci wkrętu bez łba, korzystnie ustalający ten element gwintowany poprzez promieniowy docisk.

Korzystnie, śrubowe mechanizmy regulacyjne zawierają parę przeciwsobnych wkrętów bez łba, posiadających odpowiednie otwory gniazdowe, korzystnie połączone selektywnie i/lub równocześnie przy pomocy jednego narzędzia T wkładanego od zewnątrz poprzez poprzeczny otwór w drugiej części tulejowej.

Korzystnie, wkręty bez łba posiadają poosiowe otwory gniazdowe, z którymi są połączone odpowiednie gniazda o przekroju sześciokątnym łączące się z jednym kluczem trzpieniowym T.

Korzystnie, otwory gniazdowe połączone z osiowymi otworami wkrętów bez łba przechodzą przez poosiową część wkrętów bez łba, a pozostałe poosiowe części wkrętów bez łba tworzą odpowiednie poosiowe wgłębienia, których promieniowa szerokość jest większa od szerokości gniazd otworów gniazdowych i które są ich kontynuacją, oba te osiowe wgłębienia o większej szerokości w obu wkrętach bez łba są umieszczone w sąsiedztwie w stosunku do siebie w stanie zmontowanym, zaś gniazda otworów gniazdowych wkrętów bez łba są poosiowo od siebie odsunięte.

Korzystnie, jeden z końców obu wkrętów bez łba wystaje ze średnicowego gwintowanego otworu w sworzniu, zaś wystające końce są połączone korzystnie z dnem rowków tworzące przeciwne wzdłuż średnicy człony wpustowe, zapobiegające wzajemnemu obrotowi pomiędzy sworzniem i druga częścią tulejową.

Korzystnie, wkręty bez łba stanowią urządzenie ustalające typu nakrętka-przeciwnakrętka, utrzymujące wybrane położenie sworznia wewnątrz wgłębienia drugiej części tulejowej.

Korzystnie, śrubowe mechanizmy regulacyjne zawierają poosiowy przelotowy otwór gniazdowy oraz zawias zawiera zaślepkę rozłącznie montowaną w poosiowym przelotowym otworze gniazdowym i w poprzecznym otworze drugiej części tulejowej zapobiegającą wzajemnemu ślizganiu się sworznia i drugiej części tulejowej w stanie zamontowanym zawiasu.

Korzystnie, zawias zawiera skrzydła mocujące części zawiasowych posiadające otwory, przez które przechodzą śruby z łbami mocujące te części do ramy drzwi lub okna, przy czym każda część zawiasowa posiada zdejmowaną pokrywę zakrywającą łby śrub mocujących, która jest mocowana do odpowiednich części zawiasowych za pomocą wkrętu mocującego przechodzącego przez gładki otwór przelotowy w części zawiasowej od strony tej jej powierzchni, która jest dostępna tylko w otwartym położeniu ramy drzwi lub okna, przy czym wkręt, korzystnie, jest wkręcony w nieprzelotowy gwintowany otwór pokrywy i posiada końcówkę manipulacyjną umieszczoną na tej powierzchni.

Korzystnie, poprzeczny otwór drugiej części tulejowej wchodzi w obszar zasłonięty odpowiednią pokrywą.

Korzystnie, zawias zawiera część zawiasową zawierającą pierwszą część tulejową stanowiącą dolną część zawiasu mocowaną do nieruchomej futryny ramy drzwi lub okna, i część zawiasową zawierającą drugą część tulejową, która jest częścią zawiasu mocowaną do ruchomego skrzydła ramy drzwi lub okna, przy czym tuleja posiada ściankę denka z gniazdem pod klucz dostępnym od spodu w zmontowanym stanie.

Zaletą zawiasu według wynalazku jest zapewnienie konstrukcji zawiasu, z możliwością regulacji w płaszczyźnie równoległej i prostopadłej do głównej płaszczyzny ramy drzwiowej lub okiennej, przy umożliwieniu naturalnego ustawienia sworznia w nieco pochylonych położeniach, tj. przestawieniu względem sworznia drugiego zawiasu.

W zawiasie według wynalazku położenie sworznia w płaszczyźnie równoległej do głównej płaszczyzny ramy drzwiowej lub okiennej może być regulowane za pomocą śrubowych środków regulacji, tworzących jednocześnie punkty podparcia, które poprzez współdziałanie z powierzchniami wgłębienia drugiej części tulejowej umożliwiają naddawanie się sworznia

186 832 przynajmniej w ograniczony sposób i dostosowanie do najbardziej naturalnego kątowego położenia względem związanej części cylindrycznej oraz względem drugiego zawiasu.

Zawias według wynalazku posiada również mimośrodową tuleję, która jest nastawna, zwłaszcza w kierunku prostopadłym do głównej płaszczyzny ramy drzwi lub okna.

W rozwiązaniach według wynalazku regulowany sworzeń zawiasu nie może swobodnie obracać się w płaszczyźnie pionowej wokół jednego z końców oporowych będących punktami podparcia. Wynika to z faktu, że zębaty człon prowadzący, który otacza sworzeń, zazębia się na całej długości sworznia z zębatką utworzoną w bocznej ścianie wgłębienia.

Zawias według wynalazku opracowano do zastosowania ze stosunkowo ciężkimi drzwiami, z ramą wykonaną z metalowych kształtowników, lecz nie ogranicza się on do tego zastosowania.

Choć na załączonych rysunkach przedstawiono przykład wykonania zawiasu jako zawiasu dwuczęściowego, wynalazek może być również zastosowany z zawiasami posiadającymi większą liczbę części, na przykład z dwiema częściami do mocowania na nieruchomej futrynie i z częścią środkową do mocowania na ruchomym skrzydle.

Przedmiot wynalazku będzie dokładniej przedstawiony, a jego zalety zostaną szczegółowo opisane w dalszej części opisu zredagowanego w odniesieniu do załączonych rysunków, przedstawionych wyłącznie jako nieograniczające przykłady realizacji wynalazku.

Przedmiot wynalazku w przykładach wykonania przedstawiono na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia dwuczęściowy zawias według wynalazku, w rzucie perspektywicznym, fig. 2a i 2b - części składowe zawiasu według fig. 1 w pierwszym przykładzie wykonania wynalazku, przedstawiającym jego części zawiasowe górną i dolną, w perspektywicznym widoku rozłożonym, fig. 3 - zawias w przekroju podłużnym poprowadzony wzdłuż linii III-ΠΙ na fig. 1, fig. 4 i 5 - zawias w przekroju poprzecznym poprowadzonym wzdłuż linii IV i V na fig. 3, fig. 6 sprężysty człon wpustowy współpracujący ze sworzniem zawiasu, w widoku perspektywicznym, w powiększeniu, fig. 7 - zawias w drugim przykładzie wykonania według wynalazku, w widoku perspektywicznym podobnym do fig. 2a, fig. 8 - zawias w innym przykładzie wykonania według wynalazku, w przekroju III-III według fig. 1 i fig. 9 - zawias w przykładzie wykonania przedstawionym na fig. 8, podczas regulacji zawiasu według tego przykładu wykonania, po montażu.

Zawias do skrzydłowo otwieranych ram, zwłaszcza drzwi, okien itp. w zalecanym przykładzie wykonania według wynalazku przedstawionym na fig. 1 posiada dolną część zawiasową 10 i część górną zawiasową 12 nałożoną na część zawiasową dolną 10.

Dolna część zawiasowa 10 posiada pierwszą część tulejową 14 jednolitą ze skrzydłem mocującym 16 do mocowania do elementu pionowego stałej ramy, np. drzwi lub okna.

Po zmontowaniu dolny koniec pierwszej części tulejowej 14 jest zamknięty zaślepką ochronną 17.

Górna część zawiasowa 12 posiada drugą część tulejową 18, jednolitą ze skrzydłem mocującym 20, służącą do mocowania do elementu pionowego ruchomego skrzydła ramy drzwi lub okna.

Po zamontowaniu górny koniec drugiej części tulejowej 18 jest podobnie zamknięty zaślepką ochronną 21.

Według fig. 2a do fig. 6 przedstawiających pierwszy zalecany przykład wykonania wynalazku, w dwóch częściach tulejowych pierwszej i drugiej 14 i 18 zamontowano cylindryczny sworzeń 22.

W pierwszej części tulejowej 14 występuje cylindryczne wgłębienie 24 o przekroju wydłużonym usytuowanym w kierunku poprzecznym do średnicy.

Gdy w tym układzie górna część zawiasowa 12 będzie zamocowana do elementu pionowego za pomocą mocującego skrzydła 20, kierunek poprzeczny do średnicy wydłużonego przekroju wgłębienia 26 będzie równoległy do głównej płaszczyzny ramy drzwi łub okna, z powodów wyjaśnionych poniżej.

We wgłębieniu 24 pierwszej części tulejowej 14 umieszczona jest tuleja 28 wykonana z samosmarnego materiału plastycznego z tworzywa sztucznego o małym współczynniku tarcia, jak na przykład materiał poliacetalowy.

186 832

W tulei 28 znajduje się cylindryczne wgłębienie 30, w którym umieszczono dolną część sworznia 22.

Mimośrodowość wgłębienia 30 względem obwodowej powierzchni tulei 28 może przykładowo wynosić 1 mm. Mimośrodowa konfiguracja pierwszej części tulejowej 14 ma na celu regulację położenia ruchomego skrzydła ramy drzwi lub okna względem nieruchomej futryny w kierunku prostopadłym do głównej płaszczyzny ramy drzwi lub okna.

Aby umożliwić stabilne ustawienie tego położenia, wewnątrz pierwszej części tulejowej 14 (fig. 2b, 3 i 4) występują trzy podłużne rowki 32, a na tulei 28 występuje wpust 34.

Według fig. 4 wpust 34 umieszczono podczas montażu w środkowym z trzech podłużnych rowków 32. Jeśli w tym położeniu ruchome skrzydło będzie zbytnio odsunięte od nieruchomej futryny, można zmienić ustawienie tulei 28 podczas montażu w kierunku strzałki F1, poprzez zmianę położenia sworznia 22 i górnej części zawiasowej 12 w kierunku strzałki G1, i następnie umieszczenie wpustu 34 w najwyższym z podłużnych rowków 32 na fig. 4.

Natomiast gdy ruchome skrzydło leży zbyt blisko nieruchomej futryny, tuleję 28 obraca się w kierunku strzałki F2, co spowoduje przestawienie sworznia 22 i górnej części zawiasowej 12 w kierunku strzałki G2, i następnie umieszcza się wpust 34 w najniższym z podłużnych rowków 32 na fig. 4.

Pożądane przestawienie sworznia 22 i górnej części zawiasowej 12 w kierunku strzałki G2 odpowiada również, jak wynika z mimośrodowości tulei 28, przestawieniu w płaszczyźnie równoległej do głównej płaszczyzny ramy drzwi lub okna, lecz jest ono całkowicie pomijalne i może być skompensowane lub skasowane przez układ regulacji związany z górną częścią zawiasową 12, dokładniej opisany poniżej.

Aby ułatwić ruch regulacji w dolnej ściance 36 tulei 28 (fig. 2b i 3) wykonano sześciokątne gniazdo 38 pod klucz.

W celu wykonania regulacji tuleję 28 należy unieść do wyjęcia wpustu 34 z podłużnego, rowka 32, po czym kluczem włożonym w gniazdo 38 obrócić tuleję 28 do położenia wyrównania wpustu 34 z innym podłużnym rowkiem 32, i ponownie opuścić tuleję 28.

W przeciwnym końcu do ścianki denka 36 tuleja 28 posiada obwodowy kołnierz 40, pracujący jako łożysko oporowe pomiędzy dwoma częściami tulejowymi pierwsząi drugą 14 i 18.

Pomiędzy kołnierzem 40 i drugą częścią tulejową 18 górnej części zawiasowej 12 może w typowy sposób występować co najmniej jedna podkładka dystansowa 42.

Jak przedstawiono na fig. 2b i 3, na zewnętrznej powierzchni tulei 28 wykonano oddzielone żebrami 46 półkoliste wgłębienia 44, zmniejszające ciężar tulei i ujednorodniające jej grubość.

Jak pokazano na fig. 2a, 3 i 5, około połowy wysokości drugiej części tulejowej 18 występuje poprzeczny element śrubowy, korzystnie w postaci wkręta bez łba 48. Jest to wkręt bez łba, którego końce opierają się na przeciwnych czołach, 50, wgłębienia 26.

Wkręt bez łba 48 przechodzi poprzez gwintowany średnicowy otwór 54 w sworzniu 22.

W ścianie drugiej części tulejowej 18 na wysokości wkręta bez łba 48 występuje poprzeczny sześciokątny otwór 58 przelotowy, zasadniczo współosiowy z poprzecznym otworem 56.

W sześciokątny otwór 58 wchodzi sześciokątny wpust służący do obracania i przemieszczania sworznia 22 w lewo lub w prawo, jak pokazuje dwustronna strzałka F3 na fig. 3 i 5.

Oś wkrętu bez łba 48 jest równoległa do głównej płaszczyzny ramy drzwi lub okna, przez co regulacja w kierunku dwustronnej strzałki F3 umożliwia przestawianie górnej części zawiasowej 12 w lewo lub w prawo do ustawienia nieruchomej futryny i ruchomego skrzydła prostopadle względem siebie.

Wielkość regulacji w kierunku strzałki F3 może wynosić 1-2 mm i zawsze kompensuje przestawienie w tym kierunku spowodowane regulacją tulei 28.

Przy regulacji w kierunku dwustronnej strzałki F3 końce wkręta bez łba 48 będą opierać się o czoła 50, pełniąc rolę punktów podparcia.

Dla zapewnienia poprawnej orientacji (ustawienia) sześciokątnego otworu 58 względem poprzecznego otworu 56 górną część sworznia zaopatrzono w przeciwne wzdłuż średnicy człony wpustowe 60, które wchodzą w rowki 52 i zapobiegają obrotowi sworznia 22 w drugiej części tulejowej 18.

186 832

Korzystnie, jak pokazano, człon wpustowy 60 przyjmuje postać sprężystego paska, na przykład materiału plastycznego ukształtowanego do postaci płaskiej sprężyny.

Według fig. 6 każda płaska sprężyna członu wpustowego 60 posiada część środkową 62 z centralnym otworem 64 o średnicy nieco mniejszej od średnicy wkręta bez łba 48, przez co wkręcany w otwór wkręt bez łba 48 powoduje gwintowanie wytwarzające opór dalszemu obracaniu wkręta bez łba 48, dla zapobieżenia przypadkowej zmianie ustawienia.

Część środkowa 62 jest otoczona dwoma prostokątnymi ściankami 66.

Wkręt bez łba 48 jest wkręcony w otwór 64 i utrzymuje płaską sprężynę tworzącą człon wpustowy 60 z jego dwiema ściankami 66 dociśniętymi do sworznia 22.

Korzystnie zastosowano dodatkowe środki ustalające wkręt bez łba 48 poosiowo, na przykład dodatkowy wkręt bez łba 63 wkręcony w otwór 65, współosiowo wykonany w sworzniu i przenikający gwintowany otwór 54. Prostopadle przechodzący do wkręta bez łba 48 dodatkowy wkręt bez łba 63 ustalający wkręt bez łba 48 poprzez promieniowy docisk po regulacji, dzięki czemu małe drgania powstające podczas ruchu drzwi lub okna nie spowodują zmiany tego położenia. Dogodnie, pomiędzy dodatkowym wkrętem bez łba 63 oraz boczną powierzchnią wkręta bez łba 48 może być umieszczona miękka podkładka 67 wykonana z podatnego na odkształcenie materiału, na przykład z tworzywa sztucznego, która zabezpiecza przed uszkodzeniem gwint na tym wkręcie bez łba 48.

Płaska sprężyna tworząca człon wpustowy 60 posiada dwa przeciwległe ramiona 68 o pochylonym kształcie, które tworzą połówki sprężyny oparte jednym końcem po jednej stronie sworznia 22, a drugim końcem na spodniej powierzchni w postaci czoła 50 rowka 52.

W ten sposób uzyskano sprężyste poprzeczne naddawanie się sworznia 22 względem punktów podparcia utworzonych przez końce wkrętu bez łba 48.

Płaskie sprężyny, korzystnie pokrywy 76, umożliwiają również kompensację luzów, przez co uniknięto kołatania końców wkręta bez łba 48 o spodnie powierzchnie czoła 50 zawiasy pakowanej do transportu lub montowanej do ramy.

W zawiasie występuje zaślepka 70 (fig. 2a, 3 i 8), wkładana po regulacji wkręta 84 w poprzeczny otwór 56 i w sześciokątny otwór 58, dla zapobieżenia wzajemnemu przemieszczaniu się sworznia 22 i drugiej części tulejowej 18 podczas instalowania zawiasu.

Obecnie będzie opisany alternatywny przykład wykonania zawiasu według wynalazku, a zwłaszcza jego górnej części zawiasowej 12, podany w odniesieniu do fig. 7 i 9, gdzie te same odnośniki oznaczają te same lub podobne części co w przykładzie opisanym powyżej.

W przykładzie tym występuje również cylindryczny sworzeń 22 umieszczony w dwóch częściach tulejowych pierwszej i drugiej 14 i 18, który wchodzi w cylindryczne wgłębienie 24 pierwszej części tulejowej 14, część ta całkowicie odpowiada wcześniej opisanej w odniesieniu do pierwszego przykładu wykonania, a także wchodzi we wgłębienie 26 drugiej części tulejowej, która posiada przekrój wydłużony w kierunku poprzecznym do średnicy.

Przechodzący przez średnicę gwintowany otwór 54 sworznia 22 łączy się w tym przypadku z parą wkrętów bez łba 49 i 51, umieszczonych współosiowo, których końce wystają ze sworznia 22 i mogą opierać się o średnicowo przeciwne czoła 50 wgłębienia 26, korzystnie utworzone przez dolne powierzchnie przeciwnych rowków 52 wykonanych we wgłębieniu 26, umożliwiając ograniczone kątowe naddawanie się sworznia 22 we wgłębieniu 26.

We wkrętach bez łba 49 i 51 wykonano poosiowe otwory gniazdowe 59, 61 posiadające co najmniej w części sześciokątny przekrój, służące do połączenia z narzędziem T w postaci klucza do wkrętów z gniazdem sześciokątnym (fig. 9), wkładanego poprzez poprzeczny otwór 56 w drugiej części tulejowej 18. Wspólna oś wkrętów bez łba 49 i 51 przechodzi równolegle do głównej płaszczyzny ramy drzwi lub okna, a regulacja w kierunku strzałki F3 umożliwia przestawienie górnej części zawiasowej 12 w lewo lub w prawo, dla prostopadłego przestawienia ruchomego skrzydła względem nieruchomej futryny.

Korzystnie, w każdym poosiowym otworze gniazdowym 59, 61 wkrętów bez łba 49 i 51 występuje pierwsza część poosiowa o przekroju sześciokątnym i na jej przedłużeniu druga część poosiowa tworząca wgłębienie 59a, 61a szersze w kierunku promieniowym niż część sześciokątna. W zmontowanym stanie promieniowe wgłębienia 59a i 61 a obu wkrętów bez łba 49 i 51 lezą obok siebie a części sześciokątne otworów gniazdowych 59, 61 są rozdzielone,

186 832 co ułatwia połączenie z jednym wkrętem bez łba 49 od bliższej strony poprzecznego otworu 56 podczas regulacji położenia sworznia 22, jak wyjaśniono poniżej.

Gniazdowe końce wkrętów bez łba 49 i 51, które jak wspominano powyżej wystają promieniowo ze sworznia 22 i wchodzą w rowki 52, tworząc średnicowe człony wpustowe sworznia 22 zapobiegające jego obracaniu względem drugiej części tulejowej 18, gwarantują poprawną orientację sześciokątnych otworów gniazdowych 59 i 61 względem poprzecznego otworu 56.

Jeśli gniazdowe końce gwintowanych elementów w postaci wkrętów bez łba 49 i 51 wchodziłyby w rowki 52 szersze niż ich średnica, co mogłoby przykładowo wystąpić gdyby wszystkie drugie części tulejowe 18 w górnych częściach zawiasowych 12 były wykonane na jeden wymiar i byłyby przydatne w pierwszym lub w drugim przykładzie wykonania obecnego wynalazku, korzystne byłoby zastosowanie gwintowanych elementów w postaci wkrętów bez łba 49 i 51 o powiększonych gniazdach, które umożliwiając wystarczające kołatanie sworznia 22 wewnątrz wgłębienia 26 będą również pełnić rolę średnicowego wpustu opisanego powyżej.

Aby wyregulować położenie górnej części zawiasowej 12 względem elementu pionowego lub umożliwić prostopadłe ustawienie się ruchomego skrzydła względem nieruchomej futryny w kierunku dwustronnej strzałki F3 druga część tulejowa 18 współpracuje na sworzniu 22 z dwoma gwintowanymi elementami w postaci wkrętów bez łba 49 i 51 uprzednio umieszczonymi w gwintowanym otworze 54 i zbliżonymi do siebie w taki sposób, aby występował luz pomiędzy gniazdowymi częściami wkrętów i odnośnymi spodnimi powierzchniami rowków 52.

Po uzyskaniu wyrównanego położenia pomiędzy poprzecznym otworem 56 i sześciokątami gniazdowymi otworami 59 i 61, ewentualnie z wyregulowaniem poosiowego odstępu pomiędzy częściami tulejowymi pierwszą i drugą 14 i 18 za pomocą elementów dystansowych, w poprzecznym otworze 56 można umieścić klucz T do wkrętów z gniazdem sześciokątnym. W początkowym położeniu klucz T wchodzi tylko w gniazdowy otwór 59 elementu gwintowanego wkręta bez łba 49 w sąsiedztwie poprzecznego otworu 56 (na fig. 9 to położenie klucza T pokazano linią ciągłą). Obecnie obraca się gwintowany element w postaci wkręta bez łba 49 dla odsunięcia go od gwintowanego elementu w postaci wkręta bez łba 51 do położenia, w którym końce wkrętów bez łba 49 i 51 zetkną się ze spodnimi powierzchniami rowków 52.

Następnie klucz T wsuwa się w kierunku pokazanym strzałką F4 do zetknięcia końcówki klucza z dnem rowka 52 po przeciwnej stronie poprzecznego otworu 56 (na fig. 9 to położenie klucza T pokazano linią przerywaną). W ten sposób będzie zapewnione równoczesne połączenie klucza T z dwoma gniazdami sześciokątnymi w postaci otworów gniazdowych 59 i 61 wkrętów bez łba 49 i 51. Poprzez obracanie klucza T w tym położeniu możliwe jest wyregulowanie sworznia 22 w kierunku strzałki F3 wewnątrz wgłębienia 26.

Po wyregulowaniu położenia sworznia 22 klucz T wysuwa się w kierunku strzałki F4 w taki sposób, aby znowu łączył się tylko z otworem gniazdowym 59 wkręta bez łba 49, sprowadzając klucz do położenia pokazanego linią ciągłą. Obecnie obracając kluczem T rozsuwa się wkręty bez łba 49 i 51 do położenia, w którym ich końce oprą się o spodnie powierzchnie rowków 52. W ten sposób wkręty bez łba 49 i 51 zostają ustalone tworząc urządzenie ustalające typu nakrętka-przeciwnakrętka, zapobiegające luzowaniu się wkrętów.

Dalsze korzystne cechy rozwiązania według wynalazku będą opisane poniżej wspólnie dla obu wyżej przedstawionych przykładów wykonania.

Jak pokazano na fig. 2a, 2b, 3 i 7 w skrzydle 16 dolnej części zawiasowej 10 i w skrzydle 20 górnej części zawiasowej 12 występują otwory 72, 74 pod łby wkrętów mocujących do współpracujących części drzwi lub okna.

Ponadto na fig. 1, 2a, 2b, 4, 5 i 7 pokazano kształtowe lite pokrywy 76, 78 związane z częściami zawiasowymi 10, 12.

Po zamocowaniu części zawiasowych 10, 12 do ramy i futryny, na skrzydła 16, 20 zawiasu nakłada się pokrywy 76, 78, dla zasłonięcia łbów wkrętów umieszczonych w otworach 72, 74.

Do zamocowania pokryw 76, 78 na odpowiednich częściach zawiasowych 10, 12 w każdej części zawiasu wykonano gładki przelotowy otwór 80, 82, a każda pokrywa 76, 78 ma gwintowany otwór 84, 86 (fig. 4 i 5).

186 832

Każdy z przelotowych otworów 82, 84 przebiega ukośnie w częściach zawiasowych 10, 12 od powierzchni, na której jest dostępny tylko w otwartym położeniu skrzydła drzwi lub okna.

Do mocowania pokryw 76, 78 na częściach zawiasowych 10, 12 służą śruby, tj. wkręty mocujące 88, 90, umieszczone w przelotowych otworach 80, 82 i wkręcone w odpowiedni gwintowany otwór 84, 86.

Każda śruba, wkręt mocujący 88, 90 posiada łeb z gniazdem sześciokątnym 92, 94 (lub inny łeb kształtowy), który jak pokazano na fig. 4 i 5, jest całkowicie schowany wewnątrz zawiasu gdy rama drzwi lub okna znajdują się w zamkniętym położeniu.

Taki układ daje zabezpieczenie przed włamaniem, ponieważ gdy drzwi lub okno są zamknięte, nie ma dostępu do śrub tj. wkrętów mocujących 88, 90, na których zawias zamocowano do ramy drzwi lub okna, dzięki zastosowaniu pokryw 76, 78.

Pokrywa 78 górnej części zawiasowej 12 zasłania poprzeczny otwór 56 i zapobiega wyjęciu zaślepki 70, które umożliwiłoby ściągnięcie górnej części zawiasowej 12 ze sworznia.

186 832

186 832

PIG- 4

U

186 832

186 832

FI 6. 9

186 832

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 50 egz. Cena 4,00 zł

Claims (16)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Zawias do skrzydłowo otwieranych ram, zwłaszcza do drzwi, okien itp., zawierający co najmniej dwie nakładane części zawiasowe posiadające pierwszą i drugą część tulejową i skrzydło mocujące części zawiasowe na nieruchomej futrynie i ruchomym skrzydle ramy drzwi lub okna, przy czym zawias w pierwszej części tulejowej posiada cylindryczne wgłębienie i posiada wgłębienie w drugiej części tulejowej, a także tuleję umieszczoną we wgłębieniu pierwszej części tulejowej oraz sworzeń przechodzący poprzez tuleję i wchodzący we wgłębienie drugiej części tulejowej, jak również śrubowe mechanizmy regulacji, pozwalające na ustawienie położenia sworznia, w zmontowanym stanie zawiasu, względem ruchomego skrzydła w poprzecznym kierunku równolegle do niego, ponadto tuleja posiada mimośrodowe wgłębienie cylindryczne, w którym zamocowany jest sworzeń, która to tuleja jest korzystnie stabilnie zorientowana w dowolnym z licznych położeń kątowych wokół osi wgłębienia pierwszej części tulejowej, zaś położenie ruchomego skrzydła względem jego nieruchomej futryny w kierunku prostopadłym do głównej płaszczyzny ramy drzwi lub okna jest regulowane, znamienny tym, że tuleja (28) i pierwsza część tulejowa (14) korzystnie, są dopasowane obrotowo i wzajemnie połączone wpustowe, przy czym tuleja (28) jest stabilnie umieszczana w jednym z licznych położeń kątowych wokół osi wgłębienia (24) pierwszej części tulejowej (14), natomiast wgłębienie (26) drugiej części tulejowej (18) ma przekrój wydłużony średnicowo w kierunku poprzecznym oraz ścianka tego wgłębienia (26) drugiej części tulejowej (18) posiada poprzeczny otwór (56) wyrównany z tym kierunkiem poprzecznym, przy czym wgłębienie (26) jest połączone z zewnętrzną częścią drugiej części tulejowej (18) poprzez ten poprzeczny otwór (56), ponadto śrubowe mechanizmy regulacyjne przechodzą poprzecznie poprzez wgłębienie (26) drugiej części tulejowej (18) i są sprzężone, korzystnie, z gwintowanym średnicowym otworem (54) sworznia (22), oraz stanowią elementy regulacji położenia sworznia (22) względem drugiej części tulejowej (18) w kierunku poprzecznym, który to sworzeń (22) umieszczony jest we wgłębieniu (26) drugiej części tulejowej (18) z luzem, ruchomo co najmniej w kierunku poprzecznym, przy czym śrubowe mechanizmy regulacyjne zawierają co najmniej jeden gwintowany element, korzystnie, w postaci wkręta bez łba (48, 49, 51) posiadający na swych przeciwnych końcach parę końcówek oporowych (48a, 48b; 49a, 51a), korzystnie opierających się o przeciwne wzdłuż średnicy czoła (50), ograniczające wgłębienie (26), ponadto śrubowe mechanizmy regulacyjne zawierają co najmniej jeden otwór gniazdowy (58, 59, 61), łączący się z narzędziem (T) wkładanym od zewnątrz poprzez poprzeczny otwór (56) w drugiej części tulejowej (18).
2. 2. Zawias według zastrz. 1, znamienny tym, że wgłębienie (26) drugiej części tulejowej (18) jest ograniczone przeciwnymi wzdłuż średnicy rowkami (52), których spodnie powierzchnie tworzą te przeciwne wzdłuż średnicy czoła (50), przy czym sworzeń (22) zaopatrzony jest w usytuowane naprzeciw wzdłuż średnicy człony wpustowe (60) umieszczone w rowkach (52) zapobiegające wzajemnemu obrotowi pomiędzy sworzniem (22) i drugą częścią tulejową (18).
3. 3. Zawias według zastrz. 1, znamienny tym, ze śrubowe mechanizmy regulacyjne obejmują jeden wkręt bez łba (48), który posiada poosiowy otwór gniazdowy (58) o przekroju sześciokątnym, korzystnie stanowiący gniazdo połączenia z trzpieniowym kluczem sześciokątnym (T).
4. 4. Zawias według zastrz. 2 albo 3, znamienny tym, że każdy wpustowy człon (60) jest w postaci sprężystego paska ukształtowanego w postaci płaskiej sprężyny posiadającej część środkową (62) z centralnym otworem (64), przez który przechodzi koniec wkręta bez łba (48) i który opiera się o sworzeń (22), oraz z dwoma przeciwnymi ramionami (68) tworzącymi połówki sprężyny sprężyście oparte o sworzeń (22) i o spodnią powierzchnię (50) odpowiedniego rowka (52).

   186 832
5. 5. Zawias według zastrz. 4, znamienny tym, że centralne otwory (64) płaskich sprężyn (60) są połączone na wcisk z wkrętem bez łba (48), przy czym płaskie sprężyny samodzielnie pozostają na sworzniu (22) i na wkręcie bez łba (48).
6. 6. Zawias według zastrz. 1 albo 3, znamienny tym, że posiada poosiowe elementy ustalające (63) gwintowanego elementu, korzystnie wkręta bez łba (48).
7. 7. Zawias według zastrz. 6, znamienny tym, że poosiowe elementy ustalające (63) zawierają dodatkowy gwintowany człon ustalający, umieszczony w gwintowanym otworze (65) utworzonym w sworzniu (22) prostopadle do elementu gwintowanego, korzystnie w postaci wkrętu bez łba (48), korzystnie ustalający ten element gwintowany poprzez promieniowy docisk.
8. 8. Zawias według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze śrubowe mechanizmy regulacyjne zawierają parę przeciwsobnych wkrętów bez łba (49, 51), posiadających odpowiednie otwory gniazdowe (59, 61), korzystnie połączone selektywnie i/lub równocześnie przy pomocy jednego narzędzia (T) wkładanego od zewnątrz poprzez poprzeczny otwór (56) w drugiej części tulejowej (18).
9. 9. Zawias według zastrz. 8, znamienny tym, że wkręty bez łba (49, 51) posiadają poosiowe otwory gniazdowe (59, 61), z którymi są połączone odpowiednie gniazda o przekroju sześciokątnym łączące się z jednym kluczem trzpieniowym (T).
10. 10. Zawias według zastrz. 9, znamienny tym, że otwory gniazdowe (59, 61) połączone z osiowymi otworami wkrętów bez łba (49, 51) przechodzą przez poosiową część wkrętów bez łba (49, 51), a pozostałe poosiowe części wkrętów bez łba (49, 51) tworzą odpowiednie poosiowe wgłębienia (59a, 61a), których promieniowa szerokość jest większa od szerokości gniazd otworów gniazdowych (59, 61) i które są ich kontynuacją, oba te osiowe wgłębienia (59a, 61a) o większej szerokości w obu wkrętach bez łba (49, 51) są umieszczone w sąsiedztwie w stosunku do siebie w stanie zmontowanym, zaś gniazda otworów gniazdowych (59, 61) wkrętów bez łba (49, 51) sąpoosiowo od siebie odsunięte.
11. 11. Zawias według zastrz. 9 albo 10, znamienny tym, że jeden z końców obu wkrętów bez łba (49, 51) wystaje ze średnicowego gwintowanego otworu (54) w sworzniu (22), zaś wystające końce są połączone korzystnie z dnem rowków (52) tworzące przeciwne wzdłuż średnicy człony wpustowe, zapobiegające wzajemnemu obrotowi pomiędzy sworzniem (22) i drugą częścią tulejową (18).
12. 12. Zawias według zastrz. 11, znamienny tym, że wkręty bez łba (49, 51) stanowią urządzenie ustalające typu nakrętka-przęciwnakrętka, utrzymujące wybrane położenie sworznia (22) wewnątrz wgłębienia (26) drugiej części tulejowej (18).
13. 13. Zawias według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 5, albo 7, albo 9, albo 12, znamienny tym, ze śrubowe mechanizmy regulacyjne zawierają poosiowy przelotowy otwór gniazdowy (58, 59, 61) oraz zawias zawiera zaślepkę (70) rozłącznie montowaną w poosiowym przelotowym otworze gniazdowym (58, 59, 61) i w poprzecznym otworze (56) drugiej części tulejowej (18) zapobiegającą wzajemnemu ślizganiu się sworznia (22) i drugiej części tulejowej (18) w stanie zamontowanym zawiasu.
14. 14. Zawias według zastrz. 1, znamienny tym, że zawiera skrzydła mocujące (16, 20) części zawiasowych (10, 12) posiadające otwory (72, 74) przez które przechodzą śruby z łbami mocujące te części do ramy drzwi lub okna, przy czym każda część zawiasowa (10, 12) posiada zdejmowaną pokrywę (76, 78) zakrywającą łby śrub mocujących, która jest mocowana do odpowiednich części zawiasowych (10, 12) za pomocą wkrętu mocującego (88, 90) przechodzącego przez gładki otwór przelotowy (80, 82) w części zawiasowej (10, 12) od strony tej jej powierzchni, która jest dostępna tylko w otwartym położeniu ramy drzwi lub okna, przy czym wkręt, korzystnie, jest wkręcony w nieprzelotowy gwintowany otwór (84, 86) pokrywy (76, 78) i posiada końcówkę manipulacyjną (92, 94) umieszczoną na tej powierzchni.
15. 15. Zawias według zastrz. 14, znamienny tym, że poprzeczny otwór (56) drugiej części tulejowej (18) wchodzi w obszar zasłonięty odpowiednią pokrywą (78).
16. 16. Zawias według zastrz. 1 albo 2, albo 12, albo 14, znamienny tym, że zawiera część zawiasową (10) zawierającą pierwszą część tulejową (14) stanowiącą dolną część zawiasu mocowaną do nieruchomej futryny ramy drzwi lub okna, i część zawiasową (12) zawierającą drugą część tulejową (18), która jest częścią zawiasu mocowaną do ruchomego skrzydła ramy

    186 832 drzwi lub okna, przy czym tuleja (28) posiada ściankę denka (36) z gniazdem (38) pod klucz dostępnym od spodu w zmontowanym stanie.