Przedmiot wynalazku nalezy do obszer¬ nej grupy swobodnie obracajacych sie piast, sprzeganych z ich osiami podczas obrotu osi w jednym kierunku i hamowa¬ nych podczas obrotu tych osi w kierunku odwrotnym, w których narzad, posiadaja¬ cy postac dwóch stozków, zlozonych ze so¬ ba szerszemi podstawami (tuleja sprzeglo¬ wa), daje sie przesuwac w kierunku osio¬ wym, przyczem w razie przesuniecia tulei w jednym kierunku sprzega sie ona z pia¬ sta i pociaga ja za soba, wyprawiajac ja w ruch obrotowy, w razie zas przesuniecia tu¬ lei w kierunku odwrotnym do poprzednie¬ go, hamuje piaste. Jedna z odmian piast tego rodzaju jest zaopatrzona w pojedyn¬ cze narzady hamujace (klocki hamulcowe) w ksztalcie panewek, skojarzone w zespól zapomoca przytrzymujacych je elastycz¬ nych pierscieni. Narzady te, np. klocki ha¬ mulcowe, przesuwaja sie podczas hamowa¬ nia piasty klinowo scietemi koncami na skosne powierzchnie tulei sprzeglowej i lo¬ zyska w kierunku nazewmatrz i zostaja do¬ cisniete do wewnetrznej powierzchni pia¬ sty. W piascie wedlug wynalazku narzady hamujace zostaja wysuniete w kierunku nazewmatrz bezposrednioi wylacznie wsku¬ tek wspóldzialania ich klinowych po¬ wierzchni z odpowiedniemi powierzchnia¬ mi klinowemi tulei sprzeglowej i lozyska.Znane sa natomiast piasty zaopatrzone, o-prócz narzadów hamujacych, np. klocków hamulcowych, w! narzady pomocnicze, miar rjowicic kliny rozpychajace, wspóldziala- jace scietemi klinowo koncami ze skosnemi powierzchniami tulei sprzeglowej oraz lo¬ zyska i rozsuwajace sie nazewnatrz, przy- czem rozpychaja narzad hamujacy, wyko¬ nany w postaci odpowiednio poprzecinane¬ go bebna o elastycznych sciankach, i doci¬ skaja go do wewnetrznej powierzchni pia¬ sty. Kliny rozpychajace naciskaja przytern grzbietami od wewnatrz na scianki wzmian¬ kowanego narzadu hamujacego.W piascie wedlug niniejszego wynalaz¬ ku zastosowane sa równiez kliny rozpycha* jace, które wspóldzialaja scietemi klinowo koncami z tuleja sprzeglowa i lozyskiem, a wskutek zblizania sie tulei sprzeglowej do lozyska zostaja rozepchniete od ze¬ wnatrz, w celu wywarcia nacisku na na¬ rzad hamujacy, który sklada sie z oddziel¬ nych klocków hamulcowych, podobnych ksztaltem ido panewek, przytrzymywanych zapopioca elastycznego pierscienia, dzieki czemu tworza jeden zespól.Charakterystyczna cecha niniejszego wynalazku jest to, ze zarówno kliny roz¬ pychajace, jak i klocki hamulcowe posia¬ daja w przekroju poprzecznym ksztalt kli¬ nowy; kliny rozpychajace zwezaja sie w kierunku nazewnatrz, a klocki hamulco¬ we — do wewnatrz.Charakterystycznem jest tez ulozenie klinów rozpychajacych i klocków hamulco¬ wych w jednym zamknietym pierscieniu* przyczem kliny rozpychajace sa ulozone pomiedzy klockami hamulcowemi. Dzieki temu kliny rozpychajace naciskaja pod¬ czas rozsuwania sie nazewnatrz na ulozo¬ ne pomiedzy niemi klocki hamulcowe zbo- ku, t. y. w kierunku stycznym do obwodu obejmujacego je pierscienia, przyczem klocki hamulcowe, wskutek zaopatrzenia ich w skosne powierzchnie boczne, zostaja wypychane nazewnatrz i dociskane do we¬ wnetrznej powierzchni piasty.Nowa ta konstrukcja wykazuje, w po¬ równaniu ze znanemi juz konstrukcjami lego rodzaju, nastepujace róznice i zalety.W odrózpieniu od konstrukcji, w której za¬ stosowane sa tylko klocki hamulcowe, wspóldzialajace z jednej strony z tuleja Sprzeglowa i lozyskiem, a z drugiej stro¬ ny — z wewnetrzna powierzchnia piasty, wieniec, utworzony wedlug niniejszego wy¬ nalazku z klocków hamulcowych i klinów rozpychajacych, tworzy zawsze calkowicie i szczelnie zamkniety pierscien (nawet po rozszerzeniu go, t. j. podczas hamowania piasty).Luki pomiedzy klockami hamulcowemi, istniejace w piastach znanej konstrukcji, sa w piascie wedlug wynalazku wypelnione klinami rozpychajacemi przy kazdem po¬ lozeniu zespolu narzadów hamujacych.Dzieki temu wykluczona jest mozliwosc skosnego ustawienia sie narzadów, mie¬ szczacych sie pomiedzy tuleja sprzeglowa i lozyskiem, wobec czego mozna zniesc od¬ leglosc poczatkowa pomiedzy klockami ha¬ mulcowemi i wewnetrzna powierzchnia pia¬ sty, co dotychczas ponizej pewnej granicy nie bylo mozliwe.Poniewaz przekrecanie osi pedni peda¬ lowej w kierunku wstecznym przy hamo¬ waniu moze odbywac sie tylko w obrebie kata, wynoszacego 45°, ze wzgledu na oba polozenia martwe (w obrebie których ob¬ slugujacy pednie pedalowa nie moze wy¬ wrzec nalezytego nacisku wstecz), nalezy dobrac odpowiedni stosunek przekladni po¬ miedzy wielkoscia tego kata a odcinkiem drogi w kierunku promieniowym, odbywa¬ nej przez klocki hamulcowe.W celu unikniecia skosnego ustawiania sie klocków hamulcowych, droga czyli suw ich moze byc wedlug wynalazku znacznie zmniejszony, przy równoczesaem zwiek¬ szeniu stosunku przekladni, t. j. do hamo¬ wania piasty potrzeba mniejuego wysilku, samo zas hamowanie moie byc regulowane z wieksza dokladnoscia. Jezeliby zaszla — 2 —twtrzcba w znanych piastach lego rodzaju (przyjmuje sie jako zalozenie, ze czyni sie to ze wzgledu na mozliwosc skosnego usta¬ wiania sie klocków; hamulcowych), przy zachowaniu wartosci wzmiankowanego po¬ wyzej „martwego" kata osiagniecia takie¬ goz wielkiego stosunku przekladna przez dobranie odpowiednio mniejszego kata zbieznosci skosnych powierzchni roboczych tulei sprzeglowej i lozyska, a przez to i zwiekszenia suwu osiowego tulei sprzeglo¬ wej w takimze stosunku, to obliczona war¬ tosc (kata zbieznosci tych powierzchni sko¬ snych wypadlaby niedopuszczalnie mala, wskutek czego przy ponownem nacisnieciu pedalu klocki hamulcowe nie zwalnialyby niezawodnie wewnetrznej powierzchni pia¬ sty.Dzieki rozmieszczeniu klinów rozpycha¬ jacych pomiedzy klockami hamulcowemi osiaga sie przy zwiekszonym stosunku przekladni wystarczajaco wielki kat zbiez¬ nosci rozpatrywanych powierzchni sko¬ snych, przyczem otrzymuje sie przeklad¬ nie, która moznaby nazwac dwustopniowa, poniewaz do wspóldzialania skosnych po¬ wierzchni roboczych tulei sprzeglowej i lo¬ zyska dochodzi wspóldzialanie klinowych powierzchni bocznych klinów rozpychaja¬ cych i klocków hamulcowych.Nastepna zalete wynalazku stanowi to, ze polozenia poszczególnych klocków ha¬ mulcowych przy dociskaniu ich podczas ha¬ mowania moga byc poprawiane za posred¬ nictwem klinów rozpychajacych w razie malych niedokladnosci w ksztalcie, wy¬ miarach lub ich przesuwaniu sie.Gdy przy bezposredniem rozsuwaniu klocków hamulcowych zapomoca tulei sprzeglowej i lozyska jeden z klocków wy¬ sunie sie wzgledem pozostalych klocków hamulcowych nieco naprzód, to klocek ten nie bedzie mógl wyrównywac dzialania po¬ zostalych klocków hamowania piasty za¬ pomoca tych klocków; wrecz odmienne zja¬ wisko zachodzi w urzadzeniu wedlug wy¬ nalazku, w którym przedwczesno Wysunie¬ cie sie jednego z klinów rozpychajacych powoduje rozszerzenie sie calego wienca klinów i klocków, dzieki czemu caly zespól oddzialywa na ten wysuniety klin celem zrównowazenia skutków tego wysuniecia.Wazna zalete wynalazku stanowi moz¬ nosc zwiekszenia stosowanych dotychczas ilosci dwóch wzglednie czterech klocków hamulcowych do -duzej ilosci waskich kloc¬ ków hamulcowych o ksztalcie sztabek, jak to uwidoczniono na fig. 2. Podzial taki byl dotychczas niemozliwy ze wzgledu na to, ze nie stosowano klinów rozpychajacych, rozmieszczonych w sposób podany przy wynalazku niniejszym. Kliny i klocki ha¬ mulcowe, nie ujete w zawsze zamkniety wieniec, zwiekszaly niebezpieczenstwo sko¬ snego ustawienia sie tych narzadów tern bardziej, im wieksza byla ich ilosc. Wez¬ sze klocki hamulcowe wyginaja sie latwiej niz szersze klocki, w których dlugosci ob¬ wodowej odpowiada wiekszy kat srodko¬ wy, przyczem klocki te (szersze), ze wzgle¬ du na swa wieksza krzywizne, dostosowa¬ ne sa do krzywizny wewnetrznej po¬ wierzchni piasty (scisle biorac, tylko w pewnem dokladnie ustalonem i ograniczo- nem polozeniu podczas hamowania piasty).Przy zastosowaniu dwóch tylko kloc¬ ków hamulcowych nie mozna wogóle my¬ slec o równomiernem dociskaniu w kazdym punkcie szerokosci klocka hamulcowego.Równiez przy zastosowaniu czterech kloc¬ ków hamulcowych nie zachodzi równomier¬ ne dociskanie klocków na calej ich po¬ wierzchni roboczej, co wynika z obserwa- cyj, poczynionych nad klockami hatifculco- wemi, które znajdowaly sie juz w uzyciu w ciagu pewnego okresu czasu.Ponadto z obserwacyj znanych piast tegoz rodzaju wynika, ze równomierny po¬ dzial pracy hamowania na te cztery piasty nie zawsze ma miejsce.Równiez przy zastosowaniu jednolitego narzadu hamujacego, wykonanego w posta- - 3ci poprzecinanego wydrazonego bebna o sprezystych sciankach, nie jest mozliwe równomierne dociskanie tego narzadu do wewnetrznej powierzchni piasty.Od zmiany wiec mniejszej ilosci szer¬ szych klocków hamulcowych na wieksza ilosc waskich klocków w postaci sztabek zalezy równiez znacznie lepsze smarowa¬ nie wspóldzialajacych ze soba powierzch¬ ni roboczych.W razie zastosowania waskich klocków hamulcowych przedostawanie sie smaru pomiedzy klockami przy dociskaniu jest mniej szkodliwe, niz w razie zastosowania szerszych klocków wydrazonego bebna ha¬ mulcowego.Na rysunku fig. 1 przedstawia swobod¬ nie obracajaca sie piaste, wykonana we¬ dlug wynalazku niniejszego, w przekroju podluznym, a fig. 2 — w przekroju po¬ przecznym, iprzyczem na fig. 1 oznaczono odpowiednio do linji, wzdluz której doko¬ nano przekroju, wskazanej na fig. 2, u gó¬ ry — klin rozpychajacy, a u dolu — klo¬ cek hamulcowy. Fig. 3 i 4 przedstawiaja klocek hamulcowy i klin rozpychajacy w przekroju podluznym i widok zgóry, zdo- lu i zboku.Na fig. 1 i 2 liczba 1 oznacza sztywno osadzona os, na której umocowane jest sztywno lozysko 2; liczba 3 oznacza ka¬ dlub piasty, 4 — tuleje, zespolona z kolem lancuchowem 5 i zaopatrzona w gwint na swej powierzchni zewnetrznej; 6 — tuleje sprzeglowa, nagwintowana od wewnatrz i powodujaca w znany sposób prawa stozko¬ wa powierzchnia robocza 6a obracanie pia¬ sty, lewa zas —, 6b —- hamowanie piasty, przyczem tuleja ta, przesuwajac sie przy obracaniu kola lancuchowego 5 w kierunku wstecznym w lewo, przesuwa w, znanych swobodnie obracajacych sie piastach tego rodzaju klocki hamulcowe, podczas gdy w urzadzeniu wedlug wynalazku niniejsze¬ go — bezposrednio kliny rozpychajace, a posrednio — klocki hamulcowe, rozpycha¬ jac je w kierunku nazewnatrz, dzieki wspóldzialaniu z lozyskiem 2.Wedlug wynalazku wieniec narzadów hamujacych, ulozonych pomiedzy lozy¬ skiem i tuleja sprzeglowa, sklada sie z kli¬ nów rozpychajacych 7 i klocków, hamulco¬ wych 8, ulozonych naprzemian jeden przy drugim. Klocki hamulcowe posiadaja rów¬ niez przekrój poprzeczny w ksztalcie kli¬ na, ale sa skierowane odwrotnie do klinów rozpierajacych.W odmianie wykonania, przedstawionej na rysunku, narzady obu rodzajów posia¬ daja na koncach, jak to uwidoczniono na fig. 3 i 4, powierzchnie skosne czyli klino¬ we, przebiegajace w kierunku podluznym, aczkolwiek powierzchnie skosne tulei sprzeglowej i lozyska wywieraja normalnie nacisk przy hamowaniu piasty tylko na kliny rozpychajace, rozpychajac je w kie¬ runku nazewnatrz, przyczem nacisk ten, dzieki nadaniu narzadom tym klinowego przekroju poprzecznego, przeniesiony zo¬ staje na klocki hamulcowe.Wieniec, skladajacy sie z klinów 7 i klocków 8, jest utrzymywany w nalezyteqi polozeniu zapomoca elastycznych pierscie¬ ni 9 i 10, przyczem zwlaszcza pierscien 9 przesuwa zespól narzadów 7 i 8 podczas przesuwania tulei sprzeglowej w prawo zpowrotem, podczas gdy pierscien 10 u- trzymuje w niezahamowanej piascie nale¬ zytej wielkosci tarcie pomiedzy tuleja sprzeglowa a czesciami wzmiankowanego zespolu. Tarcie to zapobiega jalowemu ob¬ racaniu sie tulei sprzeglowej na poczatku hamowania. Wystep 2a lozyska ogranicza w znany sposób przesuwanie wzmiankowa¬ nego zespolu w prawo.Kliny rozpychajace, wspóldzialajace bezposrednio z tuleja sprzeglowa i lozy¬ skiem 2, sa na koncach skolsnie sciete w ksztalcie daszków dwuspadowych. Scieciom tym odpowiadaja stosowne skosne wy¬ zlobienia w tulei sprzeglowej i lozysku. Po¬ wierzchnie te nie sa plaskie, lecz uk&ztal- 4 -¦towane na podobienstwo daszków: dwuspa¬ dowych, wobec czego tworza sie swoistego rodzaju stepione zeby o rozwartym kacie.Zebom tym odpowiadaja analogicznie u- ksztaltowane rowki czyli karby, wykonane w powierzchni tulei sprzeglowej i lozyska.Toz samo dotyczy równiez i lozyska, w którem liczba karbów odpowiada liczbie klinów rozpychajacych.Klocki hamulcowe 8 sa równiez na kon¬ cach ukosnie sciete, ale nieco odmiennie niz kliny rozpychajace.Powierzchnie skosne, przebiegajace w kierunku podluznym, znajduja sie równiez na klockach hamulcowych 8 (fig. 3). Kon¬ ce klocków hamulcowych, wyposazone w powierzchnie skosne, moglyby byc calko¬ wicie pominiete, poniewaz zetkniecie sie klocków hamulcowych z tuleja sprzeglowa i lozyskiem nie wchodzi w rachube przy opisanem powyzej dzialalniu urzadzenia, wykonanego wedlug wynalazku, klocki zas hamulcowe przylegaja w kierunku osio¬ wym do klinów rozpychajacych i sa doci¬ skane mocno zapomloca sprezyn lub pier¬ scieni sprezynujacych 9 i 10.W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na rysunku, powierzchnie skosne klocków hamulcowych nie stykaja sie zwy¬ kle z karbami, wykonanemu na tulei sprze¬ glowej i lozysku; Wykonanie klocków ha¬ mulcowych wedlug fig. 3 umozliwia w dal¬ szym ciagu dzialanie urzadzenia wedlug ni¬ niejszego wynalazku, podobne do dziala¬ nia opisanej poprzednio znanej juz piasty, przez bezposrednie wspóldzialanie narza¬ dów hamujacych z tuleja sprzeglowa i lo¬ zyskiem, nawet jezeli powierzchnie sko¬ sne klinów rozpychajacych nie wspóldzia¬ laja prawidlowo z tuleja sprzeglowa i lo¬ zyskiem wskutek zuzycia. PL