Wynalazek niniejszy dotyczy przeklad¬ ni do zmiany biegów systemu planetowego, stosowanej w pojazdach mechanicznych i u- ruchomianej zapomoca zwyklego pedalu sprzeglowego oraz drazka.Przy przekladni wedlug niniejszego wy¬ nalazku osiaga sie pierwsza i druga szyb¬ kosc oraz bieg wtyl zapomoca zespolów epi- cykloidalnych kól zebatych, podczas gdy trzecia szybkosc otrzymuje sie bezposrednio z walu napedowego, niezaleznie od prze¬ kladni.Szybkosci te nadaje sie dowolnie przez uruchomianie odpowiednich hamulców za¬ pomoca dzwigni przekladni zmiany biegów, przyczem napedne bebny hamulcowe mozna unieruchomiac oddzielnie i dowolnie, osia¬ gajac w ten sposób rózne przekladnie. Para klocków hamulcowych jest dociskana do wlasciwego bebna hamulcowego zapomoca sprezyn zaciskowych, unieruchomiajac jed¬ noczesnie nieczynna pare klocków hamul¬ cowych zapomoca mechanizmu regulujace¬ go, sterowanego zapomoca dzwigni do zmia¬ ny biegów, W zwyklych planetowych me¬ chanizmach napednych unieruchomia sie bebny hamulcowe, zaciskajac dookola beb¬ na nieruchoma wstege, na która dziala sie zapomoca pedalu lub silnikiem. Kazdy klo¬ cek hamulcowy mechanizmu napednego jest'wyposazony w osobna sprezyne stale ci- , snaca przylegly beben hamulcowy, przy- * cz&n kIo czynne, usuwa sie z pod dzialania tych spre¬ zyn zapomoca krzywki, sterowanej dzwi¬ gnia do zmiany szybkosc;/ Planetowy mechanizm napedny jest po¬ za tern zaopatrzony w metalowe klocki ha¬ mulcowe, dzialajace bezposrednio na me¬ talowe bebny hamulcowe, zaciskajac sie okolo nich celem umozliwienia ich ob¬ rotu, przyczem pokonuja wylacznie si¬ le bezwladnosci bebnów hamulcowych.Urzadzenie to jest zaopatrzone w od¬ dzielne sprzeglo, którego zadaniem jest pochlanianie tarcia, wytwarzanego przy sprzezeniu silnika z kolami napedzajacemi.Wskutek tego klocki hamulcowe ulegaja bardzo malemu zuzyciu i nie wymagaja zad - nego regulowania podczas eksploatowania pojazdu. W celu zwiekszenia spólczynnika tarcia pomiedzy klockami i bebnami, kazdy klocek hamulcowy jest zaopatrzony w zlo¬ bek w ksztalcie litery „VM, odpowiadajacy stozkowo scietym krawedziom bebnów ha¬ mulcowych, dzieki czemu bebny te mozna wyrabiac wyjatkowo lekkie i o bardzo ma¬ lej bezwladnosci.W wiekszosci przekladni systemu pla- netowego niezbedne sa tasmy do pochlania¬ nia tarcia, wskutek czego nagrzewaja sie o- ne nadmiernie i scieraja lub spalaja znaj¬ dujaca sie na nich okladzine.W przekladni wedlug niniejszego wyna¬ lazku klocki hamulcowe pochlaniaja bez¬ wladnosc stosunkowo lekkich bebnów ha¬ mulcowych, wobec czego zbednem jest sto¬ sowanie na nich okladziny. Urzadzenie wy¬ posazone jest w sprzeglo silnikowe, na któ¬ re przy kazdej szybkosci przenosi sie sila skrecajaca silnika; dzialanie tego sprzegla jest podobne pod tym wzgledem do dziala¬ nia sprzegla przy zwyklej przekladni, wy¬ posazonej w przesuwane kola zebate i sprzeglo. Wyrazniej mówiac, najpierw wy¬ lacza sie sprzeglo, poczem uruchomia sie dzwignie do zmiany biegów, w celu umozli¬ wienia sprezystego docisniecia odnosnej pa¬ ry klocków hamulcowych do przyleglego bebna hamulcowego. Nastepnie wlacza sie sprzeglo, dzieki czemu pojazd nabiera zno¬ wu szybkosci, a sprzeglo pochlania tarcie, powstale skutkiem tej zmiany szybkosci. Z powyzszego wynika, ze klocki hamulcowe zuzywaja sie bardzo malo, poniewaz zas spólczynnik tarcia statycznego jest wiek¬ szy, niz spólczynnik tarcia posuwistego, przeto cisnienie niezbedne dla utrzymania bebna w stanie spoczynku jest mniejsze, niz dla zatrzymania go pod wplywem mo¬ mentu obrotu silnika.Inne cechy wynalazku sa opisane poni¬ zej w zwiazku z przykladem mechanizmu, przedstawionym na rysunku.Na fig. 1 przedstawiony jest pionowy podluzny przekrój przez srodek przekladni wedlug wynalazku, polaczonej z silnikieni, na fig. 2 — przekrój wzdluz linji 2—2, o- znaczonej na fig. 1, na fig. 3 — przekrój wzdluz linji 3—3, oznaczonej na fig. 1, tia fig. 4 widok poziomy jednego ze szcze¬ gólów, uwidoczniajacy urzadzenie do recz¬ nego uruchomiania sprzegla, na fig. 5 — przekrój przez odmiane sprzegla, na fig. 6 — przekrój wzdluz linji 6—6, oznaczonej na fig. 5, a na fig. 7 — widok poziomy prze¬ kladni, uwidocznionej na fig. 1, przyczem dla lepszego zrozumienia dzialania mecha¬ nizmu hamulcowego usunieto skrzynke z dzwignia do zmiany biegów.Do tylnej scianki silnika 10 (fig. 1) przymocowano w zwykly sposób skrzynke 11 z osadzona w niej ulepszona przeklad¬ nia do zmiany biegów. Do tylnego konca walu korbowego 13 silnika przymocowano zapomoca kryzy 14 i srub 15 silnikowe kolo zamachowe 12.Tylna czesc pierscienia kola zamacho¬ wego 12 posiada od Wewnatrz uzebienie 16, napedzajace pewna ilosc tarcz 17 silniko¬ wego sprzegla napedzajacego. Tarcze 18 sprzegla napedzanego sa umieszczone w — 2 —kolejnem nastepstwie pomiedzy tarczami napedzaj acemi 17, przyczem wewnetrzne krawedzie tarcz 18 sa wyzlobione w celu wspóldzialania z posiadajacem odpowiedni ksztalt uzebieniem 19 zewnetrznej po¬ wierzchni bebna sprzeglowego 20, przymo¬ cowanego do walu sprzeglowego 21 zapo- moca zeber 22, przyczem. wal jest odpo¬ wiednio osadzony w piascie kola zamacho¬ wego 12. Narzad 23 do wylaczania sprze¬ gla jest osadzony przesuwnie na czesci pia¬ stowej bebna sprzeglowego 20 i daje sie przesuwac wzdluz zapomoca zwrotnych wi¬ delek 24, uruchomianych pedalem sprze¬ glowym, nie przedstawionym na rysunku, dzialajacym w zwykly sposób.Przednia scianka narzadu wylaczajace¬ go 23 wspóldziala z kryza promieniowa 25, przylegajaca od zewnatrz do obwodu beb¬ na 20. Z kryzy 26 wystaja od przodu czopy 26, przechodzace przez odpowiednie otwo¬ ry w bebnie sprzeglowym 20 i przymocowa¬ ne do pierscienia 27, umieszczonego na przodzie bebna sprzeglowego. Od pierscie¬ nia 27 odstaje tarcza 28, przylegajaca do tarcz sprzeglowych 18. W odpowiednim zlobku, utworzonym na obwodzie uzebienia 19, umocowany jest pierscien ograniczajacy 29, zapobiegajacy przekraczaniu przez tar¬ cze sprzeglowe tylnej krawedzi bebna sprzeglowego 20. Dookola kazdego czopa 26 pomiedzy bebnem sprzeglowym 20 i kry¬ za 25 umieszczone sa sprezyny sprzeglowe 30, sciskajace stale tarcze sprzeglowe mie¬ dzy soba.Nalezy podkreslic, ze moment obrotu silnika jest przekazywany zapomoca opisa¬ nego powyzej sprzegla przy wszystkich bie¬ gach i, w razie wylaczenia tego sprzegla z dzialania, bebny hamulcowe oraz inne cze¬ sci mechanizmu napednego przestaja sie obracac. Zwraca sie przytem uwage, ze w razie wylaczenia sprzegla potrzeba bardzo malej energji dla zatrzymania dowolnego bebna hamulcowego.Mechanizm napedny sklada sie z trzech grup narzadów, a mianowicie z zespolu epi- cykloidalnych kól zebatych, z mechanizmu dla bezposredniego napedu oraz z mecha¬ nizmu do uruchomiania i wybierania kloc¬ ków hamulcowych. Narzady te sa w tym porzadku opisane ponizej szczególowo.Na wale sprzeglowym 21 za bebnem sprzeglowym 20 sa osadzone kola zebate 31 dla biegu wtyl i kolo zebate 32 dla biegu naprzód. Na piascie bebna sprzeglowego 20 jest osadzone luznie planetowe kolo zebate posrednie 33, zaopatrzone w trzy ¦. czopy planetowe 34, równomiernie rozmieszczone wzgledem zebatego kola 31. Na czopach 34 osadzono luznie, uzywajac lozysk kulko¬ wych 36, trzy planetowe kola zebate 35 dla biegu wtyl oraz wewnetrzne kolo zebate 37, zazebiajace sie z zewnetrznemi krawedzia¬ mi kazdego z tych planetowych kól zeba¬ tych. Z planetowego kola zebatego posred¬ niego 33 wystaje kryza promieniowa, do. której obwodu jest przynitowany tarczowy beben hamulcowy 38 dla biegu wtyl.Bieg wtyl osiaga sie, zatrzymujac be¬ ben 38, który ze swej strony unieruchomia planetowe kolo zebate posrednie 33* wsku¬ tek czego obrót walu sprzeglowego 21 prze- kazuje naped zapomoca kola zebatego 31 i planetowych kól zebatych 35 i powoduje ob¬ rót wewnetrznego kola zebatego 37 w kie¬ runku odwrotnym i ze zmniejszona szybko¬ scia.Drugie planetowe kolo zebate posrednie 39, zaopatrzone w wydrazona piaste, stano¬ wiaca z niem nierozdzielna calosc, jest luz¬ nie osadzone na srodkowym odcinku walu 21, wtyle za kolem zebatem 32. Na kole 39 znajduja sie trzy czopy planetowe 40+ roz¬ mieszczone równomiernie wzgledem zeba¬ tego kola 32. Przednia krawedz tego plane¬ towego kola zebatego tworzy nierozdzielna calosc z wewnetrznem kolem zebatem 37, wskutek czego naped dla biegu wtyl jest przekazywany z tego wewnetrznego kola zebatego zapomoca planetowego kola zeba¬ tego posredniego 39. — 3 —Na tylnej powierzchni posredniego ko¬ la zebatego 39 osadzono tarcze napedzana 41, a do jej tylnej powierzchni przymoco¬ wano na stale zapomoca srub 43 wyrównaw¬ czy pierscien sprzeglowy 42. Srubami temi jest równoczesnie przytwierdzona do tarczy napedzanej 31 kryza 44, zaopatrzona w piaste 45, osadzona obrotowo w lozysku kulkowem 46, znajdujacem sie w tylnym koncu skrzynki 11 mechanizmu napednego.Na tylnym koncu piasty 45 osadzono prze¬ gubowy narzad sprzeglowy 47, przekazuja¬ cy naped na tylna os pojazdu.Piasta 45, kryza 44, pierscien sprzeglo¬ wy 42, tarcza napedzana 41, planetowe ko¬ lo zebate posrednie 39 i wewnetrzne kolo zebate 37 sa stale ze soba sprzezone i obra¬ caja sie jako nierozdzielny zespól. Wskutek tego zapomoca wyzej wymienionych czesci sprzezonych naped dla biegu wtyl przeka¬ zywany jest szybko z wewnetrznego kola zebatego 37 na sprzeglo przegubowe 47.Trzy planetowe kola zebate 48 dla pierwszego biegu sa osadzone luznie na czo¬ pach 40 zapomoca drugiego rzedu lozysk kulkowych 36 w taki sposób, ze zazebiaja sie z kolem zebatem 32, wewnetrzne zas ko¬ lo zebate 49 dla pierwszego biegu jest osa¬ dzone luznie tak, iz zazebia sie z zewnetrz- nemi krawedziami kazdego z tych planeto- wych kól zebatych. Wystajaca kryza pro¬ mieniowa 50 tworzy nierozdzielna calosc z przednia krawedzia wewnetrznego kola ze¬ batego 49. Do kryzy tej jest przynitowany beben hamulcowy 51 dla pierwszego biegu, pozwalajacy na zatrzymanie wewnetrznego kola zebatego 49 przy przestawianiu prze¬ kladni na pierwszy bieg. Nierozdzielna czesc wewnetrznego kola zebatego 49 sta¬ nowi tulejowa piasta 52, osadzona na tulei 53, osadzonej luzno na piascie posredniego planetowego kola zebatego 39.Pierwszy bieg nadaje sie, zatrzymujac beben hamulcowy 51, wskutek czego wal 21 przekazuje naped za posrednictwem kola zebatego 32 i planetowych kól zebatych 48 planetowemu kolu zebatemu posredniemu 39 w tym samym kierunku, lecz ze zmniej¬ szona szybkoscia. Kolo zebate 32 dla pierw¬ szego biegu jest cokolwiek wieksze, niz kolo zebate 31 dla biegu wtyl, pozadanem jest bowiem, aby istnialy jednakowe warunki szybkosci przy pierwszym biegu i przy bie¬ gu wtyl. Co sie tyczy napedu przy pierw¬ szym biegu, jasnem jest, ze stosunek szyb¬ kosci obrotów posredniego planetowego ko¬ la zebatego 39 do szybkosci obrotów walu napedzanego 21 jest odwrotnoscia stosunku szybkosci obrotów wewnetrznego kola ze¬ batego 49 oraz kola zebatego 32, ra¬ zem wzietych, do szybkosci obrotów ko¬ la 32, podczas gdy przy napedzie wtyl stosunek ten jest odwrotnoscia stosun¬ ku szybkosci obrotów wewnetrznego kola zebatego 37 do szybkosci obrotów kola ze¬ batego 31. Widocznem zatem jest, ze zasad¬ niczo jednakowe zmniejszenie szybkosci w przeciwnych kierunkach mozna osiagnac tylko przez nadanie róznych wymiarów na¬ pedzajacym kolom zebatym 31 i 32.Posrednie planetowe kolo zebate 54 sta¬ nowi nierozdzielna calosc z tylnym koncem piasty 53. Kolo 54 jest zaopatrzone w trzy czopy planetowe 55, na których osadzono obrotowo planetowe kolo zebate 56 zapo¬ moca jeszcze jednego rzedu lozysk kulko¬ wych 36. Kolo zebate 57 tworzy nierozdziel¬ na calosc z tuleja 58, osadzona luzno na piascie 52. Do tulei 58 jest przynitowany beben hamulcowy 59 dla sredniego biegu, gdy beben ten wiec znajduje sie w spoczyn¬ ku, to kolo zebate 57 nie obraca sie równiez.Wewnetrzne kolo zebate 60 stanowi nieroz¬ dzielna calosc z zewnetrzna krawedzia tar¬ czy napedzanej 41 i wystaje z niej do przo¬ du, aby zazebiac sie z zewnetrznemi krawe¬ dziami kazdego z planetowych kól zebatych 56.Bieg posredni (czyli drugi) osiaga sie za¬ pomoca kola zebatego 32, które obraca o- bydwa posrednie planetowe kola zebate 39 i wewnetrzne kolo zebate 49, przyczem be- — 4 —ben hamulcowy 51 jest zwolniony. Ponie¬ waz posrednie planetowe kolo zebate 39 i wewnetrzne kolo zebate 60 stanowia czesci napedzanego zespolu, a takze poniewaz po¬ srednie planetowe kolo zebate 54 jest sprze¬ zone z wewnetrznem kolem zebatem 49, przeto kola 54 i 60 beda starac sie obracac wraz z kolem zebatem 32. Gdy jednak be¬ ben hamulcowy 59 znajduje sie w spoczyn¬ ku, wówczas, dzieki unieruchomieniu kola zebatego 57, zostaje ustalony pewien stosu¬ nek obrotu pomiedzy posredniem kolem zebatem 54 i wewnetrznem kolem zebatem 60, zmuszajacy w danym przypadku to o- statnie do obrotu okolo 30% szybszego. Ten obrót przekazuje wewnetrzne kolo zebate posredniemu planetowemu kolu zebatemu 39, a posrednie planetowe kolo zebate 54— na wewnetrzne kolo zebate 49, wskutek cze¬ go w czasie spoczynku bebna hamulcowego 59 posrednie planetowe kolo zebate 39 mu¬ si wykonac 1,30 obrotów na kazdy obrót we¬ wnetrznego kola zebatego. Ten sam stosu¬ nek mozna wyrazic równiez inaczej, a mia¬ nowicie, ze wewnetrzne kolo zebate 49 zro¬ bi podczas jednego obrotu posredniego pla¬ netowego kola zebatego 39 0,77 obrotów w tym samym kierunku.Bieg bezposredni osiaga sie zapomoca kola zebatego 32, które obraca posrednie kolo planetowe 39 wzgledem wewnetrzne¬ go kola zebatego 49 dla nadania pierwszego biegu. Przy kazdym jednak obrocie, jaki wykonywa posrednie planetowe kolo zeba¬ te 39 wzgledem wewnetrznego kola zebate¬ go 49, caly zespól obraca sie o 0,77 obrotu dalej na skutek obrotu wewnetrznego kola zebatego 49. Ten dodatkowy obrót calego zespolu zwieksza szybkosc posredniego ko¬ la zebatego 39 do wysokosci, niezbednej przy biegu posrednim.Z powyzszego wynika, ze gdy beben 38 znajduje sie w spoczynku, wówczas we¬ wnetrzne kolo zebate 37 jest napedzane z mala szybkoscia w kierunku wstecznym w celu nadania pojazdowi biegu wtyl. Pozo¬ stale bebny hamulcowe moga w tym samym czasie obracac sie swobodnie, dzieki czemu unika sie wzajemnej ich interferencji. Gdy beben hamulcowy 51 znajduje sie w spo¬ czynku, wówczas posrednie planetowe kolo zebate 39 jest napedzane wprzód z mala szybkoscia w celu nadania pierwszego biegu naprzód. W podobny sposób, gdy beben ha¬ mulcowy 59 znajduje sie w spoczynku, po¬ srednie planetowe kolo zebate 39 napedza¬ ne jest wprzód z szybkoscia posrednia w celu osiagniecia drugiego czyli posredniego biegu. Posrednie planetowe kolo zebate 39, jako narzad napedzany przy wszystkich biegach, jest w celu napedzania pojazdu trwale przymocowane do sprzegla przegu¬ bowego 47.Z konstrukcji planetowych przekladni do zmiany biegów stosuje sie zwykle dla sprzegania dwóch narzadów, obracajacych sie wzgledem siebie, sprzeglo cierne, wsku¬ tek czego mechanizm obraca sie przy biegu bezposrednim jako zespól. Ten sposób wy¬ twarzania bezposredniego biegu jest zby¬ teczny w przekladni wedlug niniejszego wy¬ nalazku, gdyz w razie potrzeby zastosowa¬ nia biegu bezposredniego, wal sprzeglowy sprzega sie bezposrednio z narzadem nape¬ dzanym 45, niezaleznie od zespolu kól ze¬ batych. Stosowanie tego ulepszonego urza¬ dzenia daje liczne korzysci, z pomiedzy któ¬ rych nalezy przedewszystkiem wymienic, ze zespól kól zebatych przekladni jest wolny, przyczem zeby kól nie podlegaja zadnym naprezeniom, przesuwanie dzwigni nato¬ miast wymaga zaledwie malej czesci tej e- nergji, jaka nalezy stosowac dla uruchomie¬ nia sprzegla zdolnego do przekazania na¬ pedu bezposrednio w podobnem innem u- rzadzeniu.W urzadzeniu niniejszem w przypadku stosowania bezposredniego napedu wal na¬ pedzany moze obracac sie szybciej niz sil¬ nik, co zapewnia oszczednosc paliwa, zmniejsza zuzywanie i usuwa hamowanie silnika. — 5 —Sprzeglo dla biegu bezposredniego skla¬ da sie, jak to przedstawiono na fig. 1 i 3, z bebna 61, osadzonego na wale sprzeglowym 21 bezposrednio zitylu za posredniero kolem zebatem 39. Dla zapewnienia statecznosci czesci pomiedzy tarcza napedzana 41 i tym bebnem umieszczono lozysko kulkowe 62.Wewnatrz pierscienia sprzeglowego 42, jak to uwidocznia fig, 3f umieszczono szesc lu¬ kowych odcinków 63, przyczem w kazdym takim odcinku pomiedzy pierscieniem 42 i bebnem 61 umieszczone sa walki 64. Wy¬ miary tych walków sa tak wyznaczone, by znajdujac sie w srodkulukowych odcinków, nie przeszkadzaly obrotowi bebna 61. Urza¬ dzenie jednak zaopatrzone jest w narzad, umozliwiajacy jednoczesne przesuniecie wszystkich walków wzgledem pierscienia sprzeglowego 42, Wskutek czego stozkowe sciete scianki odcinków lukowych beda przyciskac walki do dolu tak, azeby ze¬ tknely sie z bebnem 61 i sprzegly z tym beb • nem w sposób podobny do dzialania, jakie osiaga sie przy stosowaniu walkowego sprzegla wyrównawczego.Jak to przedstawiono na fig. 4, piasta 45 kryzy 44 jest zaopatrzona w szereg zeber srubowych 65 oraz w tuleje 66 zaopatrzona równiez w odpowiednie zebra i osadzona w ten sposób, iz moze ona przesuwac sie wzdluz zeber 65 ruchem zwrotnym. Ruch zwrotny tulei 66 powoduje obrót jej wzgle¬ dem piasty 45. Tuleja 66 jest zaopatrzona w pewna ilosc uch 67, zaopatrzonych w wy¬ stajace do przodu czopy 68, osadzone prze¬ suwnie w lozysku 69, w którem mieszcza sie walki, dzieki czemu obrót tulei 66 pocia¬ ga za soba obrót lozyska 69. Lozysko 69 sklada sie z pierscienia, umieszczonego po¬ miedzy bebnem 61 i pierscieniem sprzeglo¬ wym 42, i jest zaopatrzone w pewna ilosc wyzlobien, w których moga obracac sie swo¬ bodnie walki 64. Przy kazdym z walków 64 znajduje sie wglebienie 70, w którem osa¬ dzono przesuwnie sprezyne 71 i kulke 72, majace na celu dociskanie odpowiednich walków do jednej ze scianek lozyska.Polaczenie czesci jest tego rodzaju, ze ruch zwrotny tulei 66 wywoluje obrót lozy¬ ska 69 wzgledem pierscienia sprzeglowego 42, co umozliwia walkom sprzezenie sie z bebnem 61, wskutek czego ten ostatni nape¬ dza pierscien sprzeglowy 42 jako czesc przynalezna do zespolu. Dookola tylnego odcinka tulei 66 jest nawinieta sprezyna he- likoidalna 73, zmuszajaca stale te tuleje do zajmowania polozenia wlasciwego przy bie¬ gu bezposrednim. Tuleja 66 jest wyposazo¬ na w kryze sprzeglowa 74, z która wspól¬ dzialaja widelki 75, osadzone przegubowo w punkcie 76 w skrzynce urzadzenia naped- nego, umozliwiajac w ten sposób reczne przesuwanie zwrotne tulei 66, wskutek cze¬ go lozysko 69 obraca sie wzgledem pierscie¬ nia sprzeglowego 42 az do polozenia, w któ¬ rem zostaje ono rozlaczone, zwalniajac sprzeglo, sluzace do biegu bezposredniego.Przekladnia wedlug wynalazku zaopatrzo¬ na jest równiez w urzadzenie, utrzymujace widelki sprzeglowe 75 w tern rozlaczonem polozeniu podczas nastepujacych polozen mechanizmu napednego, mianowicie w cza¬ sie polozenia biernego, biegu odwrotnego, pierwszego i posredniego.Widocznem jest, ze jezeli w dowolnej chwili wal napedzany bedzie obracal sie szybciej, niz silnik, wówczas walek 64 roz¬ lacza sie samoczynnie, azdby umozliwic zwolnienie obrotów silnika niezaleznie od szybkosci posuwania sie pojazdu.Na fig. 5 i 6 przedstawiono odmiane konstrukcji urzadzenia, w którem tasme he- likoidalna umieszczono pomiedzy narzadem napedzajacym i narzadem napedzanym, za¬ pewniajacym naped bezposredni. Dla upro¬ szczenia opisu czesci odnoszace sie do tej konstrukcji i spelniajace te same czynnosci, co podobne czesci fig. 1, oznaczone zostaly tak samo. Wal sprzeglowy 21 jest przymo¬ cowany do bebna 61, który napedza. Do pierscienia sprzeglowego 42, stanowiacego — 6 —nierozdzielna czesc narzadu napedzanego —tulei 45, jest na stale przymocowane we¬ wnetrzne kolo zebate 60. Jak w poprzednio opisanej konstrukcji, dla osiagniecia bezpo¬ sredniego napedu laczy sie beben 61 z pier¬ scieniem sprzeglowym 42.W komorze, utworzonej w pierscieniu sprzeglowym 42 i bebnie hamulcowym 61, umieszczono wstege srubowa 77, której przedni koniec 78 umocowany jest w odpo¬ wiednim otworze w bebnie 61. Obwód tej wstegi 77 zaokraglony jest w ten sposób, ze moze sie ona obracac w pierscieniu sprze¬ glowym 42 w obu kierunkach. Jezeli jednak, jak to jest dobrze znane przy stosowaniu hamulców sprezystych, wolny koniec wste¬ gi bedzie tylko zlekka zatrzymany, wów¬ czas tarcie, wywolane wskutek tego, bedzie w nastepnych zwojach wstegi wzrastac, do¬ ciskajac ja i powodujac scislejsze zetknie¬ cie sie z pierscieniem sprzeglowym w celu dokladniejszego ciiernego polaczenia ze so¬ ba czesci urzadzenia.Urzadzenie do zaciskania wolnego kon¬ ca wstegi 77 wzgledem pierscienia sprze¬ glowego 42, przedstawione na fig. 6, wywo¬ luje elastyczne przyciskanie pierscienia sprzeglowego 42 do bebna 41, powo¬ dujac w ten sposób bezposredni na¬ ped. Urzadzenie to sklada sie z tu¬ lei 79, zaopatrzonej w pare umieszczo¬ nych w niej lukowych odcinków 80, o- sadzonych przesuwnie na odpowiednich ze¬ brach srubowych, umieszczonych na obwo¬ dzie pierscienia sprzeglowego 42. Widelki 75, osadzone przegubowo w skrzynce me¬ chanizmu napednego w punkcie 76, sluza do przesuwania tulei 79 ruchem zwrotnym wbrew dzialaniu sprezyny 73, zupelnie tak samo, jak w poprzedniej konstrukcji. We wglebieniach 82, wyzlobionych w tylnej cze¬ sci pierscienia sprzeglowego 42, umieszczo¬ na jest para walków 81 w takiem poloze¬ niu, ze obrót tulei 79 wzgledem pierscienia zmusza walki 81 do zetkniecia sie z wolnemi koncami wstegi 77, wywolujac jej sprezy¬ nowanie, zaciskajace zarazem wstege 77 i beben 61. Jezeli w jakiejkolwiek chwili wal napedzany 45 obracalby sie szybciej, niz wal napedzajacy 21, wówczas dzialanie ha¬ mujace wstegi 77 ustanie, wskutek czego czesci moga swobodnie obracac sie niezalez¬ nie od siebie.Mechanizm, opisany ponizej, dotyczy u- rzadzenia do uruchomiania i wybierania klocków hamulcowych. Kazdemu z bebnów 38, 51 i 59 odpowiada para klocków hamul¬ cowych 115. Przylegle konce tych klocków zaopatrzone sa w pare rozstawianych wal¬ ków 83, przymocowanych do nich zapomo- ca sworzni 84. Z kazdego boku mechanizmu napednego osadzono przegubowo pare wal¬ ków krzywkowych 85, umieszczonych po¬ ziomo pomiedzy przyleglemi koncami kloc¬ ków hamulcowych. Waly te wprawiane sa w ruch wahadlowy bezposrednio zapomoca mechanizmu dzwigniowego, opisanego po¬ nizej. Na kazdym wale osadzone sa krzyw¬ ki 86, umieszczone pomiedzy walkami 83, wskutek czego, gdy waly poruszaja sie ru¬ chem wahadlowym, klocki hamulcowe zo¬ staja odsuniete od bebna hamulcowego.Wiadome jest, ze sila niezbedna dla za¬ stosowania sprezynujacych klocków hamul¬ cowych stanowi zaledwie czesc sily, jaka nalezy zuzyc przy stosowaniu klocków niesprezystych. Kazdy z bebnów hamulco¬ wych posiada naturalny kierunek obrotu, mozna wiec stosowac zwykle urzadzenie 3o uruchomiania klocków hamulcowych, osia¬ gajac znaczne korzysci ze sprezynowania klocków.Fig. 2 przedstawia urzadzenie do stoso¬ wania klocków hamulcowych przy bebnie dla pierwszej szybkosci; dzialanie klocków hamulcowych przy bezposredniej szybkosci i przy biegu wtyl jest podobne. Poniewaz jednak beben dla biegu wtyl posiada natu¬ ralny kierunek obrotu, przeciwny obrotowi bebnów, przeznaczonych dla pierwszego i posredniego biegu, przeto sprezyny do za¬ ciskania klocków i urzadzenia umocowujaceumieszczone sa w celu osiagniecia sprezyno¬ wania na przeciwnych koncach klocków.Pomiedzy skrzynka przekladni i spre¬ zynujacemi koncami klocków hamulcowych 115 jest umieszczona para sprezyn 87 do za¬ ciskania klocków, której dzialanie polega na tern, ze podczas ruchu obrotowego krzy¬ wek 86, dazacych do wlasciwych im polo¬ zen nieczynnych, sprezyny 87 dociskaja sprezynujace konce klocków do bebnów ha¬ mulcowych. Przyrzad zaopatrzony jest w urzadzenie do umocowywania przeciwle¬ glego, niesprezystego konca kazdego klocka hamulcowego w polozeniu przyleglem do odpowiedniego bebna hamulcowego, wsku¬ tek czego cisnienie sprezyny musi dzialac tylko na sprezynujace konce klocków ha¬ mulcowych.Kazdy klocek 115 jest zaopatrzony w dzwignie kolankowa 88, osadzona przegubo¬ wo w skrzynce przekladni w punkcie 89, przyczem jeden koniec tej dzwigni styka sie z krzywka umocowujaca 90, umieszczona pomiedzy krzywkami 86 drugi zas koniec tej dzwigni kolankowej opiera sie na srod¬ kowej czesci sworznia walkowego 84, do¬ prowadzajac, po wlaczeniu krzywki 90, nie- sprezysty koniec klocka do bebna hamulco¬ wego. Pomiedzy skrzynka przekladni i ta dzwignia kolankowa zastosowano w celu u- suniecia halasowania czesci stosunkowo slaba sprezyne helikoidalna 91.Z powyzszego wynika, ze w razie jedno¬ czesnego uruchomienia walków krzywko¬ wych z kazdej strony przekladni niesprezy- ste konce kazdej pary klocków hamulco¬ wych, odpowiadajacych poszczególnym beb¬ nom, zostaja docisniete do bebna zapomoca dwóch dzwigni kolankowych 88 i sa utrzy¬ mywane w tern polozeniu zapomoca krzy¬ wek 90. Sprezynujace konce klocków ha¬ mulcowych sa jednoczesnie sprezyscie po¬ budzane zapomoca sprezyn 87 do zetknie¬ cia sie z bebnami.Przy tego rodzaju przekladni do zmia¬ ny biegów faktycznie prawie nie potrzeba e- nergji do uruchomiania walków krzywko¬ wych umozliwiajacych zastosowanie hamul¬ ców, jedynie dla wylaczenia klocków z dzialania nalezy scisnac sprezyny, przyci¬ skajace je do bebnów. Gdyby urzadzenie umocowujace zastapic sprezynami, podob- nemi do sprezyn 87, to takie sprezyny mu¬ sialyby byc kilkakrotnie ciezsze od spre¬ zyn 87, aby móc wytrzymac sile skrecania bebna hamulcowego. Te ciezkie sprezyny nalezaloby oczywiscie sciekac w razie zwol¬ nienia klocków zapomoca krzywek 86. Na¬ tomiast w urzadzeniu ulepszonem wedlug wynalazku nalezy sciskac tylko sprezyny 87 i stosunkowo lekkie sprezyny 91, zapo¬ biegajace halasowaniu, wskutek czego dla zwolnienia klocków zuzywa sie w przybli¬ zeniu tylko jedna trzecia energji, wymaga¬ nej do uruchomiania klocków hamulcowych zwyklego typu, zaopatrzonych na kazdym koncu w sprezyne.Wierzch skrzynki 11 z przekladnia zmianowa zamkniety jest zapomoca pokry-, wy 93, w której jest w zwykly sposób prze¬ gubowo osadzona dzwignia 94 do zmiany biegów. W górnej czesci skrzynki z mecha¬ nizmem napednym jest umocowany wal po¬ przeczny 95, na którym osadzono przegu¬ bowo pare przelaczników klocków hamul¬ cowych. Na wale 95 jest osadzony przegu¬ bowo przelacznik 96, sluzacy do wlaczania szybkosci posredniej i bezposredniej, zao¬ patrzony w ramie 97, wystajace zen ku przodowi. Nierozlaczna calosc z przelacz¬ nikiem 96 stanowia widelki 98, skierowane do góry i zajmujace polozenie, dostosowa¬ ne do wspóldzialania z dolnym koncem dzwigni 94 do zmiany biegów. Podobny przelacznik 99, sluzacy do wlaczania pierw¬ szego biegu i biegu wtyl, jest podobnie osa¬ dzony przegubowo na wale 95 i zaopatrzo¬ ny w ramie 100, umieszczone przylegle do ramienia 97, oraz w widelki 101, ustawione w polozeniu pozwalajacem na wspóldzia¬ lanie z dolnym koncem dzwigni do zmiany biegów. Pomiedzy przelacznikami 96 i 99 - 8 -jest umieszczony wspornik 102, zaopatrzo¬ ny w poprzeczny czop 103 (fig, 1), osadzo¬ ny w nim przesuwnie, azeby wspóldzialal z odpowiedniemi wycieciami 104, wyzlo- bionemi w zwykly sposób w rozwidlonych koncach przelaczników. Dzialanie dzwigni 94 do zmiany biegów umozliwia ruch do¬ wolnego przelacznika jedynie wtedy, gdy przelacznik znajduje sie w polozeniu bier- nem.Ramiona 97 i 100, jak to uwidoczniono na fig. 7, skierowane sa do góry i kazde z, nich jest zaopatrzone w pare sworzni kolan¬ kowych 105, osadzonych obrotowo w przed¬ nich koncach tych ramion. Do sworzni tych sa przymocowane przegubowo drazki 106.Nalezy zaznaczyc, ze wal krzywkowy 85 uruchomia krzywki dla biegu wtyl oraz dla pierwszego biegu, prztynitowane do walów w punktach 107. Tylne konce tych walów sa zaopatrzone w ramiona 108, do których sa przegubowo przymocowane dol¬ ne konce pary drazków 106, polaczonych z ramieniem 100 przelacznika. Gdy ramiona 108 zajmuja polozenie, przedstawione na fig. 3, obydwie pary krzywek 86 wylaczaja klocki hamulcowe dla biegu wtyl i dla bie¬ gu pierwszego. Gdy ramiona 108 zajma po¬ lozenie, przedstawione na rysunku linjami przerywanemi 109, klocki hamulcowe dla biegu wtyl moga dzialac. Podobnie, gdy przesunie sie w tyl dzwignie do zmiany bie¬ gu i gdy ramiona 108 zajma polozenie, przedstawione na rysunku przerywanemi linjami 110, wówczas klocki hamulcowe dla biegu wtyl zostaja wylaczone z dziala¬ nia, a klocki hamulcowe pierwszej szybko¬ sci moga dzialac na odpowiadajacy im beben Na walkach 85 sa przegubowo osadzo¬ ne krzywki 111, podobne do krzywek 86. zaopatrzone w ramiona 112, umieszczone równolegle do ramion 108. Te ramiona 112 sa polaczone z ramionami 97 przelacznika zapomoca pary drazków kolankowych 106 i dzialaja zasadniczo tak samo, jak i krzyw¬ ki 86, wlaczajac bieg posredni.Jezeli ruch przelacznika 96 zmusi ra¬ miona 112 do zajecia polozenia, znajduja¬ cego sie na jednej linji z linjami przerywa¬ nemi 110, wówczas ramie 113, wychodzace z tego przelacznika i idace do tylu, wylacza z dzialania podobne ramie 114, wystajace z widelek sprzeglowych 75, wskutek czego sprezyna 73 zmusza sprzeglo wyrównawcze do polaczenia sie, nadajac w ten sposób mechanizmowi naped bezposredni. Jedno¬ czesnie krzywki 111 wylaczaja klocki ha¬ mulcowe posredniego biegu.Dzialanie przekladni wedlug wynalaz¬ ku niniejszego jest prawie identyczne z dzialaniem zwyklych podobnych mecha¬ nizmów ze slizgowemi kolami zebatemi, w których najpierw wylacza sie zapomoca pe¬ dalu glówne sprzeglo, a nastepnie urucho¬ mia sie dzwignie do zmiany biegu, zwal¬ niajac zespól klocków hamulcowych, odpo¬ wiadajacych zadanej szybkosci, dzieki cze¬ mu osiaga sie prawie natychmiastowe za¬ trzymanie odpowiedniego bebna hamulco¬ wego. Nastepnie wlacza sie sprzeglo silni¬ ka i naped w zwykly sposób. Gdy koniecz¬ ne jest nadanie najblizszej szybkosci, wów¬ czas znowu wylacza sie sprzeglo silnika i przestawia zpowrotem dzwignie do zmiany biegu w polozenie bierne, poczem przesu¬ wa sie ja dalej w polozenie, w którem uru¬ chomia sie zadany zespól klocków hamul¬ cowych, sprzegajac silnik i osiagajac nowy bieg.Z wielu korzysci, jakie osiaga sie dzieki stosowaniu niniejszej ulepszonej przeklad¬ ni zmianowej, nalezy przedewszystkiem wymienic, ze dla napedów o zmniejszonej szybkosci zastosowano zwykly zespól epi- cykloidalnych kól zebatych, co umozliwia skuteczne i spokojne dzialanie mechanizmu..Dalej przy wlaczaniu i wylaczaniu odpo¬ wiednich klocków hamulcowych mozna calkowicie uruchomiac przekladnie zapo¬ moca dzwigni do zmiany biegów, zuzywajac dzieki umocowaniu nie&prezystego konca klocka hamulcowego tylko czesc energji, — 9.: —niezbednej dotychczas przy wykonywaniu tej czynnosci* Korzystne nastepnie jest zastosowanie sprzegla wyrównawczego pomiedzy walern napedzanym i silnikiem, dzialajacego przy bezposrednim napedzie w ten sposób, ze, gdy pojazd zwalnia biegu, sprzeglo to mo¬ ze obracac sie szybciej niz silnik, dzieki czemu zaoszczedza sie paliwa, nie zuzywa sie silnika i zwieksza wygode kierowcy.Nalezy zaznaczyc, ze celem wykorzystania silnika jako hamulca przy zjezdzaniu z po¬ chylosci lub w podobnych przypadkach, mozna stosowac posredni lub pierwszy bieg, przy których silnik w obydwóch kie¬ runkach jest sprzezony z tylna osia.Wreszcie korzystnem jest zastosowanie sprzegla wyrównawczego, dajacego uru¬ chomiac sie recznie przy zuzyciu niewiel¬ kiej sily. PL