Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu i urzadzenia do sporzadzania gotowych do druku klisz (negatywów) z pierwotnego wzoru przez mechaniczne wykonywanie plyt do sporzadzania klisz, W tym celu klisze moga skladac sie ze zwyklych sto¬ pów metali, albo ze specjalnych mas, które szczególnie latwo daja sie ksztaltowac od¬ powiednio do zachodzacej tutaj potrzeby i moga byc plaskie lub walcowe.Znany jest sposób rzucania na wzór pla¬ my swiatla, oddzialywa jacego na komórke, Tttóra wskutek naswietlania zmienia wla¬ sciwosci elektryczne (np, komórka seleno¬ wa, foto-elektryczna lub podobna, zwane ponizej komórka swiatloczula) i która za- pomoca wzmacniacza nastawia szerokosc sladu rylca, wykonywajacego na plycie równolegle slady.Wada tego sposobu polega na tern, ze nastawianie rylca jest utrudnione, ponie¬ waz znajduje sie zawsze w polozeniu ry- jacem slady, a tern samem dokladnemu na¬ stawieniu przeciwstawia sie znaczny opór, przez co otrzymana klisza bardzo odbiega od pierwotnego wzoru* Wynalazek niniejszy usuwa te niedo¬ godnosc w ten sposób, ze rozrzadzany za- pomoca swiatloczulej komórki wzmacniacz nastawia szerokosc sladu (glebokosc) ryl¬ ca, przyczem miejsce na plycie przesuwa sie w znany sposób po wzorze zgodnie z ru¬ chami plamy swietlnej, tak ze rylec jest zupelnie swobodny miedzy kazdym slademi moze byc nastawiony na nastepujacy slad./Obojetne jest, czy wzór pierwotny jest przezroczysty lub nieprzezroczysty, czy tez ma ksztalt osoby lub przedmiotu, czy wreszcie jest on utworzony wskutek zmian pradu, jakie otrzymuje sie przy przesyla¬ niu obrazów (telewizji)* Gdy wzór pierwotny posiada postac nieprzezroczystego obrazu, co sie zdarza bardzo czesto, wówczas na swiatloczula ko¬ mórke moze oddzialywac swiatlo, odbite od plamy swietlnej. W celu zwiekszenia dzia¬ lania nalezy w tym przypadku stosowac swiatloczula komórke w postaci pierscie¬ nia i rzucac plame swietlna w srodek swia¬ tloczulej komórki, gdyz w ten sposób moz¬ na chwytac mozliwie duzo swiatla.Plame swietlna mozna rzucac na wzór pierwotny przez ruchy tego ostatniego, al¬ bo przez odpowiednie przesuwanie lub ob¬ racanie zródla swiatla, albo przez polacze¬ nie obu tych ruchów, tak samo jak przesu¬ wanie rytowanego miejsca na plycie moze sie odbywac albo przez przesuwanie plyty, albo przez przesuwanie rylca. Jezeli stosu¬ je sie polaczone przesuwanie pierwotnego wzoru oraz plyty, wówczas takie ruchy mozna w ten sposób przeprowadzic, ze wzór i plyte umieszcza sie na wspólnym stole. Oprócz tego takie ruchy mozna rów¬ niez przeprowadzic, gdy wzór i plyta sa umieszczone na osobnych stolach. Ostatni sposób umozliwia jednoczesnie zmiane po- dzialki, poniewaz linjowe przesuwanie wzoru pierwotnego i plyty miedzy dwoma nastepujacemi po sobie rzutami plamy swietlnej wzglednie miedzy dwoma naste- pujacemi po sobie posuwami nie sa jedna¬ kowe.Najlatwiej mozna zmieniac zadana sze¬ rokosc sladu, jezeli rylec posiada trójkatna powierzchnie czynna, np. rylec z trójgra- niastem ostrzem, wiertlo ze stozkowem ostrzem, krazki szlifierskie lub frezy z trój¬ katnym profilem, tak ze istnieje linjowy stosunek miedzy glebokoscia i szerokoscia sladu. W tym przypadku glebokosc kazde¬ go poszczególnego sladu zalezy bezposred¬ nio od naswietlenia, które swiatloczula ko¬ mórka otrzymuje z odpowiedniego miejsca wzoru pierwotnego. Oprócz tego wiadomo, ze odleglosc miedzy poszczególnemi punk¬ tami na kliszy odpowiada podzialce, tak ze gotowa klisze mozna bezposrednio uzyc do drukowania barwnych obrazów, jak rów¬ niez mozna wytwarzac klisze kreskowane.Jezeli chodzi o klisze barwne, to urza¬ dzenie sklada sie z napedu, który porusza rylec zwrotnie ustepami i jednakowo dlu- giemi uderzeniami, przyczem miedzy nape¬ dem, skladajacym sie np. z korby, korbowo- du, mimosrodu i wspomnianym rylcem, wla¬ czony jest zabierak, którego plozenie okre¬ sla jak wielka czesc stalej dlugosci suwu napedu ma byc przeniesiona na rylec. Za¬ bierak taki moze sie ajdadac z klina lub schodków, przesuwanych zwrotnie zapo- moca znajdujacego sie pod dzialaniem wzmacniacza elektromagnetycznego, albo z tarczy schodkowej lub klinowej, obracanej zapomoca tego urzadzenia. Szczególnie otrzymuje sie trwale stosunki, gdy zabie¬ rak podczas kazdego poszczególnego suwu zostaje zatrzymany w polozeniu, jakie zaj¬ muje po wykonaniu swego najwiekszego ruchu pod wplywem blyskawicznie dziala¬ jacej plamy swietlnej.Wedlug niniejszego sposobu klisze moz¬ na sporzadzac bezposrednio z wzoru pier¬ wotnego bez koniecznosci wykonywania wytworów posrednich, tak ze sporzadzanie kliszy moze sie odbywac w krótszym cza¬ sie, niz przedtem. Nalezy zaznaczyc, ze sporzadzone klisze przewyzszaja klisze, wykonywane przez trawienie, zwlaszcza zas unika sie tak zwanego podkwaszania.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku.Na wale 1, obracanym w lozyskach 2, osadzona jest tarcza 3 z otworami 4. Wal — 2 —1 wprawiany jest w -ruch obrotowy zapo- moca silnika 5. Zródlo swiatla 6 przesyla przez otwory 4 swiatlo do ukladu socze¬ wek 7, który promienie swietlne skupia w punkt swietlny 8. Plama ta pada na wzór 9, wedlug którego sporzadza sie klisze. W niniejszym przykladzie przyjeto, ze wzór jest nieprzezroczysty.Wzór umieszczony jest na stole 10.Stól ten mozna przesuwac w dwóch kie¬ runkach zapomoca nieprzedstawionych na rysunku lecz znanych srodków, tak ze pla¬ ma swietlna 8 moze kolejno padac na caly wzór 9.W licznych przypadkach korzystne jest, aby stól 10 posiadal ksztalt plaski, który¬ by mozna bylo przesuwac w dwóch kierun¬ kach zapomoca srub i nasrubków, stawidla, dzwigni lub w inny sposób. Gdzie chodzi o wzór z gietkiego materjalu, tam mozna cze¬ sto o tyle uproscic budowe, ze stól 10 po¬ siada ksztalt walca, który nietylko moze obracac sie okolo swej osi, lecz równiez moze przesuwac sie osiowo. W innych zas przypadkach korzystniej bedzie, aby zródlo swiatla 6 bylo ruchome, tak ze ten ruch miarkowalby padanie plamy swietlnej.Padajaca na wzór plama swietlna 8 po¬ woduje wysylanie z wzoru swiatla, którego natezenie zalezy od barwy naswietlanego miejsca, przyczem wieksza czesc swiatla zostaje odbita, gdy plama swietlna pada na biala lub jasna czesc wzoru, podczas gdy swiatlo nie zostaje odbite lub bardzo malo, gdy plama pada na czarne lub ciemne miejsca wzoru. Odbite swiatlo pada na swiatloczula komórke selenowa 11, pola¬ czona zapomoca przewodu 12 ze wzmacnia¬ czem 13, który ze swej strony polaczony jest zapomoca przewodu 14 z induktorem 15, przedstawionym jako elektromagnes.Miedzy jego biegunami umieszczona jest kotwica 16. Swiatloczula komórka, ozna¬ czona linjami przerywanemi, moze posia¬ dac ksztalt pierscienia IV. Kotwica 16 prowadzona jest w dwóch lozyskach 17, przyczem sprezyna 18 usiluje odciagnac kotwice od induktora 15. Na kotwicy jest umieszczony zabierak 19.Na rysunku jest przedstawiony zabie¬ rak w postaci klina, jednakze moze on byc wykonany w ksztalcie schodków lub w po¬ staci powierzchni srubowej, która dziala przez obracanie zamiast przesuwania. Nad zabierakiem 19 znajduje sie tarcza mimo- srodowa 20, obracana zapomoca silnika 21 z taka szybkoscia, ze wykonywa jeden obrót za kazdym razem, kiedy otwór 4 w tarczy 3 znajduje sie miedzy zródlem swia¬ tla 6 i ukladem soczewek 7, czyli za kaz¬ dym razem, kiedy plama swietlna 8 pada na wzór 9.Pod zabierakiem 19 umieszczone jest wlasciwe narzedzie, utworzone ze sworz¬ nia 23, przesuwanego w lozysku 22 wgóre i wdól. Górny koniec sworznia 23 posiada pierscien 24, na którym wspiera sie jeden koniec sprezyny 25, podczas gdy drugi jej koniec opiera sie na lozysku 22. W ten sposób sprezyna 25 usiluje podniesc swo- rzen 23 w kierunku zabieraka 19. Na dol¬ nym koncu sworznia 23 zamocowany jest wlasciwy rylec 26, np. z trójkatnem ostrzem. Pod rylcem umieszczona jest na stole 28 plyta 27, z której ma byc sporza¬ dzona klisza. Stól 28 jest poruszany w ten sam sposób, co i stól 10.Urzadzenie dziala w nastepujacy spo¬ sób. Silnik 5 obraca wal 1 i doprowadza kolejno otwory 4 na droge promieni zródla swiatla 6, tak ze na wzorze 9 powstaja przerywane plamy swietlne 8.Jednoczesnie stól 10 tak sie porusza, ze nastepujace po sobie plamy swietlne nie padaja na to samo miejsce wzoru 9. Te plamy swietlne wypromieniowuja swiatlo o rozmaitem natezeniu w kierunku swiatlo¬ czulej komórki 11 odpowiednio do tego, czy plama swietlna pada na jasna lub ciemna czesc wzoru.Prad jest zmieniany zapomoca swiatlo¬ czulej komórki, przyczem te zmiany zapo-moca wzmacniacza 13 sa przenoszone w znacznem zwiekszeniu na induktor 15, tak ze sila, z jaka oddzialywa on na kotwice 16, zmienia sie stosownie do zmian nateze¬ nia swiatla, odbitego od plamy swietlnej 8 do swiatloczulej komórki 11.Wskutek tego polozenie kotwicy 16 za¬ lezy od tego natezenia swiatla* Dzieki te¬ mu zalezy równiez od niego polozenie za- bieraka 19.W przedstawionym przykladzie przy¬ jeto takie stosunki, ze silne swiatlo wtedy powstaje, kiedy plama swietlna 8 pada na jasna czesc wzoru 9, co powoduje zmniej¬ szenie sily przyciagania kotwicy 16 do in- duktora, tak ze wskutek tego kotwica 16 zostaje odsunieta od induktora zapomoca sprezyny 18, dzieki czemu zabierak 19 zo¬ staje przesuniety grubszym koncem pod tarcze mimosrodowa 20 drazka 23. Wsku¬ tek tego jasniejsza plama na wzorze 9 usku¬ tecznia to, ze rylec 26 zostaje gleboko wci¬ sniety w plyte 27, przez co rylec zlobi w niej szerszy slad i wskutek tego pozostaje tylko mala czesc drukujacej powierzchni, to znaczy po odbiciu w odpowiedniem miejscu powstaja tylko male plamy barwne lub kropki. Odwrotnie sie dzieje, kiedy plama swietlna 8 pada na ciemna plame wzoru 9. Kotwica 16 a z nia równiez zabie¬ rak 19 zostaje przyciagniete na lewo, a tar¬ cza 20 naciska rylec 26 niewiele w glab plyty 27, tak ze pozostaje szeroka po¬ wierzchnia drukujaca, a odbitka tego miej¬ sca wykazuje zatem wieksze miejsca barw¬ ne.Tarcze mimosrodowa 20 mozna równiez zastapic innemi ukladami, które dzialaja w odpowiedni sposób. Tak samo zamiast ryl¬ ca 26 mozna zastosowac inne narzedzie, zlobiace slady, np. wiertlo, frez, krazek szlifierski lub podobne. Nalezy tylko sto¬ sowac takie narzedzie, aby szerokosc sla dów zmieniala sie zgodnie z barwa wzoru.Jezeli materjal plyty na to pozwala, moz¬ na równiez stosowac przyrzady, które dzia¬ laja przez bezposrednie wciskanie zapo¬ moca znaczników.Jezeli chodzi o odtwarzanie w natural¬ nej wielkosci, wówczas plyta 27 moze byc umieszczona na tym samym stole 10, co i wzór 9, Jezeli natomiast wzór ma byc od¬ tworzony w innej wielkosci, wówczas stól 28 moze byc niezalezny od stolu 10 i moze sie poruszac w innej odleglosci miedzy punktami podstawowemi, niz miedzy punk¬ tami padania plamy swietlnej na wzór.Jezeli chodzi o sporzadzanie klisz z przezroczystego wzoru, to swiatloczula ko¬ mórke 11 mozna umiescic z drugiej strony wzoru i stosowac przeswiecajace swiatlo.Zreszta nie pociaga to za soba zmian w u- rzadzeniu. Tak samo przez uzycie znanych w fotografji sposobów mozna sporzadzac klisze bezposrednio z przedmiotu lub z o- soby znajdujacej sie w pokoju, przyczem w tym przypadku zródlo swiatla 6 zaste¬ puje sie swiatlem, wypromieniowanem z rozmaitych czesci przedmiotu. Wreszcie uklad do sporzadzania klisz i wzmacniacz mozna polaczyc z odbiornikiem telewizyj¬ nym, tak ze klisze mozna z niego sporza¬ dzac bezposrednio.Nastepnie przez uzycie swiatla jedno¬ barwnego lub filtrów swietlnych mozna rozdzielac poszczególne barwy wzoru i w ten sposób sporzadzac klisze do druku wie¬ lobarwnego.Gdyby szerokosc sladów nie zalezala od natezenia swiatla, to mozna to w ten sposób wyrównac, ze zabierak otrzymuje taki ksztalt, aby niedokladnosci byly wy¬ laczone. PL