Znany juz jest sposób promieniowego stlaczania i jednoczesnego wydluzania me¬ talowego wydrazonego walca zapomoca ze¬ wnetrznego cisnienia cieczy,, -zgodnie z któ¬ rym wspomniany walec umieszcza sie w zbiorniku i osadza na trzpieniu, przyczem stosuje sie odpowiednie urzadzenie do wprowadzania sprezonej cieczy do wspo¬ mnianego zbiornika. Znane jest równiez sto¬ sowanie tego sposobu do wyrobu metalo¬ wych form, sluzacych do odsrodkowego od¬ lewania rur. We wspomnianych znanych sposobach, zastosowano konstrukcje, w któ¬ rej pomiedzy traktowanymi walcem i scia¬ na zbiornika umieszcza sie szczeliwo, wsku¬ tek czego cisnienie hydrauliczne, stosowa¬ ne w celu zmniejszenia grubosci scianek traktowanego wydrazonego walca, nie wy¬ wiera 'wplywu na lezacy nazewnatrz szcze¬ liwa odcinek walca; przedmiotem zas ni¬ niejszego wynalazku jest konstrukcja, dzie¬ ki której mozna poddawac cisnieniu hy¬ draulicznemu koniec lub konce traktowane¬ go walca, wskutek czeigo mozna wspomnia¬ ny koniec lub konce stlaczac z taka sama latwoscia, jak i posrednie czesci walca.W tym celu wynalazek stosuje tuleje lub pochwe, nakladana na trzpien, na któ¬ rym umieszcza sie walec, majacy byc sci¬ skanym. Tuleja ta lub. pochwa, oipierajac sie na mogacym podczas traktowania swo¬ bodnie rozciagac sie w kierunku podluznymjjpncu walca, jest zaopatrzona w zlekka Y^ozsEerzoaa glowice^ i umieszczona w u- spozekwenfatf liTworzkwtem pomiedzy jej ka¬ dlubem i scianami zbiornika. Niezbednem jest równiez stosowanie odpowiedniego u- szczelnienia na linji zetkniecia sie pomie¬ dzy koncem tulei i koncem walca, a to w celu uniemozliwienia przedostawania sie sprezonej cieczy przez styk do wewnatrz traktowanego walca.Dla lepszego zrozumienia wynalazku o- raz dla ulatwienia wykonania go, sluzy ry¬ sunek, na którym fig. 1 przedstawia prze¬ krój pionowy przez srodek przyrzadu do promieniowego stlaczania i wydluzania stalowych form odlewniczych, uwidocznia¬ jacy stalowa forme, ustawiona we wlasci- wem do traktowania polozeniu; fig. 2 i 3, przedstawiaja szczególy przekrojów czesci przyrzadu.Litera A oznacza zbiornik, który najle¬ piej jest umieszczac w polozeniu pionowem.Zbiornik ten ma od wewnatrz ksztalt wal¬ cowaty, z poszerzeniem glowicy, tworzacem odsadzke, oznaczona litera Av Literami A2, A2 oznaczono otwory na sruby, umieszczo¬ ne w górnej czesci zbiornika. Litera A3 oznacza otwór, przez który do zbiornika wprowadza sie wode lub inny plyn pod silnem cisnieniem. Litera A5 oznacza te czesc walcowatej sciany zbiornika, na któ¬ rej opiera sie uszczelnienie, umieszczane w dolnym koncu zbiornika. Litera B oznacza plyte z utwardzonej stali, przykrywajaca od góry zbiornik i przykryta ze swej stro¬ ny ciezka glowica C, dostatecznie masywna i mocna, aby wytrzymac cisnienie po wpro¬ wadzeniu sprezonej cieczy do zbiornika.Plyta ta jest zaopatrzona w otwory na sru¬ by O1, odpowiadajace gwintowanym otwo¬ rom na sruby A2 w glowicy zbiornika. Lite¬ ry D, D oznaczaja sruby, iprzymocowywu- jace glowice do zbiornika. Litera E oznacza ciezki pierscien, umieszczony na glowicy C i zaopatrzony w kryzy B1, przez które przechodza mocne sciegi H, których dolne konce sa przymocowane do plyty podsta¬ wowej F, przymocowanej zkolei do dna zbiornika zapomoca srub G. Ta plyta prze¬ dluza zlekka wnetrze walcowatego otworu zbiornika. Litera / oznacza pierscien któ¬ ry po zmontowaniu przyrzadu opiera sie na plycie B za posrednictwem pomocniczej podkladki P-. Podkladki te, jak to przed¬ stawiono na rysunku, zaopatrzone sa w gwintowane otwory J w celu umieszczenia srubek, stosowanych do umocowania cze¬ sci. Litera K oznacza trzpien, na którym sciska sie traktowany walec i który nadaje ostateczny ksztalt wewnetrzny scisnietemu walcowi; w przedstawionym na rysunku przypadku trzpien ten sklada sie w czesci górnej z gwintowanego przedluzenia KP-.A w czesci dolnej zas — z przedluzenia K* o wiekszej srednicy, przyczem dolny koniec tego przedluzenia jest gwintowany. W przedstawionym przypadku górny koniec trzpienia, na którym ksztaltuje sie rozsze¬ rzona czesc formy odlewniczej, stanowi od¬ dzielna czesc, oznaczona litera K2 i przy¬ mocowana dó górnej czesci trzpienia zapo¬ moca sruby tulejowej W, nakreconej na gwintowany koniec przedluzenia K1. Gór¬ ny koniec tej czesci oznaczony litera Ks jest, jak to widac z rysunku, scisle dopaso¬ wany do tego odcinka formy odlewniczej, który w wykonczonych formach tworzy miejsce dla rdzenia, stosowanego przy od¬ lewaniu rur kolnierzowych. Czesc K2 jest zaopatrzona w gwintowane otwory 71, na sruby, do jej przymocowywania. Litera L oznacza nasrubek, nakrecany na gwintowa¬ ny koniec dolnego przedluzenia trzpienia.Litera M oznacza walcowata podstawke, spoczywajaca na dnie krawedzi A1 zbior¬ nika. Na górnej powierzchni tej podstawki umieszcza sie uszczelnienie N, na którem znów osadza sie pierscien O, dopasowany do zewnetrznego kolnierza formy odlewni¬ czej, która na nim sie opiera. Litera P ozna¬ cza metalowy pierscien, nakrecony na gwin¬ towany koniec formy odlewniczej i spoczy- — 2 —wajacy na kryzie tej formy na pierscienio¬ wej podkladce /. Litera 0 oznacza pier¬ scien, którego dolny koniec spoczywa na wystajace} krawedzi plyty F, na górnym zas jego koncu opiera sie uszczelnienie, zlozone, jak to przedstawiono na rysunku, z fibrowego pierscienia R i skórzanego u- szczelnienia S, umieszczonego na fibrze.Litera T oznacza tuleje lub pochwe rózni¬ cowa, której (dolna czesc jest dopasowana do przedluzenia K4 trzpienia i która posia¬ da luz, dostateczny tylko do umozliwienia scisniecia jej na trzpieniu bez przekrocze¬ nia granicy sprezystosci tworzywa, z które¬ go zostala wytworzona. Zewnetrzny odci¬ nek tej czesci tulei uszczelniony jest zapo- moca uszczelnienia R, S. Górny odcinek róznicowy tulei jest rozszerzony, jak to o- znaezono litera T1, w celu dopasowania go do dolnego konca wlasciwego trzpienia i znowu posiada tylko taki luz, jaki jest nie¬ zbedny dla umozliwienia scisniecia go na trzpieniu bez przekroczenia granicy spre¬ zystosci tworzywa, z którego jest wykona¬ ny. Jak to przedstawiono na rysunku, tule¬ ja róznicowa jest izaopatrzona w czesc po¬ szerzona T2, scisle idopasowana do wnetrza zbiornika i zaopatrzona w kanaly 7*s. Dol¬ na scianka T4 tego poszerzenia posiada, jak to widac z rysunku, wieksza srednice i po¬ wierzchnie, niz górna scianka T5, wskutek czego po wytworzeniu cisnienia w zbiorni¬ ku, bedzie ono cisnac tuleje róznicowa ku górze. Litera U oznacza forme odlewnicza, umieszczona w przyrzadzie w polozeniu, poprzedzajacem wprowadzenie do zbiorni¬ ka sprezonej cieczy w celu radjalnego sci¬ sniecia go. Litera U1 oznacza dolny koniec formy, zakonczony polerowana powierzch¬ nia, prostopadla do linji osiowej trzpienia.Litera U2 oznacza kolnierzowa czesc formy, zaopatrzona w kryze zewnetrzna L/3 i gwin¬ towane zewnatrz górne przedluzenie U4.Litera U5 oznacza siedzisko rdzenia. W miejscu zetkniecia sie krawedzi róznicowej tulei z dolna krawedzia formy odlewniczej umieszcza sie pierscien V z miekkiego me¬ talu, przykryty warstwa gumowa lub z tworzywa podobnego V1, obejmujaca dolny koniec formy i górny koniec róznicowej tui* lei, jak to przedstawiono na rysunku.Przed rozpoczeciem wlasciwego dziala¬ nia umieszcza sie forme odlewnicza w przy¬ rzadzie w sposób, przedstawiony na rysun¬ ku, poczem przez otwór A3 wpuszcza sie do zbiornika sprezana ciecz. Gdy cisnienie dojdzie do 68 atmosfer, wówczas odkreca sie nasrubek L, który byl {przykrecony na gwintowamem przedluzeniu trzpienia w ce¬ lu scislego oparcia róznicowej tulei na kon¬ cu formy. Nastepnie podnosi sie cisnienie do wysokosci, dostatecznej dla wykonania radjalnego stloczenia i jednoczesnego wy¬ dluzenia formy, przyczem wydluzenie to, oczywiscie, w zespole w rodzaju tu opisa¬ nego, polega na przedluzeniu wdól dolne) czesci formy, zaopatrzonej w róznicowa tu¬ leje, opierajaca sie na koncu formy z ci¬ snieniem, wyznaczonem przez rzeczywiste zwiekszenie srednicy glowicy tulei pomad jej dolny odóinek. To skierowane do góry cisnienie tulei wymaga dla wykonania skrócenia formy stosowania w zbiorniku ci¬ snienia wiekszego, niz byloby to konieczne w razie nieistnienia wspomnianeigo parcia tulei ku górze, jednak czynnik ten zostaje wyrównany przesz to, ze wskazana konstruk¬ cja umozliwia skracainie na trzpieniu cale~ go dolnego konca formy odlewniczej.Jest rzecza niezmiernie wazna, aby bez¬ posrednie cisnienie c!eczy w zbiorniku; na górna glowice róznicowej tulei, na której opiera sie koniec formy, nie dochodzilo ni¬ gdy do wartosci, przekraczajacej cisnienie róznicowe i wywolujacej parcie tój tulei wdól, zamiast dociskajnia jej ku górze do konca forriiy. W tym celta wskazanem jest, jak .to przedstawiono na rysunku, aby sred¬ nica stykajacegp sie z forma konca tulei by¬ la mniejsza, niz srednica formy, na której koniec ten opiera sie, oraz aby byla ona w taki sposób wyznaczona, zeby nawet po — 3 —scisnieciu taniec formy nic wchodzil w ob¬ wód glowicy tulei.Wskazanem jest pokrycie trzpienia smarem w rodzaju bieli olowianej, a to w celu mozliwie wydatnego zmniejszenia tar¬ cia, powstajacego wskutek wydluzania sie formy w dól po docisnieciu jej do trzpienia, oraz tarcia, powstajacego wskutek dociska¬ nia róznicowej tulei ido trzpienia i jego przedluzenia/ Bylo juz zaznaczone, ze luz pomiedzy róznicowa tuleja i docinkami trzpienia, na których zostala ona osadzona, nie powinien przekraczac wielkosci, na ja¬ ka mozna docisnac tuleje do trzpienia, nie przekraczajac granicy sprezystosci tworzy¬ wa, z którego zostala ona wytworzona.W ten sposób tuleja róznicowa, po usu¬ nieciu cisnienia, przybiera swój pierwotny ksztalt, daje sie z latwoscia zdjac i ponow¬ nie stosowac dó innych form odlewni¬ czych.Zostalo stwierdzone, ze zlozone uszczel¬ nienie, stosowane do uszczelnienia styku pomiedzy glowica róznicowej tulei oraz forma odlewnicza i utworzone, jak to opi¬ sano, z pierscienia miekkiego metalu^ oto¬ czonego warstwa gumy lub podobnego two¬ rzywa, pracuje bardzo skutecznie, zapobie¬ gajac przenikaniu cisnienia do wewnatrz traktowanej formy.Chociaz urzadzenie zostalo przedsta¬ wione, w zastosowaniu do obróbki form od¬ lewniczych, uzywanych do wyrabiania rur, wynalazek jednak mada je sie do podobne¬ go traktowania wszelkich zasadniczo wal¬ cowatych wewnatrz pustych cial, które w podobny sposób nalezy stloczyc i wydlu¬ zyc, oraz, oczywiscie, »do traktowania czy¬ sto walcowatych bryl w rodzaju rur, przy- czem w obydwóch koncach zbiornika mozna stosowac opisana konstrukcje tulei rózni¬ cowej, majac oczywiscie na uwadze koniecz¬ nosc, aby jeden koniec takiej rury stykal sie z róznicowa tuleja, drugi zas koniec byl sztywno, umocowany w glowicy zbiornika lub na niej. PL