, Wykryto, ze mozna otrzymac roztwory przezroczyste zwiazków organicznych w wodzie nierozpuszczalnych lub trudnoroz- puszczalnych, skoro zwiazki rzeczone roz¬ puscic w wodzie razem z kwasami sulfono- wemi lub solami sulfonowemi zwiazków a- lifatycznych, np. kwasów tluszczowych lub ich estrów, z produktami sulfonowania ali¬ fatycznych olejów smolowych, olejów mi¬ neralnych, z kwasami naftenowemi i t. d, Aby otrzymac roztwory przezroczyste na¬ lezy ciala rzeczone stosowac w okreslonych stosunkach ilosciowych, mogacych sie jed¬ nak wahac w pewnych granicach. Stosunek ilosciowy mozna kazdorazowo okreslic za- pomoca zwyklej próby. W sposób podany mozna z latwoscia rozpuscic np. weglowo¬ dory w wodzie nierozpuszczalne, alkohole, estry, ketony, aminy aromatyczne i1 inne trudno lub nierozpuszczalne zwiazki orga¬ niczne. Otrzymane w ten sposób roztwory mozna stosowac do licznych celów, zwla¬ szcza do wytwarzania emulsyj, które otrzy¬ muje sie z latwoscia np. przez rozciencze¬ nie roztworów woda. Bardzo czesto ko¬ rzystnie jest stosowac sole amonowe wspomnianych kwasów sulfonowych.Jak okazalo sie dalej, ciala w wodzienierozpuszczalne lub trudnorozpuszczalne, natomiast rozpuszczalne w rozpuszczalni¬ kach"orgafoicznydh, lub w mieszaninie roz¬ puszczalników, jako to zywice, zywice sztuczne, barwniki, szczególnie barwniki ka¬ dziowe lub bezposrednie, lakiery, estry blonnikowe, kauczuk, aminy aromatyczne i t. d., mozna w wodzie rozpuscic lub roz¬ pylic, skoro roztwory lub zawiesiny tych cial w rozpuszczalnikach organicznych, lub w mieszaninie tychze obrobic woda w obec¬ nosci kwasów sulfonowych, lub soli sulfo¬ nowych zwiazków aromatycznych lub alifa¬ tycznych, zwlaszcza zwiazków wykazuja¬ cych znaczna zdolnosc zwilzania. Nadaja sie szczególnie w tym celu kwasy sulfono¬ we ldb sole sulfonowe weglowodorów aro¬ matycznych lub ich pochodnych z jedna lub kilku grupami chlorowcowemi, wodorotle- nowemi, nitrowemi, karboksylowemi lub a- minowemi, przyczem weglowodory odpo¬ wiednie zawieraja jedna lub kilka grup al- kylowych, aralkylowych lub arylowych ldb reszt hydroaromatycznych badz w pierscie¬ niu zasadniczym, badz w grupie podstawio¬ nej, badz tez i w pierscieniu i w grupie podstawionej. Grupy alikylowe i t. d. moga równiez laczyc kilka reszt weglowodoro¬ wych. Nadaja sie zwlaszcza np. produkty, otrzymane dzialaniem na kwasy naftaleno- sulfonowe alkoholi propylowego lub nor¬ malnego butylowego lub izobutylowego lub tez cykloheksanolu lub innych alkoholi; na¬ daja sie równiez sole tych produktów, wzglednie ich produkty kondensacji z alde¬ hydami, nastepnie kwas dwumetyloamino- sulfonowy, benzylosulfanilowy, butylosul- fanilowy, butyloaminonaftalenosulfonowy, dwuetylometanilowy, produkty, otrzymywa¬ ne dzialaniem chlorków alkylowych lub a- rylowych np., chlorku benzylowego na naf- toloetery, np. na eter P -naftolcpropylowy, butylowy lub amylowy i nastepujacem po¬ tem sulfonowaniem, dalej kwasy sulfonowe zwiazków alifatycznych np. olejów alifa¬ tycznych smolowych, olejów mineralnych, arylidów kwasów tluszczowych jak np. a* nilidosulfonian sodowy kwasu stearynowe¬ go i t. d. lub sole tych kwasów sulfono¬ wych. Dodajac koloidów np. kleju, zelaty¬ ny, gumy arabskiej lub innych cial, dzia¬ lajacych rozszczepiajaco (fizycznie) mie¬ dzy innemi siarczynowych lugów odpadko¬ wych, mydla, oleju tureckiego, mozna dzia¬ lanie cial powyzszych jeszcze zwiekszyc.W sposób podany powyzej udalo sie wprowadzic do roztworu wodnego w posta¬ ci bardzo rozdrobionych czasteczek lub na¬ wet rozpuscic calkowicie np. zywice pocho¬ dzenia naturalnego lub sztucznego, barwne lub bezbarwne laki wszelkiego rodzaju, barwniki kadziowe, barwniki bezposrednie, etery lub estry blonnikowe, aromatyczne aminy i ciala podobne, wskutek czego ciala powyzsze mozna stosowac w przemysle w sposób calkowicie odmienny. Odpornosc po¬ dobnych roztworów i zawiesin na dzialanie kwasów, alkaljów i soli, zaleznie od wybo¬ ru zastosowanych domieszek, jest rózna i czesto bardzo wysoka.Roztwory wodne i zawiesiny, otrzymy¬ wane w sposób powyzszy nadaja sie do u- szlachetniania wszelkiego rodzaju mate- rjalów pochodzenia naturalnego i sztucz¬ nego. Mozna je np. stosowac do apretury j. barwienia welny, jedwabiu, bawelny, je¬ dwabiu sztucznego, papieru, skóry, drze¬ wa, jako farby drukarskie i malarskie, far* by natryskowe i t. d.W sposób powyzszy np, barwniki i la¬ kiery, które wskutek swej nierozpuszczal- nosci mozna bylo stosowac tylko do pew¬ nych celowi i w sposób okreslony, udalo sie przeprowadzic w stan takiego rozdrobnie¬ nia, iz mozna je bylo stosowac z latwoscia do wszystkich wlókien. Otrzymywane np. w ten sposób roztwory wzglednie zawiesiny barwników siarkowych, indantrenowych, in- dygówych i innych barwników kadziowych, jak równiez tworzacych laki barwników, za¬ sad barwnikowych i t. d., daja zabarwienia trwale na wlóknach dowolnych np. na wel-nic, bawelnie, jedwabiu, wlóknach sztucz¬ nych i t. d.Mozna ponadto otrzymywac zawiesiny, emulsje lub roztwory cial organicznych w cieczach organicznych lub nieorganicznych, w których ciala te sa nierozpuszczalne lub trudnorozpuszczalne, skoro rzeczone ciala organiczne obrobic w obecnosci kwasnych estrów arylowych kwasu fosforowego lub jego soli cieczami organicznemi lub nieor- ganicznemi. Mozna przytem do cial obra¬ bianych oprócz kwasnych estrów arylo¬ wych kwasu fosforowego dodac równiez inne srodki emulgujace lub rozpuszczalni¬ ki. W warunkach sprzyjajacych rozdrob¬ nienie (rozszczepienie) cial jest tak znacz¬ ne, iz otrzymuje sie roztwory przezroczy¬ ste.Mozna np. z latwoscia otrzymac w spo¬ sób opisany ostatnio roztwory, emulsje lub zawiesiny wyzszych alifatycznych lub hy- droaromatycznych alkoholi, ketonów, sub- stancyj w rodzaju tluszczów, jako to kwa¬ sów olejowych, zasad aromatycznych i zwiazków tlenowych, weglowodorów, barw¬ ników i t d. Niekiedy jest korzystnie stoso¬ wac mieszaniny cial organicznych rozpu¬ szczalnych lub wytwarzajacych emulsje, np. weglowodory zmieszane z cykloheksa- nonem i mieszaniny podobne. W licznych wypadkach otrzymuje sie roztwory prze¬ zroczyste lub lekko opalizujace, dajace sie bez rozdzielania rozcienczac woda. Mozna stosowac zwiazki fosforowe równiez lacz¬ nie z innemi rozpuszczalnikami lub srodka¬ mi wytwarzajacemi emulsje, jak mydlo, kwasy sulfonowe rozmaitego rodzaju, na¬ dajacych w ten sposób mieszaninie jeszcze szczególne wlasnosci, jak np. wysoka zdol¬ nosc zwilzania i t. d.Ogólny sposób postepowania polega na tern, ze organiczne ciala wprowadza sie do wodnych roztworów soli kwasnych fosfora¬ nów arylowych, mozna jednak niejedno¬ krotnie kwasne estry arylowe kwasu fosfo¬ rowego lub jego soli, z domieszka lub bez domieszki innych cial, rozpuscic w zwiaz¬ kach organicznych lub zmieszac je z temi ostatniemi. Preparaty podobne daja po za¬ daniu woda trwale roztwory, emulsje lub zawiesiny.Otrzymane w sposób opisany powyzej lub w jakikolwiek badz inny, z dodaniem srodków rozszczepiajacych (fizycznie) wod¬ ne roztwory, emulsje lub zawiesiny amin aromatycznych, mozna z korzyscia stoso wac do trwalego barwienia wlókien droga utleniania.W znanych dotychczas sposobach aminy aromatyczne stosuje sie w postaci rozpu¬ szczalnych w wodzie soli, najczesciej soli kwasów mineralnych np. solnego. Aby zmniejszyc niebezpieczenstwo uszkodzenia wlókien, nieodlaczne przy zuzyciu soli kwasów mocnych, proponowano juz stoso¬ wac winiany lub sole zasadowe amin aro¬ matycznych, jednak podobne metody pra¬ cy zwiazane sa ze znacznemi trudnosciami techniieznemi. Stosujac powyzej wspomnia¬ ne wodne roztwory, emulsje lub zawiesiny amin aromatycznych, udalo sie otrzymac bez wystawiania wlókien na niebezpie¬ czenstwo uszkodzenia, zabarwienia o takiej samej trwalosci, jak i zapomoca soli rozpu¬ szczalnych w wodzie.Aminy aromatyczne mozna rozszczepic w wadzie w postaci nadzwyczajnego roz¬ drobnienia w sposób dowolny, np. stosujac, jak to opisano powyzej, kwasy sulfonowe zwiazków organicznych, lub mydla, olej tu¬ recki, rozpuszczalniki jako takie lub w po¬ laczeniu z cialami rzeczonemi, z dodatkiem lub bez dodatku koloidów ochronnych.Sposób ten nadaje sie do otrzymywa¬ nia zabarwien trwalych na wlóknach zwie¬ rzecych, roslinnych i sztucznych, zarówno przy barwieniu w jednej kapieli, jak i zapo¬ moca utleniania. Mozna równiez barwienie uskuteczniac kilkakrotnie i metode pracy dostosowac do warunków zwyklych. Spo¬ sób nadaje sie do barwienia materjalu w stanie niedoprzedu przedzy i tkanin, do far* — 3bawania i drukowania, jak równiez mozna go stosowac przy wywabach i rezerwach.Przyklad I. 1 kg kalafonji rozpuszcza sie w 1 kg benzyny ciezkiej. Roztwór ten zarabia sie roztworem soli sodowej izopro- pylowanego kwasu naftalenosulfonowego, do którego dodano ponadto kleju, na mase w postaci mazi, poczem rozciencza woda, otrzymuje sie emulsje zywicowa -bardzo trwala, nadajaca sie doskonale do apre- tury.Przyklad II. Jedna czesc lakieru, zabar¬ wionego nierozpuszczalnym w wodzie barw¬ nikiem (lakieru spirytusowego, zaponowe- go, kopalowego) obrabia sie wodnym roz¬ tworem mieszaniny, zawierajacej sól sodowa butylowanego kwasu naftalenosulfonowego i klej. W ten sposób otrzymuje sie zabar¬ wiona emulsje lakieru, nadajacego sie za¬ równo do farbowania, jak i do apretury.Przyklad III. 2 czesci lakieru, zawiera¬ jacego nierozpuszczalny w wodzie orga¬ niczny barwnik np. fiolet indantrenowy RK w postaci koloidu, obrabia sie 3 czesciami 40% roztworu d*wubutylosulfanilanu so¬ dowego i rozciencza woda. Z otrzymanej w ten sposób cieczy farbierskiej barwnik in¬ dantrenowy w obecnosci kwasu ciagnie na welne, bawelne, jedwab, jedwab sztucz¬ ny i t. d; x Przyklad IV. 100 czesci wagowych dwu¬ krezylofosforanu sodowego rozpuszcza sie w 1000 czesci wagowych wody, poczem roztwór miesza sie ze 174 czesciami wago- wemi cykloheksanonu. Otrzymany prze¬ zroczysty roztwór, mozna rozcienczac wo¬ da w stopniu dowolnym i stosowac jako srodek do prania. Zamiast cykloheksanonu mozna uzyc prawie taka sama ilosc cyklo- heksanolu.Przyklad V. 1000 cm3 20% roztworu dwukrezylofosforanu miesza sie z 75 g kwa¬ su olejowego. Otrzymuje sie roztwór prze¬ zroczysty, który mozna bardziej rozcien¬ czyc woda. Roztwór mozna stosowac np. w przemysle wlókienniczym.Przyklad VI. W 1000 cm3 20% roztwo¬ ru dwukrezylofosforanu rozpuszcza sie 75 g aniliny. Roztwór lekko opalizuje; mozna go rozcienczac woda.Przyklad VII. 1000 cm3 nasyconego roz¬ tworu (okolo 35%) dwukrezylofosforanu miesza sie ze 180 g mieszaniny, zawieraja¬ cej 2 czesci wagowe cykloheksanonu i 1 cze¬ sci benzenu. Otrzymuje sie metny gesty roztwór, który przy rozcienczaniu woda sta¬ je sie przezroczysty.Przyklad VIII. 1000 cz. wag. blekitu indantrenowego RS w postaci pasty (po¬ równac FarfostiofftalbellenG. Schultza 6 wyd.Nr 838) miesza sie z 10 czesciami wago- wemi dwukrezylofosforanu sodowego i su;- szy. Otrzymuje sie proszek, który po zada¬ niu woda daje zawiesine w wysokim stop¬ niu rozdrobniona.Przyklad IX. 1000 czesci wagowych zlo¬ tego oranzu indantrenowego G w postaci pasty (porównac Farbstofftabellen G.Schultza 6 wydanie Nr 760) miesza sie z 10 czesciami dwufenylofosforanu sodowego, zamiast którego moznaby zastosowac rów¬ niez sól innego kwasu dtouarylofosforowe- go, jak np. dwufenylofosforowego, poczem mieszanine te sie suszy. Mieszanina, otrzy¬ mana w sposób powyzszy w wodzie, two¬ rzy zawiesine bardzo rozdrobniona.Przyklad X. 1 kg aniliny rozpuszcza sie w 5 kg 20%-go roztworu dwuizopropylo- naftalenosulfonjanu lub dwdbutyloanilino- sulfonjanu sodowego. Roztwór calkowicie przezroczysty, po ewentualnem dodaniu wody, jest gotów do uzytku: mozna nim np. napawac przedze, a nastepnie utlenic ja w sposób znany, mozna go dodac do kapieli, zawierajacej dwuchromian potasowy i kwas siarkowy, poczem w kapieli tej zanurzyc przedze i utlenic; mozna go tez zarobic za- gestnikiem i srodkami utleniajacemi, doda¬ jac ewentualnie substancyj dzialajacych ka¬ talitycznie, poczem produkt, otrzymany w ten .sposób, stosowac do drukowa¬ nia. . V — 4 — PL PL