Przedmiotem wynalazku j est sposób wytwarzania nowych pochodnych dwubenzo [d,g] [1,3,6] dioksazocyny o ogólnym wzorze 1, w którym R1 oznacza atom wodoru lub rodnik / C1- C2/alkilowy, R2 oznacza rodnik /C1-C4/alkilowy i n oznacza liczbe zero lub 1 . Wynalazek obejmuje równiez wytwarzanie farmakologicznie dopuszczalnych soli addycyjnych zwiazków o wzorze 1 z kwasami nieorganicznymi lub organicznymi. Gdy R1 oznacza rodnik alkilowy, to zwiazki o wzorze 1 mo ga wystepowac jako izomery optyczne.Zwiazki o wzorze 1 maja cenna zdolnosc oddzialywania na srodkowy uklad nerwowy.W opisie i w zastrzezeniach, okreslenie rodnik "/C 1- C4/alkilowy" oznacza proste lub roz galezione rodniki alkilowe o 1-4 atomach wegla, np. rodniki metylowe, etylowe, n-propylowe, izopropylowe, n-butylowe, II-rzed.butylowe, I I I -rzed. butylowe lub izobutylowe.Z brytyjskiego opisu patentowego nr 2001980 znane sa analogiczne pochodne 12-/dwualkilo- aminoalkilo/-dioksazocyny o wzorze 2, w którym zaden z podstawników R2 i R3 nie oznacza ato mu wodoru. Zwiazki te maja dzialanie miejscowe znieczulajace i moga byc stosowane w przypad kach schorzen z zespolu Parkinsona. Wprawdzie niektóre zwiazki o wzorze 1 sa objete wzorem 2, ale zaden z tych zwiazków nie jest omówiony w powolanym opisie patentowym, totez wszyst kie zwiazki o wzorze 1 nalezy uwazac za nowe.Sposób wytwarzania nowych zwiazków o wzorze 1, w którym R2, R 2 maja znaczenie poda ne przy omawianiu wzoru 1, polega wedlug wynalazku na tym, ze zwiazek o wzorze 2, w którym R1 , R2 i n maja wyzej podane znaczenie i oznacza rodnik /C1- C4/alkilowy, poddaje sie reak cji z chloromrówczanem o wzorze 3, w którym A oznacza rodnik /C1-C4/alkilowy lub rodnik aral- kilowy, majacy w rodniku alkilowym 1-4 atomów wegla, po czym otrzymany zwiazek uretanowy o wzorze 4, w którym R1, R 2 , n i A maja wyzej podane znaczenie, poddaje sie hydrolizie.W kazdym przypadku, otrzymany zwiazek o wzorze 1 mozna przeprowadzic w farmakologicznie dopuszczalna sól z organicznym lub nieorganicznym kwasem, albo taka sól addycyjna mozna prze- 154 3572 154 357 ksztalcic w wolna zasade o wzorze 1.Zgodnie ze sposobem wedlug wynalazku zwiazek o wzorze 2 poddaje sie reakcji z chloro- mrówczanem o wzorze 3 w obecnosci apolarnego rozpuszczalnika organicznego, np. benzenu lub toluenu, zwykle w temperaturze 7O-140°C, a korzystnie 70-90°C. Wytworzony uretan o wzo rze 4 poddaje sie hydrolizie w mieszaninie wody zwykle z alkanolem, np. metanolem, etano lem, n-propanolem lub izopropanolem, w obecnosci wodorotlenku metalu alkalicznego, np. wo dorotlenku sodowego, korzystnie w temperaturze 60-100°C, zwlaszcza 75-85°C. Wyjsciowe zwiaz ki o wzorze 2 mozna wytwarzac metoda podana w wegierskim opisie patentowym nr 174126.Zwiazki o ogólnym wzorze 1 mozna przeprowadzac w sole addycyjne z kwasami, stosujac nieorganiczne lub organiczne kwasy, takie jak kwas siarkowy, solny, fosforowy, octowy, ma leinowy, fumarowy, mlekowy, propionowy itp. Z soli addycyjnych mozna wyosobniac zasade o wzorze 1 dzialajac odpowiednimi alkaliami. Zwiazki o wzorze 1 maja cenne wlasciwosci far makologiczne, zwlaszcza dzialaja uspokajajaco, przeciwdzialaja padaczce, przygnebieniu, chorobie Parkinsona, drgawkom, arytmii i poteguja narkoze.Ostra toksycznosc u myszy.Ostra toksycznosc zwiazków o wzorze 1 badano na bialych myszach obu plci, szczepu CFLP, w grupach obejmujacych po 10 zwierzat o ciezarze ciala 18-22g. Badane zwiazki podawano do ustnie w dawkach po 20 ml/kg. Po zabiegu przetrzymywano myszy w ciagu 7 dni w klatkach z sztucznego tworzywa, wylozonych struzynami. Zwierzeta mogly spozywac dowolna ilosc wody i pozywienia. Wartosc LD50 okreslono metoda Litchfield i Wilcoxon, opisana w J .Pharmacol.Exp. Ther., 96, 99 /1949/. Wyniki podano w tabeli 1.T a b e l a 1 Zwiazek z przykladu ! L D 5 0 pzry doustnej dawce mg/kg 1 1 1 I i j 500 1 1 1 II ! 720 1 1 Zdolnosc potegowania narkozy /sen powodowany u myszy heksobarbitalem/. Grupom po 6 my szy podawano badany zwiazek doustnie i po uplywie 1 godziny wstrzykiwano heksobarbital, to jest kwas 5-/1-cykloheksenylo/-1,5-dwumetylobarbiturowy, dozylnie, w dawkach 40mg/kg. My szom z grupy kontrolnej podawano tylko heksobarbital, aby wywolac sen. Notowano czas trwa nia snu i jezeli byl on 2,5 raza dluzszy od sredniej z grupy kontrolnej, to uznamano wynik za dodatni i obliczano wartosc ED50. Na podstawie wartosci LD50 i ED50 okreslano dla kaz dego badanego zwiazku wskaznik terapeutyczny. W próbie tej, dla porównania, stosowano mepro- bamat /dwukarbaminian 2-metylo-2-propylopropanodiolu-1,3 /, chlordiazepoxide /4-tlenek 7- chloro-2-metyloamino-5-fenylo-3H-1,4-benzodwuazepiny/ i traboxopin /2-chloro-12-/3-dwumety- loamino-2-metylopropylo/-12H-dwubenzo [d,g7] [1,3,6]dioksazocyna. Wyniki podano w tabeli 2.T a b e l a 2 Zwiazek z przykladu numer lub zwiazek ED5O mg/kg Wskaznik terapeutyczny LD50/ED50 I 2,4 208 meprobamat LD50=1100 mg/kg 260.0 4 ,2 chlordiazepoxide LD50=6,20mg/kg 10,0 62,0 traboxopin LD50=270mg/kg 25,0 10,8154 357 3 Dane w tabeli 2 swiadcza o tym, ze wskaznik terapeutyczny zwiazku wytworzonego sposo bem podanym w przykladzie I jest wielokrotnie wyzszy od wskazników zwiazków uzytych dla porównania.Dzialania hamujace ruchliwosc.Próby te prowadzono metoda Borsy i wsp. [Arch.Int.Pharmacolyn., 124, 1-2 /1 9 6 9 /] . Grupom po 3 myszy podawano doustnie rózne dawki badanych zwiazków i zwierzeta umieszczano w urzadzeniu Dews á, w którym wywolywano w ciagu 30 minut, z przerwami, wiazki podczerwie ni. Dla kazdej grupy okreslano w procentach liczbe odchylen, liczbe przerw od odpowiedniej liczby w próbie kontrolnej i na tej podstawie obliczano wskazniki terapeutyczne. Wyniki po dano w tabeli 3.T a b e l a 3.Zwiazek z przykladu numer lub zwiazek porównawczy ED50 mg/kg Wskaznik terapeutyczny LD50/ED50 I meprobamat chlordiazepoxide traboxopin L-------------------- 27 270 60 25 L_______________________________ 18,50 4,1 10,3 10,8 ____________________________________J Przeciwdzialanie opadaniu tetrabenazyny u myszy.Próby prowadzono dostosowana dla myszy metoda Hoffmeister i in. /Arzneimittelforschung, 19 846-858 /1969/ ] . Myszom w grupach po 10 sztuk podawano doustnie rózne dawki badanych zwiazków, a myszy z grupy kontrolnej otrzymywaly tylko odpowiedni nosnik. Po uplywie 30 mi nut podawano zwierzetom tetrabenazyne, to jest 3-izobutylo-9,10-dwumetoksy-1,2,3,4,6,7-he- ksahydrobenzo [a] chinolizynon-2, w dawkach 50mg/kg. Po uplywie 30, 60, 90 i 120 minut okreslano w kazdej grupie liczbe zwierzat majacych zamkniete szczeliny powiekowe. Dla kaz dej grupy obliczano srednia wartosc zamkniecia i odchylenie tej liczby od wartosci dla gru py kontrolnej, to jest zahamowanie, wyrazano w procentach. Z otrzymanych danych okreslano wartosc dla badanego zwiazku o wzorze 1 oraz dla amitryptiliny, to jest chlorowodorku 5-/3-dwumetyloaminopropylidyno/-10,11-dihydro-5H-dwubenzo [a ,d] cykloheptenu i dla traboxo- piny, to jest 2-chloro-12-/3-dwumetyloamino-2-metylopropylo/-12H-dwubenzo[d,g][1,3,6]diok- sazocyny. Wyniki podano w tabeli 4.T a b e l a 4 i Zwiazek z przykladu J numer lub zwiazek i mg/kg Wskaznik terapeutyczny LD50/ED50 II ; 7,3 amitryptilina | 12,0 l traboxopina nie mozna bylo oznac i z tetrabenazyna L__________________________________ L_________________________ 98,6 18,7 zyc, gdyz dziala toksycznie Z tabeli 4 wynika, ze zwiazek badany o wzorze 1 jest wiecej niz 5 razy aktywniejszy od amitryptiliny, szeroko stosowanej w praktyce klinicznej z dobrymi wynikami.Przeciwdzialanie drzeniu powodowanemu o myszy przez tremoryne.Próby prowadzono metoda Everett [science, 124, 79 /1956/ ] . Drzenie powodowano przez dootrzewnowe podawanie tremoryny, to jest [ 1 ,1 ] - 2-butynyleno/-dwupirolidyny, w dawkach 20 mg/kg. Badane zwiazki podawano myszom doustnie jedna godzine przed podaniem tremoryny i wywolane drzenie oceniano po uplywie 45 minut od podania tremoryny. Wyniki podano w tabeli 5.4 154 357 T a b e l a 5 Zwiazek z przykladu numer lub zwiazek porównawczy ED5O mg/kg Wskaznik terapeutyczny LD50/ED50 T trihexyphenidyl traboxopin 6,4 15,0 25,0 78,1 24,3 10,8 Wyniki w tabeli 5 swiadcza o tym, ze wskaznik terapeutyczny zwiazków o wzorze 1 znacz nie przewyzsza wskazniki zwiazków porównawczych.Zwalnianie skurczu u myszy.Badania prowadzono zgodnie z metoda Banzinger and Hane, dostosowana do bialych myszy [Arch.Int.Pharmacolyn., 167, 245-249 /1959/ ] . Zwierzetom podawano doustnie badane zwiazki. Po uplywie 1 godziny podawano myszom dootrzewnowo pentetrazol, to jest 6,7,8,9-tetrahydro- -5H-tetrazoloazepine, w dawkach 125mg/kg i rejestrowano toniczno-miesniowe skurcze tylnych czlonków. W celach porównawczych stosowano phenobarbital, to jest kwas 5-etylo-5-fenylo- -barbiturowy i trimetadion, to jest 3,5,5-trójmetylooksazolidynodion-2,4 oraz traboxopine. Wyniki podano w tabeli 6.T a b e l a 6 Zwiazek z przykladu numer lub zwiazek porównawczy i i i i i ED5O mg/kg Wskaznik terapeutyczny LD50/ED50 I i i 19 26,3 II 1 1 25 28,8 fenobarbital 1 1 19 8,8 trimetadion 1 1 400 5,5 traboxopina 1 1 1 32 8,4 Wyniki podane w tabeli 6 swiadcza o tym, ze zwiazki o wzorze 1 wykazuja wskaznik tera peutyczny znacznie wyzszy niz zwiazki porównawcze.Przeciwdrgawkowe dzialanie u myszy.Próby prowadzono metoda Swinyard i in. [ Pharmacol.Exp. Ther., 106, 319-330 /1952/ ] . oparta na inhibitowaniu elektrowstrzasów wywolywanych u myszy pradem elektrycznym. Badane zwiazki podawano doustnie i po uplywie 1 godziny wywolywano elektroszoki za pomoca elektrod rogówkowych. Czestotliwosc szoków wynosila 50Hz, natezenie pradu 45mA i czas trwania 0 ,4 se kundy. Calkowite zahamowanie wstrzasów tylnych czlonków uwazano za dzialanie przeciwdrgaw kowe. Dla porównania stosowano fenobarbital, trimetadon i traboxopine. Wyniki prób podano w tabeli 7.T a b e l a 7 Zwiazek z przykladu numer lub zwiazek porównawczy ED50 mg/kg II fenobarbital trimetadion traboxopin 40 24,5 490 54 Wskaznik terapeutyczny LD50/ED50 19 6 , 8 4,3 5,0 Wyniki w tabeli 7 swiadcza o tym, ze zwiazek z przykladu I I m a wskaznik terapeutyczny okolo 3-5 razy wyzszy niz zwiazki uzyte dla porównania.154 357 5 Przeciwdzialanie niemiarowosci u szczurów.W próbach tych badano wplyw zwiazków o wzorze 1 na niemiarowosc spowodowana przez ako- nityne u szczurów o wadze ciala 16O-2OOg. Stosowano modyfikacje metody Marm o i inn. [ Arznei mittel -Forsch., 20, 12 /1970/ ] . Zwierzeta znieczulano przez dootrzewnowe podawanie etylo- uretanu w ilosci 1,2g/kg i akonityne podawano dozylnie w dawkach 75 /ug/kg. Badane zwiazki podawano doustnie 30 minut przed podaniem akonityny. Stopien zahamowania w procentach poda no w tabeli 8. W celach porównawczych stosowano lidokaine i chinidyne.T a b e l a 8 Zwiazek z przykladu numer lub zwiazek porównawczy « i i i Dawka mg/kg i i i i Zahamowanie i w procentach J II i i i 4 i i i 90,9 | lidokaina i i 4 i i 23,4 ! chinidyna i i 4 i i i 27,3 J Z tabeli 8 widac, ze zwiazek z przykladu II w dawce 4mg/kg m a dzialanie hamujace 90% /jego wartosc ED50=3,44/, podczas gdy odpowiednie dzialanie zwiazków porównawczych jest mniejsze niz 30%.Opisane wyzej próby farmakologiczne wykazuja, ze zwiazki o wzorze 1 lub ich farmakolo gicznie dopuszczalne sole addycyjne z kwasami moga byc stosowane przede wszystkim jako srodki dzialajace na centralny uklad nerwowy i jako srodki przeciw niemiarowosci.Zwiazki o wzorze 1 i ich farmakologicznie dopuszczalne sole addycyjne z kwasami m ozna przeprowadzac w preparaty farmaceutyczne znanymi sposobami, stosujac znane nosniki i ewentualnie inne, znane dodatki. Przewaznie przygotowuje sie preparaty do podawania dou stnego, pozajelitowego lub miejscowego.Stale preparaty do podawania doustnego, np. tabletki, kapsulki, drazetki itp. m oga za wierac substancje wiazace, takie jak zelatyna, sorbit, poliwinylopirolidon itp., wypel niacze, takie jak laktoza, sacharoza, skrobia, fosforan wapniowy itp., dodatki ulatwiaja ce wytwarzanie tabletek, np. stearynian magnezowy, talk, glikol polietylenowy i dwutlenek krzemu, substancje zwilzajace, np. siarczan laurylosodowy. Ciekle srodki do podawania do ustnego, np. roztwory lub zawiesiny, moga zawierac substancje ulatwiajace wytwarzanie za wiesin, takie jak sorbit, roztwór sacharozy, zelatyna, karboksymetyloceluloza itp., oraz emulgatory takie jak monooleinian sorbitanu, rozpuszczalniki olejowe, estry olejowe, gli ceryna, glikol propylenowy, etanol itp. Moga tez zawierac srodki konserwujace, np. mety- loparaben.Preparaty do podawania pozajelitowego stanowia z reguly wyjalowione roztwory. W razie potrzeby, preparaty wyzej opisane moga zawierac substancje zapachowe i barwiace.P r z y k l a d I. Chlorowodorek 2-chloro-12/-3-metyloamino-2-metylopropylo/-12H- dwubenzo [d,g] [1,3,6]dioksazocyny.A. /Roztwór 96,3 g /0, 277 mola/ 2-chloro-12-/3-dwumetyloam ino-2-metylopropylo/-12H-dwu- benzo [d,g] [1,3,6]dioksazocyny w 100 ml bezwodnego benzenu ogrzewa sie do wrzenia i w ciagu 20 minut dodaje roztwór 90,3 g /0,832 mola/ chloromrówczanu etylu w 90ml benzenu. Mieszanine utrzymuje sie w stanie wrzenia pod chlodnica zwrotna w ciagu 4 godzin, chlodzi do temperatury 2O°C, plucze 120 ml wody, oddziela faze organiczna, plucze Ja dwukrotnie 120 m l 5% roztworu wodnego kwasu winowego, suszy roztwór benzenowy nad MgSO4 i odparowuje rozpuszczalnik pod zmniejszonym cisnieniem. Pozostalosc przekrystalizowuje sie z etanolu, a nastepnie z izopropanolu, otrzymujac 99,8g /89% wydajnosci teoretycznej/ 2-chloro-12- - [N-/etoksykarbonylo/-N-metyloamino-2-metylopropylo]-12H-dwubenzo [d, g] [1,3,6]dioksazo- cyny o temperaturze topnienia 94-96 ° C . Analiza elementarna. Wzór C 2 1 H 2 5 C I N 2 O 4 / m a s a c z a s t e c z k o w a 404,895/.6 154 357 %C %C1 obliczono dla wzoru: 62,30 6,22 8,76 6,92 znaleziono: 62,10 6,72 8,86 7 , 0 0 B. /Mieszanine 60,0g /0 ,148 mola/ zwiazku wytworzonego sposobem opisanym w poprzedzajacym fragmencie 49,7g / 0,88 mola/ wodorotlenku potasowego i 140 ml 96% etanolu utrzymuje sie w stanie wrzenia w kolbie wyposazonej w mieszadlo i chlodnice zwrotna. Po uplywie 20 godzin odparowuje sie rozpuszczalnik pod zmniejszonym cisnieniem, miesza pozostalosc z mieszani na 150ml benzenu i 300 ml wody, oddziela faze wodna, dodaje 150ml benzenu alkalizuje wodo rotlenkiem amonowym do wartosci pH 10. Oddziela sie faze organiczna, odparowuje rozpusz czalnik, pozostalosc rozpuszcza w 180ml izopropanolu i zakwasza roztwór bezwodnym roztwo rem chlorowodoru w izopropanolu. Wytracony osad odsacza sie, suszy i przekrystalizowuje z izopropanolu, otrzymujac 46,0g /86% wydajnosci teoretycznej/ zwiazku podanego w tytule przykladu, topniejacego w temperaturze 147-149°C.Analiza elementarna. Wzór C18H22Cl2H2O2, masa czasteczkowa 369,292.%C %H %C1 %N obliczono dla wzoru: 58,54 6,01 19,20 7,59 obliczono: 58,81 6,18 19,25 7,52.P r z y k l a d II. Maleinian 2-chloro-12-/3-metyloamino-propylo/-12H-dwubenzo [d,g] [1,3,6] dioksazocyny.Postepuje sie jak we fragmencie /A/ przykladu I, ale jako produkt wyjsciowy stosuje sie 6 0 ,0g / 0 ,18 mola/ 2-chloro-12-/3-dwumetyloaminopropylo/-12H-dwubenzo [d,g] [1,3 ,6 ]dioksa- zocyny. Otrzymana pochodna N-/etoksykarbonylowa/ poddaje sie bez wyosobnienia hydrolizie w sposób opisany we fragmencie /B/ przykladu I i wytworzona wolna zasade zwiazku podane go w tytule przykladu przeprowadza w izopropanolu w sól z kwasem maleinowym. Po przekry- stalizowaniu z izopropanolu otrzymuje sie 43,8g /76,4% wydajnosci teoretycznej/ zwiazku podanego w tytule przykladu, topniejacego w temperaturze 157-l6O°C.Analiza elementarna. Wzór C21H23CIN2O6 . Masa czasteczkowa 434,845 % C %H %C1 %N obliczono dla wzoru: 58,00 5,33 8,15 6,44 znaleziono: 57,89 5,62 8,18 6,35.Z a s t r z e z e n i e p a t e n t o w e Sposób wytwarzania nowych pochodnych dioksazocyny o ogólnym wzorze 1, w którym R1 ozna cza atom wodoru lub rodnik /C1-C4/alkilowy, R2 oznacza rodnik / C1-C4/alkilowy i n oznacza liczbe zero lub 1, jak równiez farmakologicznie dopuszczalnych soli addycyjnych tych zwiaz ków z kwasami nieorganicznymi lub organicznymi, z n a m i e n n y tym, ze zwiazek o wzorze 2, w którym R1, R2 i n maja wyzej podane znaczenie i R3 oznacza rodnik /C1-C4/alki- lowy, poddaje sie reakcji z chlorom rówczanem o wzorze 3, w którym A oznacza rodnik /C1- C 4/ alkilowy lub rodnik aralkilowy, majacy w rodniku alkilowym 1-4 atomów wegla, po czym otrzy mana pochodna uretanu o wzorze 4, w którym R1, R2, n i A maja wyzej podane znaczenie, pod daje sie hydrolizie i nastepnie, w razie potrzeby, wytworzony zwiazek o wzorze 1 ewentual nie przeprowadza sie w jego farmakologicznie dopuszczalna sól addycyjna z kwasem nieorga nicznym lub organicznym, albo otrzymana sól addycyjna przeprowadza sie w wolna zasade o wzorze 1.154 357 C H 2 ^ R 1 - C H - ( C H 2 ) n - N H - R 2 W zó r 1 I * T 0 -^0 Cl / N - f i i C H 2 u R 2 R1-CH-(CH2)n-N R2 R3 W zór 2 C l-C O O A W zór 3 j O C °~ " 9 C H 2 k J R 1 -C H -( C H 2 ) -N -R 2 C O O A W zór 4154 357 Zaklad Wydawnictw UP RP. Naklad 100 egz. Cena 3000 zl PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL