Przy calym szeregu urzadzen, np. przy najróznorodniejszych ukladach hamulco¬ wych, powstaje koniecznosc regulowania w szerokim zakresie malemi stopniami istnie¬ jacej sily napednej (powietrza sprezonego, pary, oleju pod cisnieniem i t. d.). Znana jest duza ilosc regulatorów preznosci, slu¬ zacych do tego celu. Nastawianie wymaga¬ nej w danym razie preznosci odbywa sie przy zastosowaniu tych regulatorów przez przesuwanie tloka, zasuwy, przez nasta¬ wienie obrotowego punktu dzwigni lub po¬ dobne czynnosci. Poniewaz przesuwne tlo¬ ki lub zasuwy musza byc doszlifowane lub w inny sposób dobrze uszczelnione, a poza tern w niektórych regulatorach nie sa one calkowicie odciazone od nacisku czynnika hamujacego, to do przestawiania tych cze¬ sci czesto konieczna jest znaczna sila, któ¬ ra przy recznem uruchomianiu powoduje przedwczesne zmeczenie maszynisty. Szcze¬ gólnie jednak okolicznosci te sa nieprzy¬ jemne wtedy, gdy regulator preznosci ma byc samoczynnie sterowany zapomoca ja¬ kiegokolwiek innego przyrzadu. W tym przypadku nie mozna obejsc sie bez zasto¬ sowania silnika do napedu tego regulato¬ ra, wskutek czego, oczywiscie, urzadzenie staje sie kosztownem i zlozonem.Zadaniem wynalazku jest usuniecie tych wad przez zastosowanie elektrycznie ste¬ rowanych zaworów, do których rozrzadza¬ nia potrzebny jest zaledwie bardzo nie¬ znaczny naklad sily. Osiaga isie to w tensposób, ze zastosowane sa specjalne, za¬ lezne^ ad regulowanej preznosci zespoly kontaktowe; zapomoga których sa sterowa¬ ne elektrycznie zawory.Rysunek przedstawia kilka przykladów wykonania wynalazku, które np. moga byc zastosowane przy hamulcach maszyn wy¬ ciagowych.Na fig. 1 w cylindrze hamulcowym 1 preznosc ma byc regulowana w szerokim zakresie. Bedacy w rozporzadzeniu czyn¬ nik sprezony jest nagromadzony w zbior¬ niku powietrza 10 i przez zawór 2 moze byc wpuszczany do cylindra 1, zaopatrzo¬ nego w zawór rozruchowy 3. W cylindrze 4 przesuwa sie tlok, obciazony sprezyna, która jest sciskana w odpowiednim stosun¬ ku do preznosci, panujacej w cylindrze 1.Szczotka 5, polaczona z tlokiem cylindra 4, zajmuje wiec odrebne polozenie przy kaz¬ dej preznosci hamujacej i porusza sie przy- tem po nieruchomej szynie 6 oraz rucho¬ mych szynach 7 i 8, które moga byc podno¬ szone i opuszczane zapomoca dzwigni 9.Urzadzenie dziala w sposób nastepuja¬ cy. Jezeli preznosc w cylindrze 1 ma byc zwfeksizona, to maisizyni^ta przestawia dzwignie 9 w kierunku strzalki o okreslo¬ ny odcinek. Wskutek tego szyny 7 i 8 zo¬ staja podniesione, a szczotka 5 laczy elek¬ trycznie ze soba szyny 6 i 8. Wobec tego cewka zaworu 2 otrzymuje prad; zawór otwiera sie i sprezony czynnik ze zbiorni¬ ka 10 plynie do cylindra 1, Wskutek pod¬ niesienia sie preznosci w cylindrze 1 spre¬ zyna w cylibidrze 4 zostaje scisnieta, a szczotka podnosi sie, dopóki styk miedzy szynami 6 i 8 nie przerwie sie i zawór 2 nie zamknie sie. Preznosc w cylindrze 1 pozo¬ staje wiec na stalym poziomie. Gdyby wskutek nieszczelnosci tloka nastapil spa¬ dek preznosci, to opusci sie równiez szczot¬ ka 5, wskutek czego zawór 2 otworzy sie ponownie i preznosc znów podniesie sie do wymaganej wysokosci.Jezeli preznosc w cylindrze 1 ma byc — 2 zmniejszona, to dzwignie 9 nalezy przesta¬ wic w strone odwrotna do kierunku strzal¬ ki. Przytem szyny 7 i 8 opuszczaja sie, a szczotka 5 laczy szyne 6 z szyna 7. Wsku¬ tek tego zawór 3 otrzymuje napiecie, otwie¬ ra sie i wypuszcza sprezony czynnik z cy¬ lindra 1, dopóki szczotka 5 nie zeslizgnie sie z iszyny 7.Urzadzenie to moze byc stosowane za¬ równo do regulowania, jak i do utrzymy¬ wania na stalym polzibmiie lub zmniejszania preznosci czynnika sprezonego.Poniewaz do przestawiania szyn 7 i 8 potrzebna jest stosunkowo niewielka sila, wiec przestawianie moze byc dokonywane zapomoca jakichkolwiek przyrzadów kon¬ trolujacych lub regulujacych, np. zapomo¬ ca regulatora jazdy maszyny wyciagowej, regulatora odsrodkowego i L id. W takich przypadkach czasem niedogodne jest la¬ czenie zespolu kontaktowego, który ma byc poruszany zapomoca przyrzadu kontrolu¬ jacego, z cylindrem 4, gdyz cylinder 1 i przyrzad kontrolujacy leza daleko od sie¬ bie, a dlugich przewodów do cylindra 4 nalezy mozliwie unikac.W takich razach najlepiej jest stosowac uklad polaczen, uzywany do uruchomiania steru.Tego rodzaju uklad jest przedstawiony na fig. 2. Cylinder 1 hamulca jest polaczo¬ ny z zaworem wlotowym 2, zaworem wylo¬ towym 3 oraz cylindrem 4, którego tlok przesuwa szczotke 5, slizgajaca sie po szynie 6 i kontaktach 11. Kazdy kontakt 11 jest polaczony przewodem z odpowiednim kontaktem dalszego szeregu kontaktów 12.Po kontaktach 12 slizgaja sie dwie izolowa¬ ne od siebie szczotki 13 i 14, wspólnie ste¬ rowane drazkiem 15, który jest polaczony np. z regulatorem jazdy. Szczotka 13 slizga sie ponadto po szynie 16, a szczotka 14 — po szynie 17.Gdy szybkosc rzeczywista przekracza szybkosc obliczona, to regulator jazdy pod¬ nosi szczotki 13 i 14 na pewna wysokosc.Wskutek tego cewka zaworu 2 otrzymuje napiecie przez szyne 6, szczotke 5, jeden z kontaktów 11 i 12, szczotke 14 oraz iszyne 17 i wpuszcza czynnik sprezony do cylin¬ dra 1. Pod dzialaniem zwiekszonej prezno¬ sci w cylindrze / szczbtka 5 podnosi sie az do chwili osiagniecia polozenia, w którem zeslizguje sie z tego kontaktu 11, który jest polaczony z najwyzszym z kontaktów 12, przykrytym jeszcze (szczotka 14. Cewka zaworu 2 pozostaje bez pradu i zawór za¬ myka doplyw powietrza do cylindra 1.Jezeli preznosc w cylindrze 1 ma byc znów zmniejszona, to szczotki 13 i 14 zostaja opuszczone, Przytem szczotka 13 pokrywa miedzy innemi takze ten z kontaktów 12, który jest polaczony z kontaktem 11, na którym wlasnie lezy szczotka 5. Wtedy cewka zaworu 3 otrzymuje napiecie i za¬ wór wypuszcza czynnik sprezony z cylin¬ dra /. Przytem szczotka 5 przesuwa sie wdól, dopóki nie opusci tego z kontaktów 11, który jest polaczony z najnizszym z kontaktów 12, pokrytych jeszcze szyna 17.W tej chwili cewka zaworu 3 pozostaje bez pradu i zawór znów zamyka cylinder 1.Oprócz regulatora jazdy, który steruje hamulcem przez cylinder 1, jest przewi¬ dziane oprócz tego zwykle sterowanie ha¬ mulcem zapomoca zaworu dlawiacego 18.Ten zawór jest wlaczony miedzy cylinder / a zawór 3 tak, ze maszynista przez ste¬ rowanie tego zaworu moze przylaczyc cy¬ linder 1 poprzez przewód 19 do zbiornika 10 sprezonego powietrza. Wskutek tego preznosc w cylindrze zostaje zwiekszona niezaleznie od polozenia zaworu 2. Przy¬ tem zawór dlawiacy 18 zamyka polaczenie miedzy cylindrem 1 a zaworem 3, tak ze zawór 3 nie moze zmniejszyc preznosci w cylindrze /. Maszynista wiec zapomoca za¬ woru 18 moze osiagjnac wieksza preznosc w cyliindrze 1 od preznosci, ustalonej zapo¬ moca regulatora jazdy. Jezeli wiec ma¬ szynista przestawi zawór 18 w polozenie zerowe tak, ze cylinder 1 polaczony bedzie z przewodem 30, to powietrze z cylindra 1 poplynie przez przewód 30 nazewnatrz, gdy zawór 3 nie zamknile przewodu, to zna¬ czy, gidy polozenie regulatora jazdy nie wymaga hamowania. W innym przypadku zawór 3 pozostaje zamkniety, wskutek cze¬ go w cylindrze 1 pozoistaje preznosc, usta¬ lona przez regulator jazdy nawet wtedy, gdy zawór 18 znajduje sie w polozeniu ze- rowem. Zawór 18 nie moze wiec ustalic niz¬ szej preznosci, niz tego wymaga regulator jazdy.W celu nawrotu dzwigni 27 umieszczo¬ ne sa na kozle dwa cylindry 25 i 26, stero¬ wane zapomoca elektrycznych zaworów 23 i 24. Cewki tych zaworów otrzymuja napie¬ cie jednoczesnie z cewka zaworu wlotowe¬ go 2 i tak sa wlaczone przez lacznik 20, który jest zalezny od kierunku obrotu sil¬ nika maszyny wyciagowej, ze napiecie o- trzymac moze zawsze tylko ten zawór, któ¬ ry uskutecznia nawrót dzwigni 27 z polo¬ zenia napedu, lecz nie ten, któryby ja prze¬ suwal iz polozenia hamowania przeciwpra- dowego. Wobec powyzszego oraz wskutek niestalego polaczenia dzwigni 27 z tloczy- skami 28 i 29 osiaga sie to, ze ta dzwignia w kazdej chwili moze byc ustawiana w po¬ lozenie hamowania przeciwpradówego bez przeszkód ze strony przyrzadów odprowa¬ dzajacych.Na rysunku wszystkie czesci zajmuja miejsca, odpowiadajace polozeniu poczat¬ kowemu. W cylindrze 1, który przedtem zostal przez maszyniste polaczony poprzez zawór 18 z przewodem 19 sprezonego po¬ wietrza, panuje najwieksza preznosc, wsku¬ tek czego maszyna jest silnie hamowana.Równiez i w cylindrze 4 panuje najwieksza preznosc, wskutek czego szczotka 5 zajmu¬ je najwyzsze polozenie. Wobec tego cewka zaworli 3 otrzymuje prad nastepujaca droga: z przewodu 31 sieci przez szyne 6, szczotke 5, najwyzsze kontakty 11 i 12, szczotke 13, szyne 16, wrestecie pnzez cew¬ ke zaworu 3 do przewodu 32 isiecl. Zawór - 3 -3 laczy wiec przewód 30 ^z atmosfera, w cylindrze 1 jednak pozostaje preznosc, gdyz zawór 18 zamyka polaczenie miedzy cylindrem 1 i przewodem 30.Jezeli wiec maszyna ma byc urucho¬ miona, to maszynista przestawia zawór 18 w polozenie zerowe, wskutek czego cylin¬ der 1 zostaje polaczony iz atmosfera przez zawór 18, przewód 30 oraz otwarty zawór 3, i wylacza hamulec. Wtedy zapomoca dzwigni 27 wlacza sie silnik w jednym lub w drugim kierunku. Przyjmuje sie, ze ma¬ szynista przestawia te dzwignie w kierun¬ ku ruchu wskazówki zegara, tak ze tlok w cylindrize 25 przesuwa sie wgóre. Odbywa sie to bez zadnych trudnosci, poniewaz za¬ wór 23 otwiera polaczenie miedzy cylin¬ drem 25 a powietrzem zewtnetrznem.Jezeli podczas jazdy powstaje róznica miedzy szybkoscia rzeczywista a obliczo¬ na, to zostaje uruchomiony regulator jazdy, Jezeli np. szybkosc rzeczywista przekra¬ cza szybkosc obliczona, wtedy regulator jazdy 15 posuwa sie wgóre. Wtedy cewka zaworu 2 znajduje sie w zamknietem ob¬ wodzie pradu od przewodu 31 sieci po¬ przez szyne 6, szczotke 5, jeden z dolnych kontaktów 11, odpowiedni kontakt 12, szczotke 14, cewke zaworu 2 do przewodu 32 sieci. Zawór 2 laczy wiec cylinder 1 ze zbiornikiem 10 powietrza, wskutek czego hamulce zostaja docisniete. Jednoczesnie sprezone powietrze w cylindrze 4 podnosi tlok wgóre, przytern tak dlugo, dopóki szczotka 5 nie stanie na tym z kontaktów 11, którego odpowiednik — kontakt 12 nie styka sie ze szczotkami 13 lub 14. W tym czasie obwód pradu cewki zaworu 2 zosta¬ je otwarty, wskutek czego zawór zamyka sie i w cylindrze 1 utrzymuje sie preznosc, w danym razie osiagnieta. Jednoczesnie z cewka 2 otrzymuje prad cewka zaworu 23 nastepujaca droga: z przewodu 31 sieci, opisana powyzej droga az do cewki 2, stad przez kontakt 22 lacznika 20, który przy przyjetem polozeniu dzwigni 27 zajmuje polozenie, wskazane na rysunku, cewke zaworu 23 do przewodu 32 sieci. Zawór 23 laczy cylinder 25 ze zbiornikiem powietrza, wskutek czego sprezone powietrze doply¬ wa do cylindra 25, tak ze jego tlok przesu¬ wa sie wdól i posuwa dzwignie 27 w polo¬ zenie srodkowe wzglednie przesuwa ja da¬ lej w polozenie przeciwpradu.Gdy szybkosc rzeczywista równa sie szybkosci obliczonej, cewka zaworu pozo¬ staje bez pradu, wskutek czego maszynista moze przesunac swobodnie dzwignie 27 w polozenie ruchu.Jak wynika z rysunku dzwignie 27 mozna w kazdym czasie przestawic w po¬ lozenie przeciwpradu, gdyz nie przeszka¬ dza temu cylinder 26. Wskutek mianowicie dzialania lacznika 22 cewka zaworu 24 w przestawionym kierunku obrotu silnika nie otrzyma pradu zupelnie.Gdy wskutek hamowania szybkosc rze¬ czywista znacznie zmniejszyla sie, regula¬ tor jazdy przesuwa sie wdól, wskutek cze¬ go cewka zaworu 3 znajdzie sie w naste¬ pujacym zamknietym obwodzie pradu: od przewodu 31 sieci poprzez szczotke 5, szyne 6, jeden z kontaktów 11, odpowied¬ ni kontakt 12, szczotke 13, szyne 16, cewke zaworu 3 do przewodu 32 sieci. Wtedy za¬ wór 3 laczy cylinder 1 z atmosfera, wsku¬ tek czego preznosc w cylindrach 1 i 4 zmniejsza sie, dopóki szczotka 5 nie stanie na tym z kontaktów 11, którego odpowied¬ nik — kontakt 12 nie styka sie ze szczot¬ kami 13 i 14.Urzadzenie to mozna jeszcze wiecej u- proscic w ten sposób, ze do cylindrów 25 i 26 nie stosuje sie osobnych zaworów po¬ wietrznych, lecz zostaja one sterowane wspólnie zapomoca zaworu 2. Zamiast lacz¬ nika 20, który za kazdym razem wybiera odpowiedni cylinder, mozna wtedy zastoso¬ wac zasuwe, która, zaleznie od kierunku obrotów silnika maszyny wyciagowej, la¬ czy cylinder 25 lub 26 z zaworem 2, wsku¬ tek czego przy dzialaniu regulatora jazdy — 4 -powietrze jaostaje doprowadzone zarówno do .cylindra 1, jak i do tego z cylindrów 25 i 26, który pnze&uwa dzwignie 27 z poloze¬ nia jazdy w polozenie srodkowe.Przy maszynach wyciagowych, nape¬ dzanych pradem trójfazowym, które po¬ siadaja urzadzenie, uwierajace samoczyn¬ nie wirnik &q osiagnieciu synchronicznej liczby obrotów, mozna tak stertowac to u- rzadzenie, ze bedzie ono znosilo samoczyn¬ nie zwarcie, gdy tylko zacznie dzialac ha¬ mulec regulatora jazdy.Wreszcie szczotki 13, 14 mozna przesu¬ wac nie bezposrednio zapomoca regulatora jazdy, lecz zapomoca osobnego silnika po¬ mocniczego, sterowanego regulatorem ja¬ zdy. PL