Przedmiotem wynalazku jest sposób barwienia poliamidowych wyrobów wlókienniczych.Do barwienia poliamidowych wyrobów wlókienniczych stosowane sa m. in. barwniki bezpos¬ rednie, a znany sposób barwienia polega na poddawaniu wypranego wyrobu kapielowemu proce¬ sowi barwienia barwnikiem bezposrednim lub mieszanina barwników bezposrednich w obecnosci srodka kwasowego lub kwasotwórczego takiegojak kwas octowy i octan amonowy oraz ewentual¬ nie w obecnosci srodka o dzialaniu wyrównujacym w temperaturze wrzenia kapieli farbiarskiej — okolo 100°C lub przy cisnieniowym barwieniu — 108-110°C, a nastepnie plukaniu wybarwionego wyrobu w wodzie i ewentualnej obróbce srodkami o dzialaniu antyelektrostatycznym i zmiekczaja¬ cym.Znane sa barwniki bezposrednie bedace mieszanina poliazowego barwnika pochodnego stil- benu o ogólnym wzorze 1, w którym Z oznacza reszte skladnika bierno-czynnego typu kwasu aminonaftolosulfonowego, a Q oznacza reszte skladnika biernego pochodnego naftalenu lub rezorcyne, z poliazowym barwnikiem pochodnym dwufenyloaminy o ogólnym wzorze 2, w którym symbole maja wyzej podane znaczenia, uzyskiwane sposobem podanym w polskim opisie patento¬ wym nr 100 857.Okreslone wyzej barwniki bezposrednie uzywane sa do barwienia wlókien pochodzenia ros¬ linnego oraz skóry. Nie jest znane stosowanie tych barwników do barwienia poliamidowych wyrobów wlókienniczych.Jak wykazaly badania, okreslone wyzej barwniki bezposrednie w standardowych warunkach kapielowego barwienia (przy pH = 4,0-5,0 np. od kwasu octowego) w temperaturze 100°C nie zabarwiaja poliamidowych wyrobów wlókienniczych. Stwierdzono, ze dopiero przy kapielowym barwieniu wyrobów poliamidowych prowadzonym w aparatach cisnieniowych w temperaturze 108-110°C uzyskuje sie przy uzyciu omawianych barwników bezposrednich wybarwienia o dosta¬ tecznym stopniu nasycenia.Znana jest mozliwosc zwiekszenia ilosci barwnika bezposredniego, jakajest w stanie zwiazac wlókno poliamidowe, polegajaca na dodatkowym zprotonizowaniu grup iminowych w lancuchach poliamidowych. Wymaga to zastosowania pH kapieli farbiarskiej ponizej 2,5, najczesciej pH w2 141 368 granicach 1,0-2,0. Jednak w tych warunkach zachodzi juz rozklad lancuchowych makroczaste¬ czek, z których zbudowane jest wlókno poliamidowe, co wplywa najego silne oslabienie objawia¬ jace sie m. in. zmniejszeniem wytrzymalosci na rozrywanie.Nieoczekiwanie stwierdzono, ze mozna otrzymac intensywne wybarwienia wyrobów poliami¬ dowych stosujac wyzej podane barwniki bezposrednie w kapielowym procesie barwienia w tempe¬ raturze 100°C, jezeli proces barwienia prowadzi sie przy pH = 2,8-4,0 w obecnosci odpowiednio dobranego jakosciowo i ilosciowo srodka kwasowego lub kwasotwórczego.Sposób barwienia poliamidowych wyrobów wlókienniczych przez poddanie wypranego wyrobu kapielowemu procesowi barwienia barwnikiem bezposrednim lub mieszanina barwników bezposrednich w obecnosci srodka kwasowego lub kwasotwórczego oraz ewentualnie srodka o dzialaniu wyrównujacym w temperaturze wrzenia kapieli farbiarskiej (ok. 100°C), a nastepnie plukanie wybarwionego wyrobu w wodzie i ewentualna obróbke srodkami o dzialaniu antyelektro¬ statycznym i zmiekczajacym wedlug wynalazku polega na tym, ze jako barwniki bezposrednie stosuje sie wyzej okreslone barwniki bedace mieszanina poliazowego barwnika pochodnego stil- benu o wzorze 1 z poliazowym barwnikiem pochodnym dwufenyloaminy o wzorze 2, a proces barwienia prowadzi sie w obecnosci kwasu siarkowego lub fosforowego, uzytego w ilosci odpowia¬ dajacej 0,3-1,0g w przeliczeniu na produkt 100% na 1,0 dm3 kapieli farbiarskiej, albo siarczanu amonowego, uzytego w ilosci odpowiadajacej 1,0-3,0 g w przeliczeniu na produkt 100% na 1,0 dm3 kapieli farbiarskiej.Sposobem wedlug wynalazku jako barwnik bezposredni przykladowo moze byc uzyty pro¬ dukt znany pod nazwa Czern bezposrednia RT, który stanowi mieszanine poliazowego barwnika pochodnego stilbenu o wzorze 1 z poliazowym barwnikiem pochodnym dwufenyloaminy o wzorze 2, przy czym we wzorach 1 i 2 Z oznacza reszte l-hydroksy-3-sulfonaftylenowa, a Q oznacza reszte 1,3-dwuhydroksyfenylowa.Przy stosowaniu sposobu wedlug wynalazkupH kapieli farbiarskiej jest w granicach 2,8-4,0, a mimo to nieoczekiwanie nastepuje juz protonizacja grup iminowych wlókna poliamidowego, dzieki czemu znacznie wzrasta ilosc barwnika zwiazanego z wlóknem. Sposobem wedlug wyna¬ lazku przykladowo moga byc barwione takie wyroby poliamidowejak przedza, tkaniny i dzianiny, przy czym nie obserwuje sie obnizenia wytrzymalosci uzytkowych i mechanicznych tych wyrobów, a otrzymane wybarwienia sa intensywne i charakteryzuja sie dobrymi odpornosciami na czynniki mokre, tarcie i obróbke termiczna.Uzyskiwane, nieoczekiwane efekty techniczne nie wynikaja z wlasciwosci technicznych stoso¬ wanych sposobem wedlug wynalazku barwników bezposrednich oraz srodków kwasowych lub kwasotwórczych, co wskazje na synergizm ich dzialania ujawniajacy sie w procesie barwienia.Intensywnosc wybarwien otrzymanych sposobem wedlug wynalazku jest wyzsza w porówna¬ niu z intensywnoscia wybarwien uzyskiwanych przy uzyciu tych samych barwników w standardo¬ wych warunkach kapielowego barwienia metoda cisnieniowa, a energochlonnosc sposobu wedluj wynalazku jest znacznie nizsza.Wynalazek ilustruja, nie ograniczajacjego zakresu, nizej podane przyklady, w których czesci i procenty oznaczaja czesci i procenty wagowe, a stopnie temperatury podano w stopniach Celsjusza: Przyklad 1.1,1 czesci Czerni bezposredniej RT rozpuszcza sie w 25 czesciach goracej wody i dodaje do 975 czesci wody w barwiarce pasmowej, nastepnie wprowadza 1 czesc srodka wyrównu¬ jacego — Polanolu S i po dokladnym wymieszaniu wlewa 3,3 czesci kwasu siarkowego 30%. Do tak przygotowanej kapieli o pH = 2,8 wprowadza sie 50 czesci dzianiny poliamidowej wstepnie oczy¬ szczonej w procesie prania. Barwienie rozpoczyna sie w temperaturze okolo 50° barwiac w tej temperaturze 10-15 minut, nastepnie w czasie 30-45 minut podgrzewa sie kapiel do wrzenia i w tej temperaturze barwi w czasie 30-45 minut. Po zakonczeniu barwienia dzianine plucze sie w goracej, a nastepnie w zimnej wodzie i traktuje preparatami antyelektrostatycznymi i zmiekczajacymi w kapieli wodnej, po czym suszy. Otrzymuje sie intensywne wybarwienie w kolorze czarnym o dobrych odpornosciach na czynniki mokre, tarcie i obróbke cieplna.P r z y k l a d II. 50 czesci przedzy poliamidowej oczyszcza sie wstepnie w aparacie farbiarskim z obiegiem kapieli w roztworze wodnym zawierajacym w 1 dm3 1 czesc sody kalcynowanej lub 1 czesc fosforanu trójsodowego i 1 czesc Alfenolu S, w temperaturze 60-80° w czasie 30 minut, po141 368 3 czym plucze w wodzie i dodaje 400 czesci wody, roztwór 1,1 czesci Czerni bezposredniej RT w 50 czesciach wody i 3,0 czesci kwasu fosforowego 10%. Kapiel o pH = 3,9 podgrzewa sie do tempera¬ tury 45-50° i barwi w tej temperaturze w czasie 10-15 minut. Nastepnie podgrzewa sie kapiel do temperatury wrzenia w czasie 30-45 minut i barwi w tej temperaturze przez 45-60 minut. Dalej postepuje sie w sposób podany w przykladzie I. Otrzymuje sie intesywne wybarwienie w kolorze czarnym o dobrych odpornosciach na czynniki mokre, tarcie i na obróbke cieplna.Przyklad III. 50 czesci tkaniny z wlókien poliamidowych ciaglych oczyszcza sie w barwiarce zwrotnej jak podano to w przykladzie II. Dodaje sie 380 czesci wody, 0,3 czesci Polanolu S i 1,1 czesci Czerni bezposredniej RT rozpuszczonej uprzednio w 25 czesciach goracej wody oraz 1,2 czesci siarczanu amonowego w postaci 30% wodnego roztworu. Kapiel o pH = 4,0 podgrzewa sie stopniowo do wrzenia, po 10° w kazdych nastepujacych po sobie dwóch pasazach. W temperaturze wrzenia barwi sie w czasie 60 minut. Wybarwiona tkanine plucze sie, obrabia srodkami antyelek¬ trostatycznymi i zmiekczajacymi, po czym suszy. Otrzymuje sie intensywne wybarwienie w kolorze czarnym o dobrych odpornosciach na czynniki mokre, tarcie i obróbke cieplna.Przyklad IV.30 czesci tkaniny podszewkowej z wlókien poliamidowych ciaglych oczyszcza sie w barwiarce pasmowej sposobem opisanym w przykladzie II. Dodaje sie 570 czesci wody, 0,6 czesci Polanolu S i 6,0 czesci kwasu fosforowego 10% podgrzewa do wrzenia i w temperaturze wrzenia obrabia tkanine w czasie 20 minut. Nastepnie kapiel chlodzi sie do temperatury okolo 50°, dodaje 1,0 czesc otrzymanej poprzez synteze mieszaniny barwników o wzorach 1 i 2, w których Z oznacza reszte l-hydroksy-3-sulfonaftylenowa, a Q oznacza reszte 2-amino-8-hydroksy-6-sulfo- naftylowa, rozpuszczone w 30 czesciach goracej wody. Kapiel farbiarska ma pH = 3,2. Calosc ogrzewa sie w czasie 35-45 minut do temperatury wrzenia i barwi w tej temperaturze przez 45-60 minut. Dalej postepuje sie sposobem podanym w przykladzie I. Otrzymuje sie intensywne wybar¬ wienie w kolorze granatowym, które posiada dobre odpornosci na czynniki mokre, tarcie i obróbke cieplna.W celu uzyskania bardzo dobrych odpornosci na czynniki mokre mozna wybarwione wyroby poliamidowe utrwalac kationoaktywnymi srodkami pomocnicznymi np. Rotanina W.Zastrzezenie patentowe Sposób barwienia poliamidowych wyrobów wlókienniczych polegajacy na poddaniu wypra¬ nego wyrobu kapielowemu procesowi barwienia barwnikiem bezposrednim lub mieszanina barw¬ ników bezposrednich w obecnosci srodka kwasowego lub kwasotwórczego oraz ewentualnie srodka o dzialaniu wyrównujacym w temperaturze wrzenia kapieli farbiarskiej (ok. 100°C), a nastepnie plukaniu wybarwionego wyrobu w wodzie i ewentualnej obróbce srodkami o dzialaniu antyelektrostatycznym i zmiekczajacym, znamienny tym, zejako barwniki bezposrednie stosuje sie barwniki bedace mieszanina poliazowego barwnika pochodnego stilbenu o ogólnym wzorze 1, w którym Z oznacza reszte skladnika bierno-czynnego typu kwasu aminonaftolosulfonowego, a Q oznacza reszte skladnika biernego pochodnego naftalenu lub rezorcyne, z poliazowym barwnikiem pochodnym dwufenyloaminy o ogólnym wzorze 2, w którym symbole maja wyzej podane znacze¬ nie, a proces barwienia prowadzi sie w obecnosci kwasu siarkowego lub fosforowego, uzytego w ilosci odpowiadajacej 0,3-1,0 g w przeliczeniu na produkt 100% na 1,0 dm3 kapieli farbiarskiej, albo siarczanu amonowego, uzytego w ilosci odpowiadajacej 1,0-3,0 g w przeliczeniu na produkt 100% na 1,0 dm3 kapieli farbiarskiej.141368 e-/v=/v-z-/v=/v ch-ch-^^n-n-z-n-n-a SO*H H03S wzór A SOJ N-N-Z-N-N-6L wzór 2 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz Cena 220 zl PL