Przedmiotem wynalazku jest frez pierscieniowy czolowy do wykonywania otworów.Znany jest z opisu patentowego Stanów Zjed¬ noczonych Ameryki nr 28416 frez pierscieniowy, majacy szereg zebów rozmieszczonych w pewnym odstepie wzajemnym na czolowej (dolnej) krawe¬ dzi freza. Kazdy z tych zebów ma utworzony szereg ostrzy skrawajacych, rozlozonych zygzako¬ wato na obwodzie. Ostrza te przystosowane byly do scinania kazdy oddzielnego wióra. Ostrze skrajne do wewnatrz rozciagalo sie promieniowo w poprzek plytkiego wrebu w zebrze usztywnia¬ jacym, utworzonym miedzy sasiednimi zebami, a ostrze skrajne od zewnatrz rozciagalo sie promie¬ niowo w poprzek zewnetrznego rowka wiórowego, przebiegajacego spiralnie ku górze miedzy sasied¬ nimi zebami freza. Wymieniony rowek mial miec glebokosc po promieniu równa w przyblizeniu po¬ lowie grubosci scianki bocznej freza, jak tez ze¬ bro usztywniajace mialo miec grubosc w przybli¬ zeniu równa polowie grubosci scianki bocznej freza. W rezultacie skrajne od wewnatrz ostrze skrawajace na kazdym zebie rozciagalo sie pro¬ mieniowo na dlugosci okolo polowy grubosci scian¬ ki freza. Dzieki temu rowek mial glebokosc od¬ powiednia do usuwania wiórów scinanych przez oba ostrza skrawajace.Ten omówiony opis patentowy sugerowal tez, ze w razie potrzeby, zaopatrzenie kazdego zeba w 10 15 20 25 30 trzy ostrza skrawajace, rozmieszczone zygzakowa¬ to po obwodzie tak, aby kazdy zab scinal trzy, a nie dwa wióry, glebokosc promieniowa rowka wiórowego i grubosc zebra usztywniajacego mo¬ glyby byc takie same, jak-we frezie z dwuostrzo- wymi zebami, a czesc scianki freza, odpowiadaja¬ ca glebokosci rowków, powinna byc uksztaltowana raczej z dwoma, rozmieszczonymi zygzakowato na obwodzie ostrzami skrawajacymi, a nie z jednym.Skrajne od zewnatrz ostrze skrawajace wyznaczo¬ ne byloby przez zewnetrzny wrab, otwarty do rowka i majacy stosunkowo krótki wymiar osiowy.Jednakze rowek wiórowy mialby nadal wymiar osiowy równy w przyblizeniu polowie grubosci scian¬ ki freza tak, ze móglby z latwoscia przejmowac wiór scinany przez skrajna od wewnatrz krawedz skrawajaca, czesc zebra wzmacniajacego scianke mialaby jednak dodatkowo pojedyncza krawedz skrawajaca, o szerokosci równej w przyblizeniu polowie grubosci scianki freza, przy czym wiór odcinany przez te krawedz musialby byc wprowa¬ dzony promieniowo do zlobka.Aczkolwiek frez wedlug tego wymienionego opi¬ su patentowego nr 28416 wykonuje prace skrawa¬ nia o wiele lepiej od stosowanych poprzednio frezów pierscieniowych, to jednak przy zastosowa¬ niu takiego freza do wycinania otworów w wa¬ runkach produkcyjnych pojawia sie tendencja do zatykania sie wiórów przy przejsciu z wewne¬ trznego wrebu db rowka wiórowego. Gdy to na- 138 978138 3 stapi, skrawanie przebiega wolniej, przy czym powstaje otwór zwezajacy sie, przewymiarowany i zle obrobiony. Ponadto skraca sie przy tym znacz¬ nie trwalosc narzedzia. Praktyczny sposób rozwia¬ zania tego zagadnienia stalego przechodzenia wió- 5 rów z wrebów do rowków we frezach pierscienio¬ wych polega na takim uksztaltowaniu narzedzia, aby wytwarzal on cienkie i waskie wióry, które by mogly byc latwo kierowane do rowka wióro¬ wego bezposrednio, jak sa scinane. io Wióry p^zy ich», scinaniu zaczynaja sie zwykle riLafcychniiakt skrecac^ w spiralke. Objetosc i sztyw¬ nosc spiralnego wióra okreslane sa przez jego szerokosc i grubosc. Jesli wiór jest szeroki, to nie wygina sie^.. latwo, "przez co zajmuje stosunkowo 15 duza objetosc. Bezposrednim rezultatem wióra spi¬ ralnego zajmujacego duzo miejsca jest, ze mniej odcietego materialu moze przedostac sie w danym czasie ku górze kanalem wyznaczonym przez ro¬ wekwiórowy. ^ Gdy natomiast wiór jest waski, latwiej ulega zginaniu przy napotykaniu na opór tarcia, na przyklad od scianek rowka lub otworu, i dlatego wymaga o wiele mniejszej glebokosci rowka przy przesuwaniu sie ku górze. Waski wiór moze tez latwiej ukladac sie w rowku i wykazuje mniej¬ sza tendencje do jego zatykania. Waski wiór mo¬ ze byc wreszcie latwiej skrecany ponad granice elastycznosci i w ten sposób lamie sie latwo na krótkie odcinki. Ponadto waski wiór tworzy sci¬ snieta promieniowo spirale na ksztalt sprezyny, która zdolna jest splatac sie z innymi przy przej¬ sciu przez spiralny rowek. Kiedy takie splecione ze soba, spiralne wióry ocieraja sie o scianke ot¬ woru wycietego przez narzedzie, powstajace tarcie przeciwstawia sie ich dalszemu obrotowi wraz z narzedziem, co wywoluje silne wypychanie ich ku górze przez niepracujaca scianke spiralnego row¬ ka zapobiegajacego jego zatkaniu. 40 Dzieki temu rowek moze miec zmniejszony przekrój stosownie do zmniejszonej szerokosci wióra. Wynika z tego tez, ze wobec zmniejszenia wymiarów rowków wiórowych przy danej grubo¬ sci scianek bocznych freza wzrasta jego wytrzy- 45 malosc, gdyz grubsze staja sie zebra usztywniaja¬ ce miedzy sasiednimi zebami. Grubsze zebra stwa¬ rzaja wiekszosc sztywnosc freza, co doprowadza do dokladniejszego wykonania otworu i lepszego jego wykonczenia. Przy zwiekszonej wytrzymalo- ^ sci freza mozna scinac grubsze wióry, jak tez mozna zastosowac wieksza liczbe zebów, dzieki czemu uzyskuje sie przyspieszenie czynnosci fre¬ zowania.Celem niniejszego wynalazku bylo skonstruowa- 55 nie freza pierscieniowego, który by skrawal sku¬ teczniej, szybciej i dokladniej, dawal lepiej wy¬ konczone powierzchnie i mial wieksza trwalosc od dotychczas stosowanych frezów, który by mial wieksza odpornosc na pekanie od freza 60 tego samego wymiaru w dotychczasowym roz¬ wiazania i w którym kazdy zab mialby szereg, nie mniej niz trzy ostrza skrawajace, przy czym pozadane byloby, by kazde z tych ostrzy mialo wymiar promieniowy w zasadzie mniejszy niz 65 978 4 polowa grubosci scianki freza, co pozwalaloby uzyskac rowek wiórowy o wymiarze promienio¬ wym równym okolo trzeciej czesci grubosci scian¬ ki freza i na tyle gleboki, by mógl swobodnie przejmowac wiór odcinany przez najszersze ostrze skrawajace.Dalszym celem wynalazku byloby uzyskanie fre¬ za pierscieniowego do wykonywania otworów, który by byl bardziej efektywny od frezów tego sa¬ mego wymiaru w dotychczasowym rozwiazaniu, przez uksztaltowanie kazdego zeba freza z co najmniej trzema ostrzami scinajacymi, z których kazde przystosowane jest do scinania oddzielnego wióra, a dwa z nich sa utworzone na tej czesci scianki bocznej freza, jaka wystepuje po wewne¬ trznej stronie rowka wiórowego, to znaczy na przekroju zebra wzmacniajacego miedzy sasiedni¬ mi zebami.Nastepnym celem wynalazku bylo uzyskanie rowkowanego freza pierscieniowego, który by mógl byc szczególnie korzystnie rozwiazany jako zlozony z dwóch wspólosiowych czesci, wchodza¬ cych teleskopowo jedna w druga, dzieki czemu ro¬ bocza czesc koncowa freza, w której wyksztalco¬ ne sa zeby, moglaby byc wykonana z cenniejszego materialu narzedziowego, jak stal szybkotnaca, a czesc mocujaca freza moglaby byc wykonana z tanszego materialu, np. z obrabianej cieplnie stali, niskostopowej.Celem wynalazku bylo równiez takie rozwiaza¬ nie pierscieniowego freza do wykonywania otwo¬ rów, aby umozliwialo ono wykonanie freza o ma¬ lej srednicy i zmniejszonej tendencji do powsta¬ wania wloskowatych peikniec przy szlifowaniu lub obróbce cieplnej rowków wiórowych, a ponadto które by pozwalalo na latwe zmniejszenie standar¬ dowego wymiaru srednicy freza dla uzyskania freza o specjalnym wymiarze.Dalszym jeszcze celem wynalazku bylo skon¬ struowanie freza pierscieniowego szczególnie do¬ brze przystosowanego do obróbki skrawaniem sze¬ regu zestawionych czesci obrabianych oraz szcze¬ gólnie dobrze przystosowanego do ciezkich przejsc: skrawajacych bez zatykania rowków i wrebów.Cel wynalazku osiagnieto przez skonstruowanie freza pierscieniowego wykonywania otworów, w zasadzie w postaci cylindrycznej scianki bocznej z szeregiem zebów rozmieszczonych na obwodzie dolnego jej obrzeza, zaopatrzonej w element do mocowania freza w obrotowym elemencie nape¬ dowym, który to frez zgodnie z wynalazkiem na. zewnetrznej powierzchni bocznej scianki zawiera. szereg równomiernie rozmieszczonych rowków, przebiegajacych od dolnego jej konca w góre, ka¬ zdy z zebów polaczony jest z nastepnym zejbem zebrem rozciagajacym sie po obwodzie na wew¬ netrznym obrzezu wymienionej bocznej scianki tak, ze poszczególne zebra przylegaja promienio¬ wo do wymienionych rowków, kazdy z tych row¬ ków ma rozstawiona równomiernie na obwodzie, ustawione promieniowo boczne scianki od stro¬ ny pracujacej i nie pracujacej i rozciagaja sie- wzdluz obwodu wewnetrzna sciantke, która stano¬ wi powierzchnie zewnetrzna odpowiedniego zebra.138 9 5 Zeby freza maja uksztaltowane kilka, a przynaj¬ mniej trzy promieniowo ustawione krawedzie skrawajace, w tym krawedzie po promieniu wew¬ netrzne, srodkowe i co najmniej pojedyncze kra¬ wedzie zewnetrzne, z których wewnetrzne i sród- 5 we krawedzie skrawajace sa utworzone na ze¬ brach i ustawione tak wzajemnie, ze kazda z nich przy obracaniu sie freza i zaglebianiu w przed¬ miot obrabiany scina oddzielny wiór z tym, ze najmniej równa grubosci wymienionych zeber. 10 laczna szerokosc wiórów scinanych przez wew¬ netrzne i srodkowe krawedzie skrawajace jest co Kazda z wewnetrznych i srodkowych krawedzi skrawajacych ma dlugosc promieniowa mniejsza od gruboscizeber. 15 Ponadto w kazdym z. zeber utworzone sa wreby, rozciagajace sie w góre od wewnetrznej i srod¬ kowej krawedzi skrawajacej na zebie i otwarte promieniowo w górnej czesci na zewnatrz do przy¬ leglego^ po promieniu rowka. Zewnetrzne krawe- 20 dzie skrawajace ograniczaja przynajmniej w cze¬ sci od dolu obwodowe boczne scianki przyleglych rowków po stronie roboczej freza. Kazdy rowek ma wymiar po promieniu nie mniejszy od wymia¬ rów promieniowych wewnetrznej i srodkowej 25 krawedzi skrawajacej i wymiar po obwodzie za¬ sadniczo wiekszy niz jego wymiar promieniowy.Podczas obracania i posuwu osiowego freza w obrabianej czesci wióry tworzone przez wewne¬ trzne i srodkowe krawedzie skrawajace na cze- 30 sciach scianki bocznej freza sa kierowane w góre poprzez odpowiednie wreby do przyleglych pro¬ mieniowo rowków.Korzystnie kazdy zab freza ma trzy krawedzie skrawajace. Korzystnie krawedzie skrawajace na kazdym zebie sa ustawione zygzakowato na ob¬ wodzie talk, ze zewnetrzny po promieniu kraniec wewnetrznej krawedzi skrawajacej jest wysunie¬ ty do przodu w kierunku obrotów freza wzgle- dem wewnetrznego po promieniu kranca srodko¬ wej krawedzi skrawajacej a zewnetrzny po pro¬ mieniu kraniec srodkowej krawedzi skrawajacej jest wysuniety do przodu wzgledem wewnetrzne¬ go po promieniu kranca zewnetrznej krawedzi fi skrawajacej. Korzystnie grubosc zeber jest wieksza od promieniowej glebokosci rowka.Korzystnie kazda wewnetrzna i srodkowa kra¬ wedz skrawajaca jest nachylona w kierunku pro¬ mieniowym na zewnatrz i w kierunku osiowym 50 Tcu górze pod katem nie wiekszym niz 10° wzgle¬ dem poziomu.Korzystnie kazda wewnetrzna i srodkowa kra¬ wedz skrawajaca jest nachylona w kierunku pro¬ mieniowym na zewnatrz i w kierunku osiowym 55 ku górze pod katem miedzy +10° ±3° wzgledem poziomu.Korzystnie kazda wewnetrzna krawedz skrawa¬ jaca tworzy dodatni kat nachylenia ku tylowi wzgledem wewnetrznej powierzchni bocznej scian- w ki freza.Korzystnie kazda krawedz skrawajaca zewne¬ trzna tworzy dodatni kat nachylenia ku tylowi wzgledem zewnetrznego obrzeza bocznej scianki ireza. & 6 Korzystnie kazdy zab freza jest uksztaltowany z para przeciwnie nachylonych promieniowo scia¬ nek przylozenia, które sa tez nachylone w kie¬ runku osiowym ku górze i do tylu w kierunku obwodowym wzgledem krawedzi skrawajacej, przy czym jedna z wymienionych scianek przylo¬ zenia jest ustawiona wspólliniowo z co najmniej wewnetrzna i srodkowa krawedzia skrawajaca z tym, ze jest nachylona w kierunku promienio¬ wym na zewnatrz, a w kierunku osiowym ku gó¬ rze pod katem nie wiekszym niz 10° do poziomu.Korzystnie kazdy zab freza jest uksztaltowany z para promieniowo przeciwnie nachylonych scianek przylozenia, które sa tez nachylone w kierunku osio¬ wym ku górze i do tylu w kierunku obwodowym wzgledem kazdej krawedzi skrawajacej, przy czym jedna z tych scianek przylozenia jest ustawiona wspólosiowo z co najmniej wewnetrzna i srodko¬ wa krawedzia skrawajaca i jest nacnyiona poosio- wó w kierunku promieniowym na zewnatrz pod katem od +10° do —3° do poziomu, zas druga z dwóch scianek przylozenia jest nachylona ku tylowi wzgledem wymienionej zewnetrznej krawe¬ dzi skrawajacej pod katem nie wiekszym niz oko¬ lo 25°. Druga scianka przylozenia nachylona jest w kierunku promieniowym na zewnatrz, a w kie¬ runku osiowym ku górze pod katem okolo 20 do 25°.Kazdy zab freza ma ponadto trzecia scianke przylozenia, cofnieta wzgledem zewnetrznej kra¬ wedzi skrawajacej i przesunieta w kierunku pro¬ mieniowym do wewnatrz wzgledem zewnetrzne¬ go obrzeza bocznej scianki freza, przy czym ta trzecia scianka przylozenia jest nachylona w kie¬ runku promieniowym na zewnatrz, a w kierunku osiowym ku górze pod katem okolo 40 do 45° do poziomu. Trzecia scianka przylozenia rozciaga sie W kierunku * promieniowym od wymienionych zewnetrznej krawedzi skrawajacej na okolo 1/4 glebokosci przyleglego rowka.Korzystnie kazda srodkowa krawedz skrawajaca jest polaczona z przylegla do niej zewnetrzna kra¬ wedzia skrawajaca grzbietem rozciagajacym sie po obwodzie, przy czym ten grzbiet ma przynaj¬ mniej w czesci krzywizne przebiegajaca do zew¬ netrznego, kranca srodkowej krawedzi skrawaja¬ cej. Grzbiet ma po obwodzie dlugosc wieksza niz promieniowa dlugosc srodkowej krawedzi skrawa¬ jacej, a jego, krzywizna jest zakreslona promie¬ niem w zasadzie prostopadlym do czesci rozcia¬ gajacego sie pó obwodzie grzbietu, wyprowadzo¬ nym tuz za zewnetrznym w kierunku promienio¬ wym krancem srodkowej krawedzi skrawajacej.Krzywizna grzbietu jest w zasadzie styczna na jej przeciwleglym koncu do zewnetrznej krawedzi skrawajacej.Korzystnie kazdy zajb freza jest uksztaltowany z czterema ustawionymi promieniowo skrawajacy¬ mi krawedziami, przy czym dwie zewnetrzne kra¬ wedzie skrawajace tworza dolny kraniec obu cze¬ sci bocznej scianki przyleglego rowka. Grubosc kazdego zebra jest co najmniej troche wieksza od promieniowej glebokosci kazdego rowka.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 17 — widok perspektywiczny jednej z postaci wyko¬ nania freza wedlug wynalazku; fig. 2 — powie¬ kszony widok szczególu freza z fig. 1 w obrebie zakreslonego okregu 2; fig. 3 — czesciowy widok w przekroju freza wzdluz linii 3—3 na fig. 1, » fig. 4 — widok jednego zeba freza w rzucie per¬ spektywicznym, czesciowo w przekroju; fig. 5 — widok perspektywiczny odmiennego ksztaltu fre¬ za wedlug wynalazku; fig. 6 — powiekszony wi¬ dok szczególu freza z fig. 5, zaznaczonego okre- 10 giem 6; fig. 7 — widok w perspektywie, a cze¬ sciowo w przekroju, jednego zeba freza pokaza¬ nego na fig. 5; fig. 8 — fragmentaryczny widok, w powiekszonej skali, spodniej czesci freza na tle obrabianej czesci, w której zachodzi jego posuw; 15 fig. 9 — perspektywiczny widok fragmentu freza zaznaczonego na fig. 5 okregiem 8 w rozwiazaniu nieco zmodyfikowanym w stosunku do tego ostat¬ niego; fig. 10 — widok w przekroju pionowym dolnej czesci freza o innym ksztalcie wedlug wy- to nalazku; fig. U — widok w perspektywie frag¬ mentu freza pokazanego na fig. 10; fig. 12 — cze¬ sciowy widok z boku szczególu freza z fig. 10; fig. 13 — czesciowy widok konca freza; fig. 14 — przekrój pionowy koncowej czesci freza o innymi ss ksztalcie; a fig. 15 — czesciowy widok w przekro¬ ju pionowym ukazujacy sposób, w jaki frez z fig. 14 jest przystosowany do frezowania otworu w dwóch zestawionych czesciach obrabianych.Frez pierscieniowy 10 wedlug wynalazku do wy- •• konywania otworów, sklada sie z kadluba 12 i trzpienia 14. Kadlub 12 freza ma ksztalt odwró¬ conego kubka, majacego walcowa scianke bocz¬ na 16 i plaska czolowa scianke 18. Na dolnym obrzezu bocznej scianki 16 uksztaltowany jest sze- m reg skrawajacych zebów 20, najlepiej w równych odstepach wzajemnych. Na zewnetrznej powierz¬ chni freza uksztalltowane sa wiórowe rowki 22, przebiegajace od kazdego zeba 20 spiralnie ku górze. Sasiednie rowki 22 rozdzielone sa przez mo- tt stki 24 wyznaczajace zewnetrzna obwiednie ka¬ dluba freza. W pokazanym wykonaniu freza wy¬ mienione rowki i mostki rozciaga sie na calej dlugosci jego scianki bocznej. W niektórych za- stosowanach frez pracuje jednak efektywniej, je- ii sli ma rowki i mostki o wiele krótsze od jego ka¬ dluba. Czesc cylindrycznej scianki bocznej mie¬ dzy sasiednimi zebami 20 tworza usztywniajace zebra 26. Zewnetrzne powierzchnie 28 kazdego ze¬ bra 26 tworza wewnetrzne scianki rowków 22. « Kazdy z rowków 22 ma nadto jedna boczna scian¬ ke 30 po stronie roboczej i druga boczna scian¬ ke 32 po stronie nie pracujacej.We frezie uksztaltowanym jalk na fig. 1 do 4, kazdy zab 20 ma trzy skrawajace krawedzie 34/ 55 36, 38. Pierwsza krawedz skrawajaca 34 jest prze¬ sunieta wzgledem drugiej krawedzi 36, a ta kra¬ wedz 36 wzgledem trzeciej krawedzi 38 skrawa¬ jacej do przodu w kierunku zgodnym z obrota¬ mi freza. Pierwsza krawedz skrawajaca 34 wyste- 10 puje na dolnym koncu nie pracujacej powierz¬ chni 40 czolowej wewnetrznego wrejbu 42. Wrab 42 jest w górnej swej czesci 44 sciety skosnie w kierunku promieniowym na zewnatrz ku gó¬ rze. Druga krawedz 36 skrawajaca utworzona •* 978 8 jest na dolnym koncu nie pracujacej powierzchni 46 drugiego wrebu 48, wykonanego w zebrze 26 bezposrednio przy omówionym poprzednio wrebie 42 wewnetrznym.Wrab 48 jest w górnej swej czesci 30 zaokraglo¬ ny ku górze w kierunku promieniowym na zew¬ natrz podobnie, jak wrab 42 wewnetrzny. Obie krawedzie skrawajace 34, 36 sa rozdzielone przez rozciagajacy sie po okregu grzbiet 51 dolnego kranca wewnetrznej powierzchni 52 czolowej wrebu 48. Trzecie ostrze 38 skrawajace utworzo¬ ne jest na dolnym krancu nie pracujacej scianki 32 bocznej rowka 22 wiórowego, przy czym jest ono przesuniete ku tylowi i rozdzielone od dru¬ giego skrawajacego ostrza 36 przez grzebiet 54 u dolnego wylotu rowka 22.Spodnia powierzchnie kazdego zeba tworza scianki 56, 38 przylozenia. Pnzy pomocy freza pierwsza scianka 56 przylozenia nachylona jest w kierunku poosiowym ku górze, a w kierunku promieniowym — do wewnatrz, podczas gdy dru¬ ga scianka 58 przylozenia nachylona jest w kie¬ runku poosiowym równiez ku górze, ale w kie¬ runku promieniowym — na zewnatrz. W dodat¬ ku kazda z tych scianek przylozenia nachylona jest ku górze od odpowiedniego ostrza skrawaja¬ cego w kierunku po obwodzie pod niewielkim katem, np. 8 do 10°, dla stworzenia niezbednego obrzeza na ostrza skrawajace.Obie scianki 56, 58 przylozenia przecinaja sie tworzac grzbiet 60, jalk dochodzi do skrajnego, zewnetrznego ostrza 38 skrawajacego. Skoro tylko scianki 56, 58 przylozenia moga byc oszlifowane tak, aby grzbiet 60 dochodzil do jednego z ostrzy skrawajacych, zaleca sie, by bylo to ostrze skraj¬ ne od zewnatrz. W wyniku nachylenia scianek 56, 58 przylozenia ostrza 34, 36, 38 skrawajace wypadaja nachylone w kierunku promieniowym i ustawione zygzakowato w kierunku pionowym^ jak tez po obwodzie.Jedna z istotnych cech freza wedlug wynalazku polega na tym, ze na dolnym krancu kazdego zebra 26 miedzyzefoowego utworzone sa dwie kra¬ wedzie 34, 36 skrawajace. W wykonaniu freza uwidocznionym na fig. 1 do 9, zebro usztywnia¬ jace ma pozadany wymiar po promieniu wiek¬ szym niz glebokosc przyleglego wiórowego rowka 22. Poniewaz ostrza 34, 36, 38 skrawajace sa (jak pokazano) rozstawione zygzakowato po otowdzie kazde z tych ostrzy przy obracaniu sie. freza i po¬ suwaniu w czesci obrabianej skrawa osobny wiór.Wzgledne wymiary freza sa takie, ze glebokosc rowka 22 nie jest z zasady mniejsza, a pozadane jest, by byla wieksza od szerokosci obu ostrzy 34, 36 skrawajacych.W ten sposób wiór jest bezposrednio przy jego scinaniu przrz skrawajace ostrze 34 kierowany do wrebu 48, a nastepnie do rowka 22 dzieki pro¬ mieniowemu nachyleniu tego ostrza skrawajacego i odpowiedniemu zukosowaniu górnych czesci 41 i 50 wrebów 42 i 48. Podobnie wiór scinany przez drugie ostrze 36 skrawajace jest kierowany pnzez. promieniowe nachylenie tego ostrza i zaokraglo¬ na scianke 50 wrebu 48 wprost do przyleglego?138 978 9 10 JO 15 30 rowka 22. Jest pozadane, by wymiar osiowy tego drugiego wrebu 48 byl wiekszy od wymiaru osio¬ wego pierwszego wrebu 42 dla ulatwienia ukla¬ dania wióra spod skrawajacego ostrza 34 we wre¬ bie 48 i kierowania go do rowka 22, przez co za- 5 pobiegaloby sie tendencji gromadzenia i zapycha¬ nia sie wiórów we wrebie 42.Chociaz nachylenie skrawajace ostrza 34 skla¬ nia do kierowania scinanego przez to ostrze wió¬ ra ku górze i na zewnatrz, to jest w kierunku prostopadlym do promieniowego kierunku ostrza 34 i plaszczyzny scianki 56 przylozenia, to jednak obwodowy wymiar wrebu 42 powinien byc sto¬ sunkowo maly dla zapewnienia ciasnego skreca¬ nia wióra scinanego przez ostrze 34 wprost we wrebie. Jesli ten wrab 42 jest dostatecznie maly w kierunku po obwodzie, to wiór scinany przez ostrze 34 zachowuje stosunkowo wyprostowany ksztalt i jest dlatego skierowywany szybciej ku gó¬ rze i na zewnatrz wrebu do rowka 22. Pozadane jest, by szerokosc po obwodzie wewnetrznego wrebu 42 nie byla wieksza od polowy grubosci zebra 26, a wlasciwie byla rzedu jednej trzeciej tej grubosci. Wymiar obwodowy wrebu 42 powi¬ nien zmieniac sie odwrotnie od grubosci zebra 26.Dzieki temu wióry scinane przez skrawajace os¬ trza 34, 36 sa kierowane promieniowo na zew¬ natrz* i osiowo ku górze wprost do rowka 22-.Wiór scinany przez trzecie ostrze 38 jest podob¬ nie kierowany ku górze do rowka 22.Wolbec tego, ze wióry te sa^ stosunkowo waskie i staraja sie uksztaltowac w spirale raczej osiowe niz promieniowe to jest wydlu¬ zone, sa one skutecznie skierowane przez 35 wreby promieniowe na zewnatrz. Gdy takie spiralne wióry spod kazdej z krawedzi skra¬ wajacej przesuwaja sie promieniowo na zewnatrz a osiowe «ku górze do rowka 22, wykazuja one tendencje do skrecania sie ze soba. Skoro tylko 40 takie skrecone ze soba wióry opra sie • o scianke frezowanego otworu, powstajace przy tym tarcie przeciwdziala obracaniu sie ich wraz z frezem.Gdy to nastapi, skrecone ze soba wióry opieraja sie o boczna scianke 32 rowka po stronie nie pra- 45 cujacej sa przez nia kierowane na zewnatrz row¬ ka. Jesli skrecone wióry sa waskie, a szczególnie gdy sa przy tym stosunkowo cienkie, moga byc latwo scisniete miedzy wewnetrzna powierzchnia 28 rowka i scianka otworu wykonywanego wlas- 50 nie w obrabianej czesci. A ze boczna scianka 32 kafedego rowka 22 po stronie nie pracujacej jest uksztaltowana jako jednostajnie spiralna, przesu¬ wanie sie wiórów ku górze w rowkach nastepu¬ je w sposób ciagly, gladki i nie hamowany. 55 Dzieki wiec takiemu uksztaltowaniu i wymiaro¬ waniu wrebu 42, 48, iz wióry scinane przez skrawajace krawedzie 34, 36 kierowane sa w za¬ sadzie wprost do rowka 22 wiórowego, jak tez temu, ze przesuwanie sie wiórów w tym rowku 60 ku górze nie jest hamowane ani wstrzymywane, zapewnia sie swobodne wyprowadzanie wiórów na zewnatrz z górnej czesci rowka wiórowego.Takie swobodne wyprowadzanie wiórów z rowka jest latwiejsze do uzyskania, gdy do freza dopro- 65 wadza sie do wewnatrz ciecz chlodzaco-smarujaca pod cisnieniem.Ponadto wióry, jako ze sa waskie i same przez sie malo wytrzymale, wykazuja tendencje do lamania sie przy wyjsciu z otworu i dziejki temu nie owi¬ jaja sie wokól freza lub trzpienia powyzej krawe¬ dzi frezowania otworu, przez co nie blokuja ani nie przeszkadzaja wychodzeniu dalszych wiórów.Jak wspomniano juz poprzednio, jesli wrab 42 jest waski w kierunku po obwodzie, oslaibia to tendencje wióra scinanego przez krawedz 34 do skrecania tak, ze jest on kierowany do rowka 22 w bardziej wyprostowanym stanie. Zmniejsza to prawdopodobienstwo zaklinowania sie wióra i zat¬ kania wrebu lub rowka.Jesli wymaga sie zapewnienia malego odstepu miedzy wewnetrzna powierzchnia bocznej scianki 16 freza i odcinanym kawalkiem materialu, mo¬ zna obrzeza scianki 16 uksztaltowac zakrzywione na zewnatrz pod katem okolo 1° wzgledem jej dolnego konca na niewielkiej dlugosci, na przy¬ klad 9,16 cm, jak to zaznaczono indeksem 62 na fig. 3. Czesc 14 wewnetrzna scianki bocznej fre¬ za ponad zakrzywionym obrzezem moze byc cy¬ lindryczna.W ten sposób tuz ponad krawedziami skrawa¬ jacymi wewnetrzna czesc freza zachowuje odstep okolo 0,019 om w stosunku do zewnetrznej, cylin¬ drycznej powierzchni odcinanego kawalka materia¬ lu obrabianej czesci. Taki odstep miedzy wewne~ trzna powierzchnia scianki 16 freza i odcinanym cylindrycznym kawalkiem materialu moze byc tez uzyskany przez, niewielkie przesuniecie mimo- srodowe cylindrycznej powierzchni wewnetrznej freza wzgledem jego powierzchni zewnetrznej.W razie potrzeby mozna tez, jak to pokazano na fig. 3, zwiekszac stopniowo ku górze glebokosc rowka 22 przez odpowiednie zeszlifowariie jego wewnetrznej scianki 28 tak, aby zaginala sie ona do wewnatrz az do przekroju 62 w nieco wiek¬ szym stopniu w kierunku ku górze niz na tym przekroju. Stwarza to promieniowy odstep wióra scinanego przez skrawajaca krawedz 38 beepo- srednio nad ta krawedzia. Dziejki temu rowek, mo¬ ze miec na calej dlugosci przekrój powiekszaja¬ cy sie ku górze dla tym latwiejszego usuwania z niego wiórów. Kazdy rowek moze iyc tez wy¬ giety tak, ze byl w jego górnym koncu szerszy po obwodzie niz w dolnym koncu.Zastosowanie o wiele mocniejszego przekroju zebra przy zapewnieniu scinania wszystkich wió¬ rów o bardzo malej szerokosci ma tez te korzysc, ze umozliwia wykonanie promieniowo glebszego wewnetrznegoi wrebu. Taki wrab nie tylko sprzy¬ ja intensywniejszemu przeplywowi cieczy chlodza- co-smarujacej w poprzek zeba freza1, ale tez poz¬ wala ostrzyc zeby na dluzszy czas zanim stanie sie konieczne przeszlifowanie wrebów.Zaznaczyc nalezy, ze w celu zmniejszenia mocy potrzebnej do posuwu freza pierscieniowego o ob¬ rabianym przedmiocie, np. stalowym, niezbedne jest, by tor skrawania lub rowek wytwarzany przez frez byly stosunkowoi waskie. W przypadku frezów przeznaczonych do frezowania w stali ma-11 138 978 12 lych lub srednich wielkosci otworów np. do 2,54 cm srednicy, praktyczna grubosc scianki bocznej freza pierscieniowego wynosi okolo 0,4 cm do 0,46 cm. W takim frezie, w którym kazdy zab ma uksztaltowane trzy krawedzie skrawajace, jak pokazano na fig. 1 do- 4, a scianka boczna ma grubosc okolo 0,46 cm, w razie potrzeby grubego zebra glebokosc promieniowa rowka 22 moze byc rzedu 0,20 cm, a wtedy grubosc zebra 26 moze wynosic okolo 0,25 cm.Dwie wewnetrzne krawedzie 34, 36 skrawaja¬ ce moga miec wtedy szerokosc w przyblizeniu 0,127 cm, lub w razie potrzeby skrajna wewne¬ trzna krawedz 34 skrawajaca moze miec szerokosc okolo 0,114 cm, a posrednia krawedz 36 skrawa¬ jaca ma szerokosc okolo 0,139 cm. W ten sposób przy stosunkowo grubym zebrze i stosunkowo cienkiej sciance bocznej, kazdy z wiórów scina¬ nych przez trzy krawedzie skrawajace moze swo¬ bodnie wchodzic do rowka 22 wiórowego freza.Pozadane jest, by wymiar obwodowy kazdego rowka wiórowego byl kilka razy wiekszy niz jego promieniowa glebokosc. Jesli jednak nie wymaga sie grubych zeber, wtedy frez jest wymiarowany tak, ze grubosc jego; zeber wypada o okolo 0,0125 cm mniejsza od polowy grubosci scianki bocznej.Wtedy przy grubosci scianki bocznej okolo 0,46 cm grubosc zebra moze wynosic okolo 0,080 cala, a glebokosc rowka 0,25 cmi. W tym przypadku krawedzie 34, 36 skrawajace moga miec szeroko¬ sc po okolo 0,10 cm. We wszystkich tych przy¬ padkach glebokosc rowka jest wieksza od szero¬ kosci obu wewnetrznych krawedzi skrawajacych.Gdy moc rozporzadzalna jest ograniczona, frez wielkowymiarowy moze byc wykonany z cienka scianka boczna tak, by zmniejszyc moc wymaga¬ na do obrotu freza. Ale przy stosunkowo cienkiej sciance freza zaleca sie, by jego zebra, byly grub¬ sze od glebokosci rowka dla zapewnienia odpo¬ wiedniej wytrzymalosci freza.- Frez pokazany na fig. 5 do 8 rózni sie swym rozwiazaniem od freza pokazanego! na fig. 1 do 4 w zasadzie tylko jedna cecha. We frezie pokaza¬ nym na fig. fig. 5 do 8 czesc kazdego zeba od¬ powiadajaca glebokosci wiórowego rowka 22 ma utworzone dwie krawedzie 70, 72 skrawajace za¬ miast pojedynczej krawedzi 38 skrawajacej we frezie jak na fig. fig. 1 do 4. W tym przypadku kazda z tych dwóch krawedzi 70, 72 skrawaja¬ cych moze miec szerokosc równa okolo polowy glebokosci wrebu. Scianki 56, 58 przylozenia kaz¬ dego- zeba sa nachylone w sposób opisany poprzed¬ nio w nawiazaniu do fig. fig 1 do 4, przy czym zaleca sie, by przecinaly sie one tworzac grzbiet 74, któryt z kolei przecina skrajna zewnetrzna kra¬ wedz 72 skrawajaca mniej wiecej w jej srodku.We frazie pokazanym na fig. fig. 5 do 8 kra¬ wedz 72 skrawajaca jest przesunieta ukosnie po obwodzie wzgledem krawedzi 70 na niewielka odleglosc tak, ze obie te krawedzie scinaja poje¬ dynczy wiór o srodkowej linii oslabienia. Jako praktyczne wskazanie nalezy przyjac, ze we fre¬ zie przeznaczonym do wykonywania otworów w skali krawedz 72 skrawajaca powinna byc prze- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 sunieta ukosnie tylko na okolo czwartej czesci, przesuniecia schodkowego na innych zebach, naj¬ lepiej nie wiecej niz o okolo 0,038 cm. Odksztal¬ cony, pojedynczy wiór scinany przez krawedzie 70, 72 jest bardzo lamliwy skoro tylko napotka na przeszkode. Jednakze tein pojedynczy, slaby wiór kierowany jest bezposrednio do1 szerokiego rowka 22 co pozwala uniknac tendencji do gro¬ madzenia sie cienkich wiór w czesci rowka mie¬ dzy grzbietem 82 (fig. 8) a scianka 76 boczna fre¬ zowanego otworu.Jesli krawedz 72 skrawajaca jest przesunieta ukosnie ku tylowi wzgledem krawedzi 70 tak, ze kazda z tych krawedzi scina oddzielny wióir, wte¬ dy zaleca sie, by czesc rowka 22 wspólpracuja¬ ca z krawedzia 72 byla uksztaltowana w postaci wrebu 84 (fig. 9) o wymiarze pionowym w zasadzie równym wymiarowi pionowemu wrebów 44,50. Dzie¬ ki temu, gdy krawedz 72 jest przesunieta skosnie na tyle, by scinala oddzielny wiór, jest on kierowa¬ ny przez wrab 84 wprost do szerokiego rowka 22. nie wykazujac tendencji do. zatykania tego- wre¬ bu 84.Podczas pracy freza uwidocznionego na lig.i 9r gdy jest on obracany i, posuwany w obrabian^m. przedmiocie, jego krawedzie 34, 36 i 70, 72 skra¬ wajace scinaja cztery oddzielne wióry. W przypada ku freza pokazanego na fig. fig. 5 do 8, kazda z krawedzi 34, 36 skrawajacych scina oddzielny wiór, a krawedzie 70, 72 scinaja, jak omówiono poprzednio, jeden bardzo latwo lamliwy wiór. W kazdym przypadku wiór scinany przez krawedz 34 kierowany jest odpowiednio wprost na zew¬ natrz do' rowka 22, jak tez wiór scinany przez krawedz 36 skierowany jest bezposrednio ku górze i na zewnatrz do tegoz rowka 22. Podobnie jeden lub 4wa oddzielne wióry scinane przez krawedzie 70,. 72 skrawajace kierowane sa ku górze doi row¬ ka 22.Jednakze wióry scinane przez krawedzie 34, 46,. 70 skrawajace, bezposrednio po ich wytworzeniu i skierowaniu do rowka 22, wchodza w kontakt scierny ze scianka 76 otworu frezowanego w cze¬ sci roboczej. Poniewaz te z wiórów, które nie sa polamane na segmenty, sa zwykle skrecone w spi¬ rale, ich zetkniecie ze scianka otworu powoduje,, wskutek powstalego przy tym tarcia, hamowanie ich obracanie sie wraz z frezem. W rezultacie wióry ocieraja sie w zasadzie bezposrednio o bocz¬ na scianke 78 po stronie nie pracujacej rowka 22 (fig. 6) i w opisany poprzednio sposób staraja sie przesunac ku górze i bez przeszkód wydostac na zewnatrz rowka. Wobec malej dlugosci grzbietu 82 po obwodzie we frezie pokazanym na fig. 5 do 8 wióry nie, dotykaja i nie sa tez wstrzymywane przez boczna scianke 80 po nie pracujacej stro¬ nie rowka 22. Jest to pozadane, gdyz przeciwdzia¬ la zatykaniu sie wiórów miedzy obrzezem freza i scianka 76 frezowanego otworu. Nastepuje to szczególnie, gdy wióry sa cienkie i latwo wygina¬ jace sie. Ponadto' ze wzledu na to, ze wióry sa waskie, jak malo prawdopodobne, by przy ich wy¬ prowadzaniu ku górze rowkami wiórowymi mialy zaryisowyiwac scianke wykonywanego oitworu. Po^ nadto waskie wióry latwiej lamia sie na segmenty-13$ 978 13 II 10 po wyjsciu z otworu i dlatego nie wykazuja dazno¬ sci do owijania sie wokól freza i trzpienia i ha¬ mowania przez to swobodnego usuwania dalszych wiórów.Inna zaleta ksztatlu freza pokazanego na fig. 5 fig. 5 do 8 i 9, w którym czesc zeba odpowiada- * jaca glebokosci rowka zaopatrzona jest raczej w dwie niz w jedna krawedz skrawajaca, polega na tym, ze w razie potrzeby frez moze miec zewne¬ trzna srednice na przyklad o 0,05 cm mniejsza od frezów o wymiarach standardowych, do czego konieczne jest tylko uzycie gotowego freza o stan¬ dardowym wymiarze oszlifowanego o 0,025 cm na obwodzie. W ten sposób glebokosc wiórowych rowków 22 zmniejszy sie tylko o 0,025 cm i be- 15 dzie nadal wystarczajaca do szerokosci wiórów scinanych przez inne trzy krawedzie skrawajace.Zaznacza sie, ze nawet w przypadku freza poka¬ zanego na fig. 1 do 4 moze on byc zeszlifowany 20 na obwodzie do specjalnego wymiaru zapewniaja¬ cego, ze promieniowa glebokosc wynikajacego rowka bedzie jeszcze miala glebokosc w zasadzie równa szerokosci najszerszego wióra.Dalsza zaleta freza majacego co najmniej dwie 2g krawedzie skrawajace na xbu sekcjach zebra i na czesci zeba odpowiadajacej glebokosci rowka, jest to, ze przy skrawaniu metalowego wióra roz¬ preza sie on w granicach do 10%. Przy frezach uksztaltowanych jak na fig. 5 do 8 i 9, rowek 22 ^ ma glebokosc wieksza o co najmniej 10% od wy¬ miaru najszerszej krawedzi skrawajacej. Dzieki temu zmniejsza sie skutecznie daznosc kazdego rozprezajacego sie wióra do wypelniania i zatyka¬ nia rowka 22. Nawet wtedy, gdy krawedzie 70, ^ 72 freza pokazanego na fig. fig. 5 do 8 skrawaja pojedynczy wiór, charakteryzuje sie on srodkowa linia oslabienia, przez co latwo peka na male waskie wióry.Inna jeszcze korzysc zastosowania dwóch kra- 40 wedzi skrawajacych na. czesci zebra freza polega na mozliwosci uzyskania, gdy to potrzebne, grub¬ szej scianki bocznej freza, a przez to skrawanie szerszego zlobka przy wykonywaniu otworu. Po¬ przednio pojawily sie trudnosci, gdy szerokosc kra- 45 wedzi skrawajacej na zebrze przekraczala 0,25 cm, gdyz trudno bylo wyprowadzic tak szeroki wiór w kierunku promieniowym na zewnatrz rowka.Tymczasem dwa waskie wióry scinane przez kra¬ wedzie skrawajace na czesci zebra freza wedlug 50 wynalazku moga przesuwac sie bardzo latwo w kierunku promieniowym i osiowym do zewne¬ trznego rowka, a wiec mozna z latwoscia uzys¬ kac w obrabianej czesci frezowany zlobek o sze¬ rokosci przekraczajacej 0,5 cm. 55 Frezy pokazane na fig. fig. 10 do 15 sa balfdzo podobne do freza wedlug fig. fig. 1 do 4 a róz¬ nia sie od niego tylko w szczególach. Frez uwi¬ doczniony na fig. fig. 1 do 4 ma scianki 56 przy¬ lozenia nachylone w kierunku promieniowym do 60 wewnatrz a w kierunku osiowym ku górze pod katem okolo 20 do 250, i w nastepstwie jego kra¬ wedzie 34, 36 skrawajace sa podobnie nachylone.Jest to okreslane jako „kat dodatniego nachyle¬ nia do wewnatrz". Kat nachylenia o takiej war- C5 tosci. jest odpowiedni do frezowania otworów, je¬ sli wytwarzany przez frez wiór nie ma nadmier^ nej szerokosci, na przyklad 0,005 cm do 0,007 cm na obrót. ^ Wytwarzane cienkie wióry sa bardzo gietkie i ulegaja latwo odksztalceniom. Jak wyjasniono po¬ przednio, wiór po oddzieleniu go od materialu obrabianej czesci kierowany jest w zlobku do góry, prostopadle do plaszczyzny scianki przyloze¬ nia i do promieniowego kierunku krawedzi skra¬ wajacej. Dlatego przy stosunkowo duzym kacie dodatniego do wewnatrz nachylenia wióry kiero¬ wane sa przez krawedzie 34, 36 skrawajace po promieniu na zewnatrz ku sciance wykonywane¬ go otworu. Jesli to .wióry sa cienkie moga sie latwo uksztaltowac, co stwarza pewne trudnosci w odprowadzeniu do wyprowadzenia ich ku gó¬ rze poprzez rowki freza, jak to opisano wyzej.Jesli natomiast wióry sa stosunkowo grube, nie ulegaja latwemu zaginaniu wskutek ocierania sie o scianke otworu i moga miec sklonnosc do zaty¬ kania rowków przy frezowaniu w obrabianym przedmiocie duzej liczby otworów. Z tego powo¬ du duzy kat nachylenia krawedzi 34, 36 skrawa¬ jacych, jak to pokazano na fig. fig. 1 do 4, nie jest pozadany, gdyz frez wykorzystywany jest w produkcji do frezowania szeregu otworów przy stosunkowo duzym posuwie, na przyklad skrawa¬ niu wióra 0,015 cm. Gdy frez ma byc uzytkowa¬ ny w warunkach duzego obciazenia, nachylenie w kierunku promieniowym dwóch wewnetrznych krawedzi skrawajacych potwinno byc mniejsze niz 25° tak, aby wióry mogly byc kierowane bar¬ dziej pionowo i mniej w bok na zewnatrz. Przy skrawaniu grubych wiórów zaleca sie, aby kat nachylenia dwóch wewnetrznych krawedzi skra¬ wajacych w kierunku promieniowym zawieral sie w granicach +10° do —3°.We frazie pokazanym na fig. 10 kat a nachy¬ lenia skrawajacych krawedzi 34 i 36 jest równy w przyblizeniu +10°, a we frezie pokazanym na fig. fig. 14 i 15, kat b nachylenia tychze krawedzi wynosi okolo —3°. Przy katach nachylenia o tej wartosci wióry scinane przez te kraiwedzie skrawa¬ jace maja tendencje do przesuwania sie bardziej prostopadle niz przy kacie nachylenia 25°. W przy¬ padku stosunkowo malych katów nachylenia zale¬ ca sie tez wykonanie krawedzi skrawajacych pod dodatnim, promieniowym katem r nachylenia ku tylowi wzgledem wewnetrznej powierzchni freza, jak pokazano na fig. 13.Przy niewielkim dodatnim kacie promieniowym nachyleniu ku tylowi krawedzi skrawajacych, na przyklad do 10°, kazdy wiór scinany jest przez te krawedzie jest slabo nakierowywany w kierunku promieniowym na zewnatrz i ku górze. Nawet gdy nachylenie krawedzi skrawajacych wynosi —3° (fig. 14), niewielki dodatni kat promieniowy nachylenia ku tylowi (10°) bedzie powodowac sla¬ be naprowadzanie wiórów w kierunku promienio¬ wym na zewnatrz i w kierunku pionowym ku górze, tak, ze wiór badz to wprost odchodzi od górnych ukosnych scianek 44 i ifiO wrebów 42 i 48, badz tez ociefra sie o nie pod bardzo m&lym katem tak, ze moze byc odchylony ku górze do138 978 15 16 rowka 22 przy bardzo malym odksztalceniu. Ma¬ ly kat nachylenia zmniejsza do minimum niezbe¬ dne odksztalcenie lub wygiecie wióra albo przez górne krance wrebów 42, 51 albo tez przez scian¬ ke, frezowanego otworu. Maie katy nachylenia, w granicach od okolo +ilO° do —3° zmniejszaja przy tym tendencje do zatykania rowków 22 przez sto¬ sunkowo grube wióry.Takie male katy nachylenia wewnetrznych kra¬ wedzi skrawajacych nastreczaja tez kilka innych korzysci. Zaznaczyc bowiem trzeba, ze gdy kat nachylenia jest bliski zeru krawedz skrawajaca wypada krótsza, a skrawany przez nia wiór — wezszy. Wezszy wiór usuwany jest latwiej z row¬ ka, niz szerszy i z tej przyczyny wykazuje mniej¬ sza tendencje do zatykania rowków. Jesli wióry przesuwaja sie swobodnie i spokojnie w góre row¬ ków, zapotrzebowanie mocy na obracanie freza wypada mniejsze niz w przypadku wystepowania tendencji do upychania wiórów w rowkach. Tym¬ czasem frez poddany mniejszemu momentowi ob¬ rotowemu moze miec ciensza scianke boczna, a ze podlega przy tym mniejszym naprezeniom, nale¬ zy sie spodziewac dluzszego czasu jego uzytkowa¬ nia.Dalsza korzyscia ze stosunkowo malych katów wewnetrznego nachylenia jest zdolnosc frezowa¬ nia takim frezem otworów w materiale zlozonym z kilku warstw. Dla przykladu na fig. 15 pokazano frez przy wykonywaniu otworu w dwóch zlozo¬ nych poziomych plytkach Px i F2. Poniewaz wew¬ netrzny po promieniu kraniec krawedzi 34 skra¬ wajacej tworzy prowadzace ostrze narzedzia, wy¬ nika stad, ze skoro tylko' ten wewnetrzny kraniec krawedzi 34 przeniknie poprzez górna plytke Px krazek S wewnatrz freza zostaje w calosci odciety od plytki P1, i wtedy krawedz 34 skrawajaca moze od razu wchodzic w material dolnej plytki P2. Nawet w razie zwiekszenia do +10° kata na¬ chylenia do wewnatrz, frez pracuje nadal latwo w uwarstwionym materiale obrabianego przedmio¬ tu.Zachodzi to dlatego, ze przy przeniknieciu grzbietu 60 (fig. 10) freza poprzez górny kawalek obrabianego materialu wystepujacy promieniowo na zewnatrz kolnierza na odcietym wewnetrznym krazku materialu staje sie bardzo cienki, a ze krazek ten jest swobodny, nawet umiarkowane, wywierane na frez cisnienie skierowane ku dolo¬ wi jest wystarczajace do laltwego1 wejscia freza w dolny kawalek obrabianego materialu, a przez to zginania i frezowania pozostajacego cienkiej oto¬ czki lub kolnierza wokól krazka oddzielonego od górnego kawalka obrabianego materialu. Zbadano, ze kat nachylenia do wewnatinz okolo 3° daje naj¬ lepsze rezultaty zarówno w warunkach duzych obciazen przy scinaniu grubych wiórów, jak tez frezowania Otworów w uwarstwionym materiale.Jak zaznaczono poprzednio w nawiazaniu do fig. fig. 1 do 4, grzbiet 60 utworzony jest na przecieciu dwóch scianek 56, 58 przylozenia^ przy czym pozadane jest, by przecinal zewnetrzna kra¬ wedz 38 skrawajaca. Zaleca sie, by krawedz 38 tworzyla wzgledem zewnetrznego obrzeza freza dodatni kat promieniowy nachylenia ku tylowi (nie wiekszy niz 10°). W rozwiazaniu pokazanym na fig. fig. 10 do 15 zewnejtrzna krawedz 38 skra¬ wajaca ma utworzona przylegle do zewnetrznego 5 kranca dodatkowa scianke 86 przylozenia, odchy¬ lona ku górze i po promieniu na zewnatrz pod duzym katem zewnetrznym wzgledem poziomu, np. 40 do 45°. Kat ten zaznaczony jest na fig. 10 indeksem c, a kat nachylenia na zewnatrz scian- i° ki zaleca sie' utrzymac w granicach okolo 20 do 25°, oznaczony jest indeksem d.Doswiadczenie wykazuje, ze nachylenie zewne¬ trznej czesci zewnetrznej krawedzi skrawajacej pod raczej duzym katem 40 do 45° ma kilka za- 15 let. Duzy kat nachylenia nie tylko pomaga w kie¬ rowaniu wióra scinanego przez zewnetrzna kra¬ wedz skrawajaca do wewnatrz, oddalajac go od scianki frezowanego otworu, ale tez skutkuje na wzglednie duzy kat c wewnetrzny zewnetrznego 20 kranca skrawajacej krawedzi 38, to jest kat za¬ warty miedzy zewnetrzna powierzchnia scianki bocznej freza a dolnym obrzezem scianek przylo¬ zenia. Duza wartosc tego wewnetrznego kata uksztaltowania skrajnej czesci freza zmniejsza 25 mozliwosc wykruszenia zeba i wplywa na prze¬ dluzenie czasu uzytkowania freza.Jak pokazano na fig. 13, grzbiet 60 przecina krawedz 38 skrawajaca w przyblizeniu mniej wiecej w polowie w poprzek glebokosci rowka 22. 30 Najlepiej jest, gdy linia przeciecia 88 miedzy scian¬ kami 58, 86 przylozenia przebiega na okolo 1/4 glebokosci rowka do wewnaftrz wzgledem zewne¬ trznego obrzeza freza. Jak tez wynika z fig. 13, krawedz 35 skrawajaca przechodzi w grzbiet 54 88 lukiem 90 o stosunkowo duzym promieniu. Ko¬ rzystne jest, gdy tak zaokraglony grzbiet 90 wy¬ staje ku przodowi wzgledem krawedzi 36 skra¬ wajacej ina co najmniej 0,040 cala. Mimo, ze grzbiet miedzy dwiema krawedziami skrawajacy- 40 mi jest na takim odcinku zaokraglony, ostrza te beda skrawac dwa oddzielne wióry pod warun¬ kiem, ze beda przesuniete wzgledem siebie w pio¬ nie na odleglosc wieksza niz skok posuwu freza.Wykryto, ze gdy tylko krawedzie skrawajace 4d sa przesuniete o co najmniej 0,025 cm tworza sie dwa oddzielne wióry. Pionowy odistep tych krawedzi, skrawajacych jest ograniczony przez dlu¬ gosc grzbietu miedzy nimi i katem nachylenia scianek przylozenia. Jak juz wskazywano poprzed¬ nio, wiór przy scinaniu ma tendencje do rozpre¬ zania sie. Stosunkowo gruby wiór ma tendencje do rozprezania w szerszym zakresie niz cienki.Zaokraglony grzbiet 90 pozwala na skrecanie sie grubego wióra i latwe rozprezanie sie bez wywo¬ lania efektu zalamywania miedzy scianka frezo¬ wanego otworu a grzbietem 54. Skrecony wiór, skrawany przez krawedz 38 moze dlatego przesu¬ wac sie swobodnie do rowka 22.Przy zastosowaniu freza wedlug wynalazku oisia- 60 ga sie latwe wyrzucanie wiórów, jak tez inne korzysci bez naruszania wytrzymalosci freza.Uzyskuje sie to dzieki zaopatrzeniu kazdego ze¬ ba w co najmniej trzy, a korzystniej w cztery lub wiecej krawedzi skrawajacych i wykonanie 65 rowków wiórowych o glebokosci znacznie mniej- 50 55138 17 szej od szerokosci lub grubosci zeber miedzy sa¬ siednimi zebami. Wytrzymalosc freza pierscienio¬ wego majacego rowkowa scianke boczna zalezy przede wszystkim od grubosci tych zeber.Jesli od danego freza wymaga sie, by jego ze- 5 bra mialy okreslona miniamlna grubosc, to cal¬ kowita grubosc scianki freza wedlug wynalazku moze byc mniejsza niz w frezach w dotychcza¬ sowym rozwiazaniu, skoro glebokosc rowków mo¬ ze byc w nim mniejsza od grubosci zeber, a mi¬ mo to wystarczajaca do przyjecia najszerszego wióra scinanego przez którakolwiek z krawedzi skrawajacych. Ciensza scianka boczna freza jest pozadana ze wzgledu na koszty, jak tez wezszy zlobek frezowany w materiale. Nalezy przy tym jednak zaznaczyc, ze grubosc zebra nie ma decy¬ dujacego znaczenia. Jak bowiem juz powiedziano wyzej, dzieki uksztaltowaniu zebra z dwiema kra¬ wedziami skrawajacymi wióry sa latwiej i spokoj¬ niej kierowane do zewnetrznego rowka wiórowe- : go. Tak wiec frez doznaje o wiele mniejszych na¬ prezen, jesli jest wykonany raczej z dwiema niz z pojedyncza krawedzia skrawajaca. W ten spo¬ sób poprawia sie charakterystyke naprezeniowa freza nawet, gdy grubosc zeber wypada mniej¬ sza od glebokosci rowków.Inna zaleta freza wedlug wynalazku wynika z fig. 3. Jak juz wspomniano, grubosc zebra 26 w czesci przyleglej do kaizdego zeba moze byc w razie poitrzeby znacznie wieksza od glebokosci rowka 22 wiórowego. Wynika to z faktu, ze czesc zeba odpowiadajaca grubosci zebra jest wykonana z co najmniej dwiema krawedziami skrawajacymi z których kazda ma szerokosc w zasadzie mmdej- sza od glebokosci rowka. Jesli w tej sytuacji wew¬ netrzna powierzchnia 28 rowka jest w koncowej swej czesci wyokraglona w kierunku promienio¬ wym freza scianki bocznej freza przy jednoczes¬ nym, stosunkowo ostrym zalamaniu bezposrednio przy powierzchni rowka w obszarze 62 (fig. 3), wiór scinany przez krawedz 38 znajduje bezpo¬ sredni przeswit do rowka. n Podobnie, gdy wenetrzna powierzchnia freza jest przy dolnym koncu zaokraglona po promieniu na zewnatrz ku górze, zebra 26 moze miec szcze¬ gólnie maly przekrój w górnym koncu scianki bocznej freza w obszarze 86 (fig. 3). Ten obszar 86 moze stac sie krytycznym przekrojem freza ze wzgledu na jego wytrzymalosc. Wynika stad, ze w znanym rozwiazaniu freza, w którym glebo¬ kosc rowka w czesci przyleglej do zeba wypada równa grubosc zebra, calkowita grubosc scianki freza moglaby byc o wiele wieksza, gdyby frez byl uksztaltowany z rowkiem o powiekszajacej sie glebokosci na przebiegu ku górze i z pewnym luzem wokolo jego wewnetrznej powierzchni. Na¬ tomiast we frezie wedlug wynalazku o wiele wie¬ kszy luz wokolo wewnetrznej powierzchni freza mozna uzyskac w zasadzie bez potrzeby zwiek¬ szenia grubosci scianki freza. Wiekszy luz jest w tymczasem równiez pozadany ze wzgledu na umo¬ zliwienie zwiekszonego przeplywu cieczy chlodza¬ cej do zebów flreza.Zapewnienie stosunkowo grubych zeber przy stosunkowo plytkich rowkach jest we frezach 65 978 18 pierscieniowych bardzo wazne takze z punktu wi¬ dzenia ich wytwarzania. Próby szlifowania sto¬ sunkowo glebokich rowków w sciance bocznej freza o danej grubosci wywoluja silna tendencje do tworzenia malych, wlaskowatych pekniec w zebrach, które moga prowadzic do wyraznego skrócenia czasu uzytkowania freza. Stosunkowo glebokie rowki zwiekszaja tendencje powstawania wloskowatych pekniec przy obróbce termicznej freza. Tymczasem jesli rowki sa stosunkowo plyt¬ kie a zebra stosunkowo grube, czesci zeber mo¬ ga pochlaniac wzglednie duzo ciepla, co w istot¬ nym stopniu zmniejsza tendencje do powstawania takich pekniec podczas obróbki termicznej czy tez przy. szlifowaniu rowków wiórowych. Waskie row¬ ki sa tez pozadane z punktu widzenia kosztów wytwarzania. Moga byc one bowiem wykonywane maszynowo lub szlifowane w krótszym czasie, a jednoczesnie zapewniaja proporcjonalnie dluzsza trwalosc freza.Chociaz nie pokazano na rysunku, wiekszosc frezów pierscieniowych wymaga zastosowania kla srodkowego jako wiertla prowadzacego. Z prak¬ tycznych -wzgledów otwór 88 w trzpieniu 14, na kiel lub wiertlo prowadzace, powinien miec usta¬ lony z góry wymiar. Wewnetrzna srednica freza powinna byc przy tym co najmniej równa sred¬ nicy kla lub wiertla prowadzacego. Poniewaz frez wedlug wynalazku ma zebro, które moze byc grubsze niz glebokosc rowka, prowadzi to do wnios¬ ku, ze przy otworze prowadzacym o ustalonym wymiarze zewnetrzna srednica freza wedlug wy¬ nalazku moze byc mniejsza niz minimalna w praktyce srednica zewnetrzna freza w dotychcza¬ sowym rozwiazaniu.Dalsza korzyscia, jaka wynika z faktu, ze frez ma grubsze zebra w porównaniu z dotychczas spotykanymi frezami, jest moznosc wykonania freza z dwóch kawalków, czesci zebowej i korpu¬ su, zestawionych teleskopowo w przekroju zeber i zmocowanych na gwint, zespawanych lub tp.Grubsze zebro umozliwia takie teleskopowe pola¬ czenie, bez zasadniczego wplywu na wytrzyma¬ losc frezu. Frez o takiej dwuczesciowej konstruk¬ cji jest szczególnie korzystny pod wzgledem kosz¬ tów. Tylko bowiem czesc zebowa wykonana musi • byc z kosztownej stali. Ponadto w razie zdarcia sie zebów wymienic wystarczy tyiko czesc zebo¬ wa a nie caly frez.Grube zebra pozwalaja tez na uksztaltowanie wiekszej liczby zebów na obwodzie obrzeza freza, poniewaz frez taki moze sprostac wiekszemu mo¬ mentowi obrotowemu i naporowi. Wieksza liczba zebów daje wiecej krawedzi skrawajacych i szyb¬ sze dzialanie skrawajace.W przypadku frezów typu pokazanego na fig. fig. 5 do 8 i 9, w których kazdy zab ma utwo¬ rzone cztery krawedzie skrawajace, w braku szcze¬ gólnych rozwiazan zaleca sie wykonywac dwie krawedzie wewnetrzne o takiej samej w przyblize¬ niu dlugosci, oraz dwie krawedzie zewnetrzne równiez o takiej samej dlugosci. Jednakze odpo¬ wiednia analiza moze doprowadzic do innych wy¬ magan. Na przyklad w razie potrzeby frezowania138 978 19 20 bardzo gladkiej powierzchni na srodkowym, cylin¬ drycznym krazku, skrajna od wewnatrz krawedz 34 skrawajaca powinna byc zasadniczo krótsza od nastepnej po pnoniieniu kodejnej krawedzi 36 skrawajacej.W kazdym razie dluzsza z tych dwóch krawedz skrawajaca powinna byc dluzsza niz glebokosc rowka 22. Z drugiej strony, w razie potrzeby wy¬ konywania w obrabianym przedmiocie szczegól¬ nie gladkich otworów, skrajna od zewnatrz kra¬ wedz 72 skrawajaca powinna byc znacznie krótsza od nastepnej po promieniu, kolejnej krawedzi 70 scinajacej. A w (przypadku potrzeby frezowania "jednoczesnie tak otworów, jaik tez srodkowego krazka o gladkich sciankach, zarówno skrajna od wewnatrz, jak tez skrajna od zewnatrz krawe¬ dzie skrawajace powinny byc krótsze od srodko¬ wych krawedzi skrawajacych. W kazdym przy¬ padku, gdy frez jest przewidziany dla wykonywa¬ nia otworów w stali i ma co najmniej cztery krawedzie skrawajace, najlepsze rezultaty osia¬ ga sie zwykle, gdy najdluzsza krawedz skrawa¬ jaca ma wymiar nie wiekszy niz okolo 0,158' cm.Jednakze, gdy wymagana jest wiekisza sztywno^ sc, dlugosc tej krawedzi skrawajacej moze byc znacznie powiekszona nawet dwu lub trzykrotnie.Podobnie, chociaz zaleca sie takie uksztaltowa¬ nie grzbietu miedzy sciankami 56, 58 przylozenia, aby przecinal on zewnetrzna krawedz skrawaja¬ ca, dla pewnych zastosowan te scianki przyloze¬ nia, moga byc zeszlifowane tak, ze wymieniony grzbiet przecina1 jedna lub inna krawedz skrawa¬ jaca. Na przyklad, jesli frez ma byc uzywany do wykonywania otworów w dwóch lub wiecej cze¬ sciach roboczych, ulozonych w sitois jedna na dru¬ giej, a skrajna od wewnatrz krawedz skrawajaca tworzy wzglednie duzy kat pnornieniowy nachyle¬ nia, np. 25°, wtedy grzbiet miedzy wymienionymi dwiema sciankami przylozenia powinien przebie¬ gac bardzo bliisko wewnetrznej powierzchni scian¬ ki bocznej freza. W takim frezie, gdy wymieniony grzbiet lub wystajacy kraniec freza. wypada tuz przy wewnetrznej powierzchni jego scianki, bocz¬ nej, pojawiaja sie pewne trudnosci przy posuwie freza przez obie, ulozone jedna na drugiej cze¬ sci robocze. Jednakze, jak to pokazano na fig. fig. 10 do 15, przez nachylenie skrajnej od wewnatrz krawedzi skrawajacej pod malymi lub ujem¬ nym katem obie scianki przylozenia moga przeci¬ nac sie wzdluz* zewnetrznej krawedzi, skrawajacej i wtedy frez moze byc uzywany do frezowania otworów w uwarstwionym materiale.Wystajacy kraniec freza moze byc przesuniety do wewnetrznej krawedzi 34 skrawajacej bez zmiany polozenia grzbietu 74. Poniewaz scianka 56 przylozenia nachylona jest ku górze w kierun¬ ku po obwodzie freza, wynika stad, ze przy znacznym przedluzeniu grzbietów 51, 54 grzbiet 74 wypada raczej powyzej niz ponizej krawedzi 34. W tym przypadku krawedz 34 ta inicjuje czynnosci skrawania i wchodzi w material wierz¬ chniej warstwy obrabianego materialu przed grzbietem 74. Dzieki temu przy wykonaniu kra- 1wedzi 34 o malej dlugosci niewtefl!ka_ krawedz po- 10 15 20 30 135 40 45 50 55 95 zostawiana na odcinanym od materialu obrabia¬ nego krazku nie zabezpiecza go przed wejsciem do otworu freza tak, ze moze on swobodnie wchodzic w glalb znajdujacego sie pod spodem ka¬ walka obrabianego materialu.Poniewaz wiór stara sie rozprezyc bezposrednio po jego oddzieleniu od skrawanego materialu, po¬ zadane jest oszlifowac powierzchnie 28 rowka 22 tak, aby mial on jak najwieksza glebokosc w kierunku promieniowym przy narozu utworzonym przez powierzchnie 28, 32. Zmniejsza to do mi¬ nimum opór tarcia wióra skrawanego przez kra¬ wedz 38 o wewnetrzna scianke rowka.Zastrzezenia patentowe 1. Frez pierscieniowy do wykonywania otwo¬ rów, w zasadzie w postaci cylindrycznej scianki bocznej z szeregiem zebów rozmieszczonych rów¬ nomiernie na obwodzie dolnego jej obrzeza, zao¬ patrzonej w element do mocowania freza w obro* towym elemencie napedowym, znamienny tym, ze na zewnetrznej powierzchni bocznej scianki (16) za¬ wiera szereg równomiernie rozmieszczonych row¬ ków (22), przebiegajacych od dolnego jej konca w góre, kazdy z zebów (20) polaczony jest z na¬ stepnym zebem (20) zebrem (26) rozciagajacym sie po obwodzie na wewnetrznym obrzezu wymienionej bocznej scianki (16) tak, ze poszczególne zebra (26) przylegaja promieniowo do wymienionych rowków (22, kazdy z tych rowków (22) ma roz¬ stawione równomiernie na obwodzie, ustawione promieniowo bocznej scianki (30, 32) od strony pra¬ cujacej i nie pracujacej i rozciagajaca sie wzdluz obwodu wewnetrzna scianke (28), która stanowi powierzchnie zewnetrzna odpowiedniego zebra ,(26), zeby (20) . maja uksztaltowane . kilka, a przynaj¬ mniej trzy promieniowo ustawione krawedzie (34, 36, 38) skrawajace, w tym krawedzie po promieniu wewnetrzne, srodkowe i co najmniej pojedyncze krawedzie zewnetrzne, z których wewnetrzne i srodkowe krawedzie skrawajace (34, 36) sa ut¬ worzone na zebrach (26) i ustawione tak wza¬ jemnie, ze kazda z nich przy obracaniu sie freza i zaglebianiu w przedmiot obrabiany scina od¬ dzielny wiór z tym, ze laczna szerokosc wiórów scinanych przez wewnetrzne i srodkowe krawe¬ dzie skrawajace (34, 36) jest co najmniej równa grubosci wymienionych zeber (26), kazda z wew¬ netrznych i srodkowych krawedzi skrawajacych (34, 36) ma dlugosc promieniowa mniejsza od grubosci zeber (26), w kazdym z zeber (26) utwo¬ rzone sa wreby (42, 48) rozciagajace sie w góre od wewnetrznej i srodkowej krawedzi skrawajacej (34, 36) na zebie i otwarte promieniowo w górnej czesci (44, 50) na zewnatrz do przyleglego po pro¬ mieniu rowka (22), zewnetrzne krawedzie skra¬ wajace (38) ograniczaja przynajmniej w czesci od dolu obwodowe boczne scianki (30, 32) przy¬ leglych rowków (22) po stronie roboczej freza, a kazdy rowek (22) ma wymiar po promieniu nie mniejszy od wymiarów promieniowych wew¬ netrznej i srodkowej krawedzi skrawajacej (34, 36) i wymiar po obwodzie zasadniczo wiekszy niz jego wymiar promieniowy, przy czym przy obra-21 138 978 22 caniu i posuwie osiowym freza w obrabianej cze¬ sci, wióry tworzone przez wewnetrzne i srodko¬ we krawedzie skrawajace (34, 36) na czesciach zeber (26) scianki bocznej (16) freza sa kierowa¬ ne w góre poprzez odpowiednie wreby (42, 48) do przyleglych promieniowo rowków (22). 2. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 1,znamien¬ ny tym, ze kazdy jego zab (20) ma trzy krawe¬ dzie skrawajace (34, 36, 38). skrawajacej (34, 36, 38), przy czym jedna z tych scianek (56, 58) przylozenia jest ustawiona wspól¬ osiowo z co najmniej wewnetrzna i srodkowa kra¬ wedzia skrawajaca (34, 36) i jest nachylona po- osiowo w kierunku promieniowym na zewnatrz pod katem od +10° do —3° do poziomu. 11. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 10, zna¬ mienny tym, ze druga z dwóch scianek (56, 59) przylozenia jest nachylona ku tylowi wzgledem 3. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 2, znamien- io wymienionej zewnetrznej krawedzi ' skrawajacej ny tym, ze krawedzie skrawajace (34, 36, 38) na kazdym zebie sa ustawione zygzakowato na obwo¬ dzie tak, ze zewnetrzny po promieniu kraniec wewnetrznej krawedzi skrawajacej (34) jest wy- (38) pod katem nie wiekszym niz okolo 25°. 12. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 11, zna¬ mienny tym, ze wymieniona, druga scianka przy¬ lozenia (56, lub 58) nachylona jest w kierunku suniety do przodu w kierunku obrotów freza 15 promieniowym na zewnatrz., a w kierunku osio- wzgledem wewnetrznego po promieniu kranca srodkowej krawedzi skrawajacej. (36), a zewne¬ trzny po promieniu' kraniec srodkowej krawedzi skrawajacej (36) jest wysuniety do pnzodu wzgle¬ dem wewnetrznego po promieniu knanca zewne¬ trznej krawedzi skrawajacej (38). 4. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 2, znamien¬ ny tym, ze grubosc zeber (20) jest wieksza od promieniowej glebokosci rowka- (22). wym ku górze pod katem okolo 20 do 25°. 13. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 12, zna¬ mienny tym, ze kazdy zab (20) ma trzecia scian¬ ke (86) przylozenia cofnieta wzgledem zewne*- 20 trznej krawedzi skrawajacej (38) i przesunieta w kierunku promieniowym do wewnatrz wzgle¬ dem zewnetrznego obrzeza (24) bocznej scianki (16) freza, przy czym ta trzecia scianka (86) przyloze¬ nia jest nachylona w kierunku promieniowym na 5. Frez pierscieniowy wedlug zastrz, 1, znamien- 25 zewnatrz, a w kierunku osiowym ku górze pod ny tym, ze kazda wewnetrzna i srodkowa kra¬ wedz skrawajaca (34, 36) jest nachylona w kie¬ runku promieniowym na zewnatrz i w kierunku osiowym ku górze pod katem nie wiekszym niz 10° wzgledem poziomu. 6. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tym, ze kazda wewnetrzna i srodkowa kra¬ wedz skrawajaca (34, 36) jest nachylona w kie¬ runku promieniowym na zewnatrz i w kierunku katem okolo 40 do 45° do poziomu. 14. Frez pierscieniowy wedluig zastrz, 13, zna¬ mienny tym, ze wymieniona trzecia scianka (86) przylozenia rozciaga sie w kierunku promienio¬ wo wym od wymienionych zewnetrznej krawedzi skrawajacej (38) na okolo 1/4 glebokosci promie¬ niowej przyleglego rowka (22). 15. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 2, zna¬ mienny tym, ze kazda srodkowa krawedz skra- osiowym ku górze pod katem miedzy +10° a a wajaca (36) jest polaczona z przylegla do niej —3° wzgledem poziomu. 7. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 6, znamien¬ ny tym, ze kazda wewnetrzna krawedz skrawa¬ jaca (34) tworzy dodatni kat nachylenia ku ty- zewnetrzna krawedzia skrawajaca (38) grzbietem (54) rozciagajacym sie po obwodzie, przy czym ten grzbiet (54) ma przynajmniej w czesci krzy¬ wizne (90) przebiegajaca do zewnetrznego kran- lowi wzgledem wewnetrznej powierzchni (62) * ca srodkowej krawedzi skrawajacej (36)* bocznej scianki (16) freza. 8. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 6, znamien¬ ny tym* ze kazda krawedz skrawajaca zewne¬ trzna (38) tworzy dodatni kat nachylenia ku ty- 16. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 15, zna¬ mienny tym, ze grzbiet (54) ma po obwodzie dlu¬ gosc wieksza niz promieniowa dlugosc srodkowej krawedzi skrawajacej (36), a jego krzywizna (90) lowi wzgledem zewnetrznego obrzeza (24) bocz- « jest z£toeslona promieniem w zasadzie prostopa- nej scianki (16) freza. 9. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 2, znamien¬ ny tym, ze kazdy zab (20) jest uksztaltowany z para przeciwnie nachylonych promieniowo scia¬ nek (56, 58) przylozenia, które sa tez nachylone 50 w kierunku osiowym ku górze i do tylu w kie¬ runku obwodowym wzgledem kazdej krawedzi skrawajacej (34, 36, 38), przy czym jedna z wy¬ mienionych scianek (56, 58) przylozenia jest usta¬ wiona wspólliniowo z co najmniej wewnetrzna i 55 srodkowa krawedzia skrawajaca (34, 36) z tym, ze jest nachylona w kierunku promieniowym na zew¬ natrz, a w kierunku osiowym ku górze pod ka¬ tem nie wiekszym niz 10° do poziomu. 10. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 2, zna,- w mienny tym, ze kazdy zab (20) jest uksztaltowany z para promieniowo przeciwnie nachylonych scia- ek (56, 58) przylozenia, które sa tez nachylone w kierunku osiowym ku górze i do tylu w kie- dlym do czesci rozciagajacej sie po obwodzie grzbietu (54), wyprowadzonym tuz za zewnetrznym w kierunku promieniowym krancem srodkowej krawedzi skrawajacej (36). 17. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 16, zna¬ mienny tym, ze krzywizna (90) grzbietu (54) jest w zasadzie styczna na jej przeciwleglym koncu do zewnetrznej krawedzi skrawajacej (38). 18. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 2, zna¬ mienny tym, ze kazdy zab (20) jest uksztaltowany z czterema ustawionymi promieniowo skrawaja¬ cymi krawedziami (34, 36, 70, 72),, przy czym dwie zewnetrzne krawedzie skrawajace (70, 72) tworza dolny kraniec obu czesci (78, 80) bocznej scianki (32) przyleglego rowka (22). 19. Frez pierscieniowy wedlug zastrz. 18, zna¬ mienny tym, ze grubosc kazdego zebra (20) jest co najmniej troche wieksza od promieniowej gle- runku obwodowym wzgledem kazdej krawedzi C3 bokosci kazdego rowka (22).138 978 IFig-2 IFig-8138 978 f/S~ r -// & /IIFig-14 fFIg-12 IFig-15 PL PL PL