Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do chlo¬ dzenia gryzów wrebiarki, posiadajacej umieszczona w obrebie gryzu dysze do cisnieniowego wtryskiwa¬ nia wody chlodzacej, której doplyw jest zamykany za pomoca zaworu odcinajacego, umieszczonego w 5 tym urzadzeniu chlodzacym, a gryz ulozyskowany jest w imaku w ograniczonym zakresie poosiowo przesuwnie, który to przesów gryzu wymuszany jest sila naporu skracania sciany urobkowej i sila zwrotna, która stanowi wypadkowa sily sprezyny 10 umieszczonej w urzadzeniu chlodzacym i cisnienia wody dzialajacej na zawieradlo grzybkowe, przy czym zawór odcinajacy tak jest sprzegniety z gry¬ zem, ze zawór ten otwiera sie wtedy, gdy gryz prze¬ suwa sie pod naporem sily skrawania. 15 W znanych urzadzeniach tego rodzaju sila zwrot¬ na utworzona jest w znacznym stopniu przez sile sprezyny. Zawór odcinajacy jest co prawda tak umieszczony, ze cisnienie wody oddzialywujace na zawór wspomaga jego zamykanie lecz stanowi ono 20 jedynie mala skladowa sily zwrotnej. W przypadku zlamania sprezyny zawór odcinajacy przestaje dzialac. Ponadto silna sprezyna posiada stosunkowo duze rozmiary, co jest wada, poniewaz dysza a z nia równiez zawór musza miec male gabaryty, gdyz sa 25 umieszczone w imaku gryzu.Celem wynalazku jest opracowanie rozwiazania zawierajacego zmniejszone gabaryty sprezyny i za¬ chowujacego zdolnosci sterowania zaworem równiez po zniszczeniusprezyny. 30 2 W urzadzeniu wedlug wynalazku zawieradlo grzybkowe otwiera sie przy okreslonym obciazeniu gryzu, cisnienie wody przed zawieradlem grzybko¬ wym jest zwielokrotnione przez sile cisnienia wody oddzialujacego na czynna powierzchnie grzybka za¬ woru, co zasadniczo odpowiada sile zwrotnej, a spre¬ zyna jest tylko tak silna, przy czym z odcietym doplywem wody zawieradlo grzybkowe zamyka sie przeciwdzialajac jego wadze i wadze gryzu oraz ich sile tarcia. Zawór odcinajacy powinien otwie¬ rac sie dopiero przy okreslonym obciazeniu gryzu, aby zabezpieczyc wyplyw wody z dyszy, gdy gryz nie styka sie ze skala.Zawór tylko wtedy sie otwiera, gdy na gryz od- dzialywuje okreslona sila skrawania, aby uniknac zuzycia wody przy miekkiej skale, przy której nas¬ tepuje chlodzenie gryza i czola przodka, wymagana jest stosunkowo duza sila zwrotna dzialajaca na gryz, która zapewniona jest wielkoscia cisnienia wody. Gdy tylko cisnienie wody oddzialywaloby na zawór odcinajacy w kierunku zamykania, to stan zaworu bylby nieokreslony w polozeniu wylaczo¬ nym wrebiarki przykladowo np. przed rozpoczeciem pracy lub po naprawie. Tylko pod wplywem cie¬ zaru gryzów zawory odcinajace odpowiadajace po¬ lozonym w górze gryzom znajdowac sie beda w stanie otwartym, a stan zamkniecia innych zaworów nie moze byc zapewniony przez wewnetrzne opory lub wystepujace tarcie. Otwarcie duzej ilosci za¬ worów wymaga przy ich zamykaniu cisnieniem 138 949138 549 3 4 wody, duzej wydajnosci pompy, której praktyczne zrealizowanie w postaci pomp wodnych do pracy ciaglej jest nieosiagalne. Nie mozna w ten sposób zapewnic ustawienia zaworów we wlasciwym po¬ lozeniu roboczym.Z tego powodu przewidziane sa dodatkowe spre¬ zyny oddzialywujace na zawory, które zapewniaja przyjecie polozenia zamknietego zaworu w stanie wylaczonym, lecz sprezyny te powinny byc tak slabe, aby zamykac zawór przezwyciezajac wage grzybka zaworu i gryzu oraz wewnetrzne opory zaworu. Sprezyny te moga byc bardzo slabe. Przy peknieciu poszczególnych sprezyn nie moze byc kwastionowana zdolnosc zaworów do dzialania, po¬ niewaz sila zwrotna jest zasadniczo zapewniona przez cisnienie wody, a nawet gdy jeden lub drugi zawór nie jest utrzymywany w polozeniu zamknie¬ tym, wydajnosc pompy bedzie dostateczna aby doprowadzic odpowiedni zawór do polozenia zamk¬ nietego.Zgodnie z wynalazkiem zawieradlo grzybkowe otwiera sie w znany sposób naprzeciw .. kierunku przeplywu wody i posiada szczelnie prowadzony w obudowie zaworu trzonek, który laczy sztywno zawieradlo grzybkowe z umieszczonym za nim w kierunku przeplywu tlokiem, prowadzonym szczel¬ nie w cylindrze obudowy zaworu, przy czym przes¬ trzen pomiedzy grzybkiem zaworu i tlokiem przy¬ najmniej jednym otworem do przeplywu wody po¬ laczona jest z przestrzenia przed dysza, a srednica tloka jest wieksza od srednicy trzonka grzybka zaworu.•Przed zamknietym zaworem odcinajacym cisnie¬ nie wody oddzialywuje na powierzchnie pierscie¬ niowa, której wielkosc równa jest róznicy prze¬ kroju gniazda zaworu i przekroju trzonka zaworu, a dopiero po przezwyciezeniu sily cisnienia wody dzialajacego na te powierzchnie pierscieniowa otwo¬ rzy sie zawór. Przy otwartym zaworze cisnienie wody oddzialywuje na powierzchnie pierscieniowa, której wielkosc odpowiada róznicy przekroju tloka i przekroju trzonka zaworu. Oddzialywujace na te powierzchnie cisnienie wody okresla sile zwrotna przy otwartym zaworze, a poniewaz srednica tloka jest wieksza od srednicy trzonka zawór zostaje utrzymany w polozeniu otwartym. Dopiero wtedy, gdy sila zwrotna moze byc tak dobrana, ze zawór odcinajacy bedzie tylko tak dlugo otwarty, jak dlugo wymagane bedzie chlodzenie gryzu i czola przodka przy czym z pewnoscia unika sie strat wody podczas pozostalego czasu.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia imak gryzu i zawpr w przekroju I—I z fig. 2 wzdluz osi gryzu i zaworu, fig. 2 — urza- rzenie w widoku w kierunku strzalki II na fig. 1.Gryz 1 jest ulozyskowany w imaku 2 gryzu, z moz¬ liwoscia przesuwu osiowego o odcinek a. Powierz¬ chnia 3 imak gryzu jest przymocowany do glowicy wrebiarki. Gryz 1 jest obciazony przeciw sile skra¬ wania dzialajacej w kierunku strzalki 4, poprzez pa¬ lec 9, który jest polaczony z trzonkiem 8 zawie- radla grzybkowego 6. Palec 9 oddzialywuje poprzez element naciskowy 29 wzdluz na walek 12 gryzu 12.Woda pod cisnieniem doprowadzana jest do przes¬ trzeni 10 przed zawieradlem grzybkowym 6 poprzez otwory 11 i nieprzedstawione na rysunku kanaly w glowicy wrebiarki oraz w imaku gryza oddzia- lywujac w ten sposób na zawieradlo grzybkowe 6 w kierunku zamykania. Ponadto zawieradlo grzyb¬ kowe 6 jest obciazone sprezyna 5, która równiez oddzialywuje w kierunku zamykania. Sila wypad¬ kowa dzialajaca poprzez walec 9 na gryz 1 naprze¬ ciw dzialajacej w kierunku strzalki 4 sily skra¬ wania jest wiec skladowa sily cisnienia wody i sily sprezyny 5. Z zawieradlem grzybkowym 6 jest pod¬ laczony za pomoca gwintu 13 tlok 14, który jest szczelnie prowadzony w cylindrze 15. Pomiedzy zawieradlem grzybkowym 6 i tlokiem 14 utworzona jest przez wytoczenie przestrzeni 16, do której do¬ chodza otwory odplywowe 17' do wyplywu wody.Przy podniesionym z gniazda 18 zawieradle grzyb¬ kowym woda pod cisnieniem przeplywa z przes¬ trzeni 10 do przestrzeni 16, a stad poprzez otwory wylotowe 17, nieprzedstawione rowki w polaczeniu gwintowym 19, którym cylinder 15 ustalony jest w imaku gryzu i przez szczeline 20 pomiedzy cy¬ lindrem 15 oraz przez otwór imaka gryza do przes¬ trzeni 21 przed dysza 22. Z dyszy 22 woda jest wtryskiwana ostrym strumieniem 23 na czolo przodka w obszarze gryzu 1. Cisnienie wody w przestrzeni 21 jest stosunkowo wysokie i moze przykladowo wynosic 20 MPa.Przy zamknietym zaworze, tzn. gdy grzybek za¬ woru 6 przylega do gniazda zaworu 18 cisnienie wody oddzialywuje w przestrzeni 10 na powierz¬ chnie pierscieniowa, której wielkosc równa sie róz¬ nicy przekroju b ograniczonego zewnetrznym ob¬ wodem 24 gniazda zaworu i przekroju c trzonka zaworu 8. Gdy sila wytwarzania przez cisnienie wody na grzybek zaworu 6 zawieradlo grzybkowe 6 oraz sile sprezyny 5 przezwycieza sile skrawania dzialajaca w kierunku strzalki 4.Przy otwartym zaworze w przestrzeni 16 narasta cisnienie wody, odpowiadajace cisnieniu w przes¬ trzeni 10 zmniejszone przez straty przeplywu. To cisnienie wody oddzialywuje przy otwartym za¬ worze na powierzchnie pierscieniowa d, której wielkosc równa sie róznicy przekroju e tloka 14 i przekroju c trzonka zaworu 8. Poniewaz przekrój c trzonka zaworu 8 jest mniejszy od przekroju e tloka 14, sila ta dziala w kierunku zamykania za¬ woru. Gdy grzybek zaworu podniesiony jest ze swego gniazda 18, powstaje sila zwrotna, zlozona z sily sprezyny 5 i sily cisnienia wody dzia¬ lajacej na powierzchnie pierscienia d, dzialajaca w kierunku zamykania zaworu, naprzeciw sily skra¬ wania (strzalka 4).Otwór 25 w trzonku zaworu wyprowadzony jest na zewnatrz, przez co w przestrzeni 26 znajdujacej sie pod tlokiem 14 nie istnieje zadne nadcisnienie.Kliny 27 wchodza w rowki 28 trzonka zaworu 8 lacza trzonek zaworu 8 z palcem 9.Przekroje b, c, d, na które oddzialywuje cisnienie wody w zaworze sa tak dobrane, aby cisnienie wody wywolywalo powstanie sily zwrotnej, która przeciwdziala skierowanej zgodnie ze strzalka 4 sile skrawania gryza 1. Sprezyna 5 wywiera tylko taka sile, która zamyka zawieradlo grzybkowe 6 przezwyciezajac ciezar zawieradla grzybkowego, 10 ii 20 25 30 35 40 45 50 55 605 138 549 6 ciezar gryzu i ich sile tarcia, przy czym sprezyna 8 utrzymuje zawieradlo grzybkowe 6 w polozeniu zamknietym, gdy jej sila napiecia wstepnego wy¬ nosi przykladowo 120 N.Zastrzezenie patentowe Urzadzenie do chlodzenia gryzów wrebiarki, po¬ siadajacej umieszczona w obrebie gryzu dysze do cisnieniowego wtryskiwania wody chlodzacej, któ¬ rej doplyw jest zamykany za pomoca zaworu od¬ cinajacego, umieszczonego w tym urzadzeniu chlo¬ dzacym, a gryz jest ulozyskowany w imaku w ogra¬ niczonym zakresie poosiowo przesuwnie, który to przesuw gryzu wymuszany jest sila naporu skra¬ wania sciany urobkowej i sila zwrotna, która sta¬ nowi wypadkowa sily sprezyny umieszczonej w urzadzeniu chlodzacym i cisnienia wody dzialaja¬ cego na grzybkowe zawieradlo, przy czym zawór ten tak jest sprzezony z gryzem, ze otwiera sie on wtedy, gdy gryz przesuwany jest do tylu pod napo¬ rem sily skrawania, znamienne tymr ze zawieradlo grzybkowe (6), które otwiera sie w znany sposób w przeciwnym kierunku do kierunku przeplywu 10 IB wody, posiada trzonek (8), który jest szczelnie osa¬ dzony poosiowo przesuwnie w cisnieniowej ko¬ morze obudowy, a osadzona na trzonku (8) srubowa sprezyna (5) ma tak dobrana sile nacisku, aby przy odcietym doplywie wody dociskala zawieradlo grzybkowe (6) do gniazda (18) zaworu pokonujac tylko sile ciezkosci oraz sile tarcia zawieradla grzybkowego (6) i gryzu (1), z tym ze trzonek (8) posiada pierscieniowa powierzchnie czynna o zew¬ netrznej srednicy (b) i wewnetrznej srednicy (c), na która dziala cisnienie cieczy, które pokonuje okreslona sile naporu dzialajaca na gryz (1) w kie¬ runku strzalki (4) podczas skrawania, a ponadto z trzonkiem (8), za zawieradlem grzybkowym (6) jest sztywno polaczony tlok (14), który jest szczel¬ nie osadzony poosiowo przesuwnie w cylindrze (15), zas pomiedzy zawieradlem grzybkowym (6) i tlo¬ kiem (14) jest utworzona pierscieniowa komora (16), która jest polaczona z co najmniej jednym otwo¬ rem wylotowym (17) prowadzacym do przestrzeni (21) znajdujacej sie przed dysza (22), a srednica (e) tloka (14) jest wieksza od srednicy (c) trzonka (8). PL PL PL PL