Przedmiotem wynalazku jest srodek ochrony dre¬ wna, zwlaszcza do konserwacji drewna i tworzywa drzewnego, w postaci koncentratu na osnowie nie¬ rozpuszczalnej w wodzie substancji owadobójczej lub mieszaniny owadobójczej, obejmujacych kar- baminian, ester kwasu fosforowego, ester kwasu fosfonowego, ester kwasu tiofosforowego, ester kwa¬ su dwutiofosforowego, ester kwasu tionofosforowe¬ go, chlorowany weglowodór, piretroid i/lub endosul- fon albo dwa lub wiecej tych zwiazków, i/lub nie¬ rozpuszczalnej w wodzie substancji grzybobójczej, lub mieszaniny grzybobójczej obejmujacych czte- rowartosciowy zwiazek cynoorganiczny, chlorowa¬ ny fenol, korzystnie piecio- lub czterochlorofenol, 1-tritylo-l, 2, 4-triazol o ogólnym wzorze 4, w którym R oznacza atom fluoru, chloru lub bro¬ mu, grupe trójfluorometylowa, nitrowa lub cy- janowa, grup e alkilowa o co najwyzej 4 atomach wegla, a n oznacza liczbe 1 lub 2, i ich sole z kwa¬ sami nieorganicznymi lub organicznymi lub zwiazek (N-cykloheksylo-diazeniodwuoksy) -metalu (wzgled¬ nie sól N-nitrozo-N-cykloheksylohydroksyloaminy), korzystnie jego zwiazek glinowy, i/lub N, N-dwu- metylo-N i -fenylo-N'- (fluorodwuchchlorometylo- tio)-sulfamid i/lub N, N-dwumetylo-N'-p-tolilo-N'- (dwuchlorometylotio) -sulfamid albo dwa lub wie¬ cej tych zwiazków, oraz emulgatora.Znany jest juz srodek ochrony drewna, sporzadzo¬ ny z cieklego koncentratu, którego skladniki czynne sa nierozpuszczalnymi w wodzie substancjami owa- 15 20 25 30 2 dobójczymi i grzybobójczymi, tak rozpuszczonymi w rozpuszczalniku i w olejach wobec dodatku emul¬ gatorów, aby gotowy srodek ochrony drewna wys¬ tepowal w postaci rzadkoplynnej emulsji (porównaj opis patentowy Republiki Federalnej Niemiec DOS nr 2518416). Jako substancje grzybobójcze stosuje sie w tym srodku do konserwacji drewno korzyst¬ nie kaprylany i nafteniany metali ciezkich.Tego rodzaju srodki ochrony drewna wedlug opi¬ su patentowego Republiki Federalnej Niemiec DOS nr 2518416 wykazuja te niedogodnosc, ze w przypad¬ ku dodawania wody powstaje mleczno-metna emul¬ sja, która po uplywie pewnego czasu zbiera sie przy powierzchni jak smietana i przeto nie wykazuje równomiernego rozproszenia skladników czynnych.W kilku przypadkach mozna zaobserwowac osad na dnie. Skuteczne zaimpregnowanie drewna jest w tych przypadkach nie osiagane.Celem niniejszego wynalazku bylo opracowanie srodka do konserwacji drewna, w którym organicz- no-chemiczny, w wodzie nierozpuszczalny rozpusz¬ czalnik, skladajacy sie korzystnie z produktów ropy naftowej, zwiazków aromatycznych i tym podob¬ nych, moze byc w powaznym udziale procentowym zastapiony przez inne organiczno-chemiczne sub¬ stancje i/lub przez wode, tak by mozna bylo w zna¬ cznej mierze zaoszczedzic rozpuszczalnik organiczno- -chemiczny lub zmniejszyc jego udzial. Podczas przetwórstwa srodka konserwujacego drewno po- winnoby sie móc uniknac rozwarstwienia mieszani- 132 4143 132 414 4 ny i tworzenia osadu na dnie. Wreszcie ten srodek do konserwacji drewna powinienby wykazywac sil¬ ne dzialanie. Mialby on byc w postaci koncentratów tuAi*klji podi^dU TJHacipwania, zdatny do transportu i pA&z^wjfcle'dodarije wody rozcienczalny, w miej¬ scu stosowania lub wlmiejscu dystrybucji, do steze- nT n^LSft olyffifenffijfr»itogQ* ^wagowych i dopasowanych sto- suLKó uv jtfa^ffwych oraz skladów chemicznych mial¬ by tez juz gotowy do uzytku, rozcienczamy woda srodek ochrony drewna pozwolic na uzyskanie moz¬ liwie wystarczajacej glebokosci wnikania w drewno.Zgodnie z wynalazkiem stwierdzono, ze srodek ochrony drewna w postaci koncentratu i z niego sporzadzony uzytkowy preparat do konserwacji dre¬ wna i tworzywa drzewnego, na osnowie nierozpusz¬ czalnej w wodzie substancji owadobójczej lub mie¬ szaniny owadobójczej i/lub nierozpuszczalnej w wo¬ dzie lub rozpuszczalnej w wodzie substancji grzy¬ bobójczej lub mieszaniny grzybobójczej oraz emul¬ gatora spelniaja postawione zadanie.Rozcienczalny woda koncentrat zawiera wedlug wynalazku 5—43 czesci wagowych, korzystnie 8—40 czesci wagowych, co najmniej jednej, organiczno- -chemicznej, nierozpuszczalnej w wodzie substancji owadobójczej i/lub co najmniej jednej, organiczno- -chemicznej, nierozpuszczalnej w wodzie i/lub or- ganiczno-chemicznej, rozpuszczalnej w wodzie sub¬ stancji grzybobójczej, obejmujacej jeden lub wiecej rozpuszczalnych w wodzie fenolanów, korzystnie chlorofenolanów i/lub jedna lub wiecej rozpuszczal¬ nych w wodzie soli metalu z (N-cykloheksylo-diaze- niodwuoksy)- zwiazkiem (wzglednie sól N-nitrozo- -N-cykloheksylohydroksyloaminy), 5-35 czesci wago¬ wych, korzystnie 15-25 czesci wagowych, co naj¬ mniej jednej, rozcienczalnej woda zywicy syntety¬ cznej (liczac na substancje stala), korzystnie zywicy alkidowej, 35-5 czesci wagowych, korzystnie 25-15 czesci wagowych, co najmniej jednego zmiekczacza i/lab ca najmniej jednego nierozpuszczalnego w wo¬ dzie, grupy hydroksylowe i/lub grupy eterowe za¬ wierajacego, organiczno-cheniicznego rozpuszczalni¬ ka, 36-10 czesci wagowych, korzystnie 25-15 czesci wagowych, co najmniej jednej niejonowej substancji emulgatorowi lub mieszaniny emulgatorowej, 0-6 czesci wagowych, korzystnie l-2 czesci wagowych, chesmcznego* zwiazku dzialajacego jak substancja bazarowa lub jak: substancja regulujaca wartosc pH, oraz (KI5 czesci wagowych, korzystnie 0,001-7 czesci wagowych, wody.Koncentrat ten wedlug korzystnej postaci wyko¬ nania zawiera jato emulgator mieszanina emulgato- rowa, w której co najmniej jeóea emulgator jest stokaylo wanym <¦ fenolem i/Lab etoksylawanym alki- lo-r arylo-, aryloalkiloferwlem lub zawierajacym jedna lub kilka innych grup bocznych etaksylowa- nym fenolena i/lub etoks^icwmiryTn kwasem organie cznyin, korzystnie etoksyiowsanym nor/yloieriolem i/lub etokaylowanym kwasem tluszczowym. Dzieki zastoaowannietej mieszaniny emulgatarowej osiaga sie subtelne rozproszenie substancji czynnych i za¬ pobiega sze w znacznej mierze rozwarstwianiu mie¬ szaniny, tworzeniu osadu na dnie czy tez zbieraniu sie smietany na powierzchni Wedlug korzystnej postaci wykonania koncentrat zawiera mieszanine emulgatorów, sposród których co najmniej jeden emulgator wykazuje etoksylowa- ny lancuch boczny o mniej niz 10 grupach etoksy- lowanych i sposród których co najmniej drugi emul- 5 gator wykazuje etoksylowany lancuch boczny o wie¬ cej niz 10 grupach etoksylowanych.Jako rozcienczalna woda zywice syntetyczna kon¬ centrat moze zawierac zywice alkidowa, wykazujaca sredni stopien zawartosci skladnika tluszczowego. w Dzieki zastosowaniu tej zywicy syntetycznej, pomi¬ mo daleko idacego zastapienia organiczno-chemicz- nego rozpuszczalnika na osnowie ropy naftowej, uzyskuje sie to, ze po pierwsze osiaga sie lepsze utrwalenie tych substancji czynnych, a po drugie 15 w zaleznosci od udzialu zywicy syntetycznej umoz¬ liwia sie utworzenie bionki.Koncentrat, korzystnie jako substancja buforowa lub substancje regulujaca wartosc pH dla nastawie¬ nia wartosci pH zawiera amine, zwiazek amoniowy 20 lub czwartorzedowy zwiazek amoniowy lub ich mie¬ szanine.Jako owadobójcze chlorowane weglowodory sto¬ suje sie korzystnie Dieldrin, Aldrin i Lindan. Spo¬ sród piretroidów stosuje sie korzystnie Allethrin, 2* Cyclethrin, Furethrin, Tetramethrin, Resmethrin, Perrmethrin, Dekamethrin i Bioresmethrin oraz in¬ ne owadobójcze substancjo czynne z proszku pers¬ kiego.Sposród owadobójczych karbaminianów stosuje » sie korzystnie N-metylokarbaminian o-izopropoksy- fenylowy i/lub N-metylokaTbaniinian o-II-rz.-buty- lofenylowy.Jako owadobójcze estry kwasu tionofosforowego stosuje sie korzystnie owadobójcze chlorowcowane 35 i pozbawione grup chlorowcowych estry kwasu tio¬ nofosforowego o wzorze 1. korzystnie (dwuetoksy- -tiofosforyloksyirnino)- fenyloacetonitryl wzglednie -tionofosforan O- (o-cyjanobenzylió^o^amino) -O, O-dwuetylowy i/lub (dhvueto*sytiolosloryloksyimi- 4» no) -2-chlor0fenyloacetonitryI i/lub inne estry kwa¬ su fosforowego, korzystnie tionofosforan O (4-ni- tro-m-tolilo) -O, O-dwumetylowy.Jako karbaminiany rozpuszczalne w oleistym lub olejopodobnym rozpuszczalniku stosuje sie fcorzyst- 45 nie N-alkilokarbaminiany alkoksyfemylowe o ogól¬ nym wzorze 2 i/lub N-allnlokarbarninian alkilofeny- lowy o ogólnym wzorze 3, w których kazdorazowo symbol Ki oznacza rodnik alkilowy o 1-4 atomach wegla, korzystnie rodnik metylowy, a symbol R* 5& oznacza rodnik alkilowy o 1-5 atomach wegla, ko¬ rzystnie rodnik alkilowy o 3 lub 4 atomach wegla.Jako rozpuszczalne w aleja, grzybobójcze cztero- wartoiciowe zwiazki cynoorgaróczne mozna przykla¬ dowo stosowac: benzoesan trdjtowtylocynowy, fomfo- 55 ran trrsK (trójbcrtylocynOwy), tlenek bts- (trfrjbutylo- cyny).Jako nóerozpaszczalne w wodzie, zawierajace gru¬ py hydroksylowe i/lub grupy eterowe rozpusaczal- niki c^gani^zno-chemiczne stosuje sie ruerozpusz- 6® czalne w wodzie poliole albo etery lub estry polioli, korzystnie glikoloetery.Jako zmiekczacz stosuje sie zmieJcczacz ciekly w temperaturze pokojowej lubmieszanine zmiekcza¬ jaca, ciekte* w teajferafusze polmjewtk 65 Korzystnie jato znnefcczacz stosuje sie co naj-5 132 414 6 mniej jeden.ftalan alkilowy, arylowy lub arylowo- alkilowy, korzystnie ftalan dwubutylowy, dwuokty- lowy i benzylowobutylowy, fosforan alkilowy lub mniej jeden ftalan alkilowy, arylowy lub arylowo- ester kwasu fosforowego, korzystnie fosforan trój- 5 butylowy lub adypinian, korzystnie adypinian dwu- 2(-etyloheksylowy), stearynian i/lub oleinian, stea¬ rynian alkilowy lub oleinian alkilowy, korzystnie oleinian butylowy, stearynian butylowy lub steary¬ nian amylowy lub ciekly ester gliceryny. 10 Dla okreslonych receptur celowym moze byc do¬ dawanie srodków przeciwpieniacych, takich jak od- pieniacze silikonowe lub fosforany alkilowe, ko¬ rzystnie fosforan trój-n-butyIowy.Ze srodka ochrony drewna, w postaci koncentra- 15 tu sporzadza sie gotowy do uzytku preparat do kon¬ serwacji drewna i tworzywa drzewnego, zawierajacy 10—30% wagowych, korzystnie 15—25% wagowych, tego koncentratu (liczac na koncentrat bezwodny) i 90—70% wagowych, korzystnie 85—75% wagowych wody.Srodek do konserwacji drewna mozna nanosic na drewno znanymi sposobami, korzystnie droga malo¬ wania pedzlem, natrysku, opryskiwania mglawico¬ wego, lub wobec stosowania sposobów impregnacyj¬ nych, np. sposobu zanurzeniowego, cisnieniowego i/lub prózniowego.Znane jest wytwarzanie srodka ochrony drewna droga zmieszania skladników i substancji czynnych wobec wspólstosowania substancji owadobójczych i/lub grzybobójczych. Te substancje czynne rozpusz¬ cza sie w rozpuszczalnikach zawierajacych olej mi¬ neralny, tak wiec znajduja one bezposrednie zasto¬ sowanie. Jezeli jednak w przypadku nierozpuszczal¬ nych w wodzie substancji owadobójczych i grzybo¬ bójczych nie stosuje sie lub stosuje sie w zbyt malej ilosci rozpuszczalniki olejopodobne, to powstaja tru¬ dnosci, polegajace na tym, ze substancje owadobój¬ cze i grzybobójcze osadzaja sie i nie wykazuja wy¬ starczajacej zdolnosci penetracji.Sposób wytwarzania srodka ochrony drewna w postaci koncentratu przez zmieszanie skladników i substancji czynnych wobec wspólstosowania sub¬ stancji owadobójczych i/lub grzybobójczych polega wedlug wynalazku na tym, ze substancje owadobój- 45 cza lub grzybobójcza, rozpuszczalna w zmiekczaczu lub w mieszaninie zmiekczajacej, i/lub w wykazuja¬ cym grupy hydroksylowe i/lub grupy eterowe, or- ganiczno-chemicznym rozpuszczalniku lub mieszani¬ nie rozpuszczalnikowej, i niejonowy emulgator lub 50 niejonowa mieszanine emulgatorowa traktuje sie w temperaturze 10—80°C, korzystnie w temperatu¬ rze 30—60°C, i pod cisnieniem 533,2—1133,2 hPa, ko¬ rzystnie pod cisnieniem 799,9—1053,2 hPa, w obec¬ nosci lub bez obecnosci rozcienczalnych woda zywic 55 syntetycznych, zmiekczaczy i/lub rozpuszczalników wykazujacych grupy hydroksylowe i/lub grupy ete¬ rowe, przy czym do powstalego roztworu nastepnie dodaje sie pozostale substancje, a mianowicie roz- cienczalne woda zywice syntetyczne, zmiekczacze 60 i/lub rozpuszczalniki wykazujace grupy hydroksylo¬ we i/lub grupy eterowe, substancje buforowa oraz ewentualnie wode.Podane nizej przyklady objasniaja blizej sklad i sporzadzanie rozcienczalnych woda koncentratów 65 srodka ochrony drewna o dzialaniu owadobójczym i grzybobójczym. 20 25 30 35 40 Przyklad I.Lindan Aldrin sól sodowa pieciochlorofenolu rozcienczalna woda zywica al- kidowa 2-butoksyetanol ftalan dwubutylowy etoksylowany nonylofenol: stopien etoksylacji 6 10 14 amina 2% wagowych 1% wagowych 35% wagowych 14% wagowych 6% wagowych 20% wagowych 7% wagowych 7% wagowych 7% wagowych 1% wagowy Szarza: 20%. koncentratu — 80% wody Gotowy do uzytku srodek ochrony drewna otrzyma¬ no przez zmieszanie 20% wagowych koncentratu z 80% wagowymi wody.Przyklad II. tionofosforan O- (a-cyjanoben- zylidenoamino)- O, O-dwuety- lowy (Phoxim) sól sodowa pieciochlorofenolu rozcienczalna woda zywica al- kidowa 2-butoksyetanol ftalan dwubutylowy etoksylowany nonylofenol: stopien etoksylacji 6 10 .12 8,0% wagowych 25,0% wagowych 17,5% wagowych 7,5% wagowych 20,0% wagowych 7,0% wagowych 7,0% wagowych 7,0% wagowych 1,0% wagowych Szarza: 20%. koncentratu — 80% wody Gotowy do uzytku srodek ochrony drewna otrzyma¬ no przez zmieszanie 20% wagowych koncentratu z 80% wagowymi wody.Przyklad III. 4,0% wagowych Lindan (N-cykloheksylo-diazeniodwu- oksy) -potas rozcienczalna woda zywica al- kidowa 2-butoksyetanol 2-etoksyetahol octan 2-etoksyetylowy etoksylowane nonylofenole: stopien etoksylacji 6 10 14 amina Szarza: 15% koncentratu — 85% wody Gotowy do uzytku srodek ochrony drewna otrzyma¬ no przez zmieszanie 15% wagowych koncentratu i 85% wagowych wody.Zastrzezenia patentowe 1. Srodek ochrony drewna, zwlaszcza do konser¬ wacji drewna i tworzywa drzewnego, w postaci koncentratu na osnowie nierozpuszczalnej w wodzie substancji owadobójczej lub mieszaniny owadobój- 5,0% wagowych 14,0% wagowych 6,0% wagowych 22,5% wagowych 32,5% wagowych 5,0% wagowych 5,0% wagowych 5,0% wagowych 1,0% wagowy132 414 C,H5OxS CN C2H50-0-N =C^ Wzór 1 O P^O-C-NH-Ri 0-R2 W2ór 2 O f-0-C-NH-Ri R2 Wzór 3 v Rn Wzór 4 "=\. PL PL PL