Przedmiotem wynalazku nowych pochodnych alkoholi cukrowych o -wzo¬ rze 1, w którym R1 oznacza atom chlorowca, R2 oznacza grupe wodorotlenowa lut) R1 i -R2 lacznie oznaczaja mostek tlenowy, Rs oznacza rodnik me¬ tylowy, R4 oznacza atom wodoru lub rodnik me¬ tylowy, a n oznacza liczbe 0 lub 1, z tym ogra¬ niczeniem, ze gdy n oznacza liczbe 0, to przestrzen¬ ne polozenie grup R2 iOR', niezaleznie ed ich zna¬ czenia, odpowiada konfiguracji ksylitu, a gdy. n oznacza liczbe 1, to przestrzenne polozenie grup ~&2, OR8 i OR4, niezaleznie od ich znaczenia, odpowia¬ da konfiguracji dulcytu.Zwiazki o wzorze 1, w którym n oznacza licz¬ be 1 przedstawia Wzór 1A, a zwiazki o wzorze 1, w którym n oznacza liczbe *0 przedstawia wzór IB.Zwiazki o wzorach 1A i IB nie byly dotychczas znane. Zwiazki analogiczne do-zwiazków o wzorze 1A, jednakze zawierajace w polozeniu 3, <.4 cyklicz¬ na grupe eterowa (pierscien dioksolanowy) sa • zna¬ ne, jednakze te terminalne dwuepoksy i - dwuchlo- rowco^-3,4r-^0-izopropylidenohefcstyty -nie wykazuja czynnosci hamowania -nowotworów (Apzneimdttel Forschung 17, M5—149 UW7). , Obecnie stwierdzono, ze. czynnosc cytostatycznie czynnych 1,6-dwuchlorowco lub 1,2—4, 5-dwuanhy- droksylitów zmienia s^e w korzystnym kierunku, gdy drugorzedna grupe lub grupy wodorotlenowe eteryfjlcuje sje ^grupa lub grupami alkoksylowymi o malej objetosci przestrzennej. 10 15 20 25 30 Znane z polskiego opisu pateatowego nr 1^1458 aeylowanie 1,2—5,6-dianhydro-Drmjronitu i 1,2,—5, 6-dianhydrodulcytu prowadzi zawsze do powsiada¬ nia odpowiednich M-i^iacylopochodnych. 4ako snaci- ki acylujace stosuje sie chlorki i bezwodniki pa¬ sowe albo estry.- Ostra toksycznosc (LO») otrzyma¬ nych pochodnych ,wynosi. sródotrzewnjowo 15(^-4$0. mg/kg wagi ciala.Polski opis patentowy nr <81968, opjsuje chlorow¬ cowanie l,2^r5t6-dw^hydro-3^4r-^i^opr^yj^^o- -D-sorbitu do l,6Hdichlorow€OTlf6^i£ezo]^yT3,4-^- -izopropylideno-D-sorbitu oraz pr^^sztalcenie (^ego zwiazku do l,6*diclUorowco-lr6HiidazQ«ksy7P-Sipr;b^tu..Jak juz wyzej wspomniano ostr.a tóksyx:zn nych 3,4-diacylo«*Julcytu ^w&glednie -znann^tu (LDgo) wynosi 150-^l$(Laag/kg, podczas gdy pocj^d- ne 3,4-dimetylodulcytu vitfzgl$dnóe %ksylitu .wykazu¬ ja wartosc LDW =v500--^0amg/kg. T^iei poprawy toksycznosci nie mozna .bylo przewidziec.Zwiazki o wzorze 1A mozna otrzymywac przezme- tylowanie 1,2—^,6-dwuanhydroheksytu. o wzorze 2 odpowiednim srodkiem metylaijacyin, w taikich.^a- runkach, ze pierscien oksiranowy zwiazku.wyjscio¬ wego o wzorze 2 zostaje zachowany. Zaleznie ,od warunków reakcji powstaje -jedneanetylawa .po¬ chodna o wzorze 3 lub-pochodne vdwumety].owe o wzorze 4. Zwiazki o wzorze 1 wytwarza sie. poda¬ jac reakcji l£^5,6^ianhydrodulcit©l lub ^2-r4,5- dianhydroksyiitol o wzorze 2 z.dWaaazometajae/n, siarczanem dwumetylu lA*b-halogenkiem.naetyu,Aw 1303883 130 388 4 obecnosci katalizatora i ewentualnie otrzymany zwiazek o wzorze 1, w którym R1 oznacza atom wodoru, a R2, Rl, R4 i n maja wyzej podane zna¬ czenie poddaje sie reakcji z kwasem chlorowcowo- darowym, otrzymujac zwiazek o wzorze ogólnym 1, w którym R1 oznacza atom chlorowca, a R2, R8, R4 i n maja wyzej podane znaczenie.Mieszczace sie w zakresie wzoru 1 zwiazki o wzorze 3 mozna za pomoca odpowiednich srodków metylujacych przeprowadzic w zwiazki o wzorze 4.Mozna równiez^ monometylodwuanhydroheksyty o wzorze 3 lub dwumetylodWuanhydroheksyty o wzo¬ rze 4, dzialajac na nie kwasem chlorowcowodoro- wym lub halogenkiem metalu alkalicznego przepro¬ wadzic w zwiazki o wzorze 5. Ze zwiazków o wzo¬ rze 5 mozna wytworzyc, dzialajac na nie odpo¬ wiednim zasadowym srodkiem odlaczajacym kwas, pochodne dwuepoksydowe o wzorze 3 lub 4. Zwia¬ zki o wzorach 3,4 i 5 mieszcza sie w zakresie ogól¬ nego wzoru 1, satnowiac specjalne grupy zwiaz¬ ków wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku.Zwiazki o wzorze 1 B mozna wytwarzac metylu- jac odpowiednim srodkiem metylujacym 1,2—5,6- dwuanhydroksylit o wzorze 6, w warunkach zacho¬ wujacych pierscienie oksiranowe zwiazku wyjscio¬ wego. Na otrzymany 3-metoksy-l,2—4,5-dwuanhy- droksylit o wzorze 7 mozna ewentualnie dzialac kwasem chlorowcowodorowym lub halogenkiem metalu alkalicznego, otrzymujac zwiazek o wzo¬ rze 8. Przez dzialanie na zwiazek dwuchlorowcowy o wzorze 8 odpowiednim zasadowym srodkiem od¬ laczajacym kwas otrzymuje sie zwiazek o wzorze 7.Zwiazek o wzorze 7, jak równiez zwiazki o wzo¬ rze 8 stanowia specjalne grupy wytwarzanych spo¬ sobem wedlug wynalazku zwiazków, mieszczace sie w zakresie ogólnego wzoru 1.Nieoczekiwanie stwierdzono, ze metylowanie dwuanhydroheksytu o wzorze 2 lub dwuanhydro¬ ksylitu o wzorze 6 mozna przeprowadzic z zacho¬ waniem pierscienia oksiranowego, dzialajac dwu- azometanem, siarczanem dwumetylu lub halogen¬ kiem metylu, w warunkach bezwodnych, i tak: a) gdy jako srodek metylujacy stosuje sie dwu- azometan, to mozna na roztwór lub zawiesine dwuanhydroheksytu lub dwuanhydroksylitu dzia¬ lac dwuazometanem w obecnosci katalizatora. Dwu- azometan mozna wprowadzac do mieszaniny gazo¬ wej w postaci gazowej lub wkraplac do mieszaniny reakcyjnej jego roztwór. Jako katalizator korzy¬ stnie stosuje sie kwas fluoroborowy, trójfluorek boru, tlenki metali alkalicznych, tlenki metali ziem alkalicznych, chlorek glinu i dwutlenek selenu, a zwlaszcza eterat trójfluorku boru; b) podstawienie dwuanhydroheksytu o wzorze 2 lub dwuanhydroksylitu o wzorze 6 mozna dokonac równiez za pomoca siarczanu dwumetylu w wa¬ runkach bezwodasych, w obecnosci zasadowego zwiazku. Jako zasadowy zwiazek mozna stosowac wodorek metalu, korzystnie wodorek sodu. Jako rozpuszczalniki wchodza w rachube etery, korzy¬ stnie etery stosowane przy metylowaniu za pomo¬ ca dwuazometanu; c) metylowanie mozna przeprowadzic równiez za pomoca jodku metylu lub bromku metylu. W tym przypadku jako katalizator stosuje sie tlenek me¬ talu lub wodorek metalu, korzystnie tlenek srebra, tlenek wapnia, tlenek strontu lub tlenek baru i/lub wodorotlenek metalu. Jako rozpuszczalnik wchodza w rachube zwlaszcza dwumetyloformamid i dwu- 5 metylosulfotlenek, korzystnie w temp. 10—50°C.Otrzymywane droga metylowania zwiazki o wzo¬ rze 3 i 4 oraz zwiazki o wzorze 7 moga byc stoso¬ wane jako srodki cytostatyczne, lub moga byc przeprowadzane w inne pochodne alkoholi cukro- 10 wych, równiez wykazujace dzialanie cytostatyczne.Zwiazki te wykazuja znacznie wieksza czynnosc farmakologiczna i mniejsza toksycznosc. I tak to¬ ksycznosc 1,6-dwubromo -l,6-dwudezoksy-3,4-dwu- metylodulcytu jest znacznie mniejsza, a jego cy- lf tostatyczne dzialanie wieksze niz 1,2—5,6-dwuanhy- dro-3,4-dwumetylodulcytu.Zwiazki o Wzorze 3 i 4 oraz zwiazek o wzorze 7 mozna, dzialajac na nie kwasem chlorowcowodoro¬ wym lub halogenkiem metalu alkalicznego, gdzie 2q chlorowcem jest chlor, brom lub jod, przeprowa¬ dzac w zwiazki o wzorze 5 lub w zwiazek o wzo¬ rze 6. Mozna tu postepowac dwoma róznymi spo¬ sobami. Mozna na zwiazki dwuanhydro dzialac stezonym roztworem wodnym kwasu chlorowco- 25 wodorowego lub w chroniacych warunkach re¬ akcji rozpuszcza sie zwiazki dwuanhydro o wzo¬ rach 3 i 4 lub o wzorze 7 w wodnym roztworze halogenku metalu alkalicznego, a do roztworu dodaje stezony roztwór mocnego kwasu, np. siar- M kowego lub nadchlorowego przy mieszaniu, z taka szybkoscia, by mieszanina reakcyjna miala odczyn obojetny (pH 6,5—7). Wytworzone w podanych reakcjach zwiazki o wzorach 5 i 8 mieszcza sie w zakresie ogólnych wzorów 1A i IB. 35 Zwiazki o Wzorach 5 i 8 mozna ewentualnie przeprowadzic, dzialajac na nie zasadowymi srod¬ kami odlaczajacymi kwas, w zwiazki o wzorach 3 lub 4 lub w zwiazek o wzorze 7. Jako zasado¬ we srodki odlaczajace kwas wchodza w rachu- 40 be wszystkie mocne zasady organiczne lub nieor¬ ganiczne. Jako zasady organiczne korzystnie sto¬ suje sie alkoholany metali alkalicznych i metali ziem alkalicznych lub organiczne zasady azotowe, a jako zasady nieorganiczne Wodorotlenki, wegla- 45 ny lub wodoroweglany metali alkalicznych i me¬ tali ziem alkalicznych. Reakcje mozna przepro¬ wadzic równiez na kolumnie z amonitem (forma OH).Reakcje wytwarzania zwiazków o wzorach 1A 50 i IB ze zwiazków o wzorze 2 lub ze zwiazku o wzorze 6 przedstawiono na schemacie. Na schema¬ cie podano reagenty korzystne. Uzyty w schemacie symbol R1 oznacza atom jakiegokolwiek chlorow¬ ca, korzystnie chloru, bromu lub jodu, a zwlaszcza K bromu.Czynnosc biologiczna. Czynnosc cytostatyczna wy¬ twarzanych sposobem wedlug wynalazku zwiazków o wzorach 1A i IB wykazuja l,6-dwubromo-l,6- dwudezoksy-3,4-dwumeetoksylodulcyt (DMDBD), 1, M 2—5,6-dwuanhydro-3,4-dwumetoksylodulcyt (DMDAD) i 1,2—4,5*dwuanhydro-3Hmetoksyloksylit (DMDAX).Toksycznosc. Wartosc LD50 u myszy przy poda* niu dootrzewnowym. m DMDBD 700 mg/kg5 130 388 s DMDAD 680 mg/kg DMDAX 500 mg/kg Dzialanie na domiesniowy rak miesakowaty Wal¬ kera. Hamowanie nowotworu.DMDBD IX 50 mg/kg/dootrzewnowo 80% 1 X 100 mgytkg/dootrzewnowo 99% DMDAD 1X 50 mg/kg/dootrzewnowo 55% 1 X 100 mg/kg/dootrzewnowo 80% DMDAX 1X100 mg/kg/dootrzewnowo 90% Dzialanie na podskórny miesak S-180 DMDBD 8 X 50 mg/kg/dootrzewnowo 90% DMDAD 8X 50 mg/kg/dootrzewnowo 80% DMDAX 8 X 50 mg/kg/dootrzewnowo 75% Na podstawie badan przeprowadzonych na in¬ nych nowotworach (bialaczka myszy Lm0, miesak podskórny Yoshidy, dootrzewnowa bialaczka Pj*) stwierdzono, ze wytwarzane sposobem wedlug wy¬ nalazku zwiazki o wzorach 1A i IB wykazuja wy¬ razna czynnosc cytostatyczna, a czynnosc ta jest wyzsza od wykazywanej przez czasteczki podsta¬ wowe.Nowe wytwarzane sposobem wedlug wynalazku zwiazki o wzorach 1A i IB moga byc stosowane w farmakologii róznymi sposobami, a mianowicie: doustnie: skladnik czynny w postaci czystej lub w tabletkach zawierajacych srodki pomocnicze (skrobie, lakto¬ ze, talk) dozylnie: w roztworze wodnym lub rozpusz¬ czone w fizjologicznie obojetnych rozpuszczalnikach organicznych (gli¬ kolach) domiesniowo: w postaci roztworu lub zawiesiny w wyzej podanych cieczach dootrzewnowo: w postaci roztworu lub zawiesiny w wyzej podanych cieczach dokawitalnie: czysta substancja czynna lub w po¬ staci roztworu lub zawiesiny w wy¬ zej podanych cieczach miejscowo: substancja czynna w postaci czy¬ stej lub lacznie ze znanymi srod¬ kami przeciwbakteryjnymi zabez¬ pieczajacymi rane (sulfonamidy, kortykoidy, witaminy) podawana jest na skóre lub na miejsce ope¬ racyjne.Stezenie substancji czynnej w preparatach wy¬ nosi: w (roztworach 1 do 10% w zawiesinach 1 do 70% w tabletkach 20 do 90%.Wynalazek jest zilustrowany ponizszymi przykla¬ dami.Przyklad I. l,2-dWuanhydro-3-metoksydulcyt i 1,2—5,6-dwuanhydro-3,4-dwumetoksydulcyt. 12 g (0,032 mola) 1,2—5,6-dwuanhydrodulcytu za¬ wiesza sie w 1500 ml bezwodnego eteru, a do mieszaniny reakcyjnej wprowadza, przy miesza¬ niu, gazowy dwuazometan. Po wysyceniu eteru dwuazometanem do mieszaniny reakcyjnej doda¬ je sie, przy ciaglym doprowadzaniu gazowego dwuazometanu, kilka kropel eteratu trójfluorku boru W eterze. Po wysyceniu mieszaniny reakcyj¬ nej dwuazometanem ponownie powtarza sie do¬ dawanie eteratu trójfluorku boru. Po zakonczeniu podstawiania 1,2—5,6-dwuanhydrodulcytu dodaje sie wodnego roztworu wodoroweglanu sodu, w ilosci potrzebnej do rozlozenia dodanego eteratu 5 trójfluorku boru i mieszanine reakcyjna miesza w ciagu pól godziny, po czym suszy ja nad ogrza¬ nym weglanem sodu. Przesaczony roztwór eterowy odparowuje sie, a pozostalosc poddaje chromato¬ grafii na kolumnie z zelem krzemionkowym, za 10 pomoca dwudziestokrotnej objetosci mieszaniny benzen/octan etylu (1:1). Frakcje zawierajace 1,2—5, 6-dwuanhydro-3-metoksydulcyt i 1,2—5,6-dwuanhy- dro-3,4-dwumetylodulcyt odparowuje sie do sucha.Otrzymuje sie 4,0 g 1,2—5,6-dwuanhydro-3-meto- 15 ksydulcytu w postaci bezbarwnego oleju. Wydaj¬ nosc: 30,48%, Rf = 0,47 (benzen/octan etylu 1:1).Poza tym otrzymuje sie 6,0 g 1,2—5,6-dwuanhy- dro-3,4-dwumetoksydulcytu w postaci bialej barwy krysztalów.. Wydajnosc: 42,05%, temperatura top- M nienia 38—40°C (z heksanu), Rf = 0,75 (benzen/octan etylu 1:1).Przyklad II. 1,2—5,6-dwuanhydro-3,4-dWu- metoksydulcyt. s 12 g 1,2—5,6-dwuanhydrodulcytu metyluje sie dwu¬ azometanem w sposób analogiczny do podanego w przykladzie I. Metylowanie prowadzi sie do prze¬ prowadzenia powstajacego pierwotnie 1,2—5,6-dwu- anhydro-3-metylodulcytu w 1^—5,6-dwuanhydro- 34 3,4-dwumetoksydulcyt. Otrzymana mieszanine re¬ akcyjna przerabia sie w sposób analogiczny do po¬ danego W przykladzie I.Wydajnosc: 77,1%, Rf = 0,75 (uklad rozwijajacy jak w przykladzie I). 35 Przyklad III. ^1%—5,6-dwuanhydro-3,4-dwu- metoksydulcyt. 5 g (0,031 mola) 1,2—5,6-dwuanhydro-3-metoksydul- cytu metyluje sie dwuazometanem w sposób analo- 40 giczny do podanego w przykladzie I. Otrzymuje sie 4,0 g 1,2—5,6-dwuanhydro-3,4-dwumetoksydulcy- tu. Wydajnosc 75%, temperatura topnienia 38—40°C, Rf = 0,75 ^uklad rozwijajacy, jak w przykladzie I). 45 Przyklad IV. 1,2—5,6-dwuanhydro-3,4-dwu- metoksydulcyt. 8,78 g wodorku sodu (55% zawiesina) przemywa sie 3X400 ml bezwodnego eteru, a nastepnie w 400 ml bezwodnego eteru i miesza w ciagu godziny w 50 temperaturze pokojowej. Do tak otrzymanej mie¬ szaniny reakcyjnej wkrapla sie wpierw 40 kropli bezwodnego izopropanolu, a nastepnie w ciagu 2 godzin 16 ml siarczanu dwumetylu. Calosc miesza sie w ciagu 72 godzin, po czym, przy dalszym mde- 5_ szaniu, dodaje 40 ml bezwodnego etanolu, a nastep¬ nie 100 ml wody. Powyzsza mieszanine reakcyjna wkrapla sie, przy energicznym mieszaniu, do mie¬ szaniny 5000 ml octanu etylu i 500 g bezwodnego weglanu sodu. Calosc miesza sie w ciagu godziny 60 i przesacza, a otrzymany roztwór suszy nad bez¬ wodnym siarczanem sodu i odparowuje. Otrzyma¬ ny syrop poddaje sie chromatografii na kolumnie z zelem krzemionkowym, za pomoca trzydziesto¬ krotnej obje w (1:1). Frakcje zawierajace 1,2—5,6-dwuanhydro-3,4-13*388 8 3wutnetoksydulcyt odparowuje sie do sucha a kry- lUttfczna pozostalosc pca»tarystalifcoWuje z heksanu. 10trzyMMje sie 2,9 g l,2^5,6Kiwuanhydro-8,4-dwu- ltt^tdksydulcytu. Wydajnosc 40%, temperatura top- M&iia 38^40°C, •# przykladzie I).Przyklad V. 1,2—5,6-dwuanhydro-3,4-dwume- toksyduleyt. 4*8 g 1,2—5,6-dwuanhydrodulcytu rozpuszcza sie w 24 ml bezwodnego dwumetyl©formamidu i przy mieszaniu zadaje 24 ml dioksanu, 24 g tlenku baru i 8,7 ml jodku metylu; mieszanine uciera sie dalsze p& godziny w 30°C. Otrzymana mieszanine reak¬ cyjna przesacza sie, a otrzymany roztwór miesza z 40 ml octanu etylu. Octan etylu oddziela sie od oleju, a olej przemywa 2X10 ml octanu etylu. Po¬ laczone roztwory w octanie etylu odparowuje sie, a pozostalosc poddaje chromatografii na kolumnie z zelem, krzemionkowym za pomoca piecdziesiecio¬ krotnej objetosci mieszaniny benzen/octan etylu (1:1). Frakcje zawierajace 1,2—5,6-dwuanhydro-3,4- dwttmetoksydulcyt odparowuje sie, a produkt prze¬ krystalizowuje z heksanu. Otrzymuje sie 2,0 g 1,2—5,6^dwuanhydro-3,4-dwumetoksydulcytu. Wy¬ dajnosc 35,8%. Temperatura topnienia 38—40°C.Przyklad VI. 1,2—5,6-dwuanhydro-3-metoksy- ksylit. 28 g (0,17 mola) 1,2—4,5-dwuanhydroksylitu roz¬ puszcza sie w 1500 ml bezwodnego eteru i przy mieszaniu w temperaturze pokojowej wysyca roz¬ twór gazowym dwuazometanem. Nie przerywajac doprowadzania dwuazometanu dodaje sie kilka kropli eteratu trójfluorku boru w eterze. Po wy¬ sycaniu mieszaniny reakcyjnej dwuazometanem powtarza sie dodanie eteratu trójfluorku boru.Pó zakonczeniu podstawiania 1,2—4,5-dwuanhy¬ droksylitu dodaje sie do mieszaniny reakcyjnej nasyconego wodnego roatworu wodoroweglanu so¬ du, W ilosci wymaganej do rozlozenia dodanego eteratu trójfluorku boru. Calosc miesza sie w cia¬ gu ^ól godziny, po czym suszy sie nad ogrzanym weglanem sodu. Przesaczony roztwór eterowy od¬ parowuje sie, a poaostatosc destyluje pod zmniej¬ szonym cisnieniem. Otrzymuje sie 15 g 1,2—4,5- dwuanhydro-3-metoksyksylitu w postaci bezbarw¬ nego oleju. Wydajnosc 67%, temperatura wrzenia 4B°C/2hPa.Przyklad VII. l,5-dwubromo-l,5-dwudezoksy se -3-tfnetOksyksylit.Roztwór 1,0 g (0,0077 mola) 1,2—5,6-dwuanhydro- 3-metoksyksylitu w 2 ml acetonu wkrapla sie, przy 10 15 50 35 40 45 mieszaniu, w temperaturze ponizej 0°C, do 6 ml utrzymywanego w temperaturze ponizej 0°C roz¬ tworu kwasu bromowodprowego. W ciagu pól go¬ dziny kontynuuje sie mieszanie w tej temperatu¬ rze. Do tak otrzymanego roztworu dodaje sie wo¬ doroweglanu sodu, doprowadzajac pH do wartosci 6. Wytracony material odsacza sie i bez suszenia miesza z 50 ml dwuchloroetanu. Dwuchloroetan su¬ szy sie nad ogrzanym siarczanem sodu, odparowu¬ je do objetosci 10 ml i dodaje heksanu do wysta¬ pienia opalizacji roztworu. Po oziebieniu wytracony material odsacza sie i przekrystalizowuje z mie¬ szaniny dwuchloroetan/heksan (1:1). Otrzymuje sie 1,4 g l,5-dwuibromo-l,5-dwudezoksy-3-metoksylituw postaci bezbarwnych krysztalów. Wydajnosc 62%, temperatura topnienia 78^80°C, Rf = 0,59 (uklad rozwijajacy, jak w przykladzie I).Przyklad VIII. l,5-dwuchloro-l,5-dwudezoksy- 3-metoksyksylit.Roztwór 1,0 g (0,0077 mola) l,2^5,6-dwuanhydro-3- metyloksylitu w 2 ml acetonu wkrapla sie, przy mieszaniu, w temperaturze ponizej 0°C, do 8 ml stezonego roztworu kwasu solnego. Calosc miesza sie w ciagu pól godziny w tej temperaturze. Otrzy¬ many roztwór odparowuje sie pod zmniejszonym cisnieniem, a otrzymany olej poddaje sie chromato¬ grafii na kolumnie z zelem krzemionkowym, za pomoca dwudziestokrotnej objetosci mieszaniny benzen/octan etylu. Polaczone frakcje, zawierajace l,5-dwuchloro-l,5-dwudezoksy-3-metoksyksylit, od¬ parowuje sie. Otrzymuje sie 0,8 g 1,5-dwuchloro l,5-dwudezoksy-3-metoksyksylitu w postaci bez¬ barwnego oleju. Wydajnosc 51%, Rf = 0,52 (uklad rozwijajacy, jak w przykladzie I).Przyklad IX. l,5-dwujodo-l,5-dwudezoksy-3- metoksyksylit Roztwór 1,0 g (0,0077 mola) 1,2—5,6-dwuanhydro- ksylitu w 2 ml acetonu, oziebiony do temperautry ponizej 0°C, wkrapla sie, przy mieszaniu, do 8 ml utrzymywanego w temperaturze ponizej 0°C stezo¬ nego roztworu kwasu jodowodorowego, po czym kontynuuje mieszanie w ciagu pól godziny. Wytra¬ cone krysztaly odsacza sie i przekrystalizowuje z octanu etylu. Otrzymuje sie 1,5 g l,5-dwujodo-l,5- dwudezoksy-3-metoksyksylitu w postaci bezbarw¬ nych krysztalów. Wydajnosc -50,5%, temperatura topnienia 105—106°C.W tabeli zestawiono produkty wytworzone w przykladach X do XV oraz ich charakterystyke.Zwiazki wytworzone sposobami analogicznymi do opisanych w przykladach.Tabela 10 j Przyklad Nr X XI XII XIII XIV XV Material wyjsciowy Nazwa Waga (g) ) 1,2—5,6^iwuanhy- dro-3-metoksy- dulcyt 1 1,2—5,6-dwuanhy- dro-3-metoksy- dulcyt 1 1,2—5,6-dwuanhy- dro-3Hmetoksy- dulcyt 1 1,2—5,6^dwuanhy- dro-3,4-dwumeto- ksydulcyt 1 1,2—5,6-dwuanhy- dro-3,4-dwumeto- ksydulcyt 1 1,2—5,6-dwuanhy- dro-3-metoksy-4- acetylodulcyt 1 Srodek chloro¬ wcujacy nazwa HBr HC1 HJ HBr HJ HBr Produkt | nazwa l,6-dwubromo-l,6- dwudezoksy-3-me- toksydulcyt l,6-dwuchloro-l,6- dwudezoksy-3-me- toksydulcyt l,6-dwujodo-l,6- dwudezoksy-3- metoksydulcyt 1,6-dwubromo-l,6- dwudezoksy-3,4- dwumetoksydulcyt l,6-dwujodo-l,6- dwudezoksy-3,4- dwuimetoksydulcytl l,6-dwubromo-l,6- dwudezoksy-3- metoksy-4-acety- lodulcyt waga (g) 1,05 0,71 1,4 1,37 1,66 1,4 wydaj¬ nosc (%) 52 49 54 71 68 78 tempera¬ tura top¬ nienia (0°C) 130—1 136 132 160 165 olej Rf * 0,42 | 0,38 0,46 0,8 0,83 0,58 * uklad rozwijajacy: benzen/octan etylu (1:1) Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych pochodnych alko¬ holi cukrowych o wzorze 1, w którym R1 oznacza atom chlorowca, R2 oznacza grupe wodorotlenowa lub R1 i Rf lacznie oznaczaja mostek tlenowy, R2 oznacza rodnik metylowy, R4 oznacza atom wodo¬ ru lub rodnik metylowy, a n oznacza liczbe 0 lub 1, z tym ograniczeniem, ze gdy n oznacza liczbe 0, to przestrzenne polozenie grup R2 i Oli2, niezalez¬ nie od ich znaczenia, odpowiada konfiguracji ksy- litu, a gdy n oznacza liczbe 1, to przestrzenne po¬ lozenie grup R2, OR2 i OR4, niezaleznie od ich zna¬ czenia, odpowiada konfiguracji dulcytu, znamienny tym, ze 1,2—5,6-dianhydrodulcitol lub 1,2—4,5-dian- hydroksylilol o wzorze % poddaje sie reakcji z dWuazometanem, siarczanem dwumetylu lub halo¬ genkiem metylu, w obecnosci katalizatora i \ewen- tualnie otrzymany zwiazek o wzorze 1, w którym R1 oznacza atom wodoru, a R2, R2, R4 i n maja wyzej podane znaczenie poddaje sie reakcji z kwa- jem chlorowcowodorowym. 45 50 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze metylowanie prowadzi sie w srodowisku bezwod¬ nym. 3. Sposób wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze metylowanie dwuazometanem prowadzi sie w eterze dwuetylowym lub 'dioksanie, w tem¬ peraturze 0 do 40°C, stosujac jako katalizator kwas fluoroborowy, trójfluorek boru, tlenki metali ziem alkalicznych, chlorek glinu, dwutlenek selenu, a zwlaszcza eterat trójfluorku boru W eterze. 4. Sposób wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze przy metylowaniu siarczanem dwumetylu jako substancje zasadowa stosuje sie wodorotlenek metalu; zwlaszcza wodorek sodu w eterze, w tem- paraturze 10 do 50°C. 5. Sposób wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze jako halogenek do metylowania stosuje sie jodek metylu lub bromek metylu, a jako kataliza¬ tor tlenki i/lub wodorotlenki metali, zwlaszcza tlenek i/lub wodorotlenek srebra, strontu lub boru, W dwumetyloformamidzie lub dwumetylosulfotlen- ku, w temperaturze 10 do 50°C.130 388 Cf-U-R1 CH-R2 CH-OR3 [CH-OR^]n CH-R2 I , CH2-R1 C^-R1 CH-R2 CH-OR3 CH-OR^ CH-R2 CH-R1 Wzór 1 Wzór 1A CH2-R1 CH-R2 R30-CH HC-R2 I , H2C-R' CH?.I ^0 CH-^ i CHOH I CHOH I CH^ • I "^0 Wzór 1B Wzór 2 ?H2 CH ^ I CHOCH3 [CHOHL I n CH..I ^0 WZGfR 3 ™2 I CHOCHt I J [CHOCH3ln wzrjR u H2C- HC" I I HO-CH I HC \ O H2C' WZÓR 6 1 .0 WZ"' H3CO—CH i HC\ i H2C' WZdR 7 .0- CH7X CHOH.I - CHOR3 CHOR^ I CHOH I CH2X wzrjR 5 H7C—X I HC—OH l H3CO-CH HC—OH* I H2C—X WZdR 8130 388 CH- :o CH~ I CHOH i metylowanie CHOH CHo- I z CH" :o CHo- I L CH" :o CHOCH- CHOCH3 CHOR' CHOH (6) I CH2X Schemat H?C- HC .0 H?C- 2f HC- H.O-CH Sg- H3C0-CH^ H?C-X HC-OH HC (7} H2C- r 01 HC^ I H2C- H3CO-CH C0H"3 HC-OH O (9) I H2C-X Schemat (c.d.) PL PL PL PL PL PL PL