Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania kól zebatych ze stopów metali kolorowych, zwla¬ szcza kól slimakowych przeznaczonych do prze¬ kladni maszyn górniczych.Znany sposób wytwarzania kól zebatych polega na tym, ze z brazu aluminiowego zawierajacego wagowo 10—12% Al, 2—5% Fe, resizta Cu wykonuje sie odlew kola. Po ostygnieciu odlewu nacina sie w nim uzebienie, po czym po obróbce mechasniiczr nej wyrób poddaje sie procesowi ulepszania ciepl¬ nego. W tym celu podgrzewa sie go do tempera¬ tury 780—900°C, hartuje w wodzie lub loleiju i od¬ puszcza w temperaturze 595—675°C przez 0,5—2 h, a nastepnie z temperatury odpuszczania ponownie hartuje sie w wodzie. Po ulepszeniu 'Cieplnym go¬ towy wyrób ma twardosc okolo 200 HB.Uzyskana twardosc materialu jest w wielu przy¬ padkach niewystarczajaca, co powoduje szybkie scieranie sie kól zebatych, a zwlaszcza kól wspól¬ pracujacych ze slimakiem wykonanym iz harto¬ wanej stali.Próby wytwarzania kól zebatych o podwyzszo¬ nej twardosci z brazów aluminiowych zawieraja¬ cych 12—16% wagowych aluminium nie daly po¬ zytywnych wyników poniewaz brazy te w stanie odlanym wyzarzonymi odznaczaly sie twardoscia powyzej 240 HB, co uniemozliwialo obróbe skrawa¬ niem narzedziami sze stali szybkotnacej.Sposób wytwarzania kól zebatych polegajacy na tym, ze odlew kola wykonany ze stopu zawiera¬ lo 15 20 25 30 jacego wagowo 28—75% Cu, 15,5—60% Fe, 8—12% Al oraz nieuniknione zanieczyszczenia w ilosci 1% lub ze stopu zawierajacego wagowo 28—57% Ou, 15,5—30% Fe, 18,5—30% Mn, 8—12% Al oraz nieu¬ niknione zanieczyszczenia w ilosci nieprzekracza- jacej 1%, ipoddaje sie obróbce wiórowej w celu na¬ ciecia zebów, zgodnie z wynalazkiem charaktery¬ zuje sie tym, ze odlew kola przed nacieciem ze¬ bów poddaje sie obróbce zmiekczajacej, a po obrób¬ ce wiórowej przez schlodzeniem w wodzie lub w oleju podgrzewa sie go do temperatury 750—950°C, po czym po schlodzeniu przez 0,5—12 h wygrzewa sie go w temperaturze 300—500°C.Obróbke zmiekczajaca przeprowadza sie dwu¬ stopniowo. W pierwszym stopniu odlew kola wyza¬ rza sie w temperaturze 600—720°C przez 0,5—2,0 h.W drugim stopniu odlew kola wyzarza sie w tem¬ peraturze 500—550°C przez 1—4 h.Obróbke zmiekczajaca mozna równiez przeprowa¬ dzic stosujac wyzarzanie a nastepnie kontrolowa¬ ne chlodzenie. W tym przypadku odlew kola wy¬ zarza sie wi temperaturze 600—720°C, a nastepnie schladza sie go z predkoscia 50—100°C/h do co najmniej200°C. . ' Sposób wedlug wynalazku umozliwia wytworze¬ nie kól zebatych z zastosowaniem obróbki wióro¬ wej, charakteryzujacych sie twardoscia powyzej 300 HB, to jest o co najmniej 100 jednostek Brinei- la wiecej od twardosci jaka posiadaly kola zebate wytwarzane znanym sposobem. 128 317128 317 4 Sposób wedlug wynalazku przedstawiano doklad¬ nie w ponizszych przykladach: Przyklad I. Kolo slimakowe odlano odsrod¬ kowo z temperatury 1400°C ze stopu zawierajace¬ go wagowo 70% Ou, 20% Fe, 9% Al i 1% zanie¬ czyszczen. Odlew wyzarzono dwustopniowo 1 h przy 700°C, a nastepnie 3 h przy 530°C.Po 'nacieciu uzebienia lodlew podgrzano do tem¬ peratury 900°C, schlodzono w oleju, po czym wy¬ grzewano przez 10 h w temperaturze 300°C. Uzy¬ skano nastepujace wlasnosci mechaniczne: Rm = . = 7000 MPa, A = 4%, twardosc = 320 HB Przyklad II. Odlew kola wykonany ze stopu 'zawierajacego wagowo 55% Cu, 35% Fe,- 9% Al i 1% zanieczyszczen, wyzarzono dwustopniowo: 1 h w temperaturze 7Q0°C, a mastepnie przez 3 h w temperaiturze 530°C. Po nacieciu uzebienia odlew podgrzano do temperatury 900°C, schlodzono w ole¬ ju, po ozyim wygrzewano 'pr;zeiz 5 h w temp. 350°C.Uzyskano nastepujace wlasnosci mechaniczne otrzy¬ manego kola zebatego: Rm = 800 MPa, A = 3%, twardosc 360 HB.Przyklad III. Kolo slimakowe odlano odsrod¬ kowo z temperatury 1500°C ze stopu zawierajacego wagowo 35% Cu, 55% Fe, 9% Al i 1% zanieczy¬ szczen. Odlew wyzarzano 1 h w temperaturze 700°C, a nastepnie studzono z piecem do 200°C z predkoscia 50°/h. Po nacieciu uzebienia odlew pod¬ grzano do temperatury 900°C, schlodzono w oleju, po czym wygrzewano przez 2 h w temperaturze 450°C. Uzyskano nastepujace wlasnosci mechanicz¬ ne: Rm = 8600 MPa, A = 2%, twardosc 380 HB.Przyklad I.V. Slimakowe kolo zebatee dla- no odsrodkowo z temperatury 1250°C ze stopu za¬ wierajacego wagowo 54% Cu, 16% Fe, 20% Mn, 9% Al i 1% zanieczyszczen. Odlew wyzarzano 1,5 h w temperaturze 650°C a nastepnie studzono go z piecem do temperatury 200°C z predkoscia 70°C/h.Po nacieciu uzebienia odlew podgrzano do tempe¬ ratury 850°C, schlodzono w ioleju, po czym wygrze¬ wano przez 1 h w temperaturze 450°C. Uzyskano nastepujace wlasnosci mechaniczne: Rm — 680 MPa, A = 5%, twardosc 310 HB.Przyklad V. Kolo zebate odlano odsrodko¬ wo z temperatury 1250°C ze stopu zawierajacego wagowo 44% Ou, 22% Fe, 24% Mn, 9% Al i 1% izanieczyszczen. Odlew wyzarzano 1,5 h w tempe¬ raturze 650°C, a nastepnie studzono z piecem do 200°C z predkoscia 100°C/h. Po nacieciu uzebienia odlew podgrzano do temperatury 850°C, schlodzono w oleju, po czym wygrzewano przez 4 h w tempe¬ raturze 350°C. Po tych zabiegach kolo izebate po- 5 siadalo nastepujace wlasnosci mechaniczne: Rm = = 750 MPa, A = 4%, twardosc 370 HB.Przyklad VI. Kolo zebate odlano odsrodko¬ wo z temperatury 1200°C ze stopu zawierajacego wagowo 34,5% Cu, 28% Mn, 28% Fe, 9% Al i 0,5% 10 zanieczyszczen. Odlew wyzarzano dwustopniowo: 1 h w temperaturze 700°C, a nastepnie 3 h w tempe¬ raturze 530°C. Po nacieciu uzebienia odlew pod¬ grzano do temperatury 900°C, schlodzoniO w oleju, po czym wygrzewano przez 8 h w temperaturze 15 .300°C. Kolo zebate wykazalo po tych zabiegach nastepujace wlasnosci mechaniczne: Rm = 830 MPa, A = 2%, twardosc 380 HB.Zastrzezenia patentowe 20 1. Sposób wytwarzania kól zebatych polegaja¬ cy na tym, ze odlew kola, wykonany ze stopu za¬ wierajacego wagowo 28—75,5% Cu, 15,5—60% Fe, 8—12% Al oraz nieuniknione zanieczyszczenia w 25 ilosci nie przekraczajacej 1% lub ze stopu zawie¬ rajacego wagowo 28—57% Cu, 15,5—30% Fe, 18,5— —30% Mn, 8—12% Al oraz nieuniknione zanieczy¬ szczenia w (ilosci nie przekraczajacej 1%, poddaje sie obróbce wiórowej w celu naciecia 30 obróbce wiórowej nagrzewa sie go, po czyim schla¬ dza w wodzie lub oleju, znamienny tym, ze odlew kola przed nacieciem zebów poddaje sie obróbce zmiekczajacej, a po obróbce wiórowej przed schlo¬ dzeniem w wadzie lub w oleju podgrzewa sie go 35 do temperatury 750—950°C, po czym po'schlodze¬ niu przez 0,5—12 h wygrzewa sie go w tempera¬ turze 300—500°C. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze obróbke zmiekczajaca przeprowadza sie dwustop- w niowo, przy czym w pierwszym stopniu odlew ko¬ la wyzarza sie w temperaturze 600—720°C przez 0,5—2,0 h, a w drugim stopniu odlew kola wyza¬ rza sie w temperaturze 500—550°C przez 1—4 h. 3. Sposób wedlug zastrz. 1,! znamienny tym, ze 45 w celu przeprowadzenia obróbki zmiekczajacej, od¬ lew kola wyzarza sie w temperaturze 600—720°C, a nastepnie schladza sie go z predkoscia 50—100° C/h do co najmniej 200°C.WZGraf. Z-d 2 — 267/85 — 100+16 Cena 100 zl PL