Wynalazek ma na celu udoskonalenie rozruszników do silników spalinowych i dotyczy zwlaszcza przyrzadów, opartych na wykorzystaniu zywej sily masy, wpra¬ wionej w ruch obrotowy i zkolei wprawia¬ jacej w ruch obrotowy wal, który moze byc sprzegany z walem uruchamianego silnika.Masa, której sila zywa ma byc wyko¬ rzystana, moze byc w szczególnym przy¬ padku utwtorzona przez zespól malych sil¬ ników elektrycznych lub innych, rozmie¬ szczonych dookola walu uruchamiajacego i wprawianych w ruch obrotowy wokolo tego walu zapbmoca specjalnej przekladni zebatej, napedzanej od tychze silników, tak iz wspomagaja one w ten sposób sile zy¬ wa wprawionej w ruch obrotowy masy dla wywolania rozruchu.W innych szczególnych przypadkach masa moze byc utworzona przez odpo¬ wiednie ciezary, wprawiane w ruch obro¬ towy zapomoca recznego napedu.Przyrzady, zbudowane w mysl wyna¬ lazku, pozwalaja na wytworzenie znaczne¬ go zasobu energji do rozruchu, która moze byc nastepnie zmniejszona, gdy przyrzad uruchamiany zacznie dzialac.Przyrzady te nadaja sie do najrozmait¬ szych celów, jak np. do uruchamiania sil¬ ników lotniczych, przemyslowych, silni¬ ków Diesel'a i semi-Diesera, jak równiez moga byc zastosowane, jako serwomotory o duzym skutku uzytecznym do wszelkich zabiegów, wymagajacych bardzo znacznej mocy poczatkowej przy rozruchu, "lip. do poruszania wiezyczek lotniczych karabi¬ nów maszynowych, wiezyczek armat okre¬ towych i tym podobnych,Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania wynalazku.Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny rozrusznika wzdluz osi walu, przyczem masa rozruchowa jestiw tym przypadku utwtorzcna z silników elektrycznych, uru¬ chamianych zapomoca pedalu, fig. 2 — przekrój poprzeczny rozrusznika, prosto¬ padle do jego osi, fig. 3 — odmiane roz¬ rzadu walu przesuwnego, fig, 4 — widok czesciowy konca walu-wirnikk jednego z silników elektrycznych, fig. 5 — czesciowy przekrój podluzny odmiennego ukladu re¬ gulatora sprzegla, fig. 6 — przekrój po¬ dluzny tarcz sprzegajacych, fig. 7 — prze¬ krój podluzny odmiennego ukladu silni¬ ków elektrycznych i poszczególnych czesci serwomotoru rozruchowego; na fig. 8; 9 i 10 przedstawiono schematy róznych ukla¬ dów silników elektrycznych dookola walu rozruchowego.Na rysunku liczlba 1 oznacza zakoncze¬ nie walu korbowego silnika spalinowego, np. lotniczego, który nalezy uruchomic.Wal ten jest zakonczony tarcza klowa 2, z która sprzega sie druga tarcze klowa 4, znajdujaca sie na wale przesuwnym 3.Wal 3 jest poruszany przez wpustki 5, u- mieszczone w zlobkach rowkowanej tulei 6, napedzanej przez serwomotor oraz sile zywa, wytwarzana podczas obrotu calko¬ witej masy silników elektrycznych i tarczy 17, w której sa umieszczone powyzsze sil¬ niki. Dtoa silniki elektryczne, rozmieszczo¬ ne satelitowo wzgledem walu 3, posiadaja wirniki 7, których waly 8 napedzaja kól¬ ka zebate 9 i 10s zazebiajace sie stale, jak wukladach epicyikloidakiych. Kólko zqba- te 10 wspólpracujje z nieruchomym wien¬ cem zebatym 11,. stanowiacym calosc z ze¬ wnetrzna nieruchoma . oslona 12, przy¬ twierdzona do karteru uruchamianego sil¬ nika, kólko zas zebate 9 wspólpracuje z ruchomym wiencem zebatym* 13, umie- szozjonym na obwodzie sktfzynlki sprzegla 14. Wewnatrz skrzynki 14 sa ^osad^one w zwykly sposób tarcze 15 i 16 z wycieciami, poruszajace przez tarcie tuleje 6, nape¬ dzajaca zkolei wal 3.Dizialanie przyrzadu jest nastepujace: pod wplywem pradu elektrycznego wirni¬ ki silników elektrycznych 7 zostaja wpra¬ wione w ruch obrotowy. Dzieki przeklad¬ niom zebatym 9 i 10 oraz 11 i 13, tarcza 17, w której sa osadzone silniki elektrycz¬ ne, zostaje wprawiona w ruch obrotowy z szybkoscia, okreslona przez stosunek ilo¬ sci zebów przekladni, podczas gdy skrzyn¬ ka 14 sprzegla obracac sie bedzie z szyb¬ koscia zmaczmie mniejsza, okreslona przez epicykloidalny uklad przekladni, napedza¬ jac tuleje 6 za posrednictwem sprzegla 15—16. Pod dzialaniem sily odsrodkowej zamki sprzegla 18 (fig. 1 i 2) zaczna dzia¬ lac dopiero wówczas, gdy silniki 7 lacznie z tarcza 17 osiagna szybkosc bardzo zbli¬ zona do szybkosci granicznej. Gdy zamki 18 sie otworza, wystarczy przesunac wal 3 wewnatrz tulei 6 zapomoca dzwigni 19, poruszanej badz pedalem 20, badz tez raczka 21, celeni uskutecznienia wlacze¬ nia tarcz klowych 2 i 4 sprzegla.Wobec oporu, powstalego wskutek bez¬ wladnosci uruchamianego silnika, sprze¬ glo 14 poczatkowo bedzie sie slizgac, na¬ stepnie zas zacznie lagodnie i bez wstrza¬ sów obracac ten silnik zapomoca walu 1, gdyz sprzeglo to stopniowo bedzie dostar¬ czac energiji, nagromadzonej w obracaja¬ cej sie masie, która stanowi zespól silni¬ ków elektrycznych i tarcza 17, jak równiez energji napedowej silników elektrycz¬ nych 7. Po dokonanym rozruchu sil¬ nika nalezy wylaczyc nacisk, wywiera¬ ny na pedal 20, a wówczas tarcze klo¬ we 2 i 4 oddalaja sie od siebie pod dzia¬ laniem sprezyny 22, i przerwac do¬ plyw pradu do silników elektrycznych 7 az do nastepnego uzycia serwomotoru elektrycznego.Prad elektryczny jest doprowadzany przez kontakt 231 skad przeplywa na nie- 2 —ruchomy pierscien slizgowy 24, przymoco¬ wany do oslony 12, nastepnie zas zapomo¬ ca szczotek 25 prad przeplywa na szczot¬ ki 26, skad pobierany jest przez kolektory 27 wirników- silników elektrycznych 7.Energje elektryczna mozna wykorzy¬ stac kilkoma sposobami, a mianowicie\ 1) nadajac silnikom elektrycznym szyb¬ kosc maksymalna, nastepnie zas przery¬ wajac prad scisle w chwili wlaczania uru¬ chamianego silnika; w ten sposób zostanie wykorzystana jedynie sila zywa, wytwo¬ rzona przez obrót tarczy 17 i skrzynki 14 oraz silników elektrycznych i innych cze¬ sci bedacych w ruchu obrotowym, 2) po wprowadzeniu zapomoca silni¬ ków elektrycznych calego zespolu w ruch obrotowy, jak wyjasniono powyzej, nie przerywa sie doplywu pradu w chwili wla¬ czania uruchamianego silnika; wynika stad, ze energja rozporzadzalna sklada sie z zywej sily zespolu bedacego w ruchu ob¬ rotowym oraz z mocy silników elektrycz¬ nych, oddajacych stale swa energje, Ro^rlzad zapomoca pedalu i raczki mo¬ ze byc przeprowadzony w nastepujacy sposób (fig. 3): 1) przez wlaczenie kontaktu (pozycja A), 2) przez wlaczenie sprzegla klowego 2 — 4 z pozostawieniem 'kontaktu-, (pozy¬ cja B), 3) przez wylaczenie kontaktu (pozycja C) z pozostawieniem wylaczonego sprze¬ gla klowego 2 — 4, 4) przez wylaczenie sprzegla klowego 2 — 4 p/zy kontakcie wlaczonym (pozy¬ cja B).Jasnem jest, ze kontakt pozostaje wla¬ czony, np. zapomoca przelacznika pier¬ scieniowego, gdy raczke przesuwa sie z A do C, a natomiast kontakt zostaje wyla¬ czony przy przesuwaniu od C do A. W tym przypadku jest wskazane obracac raczke zawsze w tym. samym kierunku, aby niepotrzebnie nie uruchomiac silników elektrycznych podczas powrotu do polo¬ zenia wyjsciowego.Oprócz narzadów, wymienionych po¬ wyzej, przedstawiono na fig. 2 elektroma¬ gnesy 28 oraz sprezyne 29, przyciagajaca ciezary 18, obracajace sie wbkolo czopów 30 pod wplywem sily odsrodkowej. Pod¬ czas obrotu calego ukladu ciezary 18 od¬ chylaja sie od walu 3 pod wplywem sily odsrodkowej i wysuwaja sie z pierscienio¬ wego rowka 31 walu 3. Wobec tego wla czenie sprzegla zapomoca pedalu lub racz ki nie moze sie odbyc wczesniej, zanim ca ly uklad nie osiagnie pewnej minimalnej szybkosci obrotowej. Wylacznik, przery¬ wajacy prad serwomotoru, moze byc ze¬ spolony z rozrzadem raczki lub pedalu, al¬ bo moze byc od niego uniezalezniony.Odmiane zamka sprzegla przedstawio¬ no na fig. 5. Dwa ciezary 33, dociskane sprezynami 34 do walu 3, wlsuniete sa do obwodowego wytoczenia 31 tego walu. Pod wplywem sily odsrodkowej ciezary 33. od¬ dalaja sie od siebie, sciskajac sprezyny 34, i uwalniaja w ten sposób wal 3, który mo¬ ze byc nastepnie przesuniety celem wla¬ czenia sprzegla.Aby w okresie pracy kól zebatych 9 i 10 podtrzymac zakonczenie walu 8, moz¬ na zastosowac wtspornik 32 (fig. 4), przy- mocoWany do tarczy 17.Tarcze sprzegla 15 — 16 (fig. 6) sa przesuwane wzdluz osi walu 3 w skrzynce 14, otrzymujac obrót wokolo walu 3 dzie¬ ki wykrojom 35 i 36, wykonanym na obwo¬ dzie skrzynki 14 wzglednie tulei 6.W odmianie, przedstawionej na fig. 7 i 71, osie wirników silników elektrycznych maja kierunek promieniofwy, co pozwala na zmniejszenie szerokosci przyrzadu i zwiekszenie srednicy ukladu wirujacego i ulatwia w ten sposób wytworzenie znacz¬ nej sily zywej przy zmniejszeniu ciezaru wirujacych mas. Otrzymana w ten sposób znaczna srednica ukladu wirujacych mas w przewaznej ilosci przypadków nie sta- — 3 —nowi przeszkody, gdyz uruchomiany silnik zajmuje zawsze znacznie wiecej miejsca, niz serwiomotor.W danym przypadku uklad epicykloi- dalny o zazebieniu czolowem zostaje za¬ stapiony ukladem o zazebieniu stozkowem lub srulbowem, przyozem kolo zebate 37 zazebia sie z jednej strony ze stalym wien¬ cem 38, z drugiej zas strony — z luznem kólkiem zebatem 39, zazebiajacem sie zko- lei z ruchomym wiencem 40, przymocowa¬ nym do skrzynki 14.Fig. 8, 9 i 10 przedstawiaja schema¬ tycznie serwomotory o ukladzie, zawiera¬ jacym dwa lub wiecej ruchomych silników elektrycznych, a mianowicie fig. 8 przed¬ stawia uklad dwóch silników, fig. 9—czte¬ rech, a fig. 10 — szesciu.Jest rzecza oczywista, ze silniki te mo¬ ga byc ulozone ipromieniowfo w gwiazde, jak na fig. 7.Nalezy nakoniec zauwazyc, ze energja elektryczna, uzyta do rozruchu silnika, moze byc zastapiona przez dzialanie stru¬ mienia cieczy lub rozprezania sie gazu, w którym to przypadku nalezy zastapic sil¬ niki elektryczne turbinami lub silnikami plynowymi. PL