Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do ksztaltowania glówek trzpieni zwlaszcza glówek gwozdzi albo lbów srub wjednym procesie obróbki lacznego kucia i walcowania. Urzadzenie zawiera co najmniej jeden nape¬ dzany walec dla obróbki konca trzpienia zamocowanego w pierscieniowym, korzystnie obracajacym sie narze¬ dziu, przy czym trzpien jest przemieszczany z predkoscia rózna od predkosci powierzchni walca.Znane jest z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych nr 2 917 756 urzadzenie do formowania glówek gwozdzi, w którym trzpien gwozdzia jest ustawiony osiowo w pierscieniowym narzedziu i wystaje poza jedna, plaska powierzchnie boczna tego narzedzia, na której znajduje sie wneka wyznaczajaca ksztalt glówki gwozdzia.Formowania glówki odbywa sie w ten sposób, ze obrót narzedzia wokól jego osi powoduje, iz trzpienie gwozdzi wspólpracuja z wieloma walcami zamontowanymi obrotowo na swych osiach, z których kazda jest prostopadla do osi obrotu narzedzia, i obracajacych sie z predkoscia na obwodzie wieksza od obwodowej predkosci trzpieni gwozdzi obracajacych sie wokól osi narzedzia. W urzadzeniu tym glówka gwozdzia ksztaltowana jest w znany sposób, przez szereg kolejnych uderzen wielu walców.Znane urzadzenie wykazuje liczne wady. Po pierwsze konieczne jest zamontowanie po przeciwnej stronie bocznej plaszczyzny roboczej narzedzia walców biernych jako elementów podporowych w ilosci odpowiadajacej ilosci walców czynnych. Jak wspomniano, obwodowa predkosc walców ksztaltujacych lby jest wieksza od predkosci trzpieni gwozdzi dla zapobiezenia zaginaniu wystajacych konców trzpieni do tylu, przyjmujac za kierunek do przodu kierunek obracania sie narzedzia, w chwili gdy koniec trzpienia uderza w walec. Tak wiec aby walec naciskal na trzpien w kierunku do przodu, miedzy walcem i trzpieniem musi byc dostatecznie duza sila tarcia. Dostatecznie duza sile tarcia uzyskuje sie tylko wówczas, gdy walce maja stosunkowo duza srednice, co powoduje, ze urzadzenie jest równiez duze i kosztowne w produkcji. Ponadto gotowe gwozdzie sa wyrzucane na zewnatrz przez zespól, który nie jest prosty i pewny w dzialaniu.Celem wynalazku jest opracowanie konstrukcji urzadzenia do ksztaltowania glówek na trzpieniach gwoz¬ dzi albo lbów srub pozbawionego wymienionych niedogodnosci.Zgodnie z wynalazkiem, urzadzenie do ksztaltowania glówek trzpieni, zwlaszcza glówek gwozdzi albo lbów srub, z co najmniej jednym napedzanym walcem do obróbki konca trzpienia zamocowanego w pierscienio-2 125 279 wym, korzystnie obiegowym narzedziu, przy czym narzedzie i walec maja na powierzchni rózne predkosci, charakteryzuje sie tym, ze narzedzie ma rozmieszczone naprzeciwlegle, z odstepami w kierunku obwodowym, szczeki mocujace trzpienie w obszarze wewnetrznego obwodu narzedzia wzdluz jego czesci, a walec speczajacy glówki; zamocowanych w szczekach trzpieni, jest umieszczony mimosrodowo wzgledem wewnetrznego obwodu narzedzia i wzdluznie wewnatrz niego. Kazdy trzpien jest nachylony pod malym katem wzgledem linii prostej przechodzacej przez srodek narzedzia i przez skierowany do niego koniec trzpienia, przy czym trzpien znajduje sie na swoim kolowym torze przed ta linia. Narzedzie sklada sie z dwóch albo kilku, umieszczonych bokami jeden obok drugiego pierscieni wewnetrznych z kilkoma pustymi komorami, które parami ujmuja jeden trzpien i ma elementy zabezpieczajace trzpienie przed przemieszczaniem wzdluznym gdy znajduja sie one w odpowied¬ nich pustych komorach w obszarze obróbki, w którym trzpienie te sa obrabiane za pomoca walca. Puste komory sa wykonane w segmentach szczek, które sa korzystnie zamocowane wymiennie na skierowanych do siebie powierzchniach bocznych pierscieni. Element do ustalania trzpieni stanowi plyta przyporowa, umieszczona przy zewnetrznym obrzezu pierscieni. Co najmniej czesc kazdej szczeki jest wysunieta, poprzez otwór w zwiazanym z nia pierscieniu, poza jego zewnetrzna powierzchnie boczna w przyblizeniu w kierunku osiowym, okreslonym przez os obrotu pierscienia i wspólpracuje z plyta przyporowa zamocowana na naprzeciwleglych stronach pier¬ scieni. Pierscienie wewnetrzne sa zamocowane obrotowo, przy czym ich plaszczyzny pierscieniowe prostopadle do odpowiednich osi obrotu sa rozbiezne w kierunku od obszaru roboczego. Osie obrotu walca okreslaja sredni kierunek osi obrotu pierscienia.Zgodnie z wynalazkiem, kat miedzy stycznymi do narzedzia i walca w punkcie gdzie trzpien styka sie z walcem, powinien byc jak najbardziej ostry, i w praktyce przy ksztaltowaniu typowych lbów gwozdzi, kat ten moze wynosic nawet 3°. Aby uzyskac taki kat stosujac znane walcowanie zewnetrzne liczba walców i/lub ich srednice musialyby byc wieksze niz to jest mozliwe w praktyce przy zachowaniu umiarkowanych kosztów produkcji. Poniewaz jednak wynalazek opiera sie na zasadzie walcowania wewnetrznego, to mozliwe jest ustale¬ nie dowolnie malego kata miedzy stycznymi przy srednicach walców latwych do wykonania. Inna korzyscia wewnetrznego walcowania jest mozliwosc zwiekszenia wydajnosci urzadzenia, poniewaz mozna ustawic kilka trzpieni jeden obok drugiego w plaszczyzznie osiowej i ksztaltowac glówki lub lby jednym walcem. Tozwiek¬ szenie wydajnosci niemozliwe bylo do osiagniecia za pomoca znanych urzadzen, gdyz predkosc trzpieni zalezy od odleglosci trzpieni od osi obrotu pierscieniowego narzedzia. Ponadto, znane urzadzenia moga byc stosowane tylko do wytwarzania gwozdzi o okreslonej dlugosci, podczas gdy urzadzenie wedlug wynalazku moze wytwa¬ rzac gwozdzie, których dlugosc nie jest ograniczona przez narzedzie, jako ze ostrza gwozdzi moga swobodnie wystawac poza obrzeze narzedzia. Aby osiagnac mozliwie najlepsze rozlozenie materialu we wnece formy, obwodowa predkosc walca jest korzystnie nieco wieksza od predkosci trzona. Umozliwia to uzyskanie calkowi¬ cie symetrycznej glówki lub lba w widoku z góry, jednak w niektórych przypadkach glówka lub leb nie jest dokladnie prostopadly do trzpienia. Leb symetryczny i prostopadly mozna osiagnac przez ustawienie kazdego z trzpieni pod katem ostrym do prostej, przechodzacej przez koniec trzpienia, zwrócony ku srodkowi narzedzia i przez srodek narzedzia, i tak, aby trzpien byc umieszczony przed ta prosta, przyjmujac za.kierunek do przodu, kierunek obrotu narzedzia.Róznice predkosci miedzy walcem i trzpieniem mozna uzyskac w bardzo prosty sposób, przez zaopatrze- nie kazdego pierscienia w bieznie skierowana do odpowiedniej osi obrotu i przylegajaca do odpowiedniej powierz¬ chni walca, przy czym srednica biezni jest mniejsza niz wspólpracujaca z trzpieniami powierzchnia walca, nato¬ miast pomiedzy powierzchnia walca a segmentami szczek znajduje sie niewielki luz. Mozna napedzac zarówno sam walec jak i samo narzedzie, przy czym moment obrotowy przekazywany jest przez powierzchnie obtaczania walców. Jezeli nie mozna w ten sposób przeniesc dostatecznie duzego momentu obrotowego, wówczas bieznie pierscieni i powierzchnie obtaczania walców zaopatruje sie w wience zebate, wspólpracujace ze soba.Szczeki formujace sa znacznie prostsze do wykonania, gdy kazda komora formujaca ma kanal, przeznaczo¬ ny do umieszczenia w niej czesci trzpienia przedkuwki, który to kanal na swoim koncu skierowanym ku srodko¬ wi narzedzia pierscieniowego przechodzi w równomiernie rozszerzajacy sie otwór. Parametry robocze urzadzenia, takie jak wzgledna róznica miedzy predkosciami walca i narzedzia, kat wejscia miedzy trzpieniem i walcem, jak równiez inne parametry moga byc ustalone tak, aby otrzymac ksztaltowana glówke lub leb, którego tylko dolna powierzchnia wyznaczona jest ksztaltem komory formujacej, podczas gdy obrzeze utworzone jest przez swobod¬ ne odksztalcenie materialu.Za pomoca urzadzenia wedlug wynalazku mozliwe jest równiez wytwarzanie gwozdzi z lbami w ksztalcie litery D droga ksztaltowania swobodnego, przez zaopatrzenie jednej szczeki formujacej w powierzchnie zwróco¬ na ku drugiej szczece, której plaszczyzna styka sie ze scianka kanalu w pierwszej z wymienionych szczek oraz przebiega do wewnatrz i w kierunku do srodka narzedzia pierscieniowego, przylegajac do jednej z dwóch plaskich125 279 3 powierzchni bocznych walca ksztaltujacego. Uzyskuje sie przez to, ze prosta krawedz glówki jest styczna do trzpienia gwozdzia, co jest istotne wówczas gdy gwozdzie maja byc umieszczone w magazynku pistoletu, gdzie gwozdzie trzeba umiescic jeden blisko drugiego. Tosamo mozna osiagnac przez zaopatrzenie walca w pierscienio¬ wy kolnierz przedluzajacy powierzchnie walca, dla utworzenia pierscieniowej powierzchni, której plaszczyzna przecina sie ze scianka szczeki, która jest tak poglebiona, ze miedzy nia a zewnetrznym obwodem kolnierza tworzy sie luz. Korzystnym rezultatem takiego uksztaltowania jest to, ze moga powstawac zadziory na prostej krawedzi glówki lub lba, oraz, ze srednica kolnierza nie musi byc zbyt duza, poniewaz odksztalcenie konca trzpienia gwozdzia nie rozprzestrzenia sie w dól tego trzpienia.Swobodne formowanie oznacza, ze górna powierzchnia lba znajduje sie na zewnatrz szczek formujacych, co pozwala na tak duze wyluzowanie walca wzgledem szczeki formujacej, ze niewielkie ciala obce nie moga sie zakleszczyc miedzy walcem i szczekami formujacymi. Korzystnym jest zamocowanie kola zebatego na wale po jednej lub po obu stronach walca roboczego, które to kolo zebate sprzega sie z wewnetrznymi zebami na jednym z pierscieni, przy czym srednica podzialowa kól zebatych jest mniejsza od srednicy powierzchni walca zwróconej ku trzpieniom. Powoduje to, ze obszar roboczy urzadzenia nie jest wrazliwy na uszkodzenia przez niewielkie ciala obce.Uklad przeniesienia napedu urzadzenia moze byc calkowicie umieszczony po jednej stronie urzadzenia, podczas gdy druga strona jest wolna i umozliwia wyrzucanie gotowych odkuwek oraz kontrole obszaru robocze¬ go bez niebezpieczenstwa zakleszczenia sie cial obcych, przez zastosowanie jednego kola zebatego wspóldziala¬ jacego z wiencem wewnetrznym na jednym z pierscieni, przy czym ten wieniec zebaty zazebiony jest z kolem zebatym napedzanym przez silnik, przy czym pomiedzy walcem i pierscieniem, jest umieszczona korzystnie szczelnie, przy wewnetrznym obwodzie pierscienia, oslonowa scianka.Dalsza regulacje parametrów mozna osiagnac przez zastosowanie naciec na powierzchni walca wspólpracu¬ jacej z trzpieniami przedkuwek.Przez zaopatrzenie obrzeza walca wspóldzialajacego z trzpieniami w pierscieniowy kolnierz, mozna wyko¬ nywac lby srub i jednoczesnie naciecia w nich w jednej operacji, przy czym wymiary tego wyciecia sa uzaleznio¬ ne od kolnierza.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie jego wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zobrazowana zasade, na której oparty jest wynalazek, fig. 2 - urzadzenie wedlug wynalazku do wytwarzania glówek gwozdzi lub lbów srub zmniejszonych (o ksztalcie D); fig. 3 i 4 przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku przy czym fig. 3 uwidacznia urzadzenie w pionowym przekroju plaszczyzna ozna¬ czona III—III na fig. 4, a fig. 4 - urzadzenie w przekroju plaszczyzna oznaczona IV-IV na fig. 3; fig. 5 i 6 przyklady wykonania pierscieniowego narzedzia w urzadzeniu wedlug wynalazku, fig. 7 - inny przyklad wyko¬ nania urzadzenia wedlug wynalazku, fig. 8 - zespól zaciskowy do zaciskania trzpieni przed ksztaltowaniem lbów, fig. 9 - jeszcze inny przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku, fig. 10 - przylelad wykonania szczek formujacych urzadzenia, fig. 11 — inny przyklad wykonania szczek formujacych urzadzenia, fig. 12 — jeszcze inny przyklad wykonania szczek formujacych urzadzenia wedlugwynalazku. 4 Fig. 1 przedstawia walec 1 obracajacy sie w kierunku strzalki PI i wspólpracujacy z przedkuwkami 3, 4 gwozdzia, zamocowanymi w narzedziu 2 przesuwajacym sie prostoliniowo w kierunku strzalki P2. Obwodowa predkosc walca 1 jest nieco wieksza od prostoliniowej predkosci narzedzia 2.Stosunkowo ostry kat wejscia przedkuwki gwozdzia jest istotny dla dobrego wypelnienia wneki 5 formy przez material przedkuwki, która to wneka czesciowo lub naWet calkowicie ustala ksztalt lba. Kat wejscia U (fig. 1) jest równy katowi miedzy styczna do powierzchni walca 1 w punkcie pierwszego zetkniecia z przedkuwka 3 i styczna do narzedzia 2 w punkcie zamocowania przedkuwki 3 w narzedziu. W przedstawionym na rysunku przykladzie, styczna do narzedzia 2 jest równolegla do samego narzedzia; jednakze definicja kata U w oparciu o styczna do narzedzia jest korzystna w przypadku gdy narzedzie jest zakrzywione. W niektórych przypadkach kat wejscia jest tak ostry, ze w praktyce albo niemozliwa jest sytuacja przedstawiona na fig. 1, lub tez walec 1 musialby miec bardzo duza srednice. Zgodnie z wynalazkiem, narzedzie sklada sie z jednego lub kilku pierscieni, w których obraca sie walec 1, co umozliwia ustalenie bardzo malych wartosci kata U.Urzadzenie wedlug przykladu wykonania, który zostanie opisany ponizej jest przeznaczone do wytwarza¬ nia korzystnie gwozdzi ze zmniejszonym lbem. Takie gwozdzie uzywane sa glównie do pistoletów, sa one wprowadzone do magazynku przed wprowadzeniem ich do pistoletu. Ulozenie polega na umieszczeniu gwozdzi w jednej plaszczyznie, jeden blisko drugiego, przy czym zblizenie gwozdzi jeden do drugiego jest mozliwe wówczas, gdy lby ich sa zmniejszone tak, aby trzpienie gwozdzi mogly opierac sie o siebie na calej dlugosci gwozdzi. Gdy gwózdz taki jest widziany z góry, wyglada on tak, jak gdyby mial usuniety segment kola stano¬ wiacego zarys lba. Fig. 2 przedstawia, podobnie jak fig. 1, walec 6 i narzedzie 7 z wneka 8 formy dla zmniejszo-4 125 279 nego lba. Gdy maja byc produkowane gwozdzie ze zmniejszonym lbem, wówczas kat wejscia U musi byc nieco wiekszy w porównaniu z wymaganym dla gwozdzia z lbem pelnym, jednakze nawet ten zwiekszony kat wejscia nie jest mozliwy do uzyskania w znanym stanie techniki.Gdy przedkuwka uderza w walec 6 pod zwiekszonym katem wejscia, wówczas nastepuje zagiecie przed- kuwki 9 do tylu (fig. 2) i w dól w kierunku wneki 8. Kat V staje sie tak ostry, ze tarcie miedzy walcem 6 i przedkuwka 9 przechodzi we wstepne walcowanie, a nastepnie laczny proces walcowania i kucia prowadzi w rezultacie do otrzymania gwozdzia bez zadziorów i w waskich tolerancjach wymiarowych, tak ze gotowe gwozdzie mozna bez dalszej obróbki gromadzic w magazynkach. Dotychczas konieczne bylo poddawanie gwoz¬ dzi trwajacej okolo 20 min. obróbce wykonczajacej w celu usuniecia zadziorów, a znane dotychczas narzedzia wymagaly ciaglej i starannej konserwacji aby utrzymac tolerancje konieczne dla gwozdzi pistoletowych.W urzadzeniu wedlug wynalazku nie nastepuje znaczace zuzycie narzedzi, po pierwsze dlatego, ze material poddawany jest raczej równomiernemu naciskowi, a nie uderzeniu, oraz po drugie, dlatego ze zagiecie do typu przedkuwki gwozdzia uwalnia trzpien przedkuwki od nacisku osiowego, przez co unika sie zadziorów powstaja¬ cych przy przytrzymywaniu trzpienia przedkuwki przeciw duzym silom osiowym.Fig. 3 przedstawia wzdluzny przekrój urzadzenia wedlug wynalazku, w którym walec 10 odpowiada walco¬ wi 6 z fig. 2, a pierscien 11 odpowiada narzedziu 7 wedlug fig. 2. Pierscien 11 ma wewnetrzne uzebienie 12 oddalone w kierunku osiowym od bocznych powierzchni walca 10 i wspóldzialajace z zebatym kólkiem 13 napedzanym przez silnik M. Walec 10 jest napedzany niezaleznie za pomoca silnika lub pierscienia 11 przez zespól, który zostanie opisany ponizej. Nalezy przy tym pamietac, ze obwodowa predkosc walca 10 jest nieco wieksza niz wewnetrzna obwodowa predkosc pierscienia 11.Przy róznicy predkosci optymalnej, dla uzyskania calkowicie symetrycznego lba gwozdzia korzystne jest aby, przy uwzglednieniu równiez miedzy innymi wymiarów lba, prosta bedaca przedluzeniem trzpieni gwoz¬ dzia, oznaczona litera L na fig. 3, przechodzila nieco poza srodkiem C pierscieni narzedzia, co zapewnia, ze gotowy leb jest dokladnie prostopadly do trzpienia. Zgodnie z kierunkiem obracania sie, zaznaczonym na fig. 3, przedluzenie trzpienia musi przechodzic na lewo od srodka C i tworzyc kat okolo kilku stopni z promieniem pierscienia 11.Kompletne urzadzenie do produkcji gwozdzi obejmuje kilka sekcji, które znane sa jako takie, i dlatego nie musza byc tu opisane szczególowo. Operacje prostowania, odcinania i wyprowadzania przedkuwki gwozdzia do pierscienia 11 wykonywane sasa w sekcji 14. Przedkuwka gwozdzia wprowadzana jest promieniowo, co umozli¬ wiaja pochylone sciany 15 komór 16. Z uwagi na jasnosc rysunku, komory 16 zaznaczono jedynie w obszarze wokól walca 10, przy czym obszar ten nazywany jest w dalszym ciagu opisu obszarem roboczym. Takie komory znajduja sie na calym pierscieniu 11. Gotowe gwozdzie sa odbierane na stacji 17, skad trafiaja na miejsce pakowania lub magazynowania. Pierscien (fig. 4) sklada sie z dwu wzajemnie nachylonych narzedziowych szczek 11A i 1 IB zamocowanych do wewnetrznych pierscieni 18A i 18B lozysk, które moga byc lozyskami kulkowymi lub walcowymi. Zewnetrzne pierscienie 19A i 19B tych lozysk sa zamocowane do wsporczych plyt 20A i 20B.Plyta 20A (fig. 3)jest sztywno zlaczona z plyta podstawy 21, podczas gdy plyta 20B jest polaczona z podstawa 21 obrotowo, dzieki czemu plyty 20A i 20B wraz z pierscieniami moga byc dociskane jedna do drugiej za pomoca sruby 22. Walec 23 jest zamontowany obrotowo do plyt 20A i 20B za pomoca sferycznych lozysk 23A i23B.Fig. 5 przedstawia segment jednej ze szczek HA lub 1 IB widocznych na fig. 4. Szczeka narzedziowa zamocowana jest do pierscienia wewnetrznego za pomoca wkretów a jego wewnetrzna bieznia 24 ma ksztalt toru walcowego. Bieznia 24 spelnia role powierzchni wsporczej dla walca 10 (fig. 4) majacego tory walcowe na powierzchniach 25A i 25B odtaczania, wspólpracujace z torami walcowymi na szczekach HA i 11B. Srednica walcowych powierzchni 25A i 25B jest mniejsza od srednicy srodkowej czesci walca 10, którego powierzchnia 26 przystosowana jest do wspóldzialania z przedkuwkami gwozdzi. Przedkuwki gwozdzi zamocowane sa za pomoca segmentowych narzedzi zwanych segmentami formujacymi przy czym jeden segment z czterech segmentów formujacych uwidoczniony jest na fig. 5, drugi zas odpowiadajacy mu segment narzedzia umieszczony jest w dru¬ gim pierscieniu narzedziowym tak, ze jego powierzchnia czolowa tworzy wspólna plaszczyzne z powierzchniami segmentów widocznych na fig. 5. Kazdy segment 27 narzedzia zawiera segment formy z komora 16 dla wprowa¬ dzenia przedkuwki 9 gwozdzia (fig. 5) i otworem 28. Komora 16 zawiera kanal 29 pólkolisty w przekroju poprzecznym, którego wymiary odpowiadaja wymiarom przedkuwki gwozdzia.Przedkuwka gwozdzia jest unieruchomiona w kierunku osiowym w kanale utworzonym przez obie polówki formy we wspomnianym wyzej obszarze roboczym, przy czym obszar ten siega w obie strony od walca 10 na odleglosc zalezna od kata rozbieznosci narzedziowych szczek 11A i 1 IB (fig. 4). Przedkuwki wprowadza sie do narzedzia promieniowo w sekcji 14 (fig. 3), gdzie segmenty 27 sa wzajemnie oddalone od siebie, a zacisniecie125279 5 przedkuwek miedzy dopasowanymi do siebie segmentami 27 narzedzia nastepuje w obszarze roboczym. Gotowe gwozdzie wyjmuje sie z sekcji 17 (fig. 3), gdzie maksymalna odleglosc miedzy segmentami 27 narzedzia umozli¬ wia ich latwe usuniecie.Górna powierzchnia segmentów 27 (fig. 5) narzedzia znajduje sie nieco ponizej, (w odleglosci a na fig. 5) walcowej biezni 24. Gdy powierzchnie 25 A i 25B walca przetaczaja sie po walcowej biezni 24 przy stalym zetknieciu (bez poslizgu), róznica miedzy ich promieniami powoduje róznice miedzy obwodowa predkoscia powierzchni 26 walca 10 i górnych powierzchni segmentów 27 narzedzi, co w prosty sposób pozwala uzyskac wspomniana róznice predkosci wyznaczona przez odleglosc a. Srednica powierzchni 26 walca 10 jest tak ustalo¬ na, ze miedzy ta powierzchnia i segmentami 27 pozostaje tylko niewielki luz, a jednoczesnie sila z jaka walec 10 jest dociskany do przedkuwek jest przejmowana calkowicie przez wspólpracujace powierzchnie biezni walco¬ wych. Na fig. 4 (a takze na fig. 7) luz ten nie jest widoczny, poniewaz jest on bardzo maly. Uwidoczniony na fig. 5 segment 27 narzedzia jest jednym elementem. Poniewaz jednak czesci zawierajace otwór 28 i kanal 29 musza byc obrabiane cieplnie, to korzystnie narzedzia sa podzielone (fig. 6). Jak widac na fig. 6, dolna czesc narzedzia uksztaltowana jest jako calosc z pierscieniem 30 i ma przymocowane, korzystnie za pomoca wkretów, kawalki twardego metalu uksztaltowane w postaci wnek formujacych (fig. 5) z widocznymi kanalami, w których nastepuje zacisniecie przedkuwki w obszarze roboczym. Pierscien 30 (fig. 6) jest zaopatrzony w biez¬ nie zebata 32 zazebiona z uzebieniem (nie pokazanym na rysunku) na powierzchni walca. Zazebienie jest konieczne w przypadku gdy moment przenoszony miedzy walcem i pierscieniem ma taka wielkosc, ze nie wystar¬ czaja do jego przeniesienia sily tarcia miedzy gladkimi powierzchniami walcowymi.Opisany wyze} przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku zawiera tylko dwa pierscienie do przytrzymywania trzonów gwozdzi lub srub w jednej plaszczyznie promieniowej. Jednakze wydajnosc moze byc znacznie zwiekszona przez umieszczenie, jednego obok drugiego, trzech pierscieni tak, ze jeden walec przecho¬ dzacy przez wszystkie pierscienie moze ksztaltowac glówki albo lby na wielu trzpieniach umieszczonych w pla¬ szczyznach osiowych pierscieni. Mozliwe jest tu równiez zamocowanie trzpieni przez pochylenie pierscieni jeden wzgledem drugiego. W przypadku duzej liczby pierscieni moze byc korzystne zastosowanie innego srodka do mocowania trzpieni w obszarze roboczym.Fig. 7 przedstawia trzy pierscienie 33, 34 i 35 które, podobnie jak w przykladzie opisanym powyzej, zamocowane sa do odpowiednich pierscieni wewnetrznych lozysk, których nie przedstawiono na rysunku dla zachowania wiekszej przejrzystosci. Takie elementy maszynowe moze latwo wprowadzic do rozwiazania kon¬ strukcyjnego kazdy fachowiec. Inne elementy maszynowe, równiez nie pokazane na rysunku, mocuja walec 36 majacy dwie walcowe powierzchnie 37, 38 wspóldzialajace z trzpieniami 39, 40 osadzonymi w dwudzielnych narzedziach 41, 42 oraz 43 i 44. Powierzchnie 37, 38 walca zaopatrzone sa w pierscieniowe kolnierze 45,46 na poziomie trzpieni 39, 40 przedkuwek, przy czym pierscienie tworza luzy z wycieciami 45A i 46B w narzedziach i sa przeznaczone do formowania naciec w lbach trzpieni 39,40, które moga byc trzpieniami wkretów. Ponadto walec 36 jest zaopatrzony w powierzchnie 47, 48, 49 opierajace sie na wspólpracujacych z nimi powierzchniach pierscieni 33, 34, 35 podobnie jak w przykladzie wedlug fig. 4, przy czym nalezy pamietac, ze wspóldzialajace powierzchnie walcowe moga byc uksztaltowane tak jak na fig. 5 lub jak na fig. 6. Nie ma przy tym potrzeby napedzania posredniego pierscienia 34 przez walec, gdyz pierscien ten jest napedzany przez wspóldzialajace z nim narzedzia obejmujace czesciowo trzpienie wkretów w obszarze roboczym, które to trzpienie spelniaja tu role elementów przeniesienia napedu. Alternatywnie, wszystkie pierscienie w opisanym przykladzie wykonania moga byc zaopatrzone w kolki (nie pokazane) rozmieszczone na obwodzie i przechodzace przez pierscienie tak, ze przenosza miedzy nimi moment obrotowy.Fig. 7 pokazuje segmenty 41 i 44 narzedzia przechodzace przez zwiazane z nimi otwory w pierscieniach 33 i 35 i wystajace na zewnatrz po drugiej stronie tych pierscieni. Wystepy na tych segmentach narzedzi przystoso¬ wane sa do wspóldzialania z zespolami 50 i 51, które maja jednakowa konstrukcje i dlatego w zwiazku z fig. 8 opisany zostanie tylko jeden zespól 51. Zespól ten jest przeznaczony do wywierania duzego nacisku na segmenty 41 i 44 narzedzia we wspomnianym wyzej obszarze roboczym, przy czym trzpienie 39 i 40, jak równiez inne trzpienie w obszarze roboczym, sa unieruchomione przeciw przemieszczeniu osiowemu w czasie pracy walca ksztaltujacego.Zaciskowy zespól 51 widoczny z góry na fig. 7 zawiera dwa, korzystnie napedzane, lancuchowe kola 52, 53 wokól których biegnie lancuch zlozony z wielu obrotowych waleczków 54 polaczonych oporowymi plytka¬ mi 55 (fig. 7) i ustawionych równolegle do osi obrotu kól 52 i 53. Miedzy lancuchowymi kolami 52 i 53 znajduje sie prowadzacy element 56 dociskany z okreslona sila w kierunku lancucha, przy czym do wspóldziala¬ nia z lancuchem wspomniany element prowadzacy ma prowadzaca powierzchnie 57 korzystnie skosnie scieta na obu koncach. Dlugosc tej powierzchni prowadzacej wyznacza zasieg obszaru roboczego. Poniewaz zaciskowy6 125279 zespól 50 jest zbudowany tak samo jak zespól 51, to w obszarze roboczym mozna uzyskac nacisk wystarczajacy do unieruchomienia trzpieni przedkuwek, podczas gdy na zewnatrz obszaru roboczego sa one tak luzno osadzone w narzedziach, ze daja sie latwo wkladac i wyjmowac.Zewnetrzne pierscienie 60, 61 (fig. 9) dwu duzych lozysk sa zamocowane do odpowiednich wsporczych plyt 62, 63 urzadzenia, korzystnie za pomoca wkretów (nie pokazanych). Wewnetrzne pierscienie 64, 65 tworza luz z plytami 62, 63, a wewnetrzny pierscien 64 ma wewnetrzne uzebienie 66 zazebione z kólkiem zebatym 67 napedzanym przez silnik napedowy (nie pokazany). Na pierscieniach wewnetrznych osadzone sa segmenty 68 i 69 wielu dwudzielnych narzedzi, które Zostaja opisane w oparciu o fig. 10-12. Wal 70 jest sztywno polaczony z walcem 71 obracanym za pomoca zebatego kola 72, które równiez polaczone jest sztywno z walem 70 i zazebione z zebatym wiencem 66. Srednica podzialowa zebatego kola 72 jest mniejsza od srednicy walca 71, co powoduje, ze obwodowa predkosc walca jest nieco wieksza od predkosci konca przedkuwki gwozdzia ksztal¬ towanego przez walce 71.Urzadzenie wedlug przykladu wykonania, przedstawionego na fig. 9, jest zaopatrzone w oslone 74, która jest zamontowana blisko wewnetrznego obrzeza pierscienia 64 i która moze byc zamocowana za pomoca podpór 75 do wsporczej plyty 62. Caly uklad napedowy urzadzenia umieszczony jest poza oslona 74, co zabezpiecza przed zakleszczeniem sie obcych cial miedzy zebami kól. Urzadzenie jest jednak latwo i bezpiecznie dostepne z drugiej strony przez otwór 76 w wsporczej plycie 63 tak, ze urzadzenie mozna sprawdzic, a jednoczesnie przez otwór ten moga byc usuwane gotowe gwozdzie za pomoca stcji 77 wyjmowania, przedstawionej schematycznie na rysunku. Segmenty narzedzia lub formujace szczeki 68, 69 przedstawiono w powiekszeniu na fig. 10 i ozna¬ czono odnosnikami 68a i 69a. Miedzy szczekami formujacymi znajduje sie gwózdz z okraglym lbem 78 uformo¬ wanym w wyniku wspóldzialania szczfk z walcem, którego tylko fragment 71a widoczny jest na rysunku.W porównaniu ze szczekami formujacymi opisanymi poprzednio, szczeki 68a i 69a charakteryzuja sie tym, ze poza tym ze zawieraja kanal do mocowania gwozdzi, wneka formujaca miedzy szczekami tworzy otwór o stoz¬ kowych powierzchniach bocznych zwróconych ku walcowi 7la. Formujace szczeki 68a i 69a nie ograniczaja lba gwozdzia, powstaje on przez swobodne ksztaltowanie, czesciowo na zewnatrz szczek formujacych, co pozwala zachowac wiekszy luz miedzy szczekami formujacymi i walcem. Cecha ta wraz z oslona 74 wedlug fig. 9 daje pewnosc, ze w urzadzeniu nie zakleszcza sie zadne zanieczyszczenia.Otwór w formujacych szczekach 68a, 69a ustalajacy dolna, nachylona powierzchnie lba 78 nie musi miec ksztaltu tylko stozkowego, lecz moze miec ksztalt inny, na przyklad odpowiedni do ksztaltowania gwozdzia z glówka kwadratowa. Wazne jest, jak juz wspomniano, aby glówka gwozdzia byla ksztaltowana przez formowa¬ nie swobodne, co jest mozliwe droga ustalenia róznych parametrów urzadzenia, jak np. wspólczynnik tarcia miedzy walcem 71a i glówka gwozdzia. Ten parametr mozna regulowac nadajac powierzchni walca wykonczenie zwiekszajace tarcie, jak to zaznaczono na górnej czesci walca 71 (fig. 9). Korzystnie szczeki formujace sa tak ustawione ze uzyskuje sie pozycje trzpienia reprezentowana przez prosta L na fig. 3.Opisane wyzej swobodne formowanie mozliwe jest równiez do uzyskania przy zmniejszonej glówce gwoz¬ dzia, korzystnie za pomoca formujacych szczek 78, 79 przedstawionych na fig. 11. Otwór w szczece 79 wyzna¬ cza tylko dolna powierzchnie glówki 80 gwozdzia tak, ze zakrzywione obrzeze glówki powstaje na drodze formowania swobodnego. Prostoliniowe obrzeze glówki gwozdzia wyznaczone jest przez plaska powierzchnie 82 formujacej szczeki 78 i siega co najmniej od dolnego obrzeza do góry ku plaskiej powierzchni bocznej walca glówki 81, którego fragment przedstawiono na rysunku. Glówka gwozdzia jest obrócona o 90° w stosunku do glówki w narzedziu widocznym na fig. 5 i 6.Niekorzystne jest tworzenie sie zadzioru wzdluz krawedzi zmniejszonej glówki gwozdzia. Takizadzior moze pojawic sie po zuzyciu narzedzia (fig. 11). Narzedzie w wykonaniu przedstawionym na fig. 12 calkowicie zapobiega powstawaniu zadzioru. Formujaca szczeka 79a jest uksztaltowana tak samo jak szczeka 79, lecz szczeka 78a jest cofnieta tak, ze tworzy niewielki luz z kolnierzem 83 walca 8la. Pierscieniowa, przebiegajaca promieniowo powierzchnia 84 znajdujaca sie miedzy powierzchniami walca 81a i kolnierza 83 stanowi powierz¬ chnie ksztaltujaca narzedzia, która uniemozliwia tworzenie sie zadzioru. Stwierdzono, ze odksztalcenie materia¬ lu trzpienia gwozdzia przy formowaniu glówki nie siega w dól tego trzpienia i w praktyce moze istniec niewielki luz miedzy kolnierzem 83 i formujaca szczeka 78a, bez niebezpieczenstwa tworzenia sie zadzioru w tym miejscu.Zaleta urzadzenia wedlug wynalazku, miedzy innymi jest to, ze zuzywa ono malo energii, poniewaz nie zuzywa jej na przyspieszenie w ruchu prostoliniowym. Toz kolei wplywa na zmniejszenie halasu, zmniejszenie zuzycia urzadzenia i przedluzenie jego zywotnosci. W stosunku do znanych urzadzen, wydajnosc urzadzenia wedlug wynalazku daje sie znacznie zwiekszac, gdyz dzieki walcowaniu wewnetrznemu mozna uzyskac opty¬ malne parametry obróbki, co zapewnia nie tylko bardzo duza wydajnosc, lecz równiez waskie tolerancje i mini¬ malizacje tworzenia sie zadziorów.125279 7 Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc stosowane do ksztaltowania lbów srub lub wkretów. DObre speczanie materialu gwozdzia uzyskuje sie wówczas gdy ksztaltowanie materialu ma charakter kucia. Dla osiagniecia calkowitego wypelnienia wneki formy nalezy zróznicowac predkosci walca i narzedzia mocujacego gwózdz.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do ksztaltowania glówek trzpieni, zwlaszcza glówek gwozdzi albo lbów srub, z co naj¬ mniej jednym napedzanym walcem do obróbki konca trzpienia zamocowanego w pierscieniowym, korzystnie obiegowym narzedziu, przy czym narzedzie i walec maja na powierzchni rózne predkosci, znamienne tym, ze narzedzie ma rozmieszczone naprzeciwlegle, z odstepami w kierunku obwodowym, szczeki (11A, 11B, 68, 69) mocujace trzpienie (9, 73) w obszarze wewnetrznego obwodu narzedzia wzdluz jego czesci, a walec • (10, 71) speczajacy glówki, zamocowanych w szczekach trzpieni, jest umieszczony mimosrodowo wzgledem wewnetrznego obwodu narzedzia i wzdluznie wewnatrz niego. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze kazdy trzpien (9, 73) jest nachylony pod malym katem wzgledem linii prostej (L) przechodzacej przez srodek (C) narzedzia i przez skierowany do niego koniec trzpienia, przy czym trzpien znajduje sie na swoim kolowym torze przed ta linia. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienne tym, ze narzedzie sklada sie z dwóch albo kilku, umieszczonych bokami jeden obok drugiego, pierscieni wewnetrznych (18A, 18B, 64, 65) z kilkoma pustymi komorami, które parami ujmuja jeden trzpien, i ma elementy zabezpieczajace trzpienie (9, 73) przed przemieszczeniem wzdluznym, gdy znajduja sie one w odpowiednich pustych komorach w obszarze obróbki, w którym trzpienie te sa obrabiane za pomoca walca (10, 71). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze puste komory sa wykonane w segmentach (27) szczek, które sa korzystnie zamocowane wymiennie na skierowanych do siebie powierzchniach bocznych pierscieni. 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze element do ustalania trzpieni (39, 40) stanowi plyta przyporowa (55) umieszczona przy zewnetrznym obrzezu pierscieni (33,35). 6. Urzadzenie wedlug zastrz. 4, znamienne tym, ze co najmniej czesc kazdej szczeki (41, 44) jest wysunieta poprzez otwór w zwiazanym z nia pierscieniu poza jego zewnetrzna powierzchnie boczna, w przyblizeniu w kierunku osiowym okreslonym przez os obrotu pierscienia (33, 34,35) i wspólpracuje z plyta przyporowa (55) zamocowana na naprzeciwleglych stronach pierscieni (33,35)). 7. Urzadzenie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze pierscienie wewnetrzne (18A, 18B, 64; 65) sa zamocowane obrotowo, przy czym ich plaszczyzny pierscieniowe prostopadle do odpowiednich osi obrotu sa rozbiezne w kierunku od obszaru roboczego. 8. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze osie obrotu walca okreslaja sredni kierunek osi obrotu pierscienia. 9. Urzadzenie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze kazdy pierscien ma bieznie (24) skierowana do odpowiedniej osi obrotu, przylegajaca do odpowiedniej powierzchni (25A, 25B) odtaczania walca (10), przy czym srednica biezni (24) jest mniejsza niz wspólpracujaca z trzpieniami powierzchnia (26) walca, natomiast miedzy powierzchnia (26) a segmentami (27) szczek jest luz. 10. Urzadzenie wedlug zastrz. 9, znamienne tym, ze bieznie (32) i powierzchnie ,(25A, 25B) odtaczania sa zebate i wspólpracuja ze soba. 11. Urzadzenie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze kazda komora ma mieszczacy czesc trzpie¬ nia kanal (29), który na swoim koncu, skierowanym do srodka pierscieniowego narzedzia, przechodzi w równo¬ miernie rozszerzajacy sie otWór. 12. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, dla wytwarzania gwozdzi z glówka w ksztalcie litery D, której plaska powierzchnia pokrywa sie z powierzchnia trzpienia, znamienne tym, ze szczeka (78) ma powierzchnie (82) skierowana do drugiej szczeki ksztaltujacej, której plaszczyzna styka sie ze scianka kanalu w szczece, i która przebiega do srodka pierscieniowego narzedzia i przylega do jednej z dwóch plaskich walcowych powierz¬ chni bocznych. 13. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, dla wytwarzania gwozdzi z glówka w ksztalcie litery D, której plaska powierzchnia pokrywa sie z powierzchnia trzpienia, znamienne tym, ze walec (81 A) ma kolnierz (83), przedluzajacy powierzchnie walca dla utworzenia powierzchni pierscieniowej (84), której plaszczyzna przecina sie ze scianka kanalu szczeki (78A), która jest tak poglebiona, ze miedzy nia a zewnetrznym obwodem kolnie¬ rza (83) jest luz.8 125 279 14. Urzadzenie wedlug zastrz. 12 albo 13, którego walec jest zamocowany na wale, znamienne tym, ze po jednej albo po obu stronach walca (71) na wale (70) jest na stale zamocowane kolo zebate (72), zazebiajace sie z wewnetrznymi zebami (66) pierscienia (64), przy czym srednica podzialowa kól zebatych jest mniejsza niz srednica powierzchni walca zwróconej ku trzpieniom. 15. Urzadzenie wedlug zastrz. 14, znamienne tym, ze jest wyposazone wkolo zebate (72), wspólpracujace z wewnetrznymi zebami (66) pierscienia (64), a ponadto uzebienie zewnetrzne (66) wspólpracu¬ jace z kolem zebatym (67) napedzanym za pomoca silnika, przy czym miedzy walcem (71) a pierscieniem (64) jest umieszczona, korzystnie szczelnie przy obwodzie wewnetrznym pierscienia, oslonowa scianka (74). 16. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze powierzchnia walca obrabiajaca trzpienie ma naciecia zwiekszajace tarcie. 17. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze na obrzezu walca obrabiajacego trzpienie ma kolnierz (45,46). /5£*125 279 l^teJ *3 na J *&4 &g.6125 279 -Boi Ffg.l2 Prmcownit Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL